Horun Yahyo. Qur’on axloqiga ko’ra mo’minning 24 soati


Чтобы посмотреть этот PDF файл с форматированием и разметкой, скачайте его и откройте на своем компьютере.
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
HORUN YAHYO
KORA MOMINNING
Dilfuza Sarvarova
Masul muharrir:
Lekin odam bolasi bu qulayliklar ichra yashab,
kozi organib qolganidan, bularga etibor
bermaydi. Aslida Alloh yaratgan har bir narsada
chumolida ham, chivinda ham mojiza bor,
baxtiyorligi, xotirjamligini nam
(yoki ogohlikka undovchi kitob)
Bismillahir Rohmanir Rohiym.
iga, oxiratda esa Ozi dost tutgan
ulug xulq sohibi
bolgan sevikli Paygambarimiz Hazrati M
uhammad sollallohu alayhi va sallamga
songsiz salotu salomlar yollaymiz.
Alloh taolo muqaddas Kalomida:
kimga hech qaiday ehtiyoji yoqdir)
va hamdga loyiq zot faqat Udir!"
deb marhamat qiladi.
("Fotir", 15).
rahmatiga muhtojdir. Alloh insonga ato
Inson ogohqalb bilan yashasa, muqaddas Islom dini
uning butun faoliyatini ibo
dat holiga keltiradi.
"Quron axloqiga kora
mominning 24 soati"
deb nomlangan ushbu kitob
insonni tafakkurga,
Momin odam uygonganida uyqu va bedorlik, tirik
lik va olim, kecha va kunduz, azoyi badan
Yuvinayotganda vujud nematini, suv
va poklik nematlarini oylab
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
fikrlab, masrur boladi.
Kiyinayotganda badanni berkitib turadigan, issiqda
n, sovuqdan va turli zararlardan saqlaydigan
kiyim-kechak nematini, taomlana
yotgan paytida halol luqma, quvvat
va ibodat, meva-sabzavot, olov
va taom nematlarini tafakkur q
ilib, Parvardigoriga shukr aytadi.
Yol yurayotganida yer va osmon, suv va quruqlik
, yurish va ulov: o
t, eshak, xachir, tuya,
avtomashina, poyezd, samolyot, kema va hali inson zo
ti bilmagan turli naqliyot
vositalarini fikrlab,
Ish-xizmat, savdo-sotiq asnolarida rizqning or
qasidan quvib Allohni unutmaslikka, dunyo hirsiga
Ibodat asnosida bu nematni hamma narsadan ustun qo
yib, ixlos va muhabbat bilan, xorlik va
zorilik, ogoh dil bilan mehribon Parv
ardigoriga bandalik qilishga beriladi.
Uxlash oldidan yana kecha va qunduzning almashinib
turishini fikrlaydi, tavbayu istigfor bilan,
tunni libos va orom qilib berga
n Robbisiga shukrlar qiladi. Xu
fton va bomdod namozlari orasidagi
uyqusi ham ibodat orniga otadi.
Shuningdek, momin kishi
oilasi va yaqinlari bilan munosabatda,
turli nematlar oldida, gozallik
Insonning orinli sukuti ham ibodat
ga aylanadi. Jimlik ikki xildir
("sod" bilan) Allohning qudrati,
sanati, nematlarini tafakkur qilgan
holda jim turish.
Ikkinchi holda
"Dil ba yor, dast ba kor" - "Kongil Allohda, qol ish
da, yani, Zohiran xalq bilan, botinan Haq bilan
son tort ulug nematga erishadi:
Kunlik hayotining hamma jarayonida muqaddas
Quron axloqiga, uning oliy namunasi bolmish
Hazrati Rasululloh sollallohu alayhi
Har qaysi ish-harakat, faoliyat onida osha ish-
harakatlarga tegishli oyat
ng butun harakatlari ibodat holiga keladi.
Dunyoda masud va baxtiyor bolib,
Alloh zikri va fikri bilan vu
judi orom topib, inshaAlloh
Bas, ushbu mojaz risola inso
ga yordam beradigan ma
nolar xazinasidir.
Robbimiz undagi gozal tavsiyalarga amal qi
Tarjimol va musannif Dilfuza Sarvarova "Muqaddas
oylar va mustajob duolar", "Oxirat ozigi"
tasniflari bilan kitobxonlarga tanish. Ushbu asarni
ham mehribon Alloh duny
o va oxiratlari uchun
manfaatlik qilsin!
Sevikli Paygambarimiz Hazrat
alayhi vasallamning xulqlari Alloh
maqtagan, Kuroni karim orgat
gan xulq bolib, Kurondagi barcha
yaxshiliklarni u zotda korish
mumkin edi. Sahobalar u zotning xulqlari haqv
da Oisha onamiz roziyall
ohu anhodan sorashganida,
bunday javob qilganlar: Sizlar Kuron oqima
ysizlarmi? U zotning xulqlari Quron edi.
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
Bismillahir Rohmanir Rohiym
lloh ismi bilan boshlayman
Quronni bizlarga rahbar va hidoyat manbai
iz tushirgan bu kitob
muborakdir. Bas, unga ergashinglar. Va taqvo qili
nglar. Shoyadki, rahm qilinsangizlar", deb
Muhammad alayhissalomga batamom va
mukammal salovotu durudlar bolsin!
Quronni oqib, uqib, unga amal qilgan sahobay kiromlarga Allohning roziligi bolsin!
Quroni karim inson umrining tavallud bosqichidan
tortib, to poyoniga qadar kelib chiqadigan
barcha ehtiyojlariga javob beruvchi,
mavjud muammolarning adolatli va mufassal hal qilinishiga yol
korsatuvchi, har zamon va har makonda dasturu
l amal bolguvchi yagona ilohiy kitobdir. U
Paygambarimiz sollallohu alayhi va
sallamga Alloh taolo tomonidan at
buyugi bolishi bilan birga, uni
oqib, uqib, unga amal qilganlarn
manbadir. Unda halol bilan harom,
haq bilan nohaq ochiq-ravshan bayon
˴Ϧϴ˶ﻘﱠﺘ˵ϤْϠ˶ϟ
ىًﺪ˵ه
˶ﻪϴ˶ﻓ
˴ﺐْϳ˴ر
˵بﺎ˴ﺘ˶ﻜْϟا
˴ﻚ˶ϟ˴ذ
"Bu kitobda shak-shubha yoq,
u taqvodorlarga hidoyatdir"
Boshqa oyatlarda Alloh taolo:
ي˶ﺬﱠϟا
˴ϖϳ˶ﺪْμ˴ﺗ
ْϦ˶ﻜ˴ϟ˴و
ى˴ﺮ˴ﺘْϔ˵ϳ
ﺎًﺜϳ˶ﺪ˴Σ
˴نﺎ˴آ
ﺎ˴ϣ
˶بﺎ˴ﺒْϟϷا
ϲ˶ϟوϷ
˲ة˴ﺮْﺒ˶ϋ
ْϢ˶ﻬ˶μ˴μ˴ϗ
ϲ˶ﻓ
˴نﺎ˴آ
ْﺪ˴ﻘ˴ϟ
˴نﻮ˵Ϩ˶ϣْﺆ˵ϳ
˳مْﻮ˴ﻘ˶ϟ
ًﺔ˴ϤْΣ˴ر˴و
ىًﺪ˵ه˴و
˳ءْϲ˴η
˷˶Ϟ˵آ
˴Ϟϴ˶μْϔ˴ﺗ˴و
˶ﻪْϳ˴ﺪ˴ϳ
˴Ϧْϴ˴ﺑ
"Darhaqiqat, ularning qissalarida aql egalar
i uchun ibrat bordir. (Ushbu Quron) toqib
chiqarilgan soz emas, balki ozidan avvalgi narsal
unga iymon keltiradigan qavm uchun barcha nars
alarni mufassal bayon qilib beruvchi hidoyat
˴Ϧϴ˶Ϥ˶Ϡْﺴ˵ϤْϠ˶ϟ
ى˴ﺮْθ˵ﺑ˴و
ًﺔ˴ϤْΣ˴ر˴و
ىًﺪ˵ه˴و
˳ءْϲ˴η
˷˶Ϟ˵ﻜ˶ϟ
ﺎًϧﺎ˴ϴْﺒ˶ﺗ
˴بﺎ˴ﺘ˶ﻜْϟا
˴ﻚْϴ˴Ϡ˴ϋ
ﺎ˴Ϩْϟﱠﺰ˴ϧ˴و
"Sizga hamma narsani bayon qilib beruvchi,
hidoyat, rahmat va musulmonlar uchun
xushxabar bolgan kitob Quroini nozil qildik"
Allohning borligi va birligiga, uning farishtalari
ga, muqaddas kitoblariga,
paygambarlariga, oxirat
kuniga, taqdirga, yani yaxshilik va yomonlik A
llohdan ekaniga va olimdan
keyin qayta tirilmoqqa
iymon keltirgan har bir inson hayot tarzini Quron oy
atlariga mos holda olib bo
radi. Oqigan oyatlarini
qilayotgan har bir ishini Quron
axloqiga moslab oylashga va baj
arishga gayrat qiladi. Momin
hayotining har bir jabhasida bu mukammal axloqning
afzalligi haqida Alloh t
aolo bunday marhamat
˴Ϧϴ˶Ϥ˴ϟﺎ˴όْϟا
˷˶ب˴ر
˶ﻪﱠϠ˶ϟ
ϲ˶ﺗﺎ˴Ϥ˴ϣ˴و
˴يﺎ˴ϴْﺤ˴ϣ˴و
ϲ˶ﻜ˵ﺴ˵ϧ˴و
ϲ˶ﺗϼ˴λ
ﱠن˶إ
ْϞ˵ϗ
"Sen: "Albatta, mening namozim, ibodatlarim
, hayot va mamotim olamlarning Robbi Alloh
uchundir", deb ayt"
(Anom, 162).
Afsuski, bazi insonlar Alloh t
tushunadilar. Qilinishi lozim bolgan farz ibodatlarni
bajarib, kunning qolgan qi
smida dunyoviy ishlar
bilan mashgul boladilar. Bu bilan Islom dini ertayu
kech namoz oqishni targib qiladi, dunyoviy ishlar
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
اًﺪϴ˶ﻬ˴η
ْϢ˵ﻜْϴ˴Ϡ˴ϋ
˵لﻮ˵γﱠﺮϟا
˴نﻮ˵ﻜ˴ϳ˴و
˶سﺎﱠϨϟا
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
˴ءا˴ﺪ˴ﻬ˵η
اﻮ˵ϧﻮ˵ﻜ˴ﺘ˶ϟ
ﺎًτ˴γ˴و
ًﺔﱠϣ˵أ
ْϢ˵آﺎ˴ϨْϠ˴ό˴Ο
˴ﻚ˶ϟ˴ﺬ˴آ˴و
"Shuningdek, sizlarni odamlar
ustidan guvoh bolishingiz va
Paygambar sizlarning
ustingizdan guvoh bolishi uchun orta millat qildik"
(Baqara, 143).
taolo musulmonlarni ort
a ummat qilganini elon qilmoqda. "Orta" deb
tarjima qilingan soz xayrli, afzal,
markaz, adolatli degan bir qancha
manolarni anglatadi. Shu orqali
bu ummatning har bir ishda ortacha yol tutihshi,
diniy etiqod va tasavvur, dunyoqarash va insoniy
munosabat, yurish-turish, tafakkur, zamon va makon,
oila va hokazolarda har doim motadil, adolatli
Islom ummati makon jihatdan orta ummat his
oblanishiga sabab - uning qiblasi, boshqacha
aytganda, diniy markazi ham quruqlikning qoq ort
asida, yer qurrasining eng muqaddas va muborak
joyida joylashgan. Barcha Paygambar
larning otasi, xalil
ur rahmon Ibrohim alayhissalom Allohning
musulmon ummati uchun qibla qilinishi bu ummatga ulkan sharafdir!
Islom ummati zamon jihatdan ham orta ummat hi
soblanadi. Boisi insoniya
t unib-osib, bolalik,
osmirlik va yoshlik davrlarini boshidan otk
Islom dini inson hayotini diniy va dunyoviy hayot
ga ajratmaydi. Alloh bizl
arga, Ozining oxirgi
Paygambari, habibi Muhammad solla
llohu alayhi vasallam ummatl
daqiqasini ibodat bilan otkazish imkoniyatini bergan.
Dinimizda Alloh roziligi uchun halol kasb qilish
farz ibodat darajasiga kotarilgani,
Paygambarimiz sollallohu alayhi
vasallam sunnatlariga ergashish
niyatida oilaviy hayot qurib, uni
pchilikka malum. Bilmaganlar
shuni doimo esda tutishlari lozimki,
Alloh roziligi uchun qilingan ha
r bir harakat, hatto Uning roziligi
tib olish yoki biror hayvonga All
oh roziligini topish maqsadida
suv berish yoxud toat uchun quvvat bolishi niyatida o
zi bergan nematdan, takror aytamiz, Alloh ozi
marhamat qilib bergan nematidan istemol q
ilish ham ibodatdir. Bu din naqadar oson, naqadar
xushxabar beruvchi din. Har bir amal Alloh rozilig
iga erishish niyatida qilinsa, u ibodat darajasiga
kotarilishi bizlar uchun berilgan
eng ulug nematlardan biridir. B
unda niyatning ham ahamiyati juda
katta. Masalan, giybat yoki hasad qilish illatini
zararidan forig boladi, lekin savob olmaydi. A
mmo shu va shunga oxshas
ajru savoblarga sazovor boladi.
Alloh taolo bizni maxluqotning e
ng xayrlisi, Muhammad sollallohu
alayhi vasallamdek bir zotga ummat
qilganining ozi buyuk bir baxt. Baxt ustiga yana bir baxt bizlar
oz niyatimiz va amalimiz bilan uyqumizni ham i
bodatga aylantirishimiz mumkin. Bunga misol qilib
ushbu manodagi hadisni olishimiz mumkin: kishi xufton
namozini oqib, tahorat
li holda yotsa, ertalab
turib bomdod namozini oqisa u kechasi bilan ibodat
qilganning savobiga erishadi. Bizlar, Muhammad
sollallohu alayhi vasallam ummatlari shunchalar
baxtiyormizki, Alloh roziligini kozlab, oddiy
i olam Ozining kitobida:
˶نو˵ﺪ˵ﺒْό˴ϴ˶ϟ
ϻ˶إ
˴βْϧϹا˴و
ﱠϦ˶ﺠْϟا
˵ﺖْﻘ˴Ϡ˴Χ
ﺎ˴ϣ˴و
Jin va insonni faqat Menga ib
odat qilish uchungina yaratdim
( Vaz-Zariyat, 56-oyat)
deb
Bundan korinib turibdiki, biz hali hech bir har
akat qilmay, oddiy niyatimiz bilan ham Alloh
al qilgan va Quron axloqiga moslas
hib yashash uchun eng ulkan va
Oz hayot tarzini Quron axloqiga moslab qurgan
mominlar boshqalarga nisbatan tinch, osuda
xayot kechiradilar. Bu mominla
rning muammosi bolmaydi yoki
ular musibatga uchramaydilar,
degani emas. Alloh taolo insonni
uluglab, uni Ozining yerdagi xalifasi
qilish bilan birga, uni sinash va
avvalgilari boladilar. Lekin ul
arning boshqalardan afzal, shu
bilan birga, muhim tomonlari
Parvardigori roziligini topish
maqsadida Uning taqdiriga, hukmi
ga tobe bolib, uning Ozigagina
tavakkul qilib yashashlaridir. Ular kambagal yoki ka
sal bolib qolishdan qorqmaydilar. Kongilsizlik,
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
musibat, turli xil dunyoviy tashvishlar ularning
irodasini sindira olmaydi. Qanday hodisaga duch
kelishlaridan qati nazar, bunda Allohni
ng hikmati borligini bilganlari
bois, ozlarini Alloh xushnud
boladigan tarzda tutadilar. Ko
sotdi qilayotganda, televizor korayotganda, ha
tto, hordiq chiqarayotganda ham ularni Quron
axloqiga amal qilish masuliyati
ishxona, choyxona yoki boshqa jamoat muassasalari
kishilarning imtihon jo
ylaridir. Shuning uchun
mominlar bajarishlari lozim bolgan ishlarni Qur
on hukmlari doirasida amalga oshiradilar. Dunyo
hayoti oxirat saodatiga erishish
vositasi ekanligini chuqur anglab
bandalarga Alloh quyidagich
˴آ˴ذ
ْϦ˶ϣ
ﺎًﺤ˶ϟﺎ˴λ
˴Ϟ˶Ϥ˴ϋ
ْϦ˴ϣ
ْϢ˵ه˴ﺮْΟ˴أ
ْϢ˵ﻬﱠϨ˴ϳ˶ﺰْﺠ˴Ϩ˴ϟ˴و
ًﺔ˴ﺒ˷˶ϴ˴σ
ًةﺎ˴ϴ˴Σ
˵ﻪﱠϨ˴ϴ˶ϴْﺤ˵Ϩ˴Ϡ˴ﻓ
˲Ϧ˶ϣْﺆ˵ϣ
˴ﻮ˵ه˴و
ﻰ˴ﺜْϧ˵أ
ْو˴أ
˴نﻮ˵Ϡ˴Ϥْό˴ϳ
اﻮ˵ϧﺎ˴آ
ﺎ˴ϣ
˶Ϧ˴ﺴْΣ˴ﺄ˶ﺑ
"Erkakmi yo ayolmi, kimda kim
momin bolgani holida biron y
axshi amal qilsa, bas, biz
bilan mukofotlarmiz"
baxtiyorlaridirlar. Ularning oddiy
muammolarining yechimi boshqalarnikidan tubdan farq
qiladi. Alloh taolo ilmli, insofli, idrokli
odamlar uchun har qadamda mojizalarni bayon qi
lib qoygan, Oz marhamati bilan ularga
boshqalarga nisbatan kopr
oqaql-zakovat, tafakkur qilish, chuqur
-hodisalarga ozgacha nazar bilan
qaraydilar. Alloh dunyodagi jamiki
qilib yashamogi lozim.
Ushbu kitob muallifi mominlarning yigirma tort
soat davomida, sharoit qanday bolishidan qati
nazar, Quronda bayon qilingan gozal xulqqa eng mu
kammal tarzda amal qi
lishlari zarurligini
bildirgan. Maqsad Quron axloqi
bilan hidoyat topgan in
sonlarning baxtiyor
namuna qilib korsatish, boshqal
arni ham ana shu haq yolga dava
tashvishlarini yengish, oxiratda
abadiy saodatga erishishning yag
ona yoli Quronga amal qilishdir.
Mominlar Quronga amal qilishda Robbimizning
˳Ϣϴ˶ψ˴ϋ
˳ϖ˵Ϡ˵Χ
ﻰϠ˴ό˴ϟ
˴ﻚﱠϧ˶إ˴و
"Va, albatta, sen ulkan xulq ustidasan"
( Qalam surasi, 4-oyat)
Paygambarimiz sollallohu alayhi va
sallamdan ibrat oladilar. Chunki Pa
ygambarimiz sollallohu alayhi
vasallamning xulqlari Quron edi.
Alloh bandalariga komil insonlik
qarab emas, balki Quronga amal qilishiga qarab
beradi. Bu orqali Alloh
bandalarini jahannamga
eltuvchi barcha yomonliklardan saqlab, ostidan anhorla
r oqib turadigan abadiy
uning cheksiz nematlariga erishtir
tushunmovchilik, ziddiyatlar,
adolatsizlik kabi muammolarning yechimi ham
i pashsha qanotichalik bolmagani bo
is, kofirlar xotirjamlikda
yashaydilar. Kibru havo, dabdabay
u tantana bilan yurt kezadilar.
Xammaga ozlarini koz-koz
qiladilar. Bu holat mominlarni
xafa qilib, "nimaga bunday boladi
" degan savolni kongilga solib,
adashtirib qoyishi mumkin. Bunday fi
krlash iymoni zaiflarga xos qusurd
ir. Haqiqiy momin kofirlardagi
ozgina matoh dunyoning vaqtinc
halik hayot ekanligini, gam-tas
mumkinligini yaxshi biladilar, ch
unki iymon keltirgan mominning qalbi
Allohning izmida boladi va u
qalb osoyishtaligiga erishadi.
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
Ertalab uygonganda...
va boqiy qoluvchi Zot ekanligining
dalili, uning bir inomi
ekanini yaxshi biladi. Uyqudan uygonib,
. Unga orom olish uchun tun uyqusini bergan va ruhini jasadiga
qayta joylagan kim? Albatga, bu savolda tafakkur qi
luvchilar uchun juda katta ibrat bor. Aytaylik, biz
charchadik, azoyi badanimiz orom olishi uchun uy
uyqumizda korgan tushlarimizdan fakat 3-4 daqiqasi
esda qoladi, xolos. Ins
onning bu vaqt orasida
dunyoviy hayot bilan aloqasi susay
adi. Jism bilan ruhning ayrilishi
asli olimning kichik bir
korinishidir. Biz olgan odam oramizga qayta tirili
b kelsa (bunday yuqealar ju
da kam) hayratdan yoqa
ushlaymiz, bazilar, buni korsa, hatto hushidan ha
qudratiga oramizda qancha insonlar etiborsiz qaraydi.
ﻰ˴π˴ϗ
ϲ˶ﺘﱠϟا
˵ﻚ˶ﺴْϤ˵ϴ˴ﻓ
ﺎ˴ﻬ˶ϣﺎ˴Ϩ˴ϣ
ϲ˶ﻓ
ْﺖ˵Ϥ˴ﺗ
ْϢ˴ϟ
ϲ˶ﺘﱠϟا˴و
ﺎ˴ﻬ˶ﺗْﻮ˴ϣ
˴Ϧϴ˶Σ
˴β˵ϔْϧϷا
ﻰﱠﻓ˴ﻮ˴ﺘ˴ϳ
˵ﻪﱠϠϟا
ﺎ˴ﻬْϴ˴Ϡ
˴نو˵ﺮﱠﻜ˴ϔ˴ﺘ˴ϳ
˳مْﻮ˴ﻘ˶ϟ
˳تﺎ˴ϳϵ
˴ﻚ˶ϟ˴ذ
ϲ˶ﻓ
ﱠن˶إ
ﻰ�Ϥ˴ﺴ˵ϣ
˳Ϟ˴Ο˴أ
ﻰ˴ϟ˶إ
ى˴ﺮْΧϷا
˵Ϟ˶γْﺮ˵ϳ˴و
˴تْﻮ˴Ϥْϟا
"Alloh jonlarni olim vaqtida, olmaganlarini
esa uyqusi vaqtida olur. Bas, olishga hukm
qilganlarini ushlab qolur, qolganlarini ma
lum muddattacha qoyib yuborur. Albatta, bunda
tafakkur qiladigan qavmlar uchun oyat-ibratlar bordir"
(Zumar, 42).
ﻰ�Ϥ˴ﺴ˵ϣ
˲Ϟ˴Ο˴أ
ﻰ˴πْﻘ˵ϴ˶ϟ
˶ﻪϴ˶ﻓ
ْϢ˵ﻜ˵ﺜ˴όْﺒ˴ϳ
ﱠϢ˵Λ
˶رﺎ˴ﻬﱠϨϟﺎ˶ﺑ
ْϢ˵ﺘْΣ˴ﺮ˴Ο
ﺎ˴ϣ
˵Ϣ˴Ϡْό˴ϳ˴و
˶ϞْϴﱠϠϟﺎ˶ﺑ
ْϢ˵آﺎﱠﻓ˴ﻮ˴ﺘ˴ϳ
ي˶ﺬﱠϟا
˴ﻮ˵ه˴و
˶ﻪْϴ˴ϟ˶إ
ﱠϢ˵Λ
˴نﻮ˵Ϡ˴Ϥْό˴ﺗ
ْϢ˵ﺘْϨ˵آ
ﺎ˴Ϥ˶ﺑ
ْϢ˵ﻜ˵Ό˷˶ﺒ˴Ϩ˵ϳ
ﱠϢ˵Λ
ْϢ˵ﻜ˵ό˶Οْﺮ˴ϣ
ajal tugal bolishi uchun u
sizni qayta tiriltiradir. Songra, qaytib borishingiz Uning
ma qilib yurganingizning xabarini beradir"
(Anom, 60).
Ushbu oyatlarni tafakkur qilgan odam uyquga yoti
shdan avval qayta uygo
nmasligi, uygongan
taqtsirda ham sog-salomat bolmaslig
i, uyqu vaqtida biror-bir falokat yu
otmasligi ham mumkinligini biladi.
Bu haqiqatdan ogoh bolgan momin
yangi kunni Allohning bir ne
mati, ozi uchun gunohlardan
tavba qilish, Alloh va bandalari oldi
ibratli amallar qilish uchun berilgan yana bir imkoniyat deb qaraydi. Shu sababli axloqi Quron bolgan
"Robbim, Sening isming ila yonimni qoydim. Sen
bilan uni kotarurman.
Agar jonimni tutib
qolsang, uni magfirat qilgin. Agar
uni qoyib yuboradig
an bolsang, uni solihla
narsa ila muhofaza qilgin ".
"Menga ruhimni qaytarib berga
n, jasadimni sog-salomat qilgan
va Ozini zikr
qilishim uchun izn
bergan Allohga hamd bolsin",
deb aytishi lozim. Bu, qunni Qur
on axloqiga moslab yashash uchun
qilingan dastlabki amaldir.
Kunni ibrat nazari, tafakkur bilan
boshlagan har bir momin, uning qolgan
qismini ham shu tarzda otkazishga harakat qiladi.
U kun davomida Alloh rozi
ligini topish, uning
amriga boysunish niyatida gayrat ko
rsatadi. Biror kongilsizlikka
duch kelsa talvasaga tushmaydi
yoki sevinchli nematlarga juda xurs
biladi.,
Shubhasiz, orom olish uchun uyqu, uygongandan
song unga oz nematl
sohibi Allohdir. Bu haqiqatni b
ilganlar kunning dastlabki daqiq
alaridanoq Allohga, bu cheksiz
nematlarni bergan Zotga nisbatan qa
lblaridan yaqinlik va sevinch hi
s qiladilar. Iy
bebahra insonlar hech qachon mominlardagi bu sevinc
h, bu rozilikni his etolmaydilar. Hayotimizda
oddiy holga aylanib qolgan hodisala
an qarasa, ular uchun bu bosh
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
qotirishga ham arzimaydigan
kundalik ish bolib tuyuladi. Iymon
keltirmagani holda
hali hanuz gaflat
uyqusidan uygonmaganlar yashab tu
rgan kunini Allohning bergan ox
irgi imkoniyati bolishi
mumkinligini bilmaydilar. Ular bugun kechagi kundan kopr
oq pul topish, insonlar e
tiborini tortish, ular
tomonidan sevish-sevilish, oyin-kulgi, xursandchilik
niyatida kunni boshlaydilar. Allohning ibodatini
qilish, Uning roziligini topi
sh, oxirat hayoti uchun zahira
tayyorlash ularning nazdida
xayolparastlarning gapi
, haqiqatdan yiroqtushuncha. Har narsada is
bottalab qiladilar, ojiz aqllari
saboqlarini tatbiq qilish tabiatlariga mutloq yot tus
huncha. Ulardan farqli olaroq mominlar gaybga
Allohning kalomi Quronda bayon
bilganlari holda, ul
ardan yuz ogiruvchi
yoki ularga etiborsiz qaro
vchilarni birlashtirib turgan umumiy bir
illat kaltabinlik bor. Bu Allohning
nematlaridan bahramand bola turib, Uning oldi
dagi majburiyatlarini
bajarmaslik, bandalik
masuliyatining yoqligidir. Alloh taolo ulardagi bu ho
latni "Anbiyo" surasining birinchi oyatida bildirib
˴نﻮ˵ο˶ﺮْό˵ϣ
˳ﺔ˴Ϡْϔ˴Ϗ
ϲ˶ﻓ
ْϢ˵ه˴و
ْϢ˵ﻬ˵ﺑﺎ˴ﺴ˶Σ
˶سﺎﱠϨϠ˶ϟ
˴ب˴ﺮ˴ﺘْϗا
"Odamlarga hisob-kitoblari
(yani qiyomat qoyim bolishi)
yaqinlashib qoldi. Ular esa
(iymon keltirib, yaxshi amallar qilishdan)
yuz ogirguvchidirlar".
Unutmaslik kerakki, Alloh izni bilan ruhimiz ja
sadimizga qaytib, uygongan kunimiz biz uchun
Robbimiz tomonidan berilgan songg
i imkoniyat, nonushta qilayotib
ichgan choyimiz, yegan nonimiz
Allohning biz uchun bu dunyoda berga
n songgi rizqi bolishi mu
mkin. Ishga yoki oqishga
Alloh roziligi uchun nimalar qila olishimizni o
Paygambarimiz sollallohu alayhi vasallam oz hadislarida
"Alloh bandasining tavbasini joni
xalqumiga kelguncha qabul qiladi"
deb, bizlar uchun xushx
abar berganlar. Shu sababli
ing dastlabkisi bu Al
bandasi bilan bogliq gunohlar
imiz bolsa, oramizni isloh qilishdir.
Yuvinayotganda...
Inson ertalab uygonganda vujudi
da boladigan turli ozgarishl
arning ham oziga yarasha
hikmatlari bor. Uyqudan turganingizda sochlaring
iz tozgigan, yuzlaringiz biroz shishgan,
ogzingizdan bilinar-bilinmas noxush hidlar kela
di. Oynadagi aksingiz har kungidan ham horginroq,
yuzingizdagi ajinlaringiz
yana ham kopaygandek, sochlaringiz
ham asl rangini yoqotgandek tuyuladi.
Bu sizning oddiygina, ojiz
odamligingizni bildiradi. Har bir odam,
u kim bolishidan qati nazar, ertalab
turganda yuz-qolini yuvadi, tishlari
ni tozalaydi, bu qariyb hamma uc
hun odat tusiga kirgan. Quron
axloqiga moslashib yashagan inson ozining bu hola
tiga ham ibrat nazari bil
hech narsasi yoqligini, ozgarmaslik
faqat Allohgagina xosligini bilib,
Yaratuvchisi oldida ozini ojiz his
˴ϖ˶Ϡ˵Χ
ﱠϢ˶ϣ
˵نﺎ˴ﺴْϧϹا
˶ﺮ˵ψْϨ˴ϴْϠ˴ﻓ
˳ϖ˶ﻓا˴د
˳ءﺎ˴ϣ
ْϦ˶ϣ
˴ϖ˶Ϡ˵Χ
˶ﺐ˶΋ا˴ﺮﱠﺘϟا˴و
˶ﺐْϠ͊μϟا
˶Ϧْϴ˴ﺑ
ْϦ˶ϣ
˵ج˵ﺮْΨ˴ϳ
"Inson nimadan yaralganiga nazar solsin! U ot
nlib chiquvchi suvdan yaralgandir. U suv
sulb-orqa umurtqa va taroib-kokrak suyagi orasidan chiqqandir"
(Toriq, 6-7).
˲Ϧϴ˶ﺒ˵ϣ
˲Ϣϴ˶μ˴Χ
˴ﻮ˵ه
ا˴ذ˶ﺈ˴ﻓ
˳ﺔ˴ϔْτ˵ϧ
ْϦ˶ϣ
˵ϩﺎ˴Ϩْﻘ˴Ϡ˴Χ
ﺎﱠϧ˴أ
˵نﺎ˴ﺴْϧϹا
˴ﺮ˴ϳ
ْϢ˴ϟ˴و˴أ
"Inson Biz uni nutfa bir tomchi suvd
an yaratganimizni, endi esa banogoh u
(Ozimizga)
ochiq qarshilik qiluvchi bolib qolganini kormadimi?"
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
ﻰ˴ϨْϤ˵ϳ
ﱟϲ˶Ϩ˴ϣ
ْϦ˶ϣ
ًﺔ˴ϔْτ˵ϧ
˵ﻚ˴ϳ
ْϢ˴ϟ˴
ىﱠﻮ˴ﺴ˴ﻓ
˴ϖ˴Ϡ˴Ψ˴ﻓ
ًﺔ˴ﻘ˴Ϡ˴ϋ
˴نﺎ˴آ
ﱠϢ˵Λ
˵ﻪْϨ˶ϣ
˴Ϟ˴ό˴ﺠ˴ﻓ
ﻰ˴ﺜْϧϷا˴و
˴ﺮ˴آﱠﺬϟا
˶Ϧْϴ˴Οْوﱠﺰϟا
maniydan oqqan nutfa bolmaganmidi? Song alaq
(Alloh
(Qiyomat, 37-39).
˳Ϧϴ˶ﻬ˴ϣ
˳ءﺎ˴ϣ
ْϦ˶ϣ
ْϢ˵ﻜْﻘ˵ϠْΨ˴ϧ
ْϢ˴ϟ˴أ
˳Ϧϴ˶ﻜ˴ϣ
˳را˴ﺮ˴ϗ
ϲ˶ﻓ
˵ϩﺎ˴ϨْϠ˴ό˴ﺠ˴ﻓ
"Sizlarni haqir suvdan yaratmadikmi? Bas,
uni malum vaqtgacha mustahkam qarorgohga
joyladik"
Ushbu oyatlarni tafakkur qilgan momin ozini ma
niy degan bir tomchi jirk
anch suvdan yaratgan
Zotning ojizgina bir bandasi ekanligini bilib, Parvardi
goriga osiy bolishdan qorq
bolishga harakat qiladi. Samimiyat bilan All
ohga yuzlangan odam oynadagi oz aksini, ozi
istamagani holda jismidagi ozgarishlarni korib
, oz xohishi bilan jismoniy gozallikka erisha
olmasligini yana bir bor tan oladi.
Korib turganingizdek, Alloh inso
nlarga ularning ojizligini eslatib
turuvchi bir qancha narsalar yaratgan. U zot benu
qsondir, hikmatsiz biror ish qilishdan pokdir. U
qilayotgan har bir ishning oziga yara
sha hikmatlari bor. Robbimiz oz
nematlarini bizlarga eslatish
bilan birga, noxushliklarni barta
Badanimizni chang, terlardan poklas
h uchun sovun, tishimiz toza
bolishi uchun tish majuni,
kiyimimiz tozaligi uchun kir yu
vish kukuni va shunga oxshash nar
اًﺮْﺴ˵ϳ
˶ﺮْﺴ˵όْϟا
˴ϊ˴ϣ
ﱠن˶ﺈ˴ﻓ
اًﺮْﺴ˵ϳ
˶ﺮْﺴ˵όْϟا
˴ϊ˴ϣ
ﱠن˶إ
"Bas, albatta bir qiyinchilik bilan osonchilik bor
dir. Albatta, bir qiyinchilik bilan osonchilik
oyatiga mos keladi. Shuni bilish kerakki, Alloh
qilish baxti Quron axloqini oziga dasturu
Xoh ertalab, xoh kunduz
i bolsin yuvinayotgan o
dam Allohbizlarga pok bo
lishimiz uchun sabab
sevishini bilib, qilayotgan bu ishini ibodat deb qatiy
ishonadi va Alloh roziligini topishdan umidvor
boladi. Bu bilan u Alloh taoloning
ْﺮ˷˶ﻬ˴τ˴ﻓ
˴ﻚ˴ﺑﺎ˴ϴ˶Λ˴و
"Va kiyimingni pokla"
Alloh taolo qudrat va hi
kmat sohibidir. U zot bandalariga os
on qilish maqsadida musabbab, yani
sababdan sabab yaratib, pok bolishimiz hamda boshq
a ehtiyojlarimizni qondirishimiz uchun suvni
yaratgan. Sababdan sabab manosiga ke
lsak, masalan, tish majunini suvsiz ishlata olmaymiz. Suvda
ogzimizni chaysak, u toza boladi
, lekin undagi noxush hid, mikroblar
suvda yuvsak, u pok boladi, lekin kir yuvish kuku
ni, sovunsiz kiyimlarim
iz toza bolmaydi. Shu
sababli, U zot Oz nematlarini bandalari undan bahr
amand bolib, Ozigag
ina ibodat qilishi,
Ozigagina shukr qilishi uchun bir-biriga sabab qilib yaratgan.
ْϢ˵ﻜْϨ˴ϋ
˴ﺐ˶هْﺬ˵ϳ˴و
˶ﻪ˶ﺑ
ْϢ˵آ˴ﺮ˷˶ﻬ˴τ˵ϴ˶ϟ
ًءﺎ˴ϣ
˶ءﺎ˴Ϥﱠﺴϟا
˴Ϧ˶ϣ
ْϢ˵ﻜْϴ˴Ϡ˴ϋ
˵ل˷˶ﺰ˴Ϩ˵ϳ˴و
˵ﻪْϨ˶ϣ
ًﺔ˴Ϩ˴ϣ˴أ
˴سﺎ˴ό͊Ϩϟا
˵Ϣ˵ﻜϴ˷˶θ˴ϐ˵ϳ
ْذ˶إ
˴ما˴ﺪْϗϷا
˶ﻪ˶ﺑ
˴ﺖ˷˶ﺒ˴ﺜ˵ϳ˴و
ْϢ˵ﻜ˶ﺑﻮ˵Ϡ˵ϗ
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
˴ς˶ﺑْﺮ˴ϴ˶ϟ˴و
˶نﺎ˴τْϴﱠθϟا
˴ﺰْΟ˶ر
"Oshanda U sizni Ozidan omonlik qilib, mudr
oq ila oragan edi va sizni poklash, sizdan
qilish uchun ustingizdan osmondan suv tushirgan edi"
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
Osmondan suv tushirilishi Allohning qudrati sifati
da Quroni karimda tez-tez takrorlanadi. Alloh
bermasa, uni hech kim ozi yarata olmaydi. Uni
ng vujudga kelishida insonning hech qanday xizmati
yoq. U faqat uni ichish va bulgashdan boshqasiga ar
alasha olmaydi. Suvni istemol qilish chogida
biror marta bolsa ham uning qaer
dan kelganini oylab kormaydi. Ag
ar insof bilan oylab, tafakkur
qilganda edi, Allohning qudr
har edi. Quyidagi oyatlar ham Alloh
˵ﺑ˴ﺮْθ˴ﺗ
ي˶ﺬﱠϟا
˴ءﺎ˴Ϥْϟا
˵Ϣ˵ﺘْϳ˴أ˴ﺮ˴ﻓ˴أ
˴نﻮ
˴نﻮ˵ϟ˶ﺰْϨ˵Ϥْϟا
˵Ϧْﺤ˴ϧ
ْم˴أ
˶نْﺰ˵Ϥْϟا
˴Ϧ˶ϣ
˵ϩﻮ˵Ϥ˵ﺘْϟ˴ﺰْϧ˴أ
ْϢ˵ﺘْϧ˴أ˴أ
˴نو˵ﺮ˵ﻜْθ˴ﺗ
ϻْﻮ˴Ϡ˴ﻓ
ﺎًΟﺎ˴Ο˵أ
˵ϩﺎ˴ϨْϠ˴ό˴Ο
˵ءﺎ˴θ˴ϧ
ْﻮ˴ϟ
"Ozingiz ichadigan suvni oylab koring-a!
Uni bulutlardan siz tushirasizmi yoki Biz
tushirguvchimizmi? Agar xohlasak, Biz uni s
hor qilib qoyamiz. Shukr qilsangiz-chi!"
Suv poklik ramzi. Dunyoda hech bir din islom dinidek tozalikka amr qilmagan. Islom tozalikni
iymonning bir qismi deb qaraydi,
"poklik iymondandir"
degan hadis bunga dalil. Shuningdek, suv
insoniyat, hayvonot va osimlik dunyosi uchun hayot
manbai. Suvsiz hayotni tasavvur qilib bolmaydi.
Istemol qilishdan tashqari, kundalik
hayotda foydalanadigan ehtiyoj buy
umlarini tozalash uchun zarur
bolgan bir nematdir. Suvda kozga korinar-korinmas
barcha mikroblarni yoq qilish bilan birga,
muhitdagi chiqindilari yopishib,
tanamizning nafas olishi qiyinlas
hadi. Suv osha zararli narsalarni
Inson yuvinganida badanidagi bu elek
havoning salqin va orombaxsh bolis
hi ham yomgirning havodagi statik
elektrni tozalashiga bevosita
Doimiy ravishda tozalikka rioya qilish, ozini pok
tutish Alloh sevgan fazilatdir. Bunda nafaqat
moddiy tozalik, balki manaviy poklikning ham ahamiy
ati katta. Misol uchun, namoz ibodatini olaylik:
tahorat olib, guborlardan poklanib, ib
odat qiladi. Namoz orqali banda yerga
yopishgan holda, oliy Zot
lanish baxtiga muyassar boladi va bu rrqali matonat,
chidam, ruhiy quvvat oladi, inson aqli bovar qilmas
cheksiz ufqli olamga
yuzlanadi. Kiyimlari va
tgan holda, namozni xushu va
Allohning koruvchi va biluvchi
ekanligini yodda tutgan holda, ular
faqat kochaga chiqqanda yoki
mehmonga borganda yuvinib-ta
ranib, chiroyli kiyinish kerak dega
n notogri tushunchadan yiroqlar.
Momin har doim, har jihatdan boshqala
rga ibrat bolishi lozimligini yo
dda tutib, unga amal qiladi.
Badboy hididan atrofdagilarni kong
bilan xulqlangan insonlarga xos
emas. Ular shunday insonlarki,
suhbatlashsangiz, huzur qilasiz.
Mudom Alloh amriga boysunib,
ham jismoniy, ham manaviy
tortadi. Insonlarni oziga jalb qi
lish xususiyati faqa
t Quron axloqini oz
hayotiga tatbiq qilib
, yoki xabardor bola turib,
unga etiborsiz qarovchilarning
kopchiligi tozalikka yuzaki qar
aydilar. Ular, asosan, kochaga
chiqqanda yoki uylariga mehmon
keladigan vaqgda tozalikka etibor berib qolishadi. Ula
r tahorat nima, gusl nima, hatto, farqiga ham
borishmaydi. Xorij, asosan, Yevropa filmlarida xo
jasi yoki bekasi uyqudan uygongach xizmatkori
uning yotgan joyiga, toshagiga nonushta olib kel
adi. Kundalik hayotimizda ham ularga taqlid
qiluvchilar uchrab turadi. Bazan postelimga kofe ol
ib kelishdi, mazza qild
im degan gaplar quloqqa
chalinib qoladi. Ham manaviy, ham jismoniy poklikka
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
"Uyqudan uygongan odam qolini to uch marta
yuvmaguncha idishga tiqmasin. Chunki u
qoli qaerlarda tunaganini bilmaydi".
sh kerakligini bilmasligi
mumkin emas. Afsuski, kopincha ozlarini m
adaniyatda juda ilgor deb bilgan odamlar ana shunday
yol tutishadi.
Kiyinayottanda...
Momin odam tungi kiyimini yechib, kozlagan maqs
adiga muvofiq ish yoki kork kiyimini tanlar
ekan, ulkan bir haqiqatni, yani bu kiyim Alloh nema
tlaridan biri ekanligi va
uning yaratilishida bir
ori boshqa insonlar ham har kuni bu nematlardan
bahramand boladilar. Lekin ularning hech qaysisi
Quron bilan xulqlanganlar singari, bu nemat
ini lozim darajada tushunolmaydi, un
ing shukrini qila olmaydi.
Mominga qundalik hayotda Alloh nema
tlarining bir korinishi sifati
da tosish, saqlash, parda-hijob
xayvonot olamiga borib taqal
adi. Boshqacha qilib aytg
anda, Alloh insonlarning eng oddiysidan tortib,
ojini qondirish sababi qilib, hayvonot va osimlik dunyosini
yaratgan. Kopchilik bu haq
iqatni bila turib, g
is, bahramand bolayotgan
osonlikcha berilgani uchun, oddiy narsadek tuyuladi.
Bu esa libosning bir nema
t ekanligini bilish va
uning shukrini qilishga tosqinlik qiladi. Holbuki,
Robbimiz yer yuzidagi jamiki nematlarni insonga
lozim. Shunday ekan, Robbimiz bizlar uchun yarati
b qoygan liboslarning hi
kmatlari va bizlarga
beradigan foydalari haqida soz yuritsak.
Kiyim inson vujudini issiqdan,
sovuqdan, quyoshning zararli nurla
ridan hamda atrof-muhit orqali
yupqa teri bilan qoplangan badanimiz yuqorida aytib ot
ilgan omillar tufayli shikastlanishi, ogrishi va
yana bir qancha salbiy tasirlar oqibatida tezda
ishdan chiqishi mumkin edi. Muhofaza qilish
xususiyatiga ega bolgan kiyimlar
ning hikmati haqida Parvardigori ol
am Ozining Kitobida bunday
˵Ϣ˵ﻜϴ˶ﻘ˴ﺗ
˴Ϟϴ˶ﺑا˴ﺮ˴γ
ْϢ˵ﻜ˴ϟ
˴Ϟ˴ό˴Ο˴و
ﺎًϧﺎ˴Ϩْآ˴أ
˶لﺎ˴ﺒ˶ﺠْϟا
˴Ϧ˶ϣ
ْϢ˵ﻜ˴ϟ
˴Ϟ˴ό˴Ο˴و
ϻϼ˶χ
˴ϖ˴Ϡ˴Χ
ﺎﱠϤ˶ϣ
ْϢ˵ﻜ˴ϟ
˴Ϟ˴ό˴Ο
˵ﻪﱠϠϟا˴و
˴نﻮ˵Ϥ˶Ϡْﺴ˵ﺗ
ْϢ˵ﻜﱠϠ˴ό˴ϟ
ْϢ˵ﻜْϴ˴Ϡ˴ϋ
˵ﻪ˴ﺘ˴Ϥْό˶ϧ
͊Ϣ˶ﺘ˵ϳ
˴ﻚ˶ϟ˴ﺬ˴آ
ْϢ˵ﻜ˴γْﺄ˴ﺑ
ْϢ˵ﻜϴ˶ﻘ˴ﺗ
˴Ϟϴ˶ﺑا˴ﺮ˴γ˴و
ﱠﺮ˴ﺤْϟا
"Alloh sizlar uchun Ozi yaratgan
narsalardan soya-salqin joylar
uchun toglardan gor-boshpanalar qildi hamda sizlar uchun issiq
asraydigan
kiyimlar va sizlarni
(dushmanning) ziyon ye
tkazishidan saqlaydigan sovutlar
shoyad musulmon bolarsizlar, deb sizlarga Oz
nematini mana shunda
y komil qilib berur"
˴ﻚ˶ϟ˴ذ
˲ﺮْϴ˴Χ
˴ﻚ˶ϟ˴ذ
ى˴ﻮْﻘﱠﺘϟا
˵سﺎ˴ﺒ˶ϟ˴و
ﺎًθϳ˶ر˴و
ْϢ˵ﻜ˶ﺗﺁْﻮ˴γ
ي˶را˴ﻮ˵ϳ
ﺎًγﺎ˴ﺒ˶ϟ
ْϢ˵ﻜْϴ˴Ϡ˴ϋ
ﺎ˴Ϩْϟ˴ﺰْϧ˴أ
ْﺪ˴ϗ
˴م˴دﺁ
ϲ˶Ϩ˴ﺑ
ﺎ˴ϳ
˴نو˵ﺮﱠآﱠﺬ˴ϳ
ْϢ˵ﻬﱠϠ˴ό˴ϟ
˶ﻪﱠϠϟا
˶تﺎ˴ϳﺁ
ْϦ˶ϣ
"Ey, Odam bolalari, batahqiq si
zlarga avratingizni tosadigan
libos va ziynat libosini nozil
(Arof, 26).
Yuqoridagi oyatlarga diqqat
bilan etibor bersak, libos avratimi
zni tosish, nozik tanamizni issiq-
sovuqdan asrash bilan bir
ga, tashqi korinishimizn
iyoj bolgan libos nemati Allohning
bizlar uchun ulkan inoyatidir.
Buni bilgan momin ulardan foyd
alanayotganda juda talabchan bolishi
lozim. Bu Alloh nematlariga
shukr qiluvchilardan ekanligining amaldagi ifodasi bo
ladi. Yani, ular boshqa eht
iyojlari singari libos
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
pul sarflayotganda, ehtiyoji borini,
shariat korsatmalariga muvofi
q keladiganini sotib olishi
zarur. Ehtiyoj bolmagan libos uchun pul sarflash:
"Albatta, Alloh isrof q
ilguvchilarni sevmas"
Libos nemati uchun shukr qilishning amaldagi ko
rinishlaridan yana biri kiyimlarimizni pok
tutishdan iborat. Bunda biz quyidagi oyatlarni doimo yodda tutib, amal qilishimiz lozim:
˴Ϧϳ˶ﺮ˷˶ﻬ˴τ˴ﺘ˵Ϥْϟا
͊ﺐ˶ﺤ˵ϳ˴و
˴Ϧϴ˶ﺑاﱠﻮﱠﺘϟا
͊ﺐ˶ﺤ˵ϳ
˴ﻪﱠϠϟا
ﱠن˶إ
"Albatta, Alloh tavba qiluvchilarni va o
zlarini mudom pok tutuvchilarni sevadi"
(Baqara,
˴Ϧϳ˶ﺮ˷˶ﻬﱠτ˵Ϥْϟا
͊ﺐ˶ﺤ˵ϳ
˵ﻪﱠϠϟا˴و
او˵ﺮﱠﻬ˴τ˴ﺘ˴ϳ
ْن˴أ
˴نﻮ͊ﺒ˶ﺤ˵ϳ
˲لﺎ˴Ο˶ر
˶ﻪϴ˶ﻓ
"Unda poklanishni sevadigan kishilar
bor. Alloh esa, poklanuvchilarni sevar"
(Tavba,
ْﺮ˷˶ﻬ˴τ˴ﻓ
˴ﻚ˴ﺑﺎ˴ϴ˶Λ˴و
"Va kiyimingni pokla"
Momin odam Alloh taol
oning bu amrlarini Uning boshqa amrlar
i singari izchil bajarishga harakat
qilib, imkon qadartoza kiyinishga
odatlanadi. Chunki kiyimni, badann
i pok tutish insonga jismoniy
hamda ruhiy zavq bagishlaydi.
Quron axloqi bilan yashagan ins
on kiyim borasida faqat tozalikka
etibor qilibgina qolmay, did
bilan, sogligiga zarar qilmaydigan matolardan, chir
oyli kiyinishga ham harakat qilishp kerak. "Arof"
"ziynat libosini nozil qildik"
mazmunidagi oyatga kora, mo
min odam doimo chiroyli
kiyinishi, axloqi hamda tashqi kor
inishi bilan insonlar or
asida yaxshi taassurotlar qoldirishga intilishi
kerak. Bu insonlarni haq dinga dav
Hazrati Hasan Paygambarimiz so
llallohu alayhi vasallamning ki
yinish haqidagi qarashlarini
"Paygambarimiz sollallohu alayhi vasallam
bizlarga qolimizda bolganlardan eng
chiroylisini kiyishga va topa olgan eng xush
Shuningdek, Paygambarim
iz sollallohu alayhi vasallam tashqi
korinishiga etiborsiz qaragan
lohu alayhi vasallam huzurlariga
kelgan edim. U zot sollallohu
alayhi vasallam mendan
soradilar. Men "Bor" deb javob berdim. U
Men: "Barcha turdagi mollari
m bor" dedim. Shunda Rasuli
Akram sollallohu alayhi vasallam:
tlaridan ekanligini bildirgan.
˴نْﻮﱠϠ˴ﺤ˵ϳ
˵رﺎ˴ﻬْϧϷا
ﺎ˴ﻬ˶ﺘْﺤ˴ﺗ
ْϦ˶ϣ
ي˶ﺮْﺠ˴ﺗ
˳تﺎﱠϨ˴Ο
˶تﺎ˴ﺤ˶ϟﺎﱠμϟا
اﻮ˵Ϡ˶Ϥ˴ϋ˴و
اﻮ˵Ϩ˴ϣﺁ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
˵Ϟ˶Χْﺪ˵ϳ
˴ﻪﱠϠϟا
ﱠن˶إ
˲ﺮϳ˶ﺮ˴Σ
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
ْϢ˵ﻬ˵γﺎ˴ﺒ˶ϟ˴و
اًﺆ˵ϟْﺆ˵ϟ˴و
˳ﺐ˴ه˴ذ
ْϦ˶ϣ
˴ر˶وﺎ˴γ˴أ
ْϦ˶ϣ
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
"Albatta Alloh iymon keltirgan
va yaxshi amallar qilgan zo
tlarni ostidan daryolar oqib
turadigan jannatlarga doxil qilur. Ular u jo
yda oltindan bolgan bilaguzuklar va marvarid-
˴Ϧϴ˶Ϡ˶ﺑﺎ˴ﻘ˴ﺘ˵ϣ
˳ق˴ﺮْﺒ˴ﺘْγ˶إ˴و
˳س˵ﺪْϨ˵γ
ْϦ˶ϣ
˴نﻮ˵ﺴ˴ﺒْϠ˴ϳ
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
"Ular bir-birlariga robaro bolgan hollarida ipak-shoyidan liboslar kiyib
˳ﺔﱠπ˶ﻓ
ْϦ˶ϣ
˴ر˶وﺎ˴γ˴أ
اﻮ͊Ϡ˵Σ˴و
˲ق˴ﺮْﺒ˴ﺘْγ˶إ˴و
˲ﺮْπ˵Χ
˳س˵ﺪْϨ˵γ
˵بﺎ˴ϴ˶Λ
ْϢ˵ﻬ˴ϴ˶ϟﺎ˴ϋ
ﺎًﺑا˴ﺮ˴η
ْϢ˵ﻬ͊ﺑ˴ر
ْϢ˵هﺎ˴ﻘ˴γ
اًرﻮ˵ﻬ˴σ
"Ularning ustilarida yashil sundusdan
(qalin ipakdan)
kiyimlar bor va kumush bilaguzuklar-la yasanganlar"
Bu oyatlarda jannat ahlining kiyi
mi ipak-shoyi, bezagi oltin- kumush va marvarid-marjonlar
ekanligi bildirilgan. Alba
tta bu nematlar dunyoviy hayotimizda
ham mavjud. Iymon keltirganlar uchun
bu nematlarni korish, ularda bu nematlar bolish
-bolmasligidan qati nazar
, jannat haqida juda oz
bolsa ham tasavyurga ega bolishga, bu tasavvur j
annatga bolgan intilishga, intilish esa jannat
di. Momin bu nematlarning ya
ratilish hikmatini koradi. Bu
nematlar dunyo hayotida boqiy em
as, abadiy hayot va uning boqiy nematlari esa faqat jannatda
ekanligini biladi va ularga zinhor hirs qoymaydi.
ϼ˴Ϥ˴ϋ
˴Ϧ˴ﺴْΣ˴أ
ْϦ˴ϣ
˴ﺮْΟ˴أ
˵ϊϴ˶π˵ϧ
ﺎﱠϧ˶إ
˶تﺎ˴ﺤ˶ϟﺎﱠμϟا
اﻮ˵Ϡ˶Ϥ˴ϋ˴و
اﻮ˵Ϩ˴ϣﺁ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
ﱠن˶
ْϢ˵ﻬ˴ϟ
˴ﻚ˶Ό˴ϟو˵أ
ْϦ˶ϣ
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
˴نْﻮﱠϠ˴ﺤ˵ϳ
˵رﺎ˴ﻬْϧϷا
˵Ϣ˶ﻬ˶ﺘْﺤ˴ﺗ
ْϦ˶ϣ
ي˶ﺮْﺠ˴ﺗ
˳نْﺪ˴ϋ
˵تﺎﱠϨ˴Ο
ﺎًﺑﺎ˴ϴ˶Λ
˴نﻮ˵ﺴ˴ﺒْϠ˴ϳ˴و
˳ﺐ˴ه˴ذ
ْϦ˶ϣ
˴ر˶وﺎ˴γ˴أ
ﺎًﻘ˴ϔ˴ﺗْﺮ˵ϣ
ْﺖ˴Ϩ˵ﺴ˴Σ˴و
˵با˴ﻮﱠﺜϟا
˴Ϣْό˶ϧ
˶ﻚ˶΋ا˴رϷا
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
˴Ϧϴ˶Ό˶ﻜﱠﺘ˵ϣ
˳ق˴ﺮْﺒ˴ﺘْγ˶إ˴و
˳س˵ﺪْϨ˵γ
ْϦ˶ϣ
اًﺮْπ˵Χ
(

"Albatta, biz iymon keltirgan va
yaxshi amallar qilganlarning, go
zoe qilmaymiz. Ana oshalarga adn jannatlari
bordir. Ostilaridan anhor
lar oqib turadi. U yerda
oltindan bolgan bilaguzuklar ila bezanurlar. S
hoyi-iplardan yaxshi li
boslar kiyarlar. Ular
rda sorilarda yonboshlagan hodda bolurlar. Na
qadar yaxshi savob va naqadar yaxshi joy"
Quronni oziga dastur qilib olganlar libos borasida
bilishlari lozim bolgan jihatlardan yana biri, bu
ardagi ahamiyatidir. Momin boshqalarni ham
Kuron axloqi bilan yashashga davat
shariat doirasida, sunnatga muvofiq chiroyli, toza kiyi
mlarni kiyishga harakat qilishi kerak. Bu qiyofa
uning Alloh amrini bajarishda tirishqoq ekanligini
hamda insonlarga nisbatan hurmat tuygusini aks
kiyimlarni kiyadilar. Albatta, buni kibr uchun emas,
Alloh xushnudligini topish
Taomlanayotgan paytda...
Mudom Alloh yodi bilan yurish
baxtiga erishgan momin har ishda
bolgani kabi, ovqatlanish
uchun oshxonaga kirganda
ham, Alloh unga boysundirib qoy
gan, inson manfaati uchun xizmat
qiluvchi nematlarga ibrat nazari
bilan qaraydi. Shunday ulkan nemat
lardan biri olov. Odam Ato va
Momo Havvoning yerda yashashlari davridan boshlab
, shu kungacha inson hayotini olovsiz tasavvur
qilib bolmaydi. Chunki har doim
unga insonning hojati tushib turadi
. U yondirish, isitish, kuydirish
xususiyatiga ega bolishi bilan bir
ga, oziq-ovqat mahsulotlarini iste
mol qilish uchun tayyorlashda ham
axamiyati katta. Olovdan foydalanish shunchalik odat
iy holga aylanganki, uni kim yaratgan, yonish,
yondirish xususiyatini kim bergan, hamma narsani
ham yondira oladimi, deb oylab korish
hammaning ham xayoliga kelavermaydi. Yer yuzidagi
barcha unsurlar kabi olov ham insonga xizmat
˳مْﻮ˴ﻘ˶ϟ
˳تﺎ˴ϳϵ
˴ﻚ˶ϟ˴ذ
ϲ˶ﻓ
ﱠن˶إ
˵ﻪْϨ˶ϣ
ﺎًόϴ˶Ϥ˴Ο
˶ضْرϷا
ϲ˶ﻓ
ﺎ˴ϣ˴و
˶تا˴وﺎ˴Ϥﱠﺴϟا
ϲ˶ﻓ
ﺎ˴ϣ
ْϢ˵ﻜ˴ϟ
˴ﺮﱠΨ˴γ˴و
˴نو˵ﺮﱠﻜ˴ϔ˴ﺘ˴ϳ
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
"U Oz tomonidan sizlarga osmonlardagi
va yerdagi barcha narsalarni boysundirdi.
avm uchun oyat ibratlar bordir"
˴Ϧϳ˶ﻮْﻘ˵ϤْϠ˶ϟ
ﺎًϋﺎ˴ﺘ˴ϣ˴و
ًة˴ﺮ˶آْﺬ˴ﺗ
ﺎ˴هﺎ˴ϨْϠ˴ό˴Ο
˵Ϧْﺤ˴ϧ
eslatma va yolovchilar uchun manfaat qilib qoydik"
Quroni karimda jahannam ahli haqi
da gapirilganda, koz ongimiz
da shiddatli olov ichida
˴مْﻮ˴ϳ
˴نﻮ˵Ϩ˴ﺘْϔ˵ϳ
˶رﺎﱠϨϟا
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
ْϢ˵ه
ular dozaxda tekshiriladigan-yondiriladigan Kunda bolur"
˴نﻮ˵ﺤ˶ϟﺎ˴آ
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
ْϢ˵ه˴و
˵رﺎﱠϨϟا
˵Ϣ˵ﻬ˴هﻮ˵Ο˵و
˵΢˴ϔْϠ˴ﺗ
"Ularning yuzlarini ot kuydirib badbashara bolib
qolguvchidirlar"
Iymon sohibi bolgan komil mom
in jahannamning bu shiddatli otas
hlarini oylaganda, Allohga
bolgan qorquvi yanada ortadi, taqvosi kuchayadi. Al
lohdan qorqish inson vujudidagi jami azolarda
Birinchisi tilda: Allohdan
qorqqan odam tilini giybatdan, t
uhmatdan, yolgondan va islomda
Qalbda: Allohdan qorqqan odam
nafaqat momin birodariga,
balki Alloh yaratgan barcha
maxluqotlarga yomonlik t
ilamaydi. Giybat, tuhmat, hasad, yolg
on va islomda man qilingan boshqa
Kozda: Allohdan qorqqan odam kiyinish, yeb-ic
hish va boshqa kundalik hayotida uchraydigan
Taomlanish azolarida: tomogidan harom luqm
a otkazmaydi. Harom luqma-gunohlarga eltuvchi
Qolda va oyoqda: Qolini haromga uzatmaydi va
oyoqlari bilan diniga
manfaat keltiradigan
manzillarga qadam qoyadi. Bu ishlarni koz-ko
z qilib bajarmay, riyoga yol qoymagandagina u
Buni yaxshi bilgan momin
Allohdan qorqish deganda qalbga dahs
hat soladigan, insonni aql-
hushidan ayiradigan qorquvni emas, balki nafsning
havoyi orzulariga berilma
y, Alloh qaytarganidan
qaytish, amr qilganlarini qatiy bajarish, Allohni ko
rib turgandek ixlos bila
n jahannam azobidan najot
berishini sorab, duoi iltijo qilishni tushunadi.
Alloh marhamati bilan tafakkur qilish baxtiga
erpshganlar, dasturxondagi barcha nematlarning
ham oziga yarasha hikmatlari borlig
ini biladilar. Unda non, asal, c
hoy, qahva, sut, tuxum va shu kabi
mazasi, rangi xar xil bolgan oziq-o
vqatlar turibdi. Oylab qaralsa, bul
arning har biri alohida bir nemat.
va minerallar bilan taminlovchi vositadir. Bu nema
tlarning yaratilishida ham buyuk mojiza bor. Misol
uchun asalni olaylik. Asal tarkibida fruktoza, glyu
koza bilan bir qatorda ozroq miqdorda yod, temir,
sink moddalari ham bor. Biz uni is
temol qilayotganimizda uning bizl
arga yetib kelish jarayoni bilan
qiziqmaymiz. Asalning yaratilishi
mojiza ekanligi hech kimning xayo
liga kelmaydi. Aslida ogirligi bir
˴نﻮ˵η˶ﺮْό˴ϳ
ﺎﱠϤ˶ϣ˴و
˶ﺮ˴ﺠﱠθϟا
˴Ϧ˶ϣ˴و
ﺎًﺗﻮ˵ϴ˵ﺑ
˶لﺎ˴ﺒ˶ﺠْϟا
˴Ϧ˶ϣ
ي˶ﺬ˶Ψﱠﺗا
˶ن˴أ
˶ϞْﺤﱠϨϟا
ﻰ˴ϟ˶إ
˴ﻚ͊ﺑ˴ر
ﻰ˴Σْو˴أ˴و
˲ϒ˶Ϡ˴ﺘْΨ˵ϣ
˲با˴ﺮ˴η
ﺎ˴ﻬ˶ϧﻮ˵τ˵ﺑ
ْϦ˶ϣ
˵ج˵ﺮْΨ˴ϳ
ϼ˵ϟ˵ذ
˶ﻚ˷˶ﺑ˴ر
˴Ϟ˵ﺒ˵γ
ϲ˶ﻜ˵Ϡْγﺎ˴ﻓ
˶تا˴ﺮ˴Ϥﱠﺜϟا
˷˶Ϟ˵آ
ْϦ˶ϣ
ϲ˶Ϡ˵آ
ﱠϢ˵Λ
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
˲ءﺎ˴ϔ˶η
˶ﻪϴ˶ﻓ
˵ﻪ˵ϧا˴ﻮْϟ˴أ
˴نو˵ﺮﱠﻜ˴ϔ˴ﺘ˴ϳ
˳مْﻮ˴ﻘ˶ϟ
ًﺔ˴ϳϵ
˴ﻚ˶ϟ˴ذ
ϲ˶ﻓ
ﱠن˶إ
˶سﺎﱠϨϠ
"Parvardigoringiz asalariga vahiy q
ildi: Toglarga, daraxtlarga va
inlarga uya solgin. Songra turli mevalardan yeb, Parvardigoring
(sen uchun)
qoygan yollardan yurgin!
Uning qornidan odamlar uchun
shifo bolgan alvon rangln
ichnmlik-asal chiqur. Albatta, bu
ishda tafakkur qiladigan qavm uchun oyat-ibrat bordir".
Asal nematidan bahramand bolayotgan momin
uning paydo bolishi buyuk mojiza ekanligini biladi
. Asalarining ozi kichki
na bolgani holda, Allohga
bolgan cheksiz itoatidan fikr yuri
adi. Mittigina jismiga
muvofiq qancha aqli borligi aniq bolmagan asalari qat
iy tartibda tinmay harakat qilib, Parvardigori
amrini xatosiz bajargani holda, aql, tafakkur qilis
h qobiliyatiga ega, yer yuzidagi hamma narsa uning
Allohning yerdagi ori
nbosari, xalifasi bo
obbisining
Alloh taolo bandalari bahr
amand bolishi uchun ato
singari nematlar haqida Quroni ka
rimda shunday marhamat qilingan:
ﺎ˴ﻬْϨ˶ϣ˴و
˲ة˴ﺮϴ˶ﺜ˴آ
˵ϊ˶ﻓﺎ˴Ϩ˴ϣ
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
ْϢ˵ﻜ˴ϟ˴و
ﺎ˴ﻬ˶ϧﻮ˵τ˵ﺑ
ϲ˶ﻓ
ﺎﱠϤ˶ϣ
ْϢ˵ﻜϴ˶ﻘْﺴ˵ϧ
ًة˴ﺮْﺒ˶ό˴ϟ
˶مﺎ˴όْϧϷا
ϲ˶ﻓ
ْϢ˵ﻜ˴ϟ
ﱠن˶إ˴و
˴نﻮ˵Ϡ˵آْﺄ˴ﺗ
"Albatta, sizlar uchun chorva mollarida ham ib
rat bordir. Biz sizlar
ni ularning qornidagi
bilan sugorurmiz, yana sizlar uchun ularda
(yunglaridan kiyim toqish, minish kabi)
kop foydalar
dan yeysizlar"
Oyatda insonlarning hayvonlardan olad
igan foydalari h
"Qornidagi sut bilan
deyilgan. Tasavvur qiling, sigirning qorn
ida yegan ovqati, ichgan suvi, tomirlarida
aylanayotgan qoni, ichki azolari boladi. Shuncha
aralash narsalar ichidan mazali, vitamin va
oqsillarga tola oppoq sutning ajra
lib chiqishi Allohning mojizasi
emasmi? Alloh taoloning cheksiz
ilmiga yana bir isbot: bu oppoq rangdagi sigir suti
ning manbai yashil otlar
, qurigan sariq, jigar
rangdagi yem-xashaklardir.
Allohning sut beruvchi hayvonlar
jismini yaratishdagi cheksiz qudrati dagal hashak va yashil
ﺎًϐ˶΋ﺎ˴γ
ﺎًμ˶ϟﺎ˴Χ
ﺎًϨ˴ﺒ˴ϟ
˳م˴د˴و
˳ثْﺮ˴ﻓ
˶Ϧْϴ˴ﺑ
ْϦ˶ϣ
˶ﻪ˶ϧﻮ˵τ˵ﺑ
ϲ˶ﻓ
ﺎﱠϤ˶ϣ
ْϢ˵ﻜϴ˶ﻘْﺴ˵ϧ
ًة˴ﺮْﺒ˶ό˴ϟ
˶مﺎ˴όْϧϷا
ϲ˶ﻓ
ْϢ˵ﻜ˴ϟ
ﱠن˶إ˴و
˴Ϧϴ˶ﺑ˶رﺎﱠθϠ˶ϟ
"Sizlar uchun chorva hayvonlarida ham ibrat bor
dir. Biz sizlarni ul
najosat va qon oralaridan ichuvchilar uchun otimli, tamli
chiqqan
Hayvonot olami sababli bahram
ardan yana biri, ozi kichik, lekin
istemol qiluvchi kishilar boshqalarga nisbatan atero
skleroz bilan kasallanmas
ekanlar. Inson tanasiga
bir kunda 300 mg. xolesterin kera
k, ana shunda asab tolalari yaxshi
ishlar ekan. Bitta tuxumda 70
mg. xolesterin bor. Bundan tashqari tuxumda xotira va
aql yuritish faoliyat
Inson uchun ana shunday muhim vitamin va miner
kelishida oziga xos mojiza bor
. Hech qanday aqli bo
lmagan tovuq xar kuni
tuxum qoyadi va
qoygan tuxumini exti
yotkorlik bilan bosib yotadi. Tuxum ichid
agi suyuqlik qanday
qilib uning qobigi
atrofida toplangani yoki hech q
anday teshigi bolmagani
holda qobiq ichida qanday qilib suyuqlik
paydo bolganini oylash Allohning yarati
Dasturxonimizda har kuni pishloq,
yog yoki tuxum bolmasligi mumk
in, leki choy albatta boladi. U
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
choy osimligidan olinib, uning bar
an otgandan song yoqimli maza beruvchi,
tinchlantiruvchi ichimlik vositasiga aylanadi.
Bu haqda "Anom" surasida Alloh taolo shunday
˵ﻪ˵Ϡ˵آ˵أ
ﺎًϔ˶Ϡ˴ﺘْΨ˵ϣ
˴عْرﱠﺰϟا˴و
˴ϞْΨﱠϨϟا˴و
˳تﺎ˴ηو˵ﺮْό˴ϣ
˴ﺮْϴ˴Ϗ˴و
˳تﺎ˴ηو˵ﺮْό˴ϣ
˳تﺎﱠϨ˴Ο
˴ﺄ˴θْϧ˴أ
ي˶ﺬﱠϟا
˴ﻮ˵ه˴و
˳ﻪ˶ﺑﺎ˴θ˴ﺘ˵ϣ
˴ﺮْϴ˴Ϗ˴و
ﺎًﻬ˶ﺑﺎ˴θ˴ﺘ˵ϣ
˴نﺎﱠϣ͊ﺮϟا˴و
˴نﻮ˵ﺘْϳﱠﺰϟا˴و
"U (ishkomlarga) kotariladigan va
kotarilmaydigan boglarni, xurmo
va ekinlarni, yemagini xilma-
xil qilib, zaytun va anorlarni bir-biriga oxs
Shuni aytib otish joizki, Alloh ban
dalarini ozi istaganicha rizqlant
iradi. Bazilarning dasturxoni turli
noz-nematlar bilan tokin bir
paytda, boshqalarnikida
sanoqli narsalargina bor. Dunyoviy hayotda
Alloh insonlarni turlicha sinab koradi. Shunday si
novlardan biri bandalarini boy
lik va faqirlik bilan
sinashdir. Bu sinovlarni gozal
xulq bilan qarshilayotgan bandalar
iga Alloh jannat xushxabarini
bergan. Faqat momingina qanday holda bolishida
n qati nazar, Allohga xush keladigan tarzda
harakat qiladi va Unga samimiya
lsa, uning shukrini qilib,
kibrlanmaydi. Faqirlashsa, tushk
unlikka tushib, xafa bolmaydi.
Alloh nematlarining yaratilishidagi mojiza va hikm
atlarni bilgan inson, bu nematlarni istemol
qilishda bizlarga qulay bolishi uchun yordam beru
vchi ogzimizni ham yodga oladi. Ovqat yeyishda
lab, tishlar, til, jag suyaklari, tupuk bezlari, os
va millionlab hujayralar ishga tushadi. Alloh inson jism
ini ulkan bir fabrikaga oxshatib yaratgan. Tabir
joiz bolsa, har bir ish uchun mashina, gildirak,
parraklar yaratilgan. Bir
qoshiq luqmani ogzingizga
yaqinlashtirishingiz bilan, solak
boshlaydi. Bu shunday jarayonki,
unda bir vaqt ichida bir qancha is
hlar birdaniga bajariladi. Tish
ozuqani tishlab maydalash chogida, t
suyaklaridagi mushaklar tishlarning chaynash fao
liyatiga yordam berib, til
bilan uygunlikda harakat
otaydi. Shuningdek tishlarimizni
ng joylashgan orniga qarab biriga
uzib olish, boshqasiga chaynash
vazifasi yuklatilgan. Tishlarimiz bajarishi lo
zim bolgan vazifasiga mos holda uygunlik bilan
joylashtirilib, ularning hammasi
birgalikda harakat qiladi. Luqmani
chaynash jarayonida ogizdagi
bezlardan suv chiqib l
uqmaga aralashadi va kimy
g hazm bolishiga yordam
beradi. Til bu luqmani yigib o
lib, qizilongach orqali oshqozong
devorlaridan boshqacha suv chiqib aralashadi, bu
suv tibbiy tilda oshqozon ishqori deyiladi. Bu suv
taomni batamom ozgartiradi. Ke
yin taom oshqozondan ichaklarga
otadi. Badanga kerak bolmagan
taom chiqish yollari bilan os
sorilib qonga otadi, nafas yollari
bilan kirgan havoga aralashib, ta
tanamizdagi til, tish, lab, jag
, oshqozon, ichak kabi bu azolarga hech qanday aql berilmagan. Inson
vujudining yaratilishi ham Allohning mukammal ijod so
hibi ekanligiga yaqqol dalildir. Bu ota tadbirli
اًﺮϳ˶ﺪْﻘ˴ﺗ
˵ϩ˴رﱠﺪ˴ﻘ˴ﻓ
˳ءْϲ˴η
ﱠϞ˵آ
˴ϖ˴Ϡ˴Χ˴و
barcha narsani yaratib
olchov bilan ulchab quygan Zotdir"
ini insonga oson bolishi uchun mu
kammal, benuqson qilib yaratib
qoygan. Birgina misol, ogzimizdagi tishlarni olaylik:
ularning qadrini yoshi otib, tishi tokilib, kuni
suniy tishlarga qolgan qariyalar
dan sorang. Etibor ber
gan bolsangiz, yoshi ulug insonlartaomni
uzoq chaynab otirishadi, ovqatlanish qop vaqtni
egallaydi. Chala chaynab yutilgan taom turli
oshqozon-ichak kasalliklarini keltir
ib chiqaradi. Zamonaviy stomatolog tish shifokorlari yasagan
Ovqatlanganda mominning di
qqatini oziga tortadigan
mojizalardan yana biri hid va maza bilish
mojizasidir. Inson vujudidagi turli azolarga Alloh
hidlash, korish, his qilis
Albatta, insonlarning kopchilik qism
i taomning hidi va mazasini hech
qanday qiyinchiliksiz biladi. Hid
va maza bilish xususiyati inson
umrining oxiriga qadar xatosiz, da
m olmasdan inson manfaati uchun
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
xizmat qilishi kozda tutilgan.
Agar Alloh hid va maza bilish hidoyatini bermaganda, istemol
qilinayotgan gosht, tuxum, meva-sabzavot, shirinli
k va hokazo nozu nematla
qanday ahamiyati qolmasdi.
Ahamiyati bolmagach, ul
arni yeyish istagi ham yoqoladi. Oqibatda
tanamiz ehtiyoj sezgan vitamin va
oqsillarning kundalik ehtiyoji qondi
rilmay, kasalikka chalinishimiz
mumkin. Shubhasiz, Alloh nematlarini
ng har birining
oziga xos hidi va maza
sini xatosiz bilish, U
Zotga bolgan shukrning kuchayishi
ga sabab boladi. Quron bilan xu
lqlanganlar, albatta, bu holda
ham Alloh taoloning quyidagi kalo
mini mudom yodda tutguvchi va
shukr qilguvchilardan bolishga
˴نﻮ˵Ϡ˵آْﺄ˴ϳ
˵ﻪْϨ˶Ϥ˴ﻓ
ﺎ�ﺒ˴Σ
ﺎ˴ﻬْϨ˶ϣ
ﺎ˴ϨْΟ˴ﺮْΧ˴أ˴و
ﺎ˴هﺎ˴Ϩْϴ˴ϴْΣ˴أ
˵ﺔ˴ﺘْϴ˴Ϥْϟا
˵ضْرϷا
˵Ϣ˵ﻬ˴ϟ
˲ﺔ˴ϳﺁ˴و
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
ﺎ˴ϨْϠ˴ό˴Ο˴و
˶نﻮ˵ϴ˵όْϟا
˴Ϧ˶ϣ
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
ﺎ˴ϧْﺮﱠﺠ˴ﻓ˴و
˳بﺎ˴Ϩْϋ˴أ˴و
˳Ϟϴ˶Ψ˴ϧ
ْϦ˶ϣ
˳تﺎﱠϨ˴Ο
˴Ϡ˶Ϥ˴ϋ
ﺎ˴ϣ˴و
˶ϩ˶ﺮ˴Ϥ˴Λ
ْϦ˶ϣ
اﻮ˵Ϡ˵آْﺄ˴ϴ˶ϟ
˵ﻪْﺘ
˴نو˵ﺮ˵ﻜْθ˴ϳ
ϼ˴ﻓ˴أ
ْϢ˶ﻬϳ˶ﺪْϳ˴أ
"Olik-quruq yer ular uchun
(qayta tirilish haq ekaniga)
bir oyat-alomatdir Biz uni suv bilan
tiriltirdik va undan
don-dunni undirib chiqardik.
Bas, ular osha (don)
dan yerlar. Yana Biz
u (er)da xurmozor va uzumzor boglarni
qildik va undan buloqlarni
oqizib qoydik. Toki
mevasidan yesinlar uchun
(shunday qildik).
(qollari bilan)
qilmagan-yasab olmagan edilar.
Axir shukr qilmaydilarmi?!"
(Yosin, 33-35).
˴نﻮ˵ﻜ˶ϟﺎ˴ϣ
ﺎ˴ﻬ˴ϟ
ْϢ˵ﻬ˴ﻓ
ﺎًϣﺎ˴όْϧ˴أ
ﺎ˴Ϩϳ˶ﺪْϳ˴أ
ْﺖ˴Ϡ˶Ϥ˴ϋ
ﺎﱠϤ˶ϣ
ْϢ˵ﻬ˴ϟ
ﺎ˴Ϩْﻘ˴Ϡ˴Χ
ﺎﱠϧ˴أ
اْو˴ﺮ˴ϳ
ْϢ˴ϟ˴و˴أ
ْϢ˵ﻬ˴ϟ
ﺎ˴هﺎ˴ϨْϠﱠϟ˴ذ˴و
˴نﻮ˵Ϡ˵آْﺄ˴ϳ
ﺎ˴ﻬْϨ˶ϣ˴و
ْϢ˵ﻬ˵ﺑﻮ˵آ˴ر
ﺎ˴ﻬْϨ˶Ϥ˴ﻓ
˴نو˵ﺮ˵ﻜْθ˴ϳ
ϼ˴ﻓ˴أ
˵ب˶رﺎ˴θ˴ϣ˴و
˵ϊ˶ﻓﺎ˴Ϩ˴ϣ
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
ْϢ˵ﻬ˴ϟ˴و
qolimiz bilan qilgan narsalarni-chorva hayvonlarini
yaratib qoyganimizni-kormadilarmi?! Mana ular osha
egadirlar. Biz osha
(hayvon)larni ularga boysundirib qoyganmiz.
Ana ularning minadigan narsalari ham osha
lardandir, yeydigan
lari ham oshalardandir. Yana ular uchun osha
(turli)
foydalar va ichimlik
bordir. Axir shukr qilmaslarmi?!"
zamon olimlarining aniqlashlaricha, odam oddiy
koz bilan zim-ziyo qorongu tunda osmonga tikilib, ol
ti mingtacha yulduzni kora olar ekan. Insonga
˶نﺎ˴ϴ˶ﻘ˴ﺘْϠ˴ϳ
˶Ϧْϳ˴ﺮْﺤ˴ﺒْϟا
˴ج˴ﺮ˴ϣ
˶نﺎ˴ϴ˶ϐْﺒ˴ϳ
˲خ˴زْﺮ˴ﺑ
ﺎ˴Ϥ˵ﻬ˴Ϩْϴ˴ﺑ
Daryo-dengizlarni bir-biri bilan uchrashadig
an qilib qoydi. Ortalaridagi tosiqdan oshib
otolmaydilar
(Rohman. 19-20)
oyati orqali kurrai zamindagi i
kki dengiz yonma-yon oqishi,
birining suvi chuchuk, biriniki shor bolib, ular yonm
Inson vujudida ham ikki de
ngiz bor. Biri koz yoshi shor. Ikki
nchisi koz qorachigining suvi
shirin. Bularning ikkisi ham bir jo
yda, ammo ular bir-biriga sira qo
shilmas. Chunki kozning asli yog
bolib, tuzga muhtojdir. Koz qorachi
gining suvi shirin. Agar koz yo
shi shor bolmasa, koz hidlanib
Darvoqe, koz yoshi haqida: j
ahannam olovi juda shid
datli. Unda tosh ham, bir parcha qogoz
ham, odam ham bir xil yonadi. U yerning ot ochiruvch
ilari yoq, olovni sondira oladigan suv ham
topilmaydi. Faqat... faqat bir tomchi koz yosh
i, bu dunyoda A
llohdan qorqib, hech kimga
mchi yosh... Shu suvgina dozax
Malumki, qariyb barcha insonlarning jamiyatda, oila
da oz orni, bajarishi lozim bolgan vazifasi
bor. Nonushta qilib yolga otlanganlarning oqshomga
qadar bajarishlari lozim
bolgan ishlari bolib,
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
ϼϳ˶ﻮ˴σ
ﺎًﺤْﺒ˴γ
˶رﺎ˴ﻬﱠϨϟ˴ا
ϲ˶ﻓ
˴ﻚ˴ϟ
ﱠن˶
"Albatta, kunduzi sening uzoq ishlashing bor"
(Muzzammil, 7).
ﺎًηﺎ˴ό˴ϣ
˴رﺎ˴ﻬﱠϨϟا
ﺎ˴ϨْϠ˴ό˴Ο˴و
"Kunduzni esa tirikchilik
(Naba,
˵Ϣ˵ﻜ˴ϟ
˴Ϟ˴ό˴Ο
ي˶ﺬﱠϟا
˴ﻮ˵ه˴و
اًرﻮ˵θ˵ϧ
˴رﺎ˴ﻬﱠϨϟا
˴Ϟ˴ό˴Ο˴و
ﺎًﺗﺎ˴ﺒ˵γ
˴مْﻮﱠϨϟا˴و
ﺎًγﺎ˴ﺒ˶ϟ
˴ϞْϴﱠϠϟ
qayta tirilish qilgan zotdir"
Ishga, oqishga yoki
biror sabab bilan zarurat yuzasidan
iqqan odam yol-
yolakay tafakkur qilishga, fikrlashga undovchi ajoyibotlarga duch keladi. Qalblari Quron nuri ila
munavvar bolib, gaflatdan uygongan
qaraydi. Ular uchratgan bu
ajoyibotlarnichg bari Alloh izni va
qudrati bilan yuzaga kelgan,
har birining oziga yarasha hikmati bor.
Bu haqiqatni doimo yodda tutgan mominning ni
gohi osmonga qaratilganda,
uming mukammal holda
qodir Zot tomonidan yarat
"Biz osmonni qulab tushmas tom qilib qoydik"
Bundan tashqari, Alloh yer va osmonning yaratilis
higa ibrat nazari bilan qarovchilar uchun dalillar
˳جو˵ﺮ˵ﻓ
ْϦ˶ϣ
ﺎ˴ﻬ˴ϟ
ﺎ˴ϣ˴و
ﺎ˴هﺎﱠϨﱠϳ˴ز˴و
ﺎ˴هﺎ˴Ϩْϴ˴Ϩ˴ﺑ
˴ϒْϴ˴آ
ْϢ˵ﻬ˴ϗْﻮ˴ﻓ
˶ءﺎ˴Ϥﱠﺴϟا
ﻰ˴ϟ˶إ
او˵ﺮ˵ψْϨ˴ϳ
ْϢ˴Ϡ˴ﻓ˴أ
ا˴و
˴ضْرϷ
˳Ξϴ˶ﻬ˴ﺑ
˳جْو˴ز
˷˶Ϟ˵آ
ْϦ˶ϣ
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
ﺎ˴Ϩْﺘ˴ﺒْϧ˴أ˴و
˴ϲ˶γا˴و˴ر
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
ﺎ˴Ϩْϴ˴ﻘْϟ˴أ˴و
ﺎ˴هﺎ˴ϧْد˴ﺪ˴ϣ
˳ﺪْﺒ˴ϋ
˷˶Ϟ˵ﻜ˶ϟ
ى˴ﺮْآ˶ذ˴و
ًة˴ﺮ˶μْﺒ˴ﺗ
˳ﺐϴ˶Ϩ˵ϣ
"Axir ular ustilaridagi osmonni-Biz uni qanday bino qilib,
qoyganimizni va uning teshik va
yoriqlari ham yoq ekanligini ko
rmadilarmi?! Yerni esa yoyiq
keng qildik va unda toglarni ornatib qoydik hamda
qaytguvchi har bir bandaga korgazma va
zslatma ibrat bolsin uchun
(Qof, 6-8).
Nigohini osmondan uzib yerga qaratgan momin Allo
hning qudratiga yana bir dalil koradi. Hech
bir hadiksiz yurishimiz uchun qulay qilingan yer Allo
hning qudrati bilan oz oqi
va quyosh atrofida
egadir. Osmonlaru yerlardagi aj
oyib mutanosiblik butun olam
tortishish qonuniga muvofiq amalga oshayotganini
ilm-fan tasdiqlagan. Biroq bu qonunning ijodkori
˴ضْرϷا
˶Ϟ˴όْﺠ˴ϧ
ْϢ˴ϟ˴أ
ﺎًﺗﺎ˴ϔ˶آ
ﺎًﺗا˴ﻮْϣ˴أ˴و
ًءﺎ˴ϴْΣ˴أ
liklarni oziga tortuvchi qilib qoymadikmi?!
(Mursalot, 25-26).
ﺎًΟﺎ˴ﺠ˶ﻓ
ϼ˵ﺒ˵γ
ﺎ˴ﻬْϨ˶ϣ
اﻮ˵ﻜ˵Ϡْﺴ˴ﺘ˶ϟ
"Va Alloh sizlarga yerni unda siz keng
yollardan
yurishingiz uchun
toshab
qoydi"
Alloh yerni inson uchun yashashga oson qilib to
shab qoydi, yer inson hayotiga zarur barcha
qulayliklarni ozida mujassam qilgan maskanga aylant
irildi. Lekin odam bolasi
bu qulayliklar ichra
Hikmat nazari bilan qaragan momin Alloh yarat
gan har bir narsada mojiza koradi. Osmonda
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
uchayotgan qushlar, yerda harakat
qilayotgan qurt-qumursqalar, shoxla
ri mevalar bilan egilgan turli
daraxtlar, bitta tuproqda osib, bitta quyoshdan nur
ekanligi, ularning barcha-barchas
Yerdagi maxluhotlarning eng kichigi, lekin hatti
boladigan chumolini olib
koring: ular katta oila bolib ahil
yashashadi. Har bir chumolining qatiy
bajaradigan vazifasi bor, yani ishchi chumolilar,
qoriqchi chumolilar. Ularga hech kim qanday ish
qilish haqida korsatma bermaydi.
Hech kim nazorat qilmaydi, ul
arning na qattiqqol boshligi, na
hukmdori bor. Insonlardagi mansab, maosh muammo
si ularda yoq. Lekin shu zabonsiz chumolilar
ham Alloh tomonidan belgilab qoyilgan
qonunlar asosida qatiy harakat
qilib, yozi bilan tinmay, noxos
bosib olinsa buzilib ketishi mumkin bolgan uyiga
yegulik yigadi. Ayrim insonlar ozlarining abadiy
oxirat hayotlari uchun chumolichalik gayrat ko
rsatishmaydi. Ibodat u yoqda tursin, hatto oila
azolarining eng kichik ehtiyojlari
uchun ham harakat qilmaydilar. Yalq
ovliklari bois qashshoqlik va
muhtojlik qaroqchi kabi bostirib kela
yotganini bilmay qoladilar. Albatta
, rizq beruvchi Alloh! Biroq Alloh
beradi, deb harakat qilmay
dam soralmaydi. Tanballik va
dangasalik mominga mutlaqo yot bolgan illat. Alloh
yaratgan chumolida ham mojiza bor, mominga
quyidagi oyatlarni eslaydi:
˶ﺮϴ˶Ϥ˴ﺤْϟا
˵تْﻮ˴μ˴ϟ
˶تا˴ﻮْλϷا
˴ﺮ˴ﻜْϧ˴أ
ﱠن˶إ
˴ﻚ˶ﺗْﻮ˴λ
ْϦ˶ϣ
ْξ˵πْϏا˴و
˴ﻚ˶ϴْθ˴ϣ
ϲ˶ﻓ
ْﺪ˶μْϗا˴و
"Yurganingda ortacha yurgin
va ovozingni past qilgin. Chunki ovozlarning eng yomoni
(Luqmon, 19).
Bu oyatlardan mutavoze bolish lozimligini bi
lgan momin Allohning bu amriga ham sozsiz
boysunadi. Bu harakati bilan ham Alloh nazdida,
ham odamlar koz ongida maqbul yolni tutgan
Iymon keltirib, solih amallar qilishda bardavom
bolgan mominlar ozlar
yaxshiliklarni Allohdan deb biladilar. Faqat Quron
axloqidan benasib kimsalar
bu haqiqatni tan olmay,
akatlari bilan erishayotgandek tuyu
ladi. Alloh tomonidan gozallik,
bolishi mumkinligini, hatto, xa
yollariga ham keltirmaydilar. Sh
nematlar uchun kibrlanadilar. Shubhasiz
, bu kibrlilarning yurish-turis
higa, odamlar bilan boladigan
munosabatlariga tasirini otkazmay qolmaydi. Kibrlari
tufayli manmanlik qilib,
ozlarini boshqalardan
ustun deb biladilar. Afsuski, ularga
puch va vaqtinchalik bir narsa ekanligini bilm
aydilar. Boshlariga musibat tushganda esa, buni
Allohdan deb biladilar va oh-vo
h, nima yomonligim borki, bu
nday boldi deb, Yaratganga isyon
qiladilar.
Har bir inson Allohning qudrati oldida ojizdir.
Biroq buni hamma ham tan olavermaydi. Baxtli
kunlarida eslamasalar ham, qattiq
qorqqanda, yoki biror narsaga
talaygina. Quron bilan xulqlangan mominla
r esa ulardan farqli olaroq, har doim
ozlarining ojizligi, Allohning is
tagi bilan yashayotganligi va er
ishgan barcha yaxshiliklar koinotning
yolgiz sohibi Allohdan ekanligin
ibiladilar. Quron axloqidan be
xabarlargina Allohning cheksiz
qudrati, Unga bo
tan olmaydilar. Alloh taolo bu ul
kan haqiqatni tan olmay kibrlangan
ab, shunday marhamat qilgan:
˳رﻮ˵Ψ˴ﻓ
˳لﺎ˴ﺘْΨ˵ϣ
ﱠϞ˵آ
͊ﺐ˶ﺤ˵ϳ
˴ﻪﱠϠϟا
ﱠن˶إ
ﺎًΣ˴ﺮ˴ϣ
˶ضْرϷا
ϲ˶ﻓ
˶ζْϤ˴ﺗ
ϻ˴و
˶سﺎﱠϨϠ˶ϟ
˴كﱠﺪ˴Χ
ْﺮ˷˶ό˴μ˵ﺗ
ϻ˴و
(

(mutakabbirlik bilan)
yuziigni ogirmagin va yerda
kibru-havo bilan yurmagin.
maqtanchoq kimsalarni suymas"
Soglom inson kop otirmasligi.
kun davomida harakatda bolishi.
kop piyoda yuriij hammamizga
malum. Yurishimiz uchun sabab qilib
qoyilgan oyoqlarimiz qisqa masofani bosib otishimiz uchun
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
osonlik tugdirishi bilan, bizga Al
lohning buyuk nematini eslatib tur
adi. Lekin ojizligimiz tufayli uzoq
yurmshga kuchimiz yetmaydi. Malum masofa yurgach,
vujudimiz holsizlanib, yurishga kuch topa
olmaymiz. Bandalaridagi bu ojizlikni bilgan
Robbimiz kozlagan manzillariga osonlik bilan yetish
sabablarini ham yaratib qoygan. A
gan cheksiz shafqat va marhamati Quroni
˵ﻜﱠﺑ˴ر
ﱠن˶إ
˶β˵ϔْϧϷا
˷˶ϖ˶θ˶ﺑ
ϻ˶إ
˶ﻪϴ˶ϐ˶ϟﺎ˴ﺑ
اﻮ˵ϧﻮ˵ﻜ˴ﺗ
ْϢ˴ϟ
˳ﺪ˴Ϡ˴ﺑ
ﻰ˴ϟ˶إ
ْϢ˵ﻜ˴ϟﺎ˴ﻘْΛ˴أ
˵Ϟ˶Ϥْﺤ˴ﺗ˴و
˲Ϣϴ˶Σ˴ر
˲فو˵ء˴ﺮ˴ϟ
˴نﻮ˵Ϥ˴Ϡْό˴ﺗ
ﺎ˴ϣ
˵ϖ˵ϠْΨ˴ϳ˴و
ًﺔ˴Ϩϳ˶ز˴و
ﺎ˴هﻮ˵ﺒ˴آْﺮ˴ﺘ˶ϟ
˴ﺮϴ˶Ϥ˴ﺤْϟا˴و
˴لﺎ˴ϐ˶ﺒْϟا˴و
˴Ϟْϴ˴Ψْϟا˴و
"Shuningdek, ular sizl
ar jonlaringizni qiyiab, zor-bazor
(mashaqqat bilan) ye
yurtlarga yuklaringnzyan eltib berur.
Albatta, Parvardigoringnz mehri
boi, rahmlidir. U Zot yana
sizlar mnnishingiz uchun ziynat qilib
otlar,
xachirlar va eshaklarni
Yana sizlar (hali)
bilmaydigan narsalarni ham yaratur"
(Naxl, 7-8).
ْϢ˵ﻜ˴ϟ
˴Ϟ˴ό˴Ο˴و
ﺎ˴ﻬﱠϠ˵آ
˴جا˴وْزϷا
˴ϖ˴Ϡ˴Χ
ي˶ﺬﱠϟا˴و
˴نﻮ˵ﺒ˴آْﺮ˴ﺗ
ﺎ˴ϣ
˶مﺎ˴όْϧϷا˴و
˶ﻚْϠ˵ϔْϟا
barcha juftlarni
(yani bor maxluqotni)
yaratdi va syzlar uchun kemalar va chorva
hayvonlaridan-sizlar minadigan narsalar
ْϢ˵ﻜ˴ϟ
˴ﺮﱠΨ˴γ
˴ﻪﱠϠϟا
ﱠن˴أ
˴ﺮ˴ﺗ
ْϢ˴ϟ˴
˴ءﺎ˴Ϥﱠﺴϟا
˵ﻚ˶ﺴْϤ˵ϳ˴و
˶ϩ˶ﺮْϣ˴ﺄ˶ﺑ
˶ﺮْﺤ˴ﺒْϟا
ϲ˶ﻓ
ي˶ﺮْﺠ˴ﺗ
˴ﻚْϠ˵ϔْϟا˴و
˶ضْرϷا
ϲ˶ﻓ
˲Ϣϴ˶Σ˴ر
˲فو˵ء˴ﺮ˴ϟ
˶سﺎﱠϨϟﺎ˶ﺑ
˴ﻪﱠϠϟا
ﱠن˶إ
˶ﻪ˶ϧْذ˶ﺈ˶ﺑ
ϻ˶إ
˶ضْرϷا
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
˴ϊ˴ﻘ˴ﺗ
ْن˴أ
"Alloh sizlarga yerdagi narsalarni va de
kemalarni boysundirib qoyganini hamda Ozi osm
onni yerga qulab tushishdan tutib turishini,
Uning izni-irodasi bilangina
(qulashi mumkinligini)
kormadingizmi? Darhaqiqat
odamlarga mehribon va rahmlidir"
Alloh taolo temir, polat, madan singari qazilma boyliklardan bandalari manfaati uchun xizmat qiluvchi turli naqliyot vositala
yaratib, insonlarga ulardan foydalanish zakovatini bergan. Insonlar ham Allohning izni bilan avtomobil, avtobus, tramvay, poezd
kema, samolyot singari insonning uzogini yaqin qiluvchi transport vositalarini ixtiro qilganlar. Bular bilan Rahiym, Rahmon
ularning ustiga ornashgaysizlar, songra
unga ornashib olgach,
Parvardigoringizning nematini eslab:
"Bizlarga bu
(kema yoki ot-ulov)
boysundirib qoygan
zot pokdir. Bizlar ozimiz bunga
qodir emas edik. Shak-shubhasiz bizlar
(barchamiz)
Parvardigorimizga qaytguvchidirmiz
Alloh unga boysundirib qoy
gan ulovdan foydalanar ekan,
"Shubhasiz Parvardigorimizga qaytguvchidnrmiz"
jumlasiga muvofiq tarzda Alloh huzuriga
Allohning izni-irodasi bilan fan-te
Avvallari oylab bosib otiladi
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
belgilab qoyilgan taqdiri bilan yaratilgan nem
atlardir. Alloh taolo bu haqiqatni insonlarga:
˳ر˴ﺪ˴ﻘ˶ﺑ
˵ϩﺎ˴Ϩْﻘ˴Ϡ˴Χ
˳ءْϲ˴η
ﱠϞ˵آ
ﺎﱠϧ˶إ
i olchov bilan yaratdik",
(Qamar, 49).
Alloh faqat musulmon ummatini em
as, balki yer yuzidagi milliardlab
insonlarni va umuman butun
insoniyatning har daqiqada duch ke
ladigan hodisalarini oldindan bel
son buni biladi va bu sezgi Allo
hning har dam, har naf
as uning yonida
ekanligi, hamda har bir harakatidan ogoh
ligini eslatib, oz harakatlarini
ozi nazorat qila
ngilsizliklarga jigibiyron bolmaydilar.
Alloh oz bandalarini turli
sinovlar bilan imtihon qilishi
ni biladilar va ularning katta-kichikligi, oz-
tlarni Alloh taolo:
˵ﺑﻮ˵Ϡ˵ϗ
ْﺖ˴Ϡ˶Ο˴و
˵ﻪﱠϠϟا
˴ﺮ˶آ˵ذ
ا˴ذ˶إ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
ﺎﱠϤ˶ϣ˴و
˶ةϼﱠμϟا
ϲ˶Ϥϴ˶ﻘ˵Ϥْϟا˴و
ْϢ˵ﻬ˴ﺑﺎ˴λ˴أ
ﺎ˴ϣ
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
˴Ϧϳ˶ﺮ˶ﺑﺎﱠμϟا˴و
ْϢ˵ﻬ
˴نﻮ˵ﻘ˶ϔْϨ˵ϳ
ْϢ˵هﺎ˴Ϩْϗ˴ز˴ر
"Ular Alloh zikr qilinganida dillari qorquvga
tushadigan, ozlariga yetgan balolarga sabr-
deb vasf qilgan.
Dunyoviy hayotning har sohasida
Quronni oziga dastur qilgan
xayolini kerakmas, foydasi bolmagan narsalar
bilan band qilmaydi. Ular tafakkur qilish ham
ibodatligini bilib, butun fikr-zik
rlari, diqqat-etiborlarini ta
fakkur qilishga undaydigan borLiqdagi
hodisalarga qaratadilar. Misol uchun, iymon nemati
dan bebahra, Quron axloqi
dan benasib kimsalar
Qalbi Quron bylan nurlanganlar
esa, yerdan ancha olisda, havo
boshligida nozik qanotlarini
yoyib-yigib uchayotgan
qushlarga ham
boshligida soatlab erkin
uchish, kozlagan manzil
iga adashmay yetib borish tahtika
li holatlarda ovoz chiqarish singari
an harakatlar ham Allohning cheksiz ilm
˳ءْϲ˴η
˷˶Ϟ˵ﻜ˶ﺑ
˵ﻪﱠϧ˶إ
˵Ϧ˴ϤْΣﱠﺮϟا
ϻ˶إ
ﱠϦ˵ﻬ˵ﻜ˶ﺴْϤ˵ϳ
ﺎ˴ϣ
˴Ϧْπ˶ﺒْﻘ˴ϳ˴و
˳تﺎﱠﻓﺎ˴λ
ْϢ˵ﻬ˴ϗْﻮ˴ﻓ
˶ﺮْϴﱠτϟا
ﻰ˴ϟ˶إ
اْو˴ﺮ˴ϳ
ْϢ˴ϟ˴و˴أ
˲ﺮϴ˶μ˴ﺑ
yoyib va yigib (uchayotgan)
qushni kormaydilarmi? Ularni
boshqa ushlab turuvchi yoq. Albatta, U
barcha narsani
Ish faoliyatida...
ishlarni bajarsalar-da,
ulardan farqli olaroq muhim jihatlari bor. Bu ul
ar bajarayotgan ish qanc
halik ogir, qanchalik
masuliyatli, kop vaqt talab qilishidan qati nazar,
Alloh oldidagi bandalik
bilishdir. Ular ushbu oyatga amal qiluvchilarn
ing peshqadami bolishga gayrat qiladilar.
˴Ϧϴ˶ϗ˶زاﱠﺮϟا
˵ﺮْϴ˴Χ
˵ﻪﱠϠϟا˴و
˶ة˴رﺎ˴ﺠ˷˶ﺘϟا
˴Ϧ˶ϣ˴و
˶ﻮْﻬﱠϠϟا
˴Ϧ˶ϣ
˲ﺮْϴ˴Χ
˶ﻪﱠϠϟا
˴ﺪْϨ˶ϋ
ﺎ˴ϣ
Allohning huzuridagi narsa oyin-kulgudan va tijora
tdan yaxshidir.
yaxshi rizq berguvchidir"
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
in buni biladi va hech bir ish uni Al
lohni zikr qilishd
an, ibodatlarini
beparvolik qilishdan qatiyan
uzoqturadilar. Ular Alloh taolon
ing quyidagi amrini sidqidildan
˴ﻚ˶Ό˴ϟو˵ﺄ˴ﻓ
˴ﻚ˶ϟ˴ذ
ْϞ˴όْϔ˴ϳ
ْϦ˴ϣ˴و
˶ﻪﱠϠϟا
˶ﺮْآ˶ذ
ْϦ˴ϋ
ْϢ˵آ˵دϻْو˴أ
ϻ˴و
ْϢ˵ﻜ˵ϟا˴ﻮْϣ˴أ
ْϢ˵ﻜ˶ﻬْϠ˵ﺗ
اﻮ˵Ϩ˴ϣﺁ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
ﺎ˴ﻬ͊ϳ˴أ
ﺎ˴ϳ
˴نو˵ﺮ˶γﺎ˴Ψْϟا
˵Ϣ˵ه
"Ey iymon keltirganlar, Allohning zikridan
chalgib, mollaringiz va bolalaringiz bilan
mashgul bolib qolmang, kim shunday q
ilsa, bas, ular yutqazganlardir"
(Munofiqun, 9).
ar haqida Alloh taolo:
ﺎًϣْﻮ˴ϳ
˴نﻮ˵ﻓﺎ˴Ψ˴ϳ
˶ةﺎ˴آﱠﺰϟا
˶ءﺎ˴ﺘϳ˶إ˴و
˶ةϼﱠμϟا
˶مﺎ˴ϗ˶إ˴و
˶ﻪﱠϠϟا
˶ﺮْآ˶ذ
ْϦ˴ϋ
˲ϊْϴ˴ﺑ
ϻ˴و
˲ة˴رﺎ˴ﺠ˶ﺗ
ْϢ˶ﻬϴ˶ﻬْϠ˵ﺗ
˲لﺎ˴Ο˶ر
˵رﺎ˴μْﺑϷا˴و
˵بﻮ˵Ϡ˵ﻘْϟا
˶ﻪϴ˶ﻓ
˵ﺐﱠϠ˴ﻘ˴ﺘ˴ﺗ
"...Ularni na tijorat va na oldi
(haqdorlarga)
kunidan qorqurlar",
Albatta, dunyo ishlari deb, rizq orqasidan quvib i
uning sabablarini yaratu
vchi Allohning ozi. Qancha yugurib-elmasin, hech kim Alloh bergan rizqdan
amin boladi. Lekin bu degani ertayu kech ibodat qi
odam hammasini bir meyorda olib
borishi lozim. Bajaryodigan ishi
qanchalik ogir va masuliyatli
bolmasin, u Alloh ibodatini bajarmaslikka, shariy
hukmlarg etiborsiz qarashga sabab bola olmaydi.
Yuqoridagi oyatda tijorat, oldi-sotdiga e
tibor qaratilishi-sabablar
idan biri moddiy
manfaatdorlidir. U kopchilykning zaif tomoni. Ins
on yanada koproq pul topish, koproq mol-mulkka
ega bolish istagining quliga aylanib qoladi. Sh
u sababli shariy hukmlarga boysunish ularga
qiyinchilik tugdiradi. Shunday in
sonlar borki, ular ertayu kech
boylik orqasidan quvlashadi. Lekin
mol-dunyo toplashdagi gayratdan
asar ham qolmaydi. Albatta, mom
inlar ham badavlat bolishni
istaydilar. Harakat qilib, pul t
opib, badavlat ham boladilar, lekin
ularning boshqalardan afzal jihatlari
boylikni qaysi yol bilan topish va
uni qanday sarflashga juda etiborli bo
lishlaridir. Ular kop pul topish
mumkin ekan deb, har qanday ishga qo
hohlaganimcha sarf qilaman deb, bo
lar-bolmasga pul ham sarflamaydilar. Ular boylik yigishga
Alloh bandasini faqirlik bilan imtihon qilishini bi
lgani kabi, davlat bilan ham sinashi mumkinligini
bilishadi. Shu sababli har qand
ay holda Allohning imti
honidan muvaffaqiyat bilan otishga gayrat
qilishadi. Har qanday holatda ham, ul
ar Allohga xush keladigan amalni
dastlabki oringa qoyadilar.
Quron axloqi bilan yashagan momin nafsi ustidan ho
kimlik ornatadi. Ular ha
r doim Alloh taoloning
ilar va unga amal qiladilar:
˲Ϣϴ˶Ϡ˴ϋ
˴نﻮ˵Ϡ˴Ϥْό˴ﺗ
ﺎ˴Ϥ˶ﺑ
ϲ˷˶ϧ˶إ
ﺎًﺤ˶ϟﺎ˴λ
اﻮ˵Ϡ˴Ϥْϋا˴و
˶تﺎ˴ﺒ˷˶ϴﱠτϟا
˴Ϧ˶ϣ
اﻮ˵Ϡ˵آ
˵Ϟ˵γ͊ﺮϟا
ﺎ˴ﻬ͊ϳ˴أ
ﺎ˴ϳ
"Ey Paygambarlar, toza va ha
lol narsalardan yenglar va solih
amallarni qilinglar. Albatta,
(Muminun,51).
Halol tijorat oxirat yaxshiliklar
iga erishishga, Allohning huzurida
darajaning kotarilishiga sabab
bolgan solih amaldir. Tijorat qilishda togri bolis
h, odamlarga nisbatan haqsizlik qilmaslik Alloh
roziligini topishda muhim orin tutishini Alloh taolo shunday biddirgan:
ϼϳ˶وْﺄ˴ﺗ
˵Ϧ˴ﺴْΣ˴أ˴و
˲ﺮْϴ˴Χ
˴ﻚ˶ϟ˴ذ
˶Ϣϴ˶ﻘ˴ﺘْﺴ˵Ϥْϟا
˶سﺎ˴τْﺴ˶ﻘْϟﺎ˶ﺑ
اﻮ˵ϧ˶ز˴و
ْϢ˵ﺘْϠ˶آ
ا˴ذ˶إ
˴Ϟْϴ˴ﻜْϟا
اﻮ˵ﻓْو˴أ˴و
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
zi bilan torting. Mana shu e
ng yaxshi va chiroyli yechimdir"
Termiziydan rivoyat qilingan bir hadisda Payg
ambarimiz sollallohu
alayhi vasallam:
"Rostgoy,
omonatli tojir nabiylar, siddiqlar
Alloh taolo Quroni karimning bir qancha oyatlari
da tijoratni halol qilganini quyidagicha malum
˴مﱠﺮ˴Σ˴و
˴ϊْϴ˴ﺒْϟا
˵ﻪﱠϠϟا
ﱠϞ˴Σ˴أ˴و
ْϢ˵ﻜ˷˶ﺑ˴ر
ْϦ˶ϣ
ϼْπ˴ﻓ
اﻮ˵ϐ˴ﺘْﺒ˴ﺗ
ْن˴أ
˲حﺎ˴Ϩ˵Ο
ْϢ˵ﻜْϴ˴Ϡ˴ϋ
˴βْϴ˴ϟ
"(Haj safarida tijorat qilish bilan)
Sizga oz Robbingizdan fazl
istashingizda gunoh yoqdir"
(Baqara, 198).
˳ضا˴ﺮ˴ﺗ
ْϦ˴ϋ
ًة˴رﺎ˴ﺠ˶ﺗ
˴نﻮ˵ﻜ˴ﺗ
ْن˴أ
ϻ˶إ
˶Ϟ˶σﺎ˴ﺒْϟﺎ˶ﺑ
ْϢ˵ﻜ˴Ϩْϴ˴ﺑ
ْϢ˵ﻜ˴ϟا˴ﻮْϣ˴أ
اﻮ˵Ϡ˵آْﺄ˴ﺗ
اﻮ˵Ϩ˴ϣﺁ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
ﺎ˴ﻬ͊ϳ˴أ
ﺎ˴ϳ
ْϢ˵ﻜْϨ˶ϣ
"Ey, iymon keltirganlar! Bir-birlaringizni
ng mollaringizni botil yol bilan yemang. Magar
ijorat bolsa, mayli"
Tijorat, moddiy manfaatni shariy hukmlardan ustun qo
yish fosiqlarga xos ekanligini bildirib, Alloh
ْϢ˵ﻜ˵Οا˴وْز˴أ˴و
ْϢ˵ﻜ˵ϧا˴ﻮْΧ˶إ˴و
ْϢ˵آ˵ؤﺎ˴Ϩْﺑ˴أ˴و
ْϢ˵آ˵ؤﺎ˴ﺑﺁ
˴نﺎ˴آ
ْن˶إ
ْϞ˵ϗ
ﺎ˴هﻮ˵Ϥ˵ﺘْﻓ˴ﺮ˴ﺘْϗا
˲لا˴ﻮْϣ˴أ˴و
ْϢ˵ﻜ˵ﺗ˴ﺮϴ˶θ˴ϋ
ϲ˶ﻓ
˳دﺎ˴ﻬ˶Ο˴و
˶ﻪ˶ϟﻮ˵γ˴ر˴و
˶ﻪﱠϠϟا
˴Ϧ˶ϣ
ْϢ˵ﻜْϴ˴ϟ˶إ
ﱠﺐ˴Σ˴أ
ﺎ˴ﻬ˴ϧْﻮ˴οْﺮ˴ﺗ
˵Ϧ˶آﺎ˴ﺴ˴ϣ˴و
ﺎ˴ه˴دﺎ˴ﺴ˴آ
˴نْﻮ˴θْΨ˴ﺗ
˲ة˴رﺎ˴ﺠ˶ﺗ˴و
˴ϔْϟا
˴مْﻮ˴ﻘْϟا
ي˶ﺪْﻬ˴ϳ
˵ﻪﱠϠϟا˴و
˶ϩ˶ﺮْϣ˴ﺄ˶ﺑ
˵ﻪﱠϠϟا
˴ϲ˶ﺗْﺄ˴ϳ
ﻰﱠﺘ˴Σ
اﻮ˵μﱠﺑ˴ﺮ˴ﺘ˴ﻓ
˶ﻪ˶Ϡϴ˶ﺒ˴γ
˴Ϧϴ˶ﻘ˶γﺎ
"Agar ota-onalaringiz, bolalari
ngiz, aka-ukalaringiz, juftlari
ngiz, qarindosh-uruglaringiz,
kasb qilgan mollaringiz, kasod bolishidan
qorqqan tijoratlaringiz va xush korgan
maskanlaringiz sizga Allohdan, Uning R
asuli va uning yolida jihod qilishdan mahbubroq
bolsa, u holda Alloh Oz amri
ni keltirgunicha kutib turing.
Alloh fosiq qavmni hidoyat
qilmaydi"
Momin ehtiyoj chegaralarini tan olmaydigan
bebosh nafsning tuzogiga tushmaslikka harakat
Alloh roziligini kozlab, hal
ol bilan haromning chegarasini qat
iy belgilaydilar. Qanday ish
bajarmasinlar, barchasida haqiqatgoy, adolat
Inson hayotining barcha tomonlarini qamrab olgan Qur
oni karimda tijorat va oldi-sotdi qoidalari
ham bayon qilingan. Tijorat faoliyati
foyda korishda haddan oshmaslik, rostgoy bolish,
qarz oldi-berdi qilganda uni yozib qoyish,
hujjatlashtirish va unga shohid qilish, rost bolsa-
da, qasam ichishdan tiyilish, olchagan vaqtda tokis
ada amal qilinishi zarur bolgan shartlardir.
Hozirgi kunda deyarli barcha oldi-sotdi qiladi. Ha
tto, bu ish kopchilikning kundalik yumushiga
ham aylanib qolgan. Shund
ay odamlar borki, dostlari orasida
raqobat qilib ehtiyoji bolmagani holda
turli kiyim-kechaklar, uy-rozgor buyumlari sotib ol
adilar. Ular ehtiyoj yuzasi
pulni qaerga sarflashni bilmay xa
rid qiladilar. Ular soatlab, hatto
bir necha kunlab dokonma-dokon
izgishadi. Kiyimlari kopli
gidan, hatto, aniq bir narsa olish keraklig
ini ozlari ham bilmaydilar. Albatta,
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
yangi narsa xarid qilish, u xoh kiyi
m, xoh uy jihozi bolsin, odamga
zavq bagishlaydi. Lekin bu zavq
ni xarid qilishga, oxirat
ni unutib dunyoga hirs qoyishga sabab bolmasligi
kerak. Shunday insonlar borki, oldi-sotdi qilish ul
ar hayotining mazmuniga ay
lanib qolgan. Ular uchun
goyo dunyoda bundan muhimroq ish yoq. Afsuski
ular Alloh tomonidan bir marta beriladigan
yashash nematini, umr soatini shu kabi arzimas nar
salarga sarflab, Alloh roziligini topish u yoqtsa
tursin, oddiy bandalik burchin
i ham unutib qoyadilar. Quron bilan
ridlari hayotiy
ehtiyojdan kelib chiqsa-da,
bajarishga monelik qilmaydi.
Xarid uchun bozorga chiqqa
n odam quyidagi ulkan haqiqatni yod
da tutishi lozim:
uchun oziq-ovqat, kiyim-kechak singari turli-tuman ne
matlar yaratgan. Faqat bazi olkalarda hukm
surayotgan ishsizlik, qashshoqlik, ocharchilik, turli zi
ddiyatlar, tabiiy ofatlar tufayli, aholining katta
qismi bunday nematlardan bebahra. Bularning barchasi
Allohning izni-irodasi
bilan yuzaga kelib, bu
˴نﻮ˵Ϩ˶ϣْﺆ˵ϳ
˳مْﻮ˴ﻘ˶ϟ
˳تﺎ˴ϳϵ
˴ﻚ˶ϟ˴ذ
ϲ˶ﻓ
ﱠن˶إ
˵ر˶ﺪْﻘ˴ϳ˴و
˵ءﺎ˴θ˴ϳ
ْϦ˴Ϥ˶ϟ
˴قْز˷˶ﺮϟا
˵ς˵ﺴْﺒ˴ϳ
˴ﻪﱠϠϟا
ﱠن˴أ
اﻮ˵Ϥ˴Ϡْό˴ϳ
ْϢ˴ϟ˴و˴أ
(

"Axir ular Alloh Ozi xohlag
an kishining rizqini keng va
(Ozi xohlagan kishining rizqini)
tang
qilishini bilmadilarmi?! Albatta, bunda iymon kelti
radigan qavm uchun oyat-ibratlar bordir"
(Zumar, 52).
ًﺔ˴Ϩْﺘ˶ﻓ
˶ﺮْϴ˴Ψْϟا˴و
˷˶ﺮﱠθϟﺎ˶ﺑ
ْϢ˵آﻮ˵Ϡْﺒ˴ϧ˴و
(sabr-toqatlaringizni sinash uchun)
yomonlik bilan ham
(shukr qilishingizni bilish
yaxshilik bilan ham "aldab" imtihon qilurmiz"
Yuqoridagi oyatga kora,
Alloh insonlarga turli-
tuman sinovlar yuboradi. Faqat momin qanday
holatda bolishidan qati nazar,
oziga berilgan nematlar uchun
shukr qiladi, hamda sinov
bunday holatda ham gozal sabr qilib, Allohga qalbi b
ilan shukr qiladi. Alloh faqirlik bilan imtihon
qilayotganini bilib, Ozidan yord
am sorab duo qiladi. Ular har qanday holda ham Allohdan rozi
boladilar va Alloh roziligini topish umidi bil
an yashaydilar. Quron axloqidan benasib kimsalar
zigirdek musibat oldida ham ozlar
ini yoqotib qoyib, Allohga isy
on qiladilar. Ulardagi bu holatni
˶Ϧ˴ϣ˴ﺮْآ˴أ
ϲ˷˶ﺑ˴ر
˵لﻮ˵ﻘ˴ϴ˴ﻓ
˵ﻪ˴Ϥﱠό˴ϧ˴و
˵ﻪ˴ϣ˴ﺮْآ˴ﺄ˴ﻓ
˵ﻪ͊ﺑ˴ر
˵ϩϼ˴ﺘْﺑا
ﺎ˴ϣ
ا˴ذ˶إ
˵نﺎ˴ﺴْϧϹا
ﺎﱠϣ˴ﺄ˴ﻓ
ﺎ˴ϣ
ا˴ذ˶إ
ﺎﱠϣ˴أ˴و
˶Ϧ˴ϧﺎ˴ه˴أ
ϲ˷˶ﺑ˴ر
˵لﻮ˵ﻘ˴ϴ˴ﻓ
˵ﻪ˴ϗْز˶ر
˶ﻪْϴ˴Ϡ˴ϋ
˴ر˴ﺪ˴ﻘ˴ﻓ
˵ϩϼ˴ﺘْﺑا
"Bas, qachon Robbisi insonni
sinash uchun ikrom qilsa va
nemat bersa: "Meni Robbim
ikrom qildi", deydur. Bas, qachon Robbisi sin
ash uchun rizqini tor qilib qoysa, u: "Robbim
meni xorladi", deydir
yaratuvchisi Allohdir. Buni b
ilmaganlar sotib olgan kiyim-
kechak, oziq-ovqat, uy jihozlari singari nematlar
ga Allohning izni-irodasi
unutadilar. Xarid qilish chogida asosiy maqsadlari
odamlar orasida obro ortt
irishdan iborat boladi.
necha pulga sotilishi singari ahamiyatsiz narsalardi
noshukrlik qilgan kimsalarning bu har
˵ό˴ﺗ
ْن˶إ˴و
˵ϩﻮ˵Ϥ˵ﺘْϟ˴ﺄ˴γ
ﺎ˴ϣ
˷˶Ϟ˵آ
ْϦ˶ϣ
ْϢ˵آﺎ˴ﺗﺁ˴و
˲رﺎﱠϔ˴آ
˲مﻮ˵Ϡ˴ψ˴ϟ
˴نﺎ˴ﺴْϧϹا
ﱠن˶إ
ﺎ˴هﻮ˵μْﺤ˵ﺗ
˶ﻪﱠϠϟا
˴ﺔ˴Ϥْό˶ϧ
او͊ﺪ
(

"Shuningdek, sizlarga barcha soragan nar
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
nematlarini sanasangizlar, sanogig
a yetolmaysizlar. Haqiqatan, in
son zoti ota zolim va juda
noshukrdir"
Quron bilan xulqlanish baxtiga
muyassar bolgan momin foydasiz
, ehtiyojidan tashqari bolgan
narsalar uchun vaqt ham, pul ham sarflamaslikka harak
at qiladi. Xarid qilish chogida isrofgarchilikka
͊ﺐ˶ﺤ˵ϳ
˵ﻪﱠϧ˶إ
اﻮ˵ﻓ˶ﺮْﺴ˵ﺗ
ϻ˴و
اﻮ˵ﺑ˴ﺮْηا˴و
اﻮ˵Ϡ˵آ˴و
˳ﺪ˶ﺠْﺴ˴ϣ
˷˶Ϟ˵آ
˴ﺪْϨ˶ϋ
ْϢ˵ﻜ˴ﺘ˴Ϩϳ˶ز
او˵ﺬ˵Χ
˴م˴دﺁ
ϲ˶Ϩ˴ﺑ
ﺎ˴ϳ
˴Ϧϴ˶ﻓ˶ﺮْﺴ˵Ϥْϟا
"Ey odam bolalari, har bir ib
odat chogida oz ziynatingizni
oling. Yeb-iching va isrof
qilmang. Chunki, U isrof qilguvchilarni sevmas"
(Arof, 31).
"Isrof qiluvchilar shaytonning dostlar
i bolgan kimsalardir. Shayton esa
Parvardigoriga butunlay kofir bolgandir"
˶نو˵ﺪ˵ﺒْό˴ϴ˶ϟ
ϻ˶إ
˴βْϧϹا˴و
ﱠϦ˶ﺠْϟا
˵ﺖْﻘ˴Ϡ˴Χ
ﺎ˴ϣ˴و
"Jin va insonni faqat menga i
bodat qilish uchungina yaratdim"
oyati bilan jinlar qatori
insonlarni ham Oziga bandalik qilishlari uchun ya
ratgani haqida xabar bergan. Boshqacha qilib
aytganda, insonning yaratilishidan m
aqsad, har narsaning Xoliqi bolgan
Robbimizga, Quronda
bildirilganidek, bandadik
burchlarini bajarishdir. Shun
i bilib, Quronni ozlzdyaga
rahbar qilganlar
Allohga ibodat qilishni hamma narsadan ustun qo
yishadi, hamda ortacha 60-70 yillik qisqa
abadiy bolgan oxirat hayoti uchun jiddiy tayyorgarlik kor
ib, Alloh roziligini topishga harakat qilishadi.
Mominlar Quron xulqini hayotning malum qism, ma
lum onlariga emas, balki har on, har sohasiga
i bajarishda tirishqoqlik korsatib,
solih amallar qilishda bardavom
˴Ϧϴ˶Ϥ˴ϟﺎ˴όْϟا
˷˶ب˴ر
˶ﻪﱠϠ˶ϟ
ϲ˶ﺗﺎ˴Ϥ˴ϣ˴و
˴يﺎ˴ϴْﺤ˴ϣ˴و
ϲ˶ﻜ˵ﺴ˵ϧ˴و
ϲ˶ﺗϼ˴λ
ﱠن˶إ
ْϞ˵ϗ
"Sen: "Albatta, mening namozim, ibodatlarim
, hayot va mamotim olamlarning Robbi Alloh
uchundir", deb ayt"
(Anom, 162)
oyatini mudom yodda tutib, ko
plab solih amallar qilishga
intiladilar. Ular uchun bu intilishning chegarasi,
toxtovi bolmaydi. Mom
in uchun bir ishning tamom
bolishi, boshqa ishni boshlash kerak
ligini bildiradi. Chunki momin
dunyoda ozi uchun imkon sifatida
berilgan har soniyani Alloh roziligini
topish uchun sarflaydi. Bu bilan
otkazgan har soniyaning hisobini
oxiratda oson berib, yaratuvchisi oldida yuzi yorug
bolishini kozlaydi. Shu sababli ular umrning har
daqiqasini Alloh xushnud boladigan tarz
ا�د˴ﺮ˴ϣ
˲ﺮْϴ˴Χ˴و
ﺎًﺑا˴ﻮ˴Λ
˴ﻚ˷˶ﺑ˴ر
˴ﺪْϨ˶ϋ
˲ﺮْϴ˴Χ
˵تﺎ˴ﺤ˶ϟﺎﱠμϟا
˵تﺎ˴ϴ˶ϗﺎ˴ﺒْϟا˴و
ىًﺪ˵ه
اْو˴ﺪ˴ﺘْها
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
˵ﻪﱠϠϟا
˵ﺪϳ˶ﺰ˴ϳ˴و
(

"Va Alloh hidoyatga yurganlarn
ing hidoyatini ziyoda qiladi. Boqiy qoluvchi solih amallar,
Robbing nazdida, savob jihatidan yaxshi
roqdir va oqibat jihatidan yaxshiroqdir"
(Maryam,
Johil insonlarning bu boradagi tu
tumi moddaparastlik mantigiga
ular oxirat
hayotiga ishonchsizlik va
Shu sababli ular ibod
etiborsizlik qilishadi. Mominlarni
ng ulardan ustunligi quyidagi oyat ta
lablariga toliq javob berishlarida
˴نﻮ˵ﻘ˶ϔْϨ˵ϳ
ْϢ˵هﺎ˴Ϩْϗ˴ز˴ر
ﺎﱠϤ˶ϣ˴و
˴ةϼﱠμϟا
˴نﻮ˵Ϥϴ˶ﻘ˵ϳ˴و
˶ﺐْϴ˴ϐْϟﺎ˶ﺑ
˴نﻮ˵Ϩ˶ϣْﺆ˵ϳ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
˴نﻮ˵Ϩ˶ϣْﺆ˵ϳ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا˴و
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
˴نﻮ˵Ϩ˶ϗﻮ˵ϳ
ْϢ˵ه
˶ة˴ﺮ˶Χϵﺎ˶ﺑ˴و
˴ﻚ˶Ϡْﺒ˴ϗ
ْϦ˶ϣ
˴ل˶ﺰْϧ˵أ
ﺎ˴ϣ˴و
˴ﻚْϴ˴ϟ˶إ
˴ل˶ﺰْϧ˵أ
ﺎ˴Ϥ˶ﺑ
ْϢ˶ﻬ˷˶ﺑ˴ر
ْϦ˶ϣ
ىًﺪ˵ه
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
˴ﻚ˶Ό˴ϟو˵أ
˴ﻚ˶Ό˴ϟو˵أ˴و
˴نﻮ˵ﺤ˶Ϡْϔ˵Ϥْϟا
˵Ϣ˵ه
"Ular gaybga iymon keltirurlar,
namozni tokis oqirlar va biz
ularga bergan rizqdan nafaqa
qilurlar. Va ular senga va sendan ilgari nozil qy
lyngan narsaga iymon keltiradilar va oxiratga
aniq ishonadilar. Ana oshalar, Robbilarida
n bolgan hidoyatdadirlar, ana oshalar,
Oyatda zikr qilingan sifatlar insonlar uchun j
uda muhim bolib, ularning barini ozida mujassam
Har yangi kunni Alloh roziligini topish haraka
buyuk zavq bagishlaydi, u kun boyi bajargan har bi
r ishida Allohni eslaydi. Uning cheksiz qudrati,
ilmi, marhamati va boshqa sifatlar
i haqida chuqur mushohada
qiladi. Bunday qilish
quyidagi oyatlar
˶رﺎ˴ﻜْﺑϹا˴و
˷˶ϲ˶θ˴όْϟﺎ˶ﺑ
ْ΢˷˶ﺒ˴γ˴و
اًﺮϴ˶ﺜ˴آ
˴ﻚﱠﺑ˴ر
ْﺮ˵آْذا˴و
"...Robbingni kop esla va ertayu kech tasbih ayt"
(Oli Imron, 41).
˴π˴ﺗ
˴ﻚ˶ﺴْϔ˴ϧ
ϲ˶ﻓ
˴ﻚﱠﺑ˴ر
ْﺮ˵آْذا˴و
ϻ˴و
˶لﺎ˴λϵا˴و
˷˶و˵ﺪ˵ϐْϟﺎ˶ﺑ
˶لْﻮ˴ﻘْϟا
˴Ϧ˶ϣ
˶ﺮْﻬ˴ﺠْϟا
˴نو˵د˴و
ًﺔ˴ϔϴ˶Χ˴و
ﺎًϋ͊ﺮ
˴Ϧϴ˶Ϡ˶ﻓﺎ˴ϐْϟا
˴Ϧ˶ϣ
ْϦ˵ﻜ˴ﺗ
"Robbingni ertayu kech ichingda tazarru-la qo
rqib, ovoz chiqarib gapirmay zikr qil va
(Arof, 205).
˵بﻮ˵Ϡ˵ﻘْϟا
͊Ϧ˶Ό˴Ϥْτ˴ﺗ
˶ﻪﱠϠϟا
˶ﺮْآ˶ﺬ˶ﺑ
ϻ˴أ
"Ogoh bolingizkim, Allohni zikr q
ilish bilan qalblar orom olur"
(Rad, 28)
Robbimiz qalblar yolgiz Uning zikr
Quronni ozlari uchun dastur qilganlar, Alloh amr
oqiganlar hech qachon momin kabi ib
odat qilish baxtini, lazzatini his qila olmaydi. Ming afsuski, ular
bandalik burchi bolgan namoz
ibodatini yolgiz
qolganlarida "unutib" qoy
adilar. Riyokorlarga xos bu
˴Ϧϴ˷˶Ϡ˴μ˵ϤْϠ˶ϟ
˲Ϟْϳ˴ﻮ˴ﻓ
˴نﻮ˵هﺎ˴γ
ْϢ˶ﻬ˶ﺗϼ˴λ
ْϦ˴ϋ
ْϢ˵ه
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
Bir namozxonlarga vayl bolsink
(Maun, 4-5).
Bazilar ibodatni namoz, roza,
zakot, hajdangina iborat deb tor do
irada tushunadilar. Besh vaqt
namoz oqib,
Ramazon rozasini tutib ibodatlarni tokis bajarib,
ozlarining iborasi bilan aytganda,
"jannatga yollanma oldim"
deb oylaydilar. Vaholanki, ibodat f
aqat namoz, roza, zakot, haj bilan
chegaralanmagan. Aslida ibodat Allohga
boysunish, itoat qilish, yan
i Alloh roziligi uchun harakat
qilishdir. Momin uchun namoz qanchalik muhim
ibodat bolsa, gazabni
yengish, xushmuomala
bolish, huda-behudaga tortishmaslik ka
bi Alloh roziligi uchun qilingan har
bir harakat ham ibodatdir.
Mominlar Quron xulqini imkon qadar
mazmunini tashkil qiladi. Ular A
llohning haq dininig Islom axloqini
ng naqadar gozal
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
harakatlari orqali insonlarga yetkaz
ish masuliyati bilan yashaydila
r. Bu masuliyat hissi faqat
gayridinlar orasida emas, balki mominlarning o
zaro munosabatlarida ham aks
surasida quyidagicha vasf qilingan:
˶ﺮ˴ﻜْϨ˵Ϥْϟا
˶Ϧ˴ϋ
˴نْﻮ˴ﻬْϨ˴ϳ˴و
˶فو˵ﺮْό˴Ϥْϟﺎ˶ﺑ
˴نو˵ﺮ˵ϣْﺄ˴ϳ
˳ξْό˴ﺑ
˵ءﺎ˴ϴ˶ϟْو˴أ
ْϢ˵ﻬ˵πْό˴ﺑ
˵تﺎ˴Ϩ˶ϣْﺆ˵Ϥْϟا˴و
˴نﻮ˵Ϩ˶ϣْﺆ˵Ϥْϟا˴و
˴ϟﻮ˵γ˴ر˴و
˴ﻪﱠϠϟا
˴نﻮ˵όϴ˶τ˵ϳ˴و
˴ةﺎ˴آﱠﺰϟا
˴نﻮ˵ﺗْﺆ˵ϳ˴و
˴ةϼﱠμϟا
˴نﻮ˵Ϥϴ˶ﻘ˵ϳ˴و
˴ﻪﱠϠϟا
ﱠن˶إ
˵ﻪﱠϠϟا
˵Ϣ˵ﻬ˵Ϥ˴Σْﺮ˴ϴ˴γ
˴ﻚ˶Ό˴ϟو˵أ
˲Ϣϴ˶ﻜ˴Σ
˲ﺰϳ˶ﺰ˴ϋ
"Momin erkaklar va momina ayollar bir-birlar
iga dostdirlar. Ular
yaxshilikka buyururlar,
Rasuliga itoat qilurlar. Ana oshalarga Alloh tezd
a rahm qilur. Albatta, Alloh golib va hikmatli
Momin boshqalarni gozal axlo
borligi, birligi, sifatlari, insonn
ing yaratilishidan maqsad, Allohga xu
sh kelgan amallar, Quronga kora
yaxshi va yomon, haq va botil, jannat va j
ahannam singari koplab diniy mavzularda tushuncha
beradi. Mominlarning ozaro munosabatlari oddiy mu
loqot bolmasdan, balki islomiy bilimlarini
boyitishga, bir-birlaridan
organishga, bir-birlarini toldirishga
xizmat qiladi. Ular Islom axloqining
afzalligini korsatishda faqat oza
ro suhbatlardan emas, balki radio, te
singari ommaviy axborot vositalaridan ham foydalanadi
uchun islomiy bilimlarni chuqur egallash va qatiy amal
qilish lozimligini biladilar. Shu sababli muttasil
ravishda Quron ilmi va Paygambarimiz sollallohu al
ayhi vasallam sunnatlarini organib, bu boradagi'
bilimlarini boyitib, axloqlarini ham shunga mutanosib
ravishda takomillashtirishga harakat qiladilar.
Uyqu oldidan...
Kun tugab, atrofni asta-sekin qorongulik bos
ib kelishi tunning boshlanishida tafakkur
qiluvchilar uchun koplab hikmat
˴نﻮ˵Ϥ˶Ϡْψ˵ϣ
ْϢ˵ه
ا˴ذ˶ﺈ˴ﻓ
˴رﺎ˴ﻬﱠϨϟا
˵ﻪْϨ˶ϣ
˵Φ˴Ϡْﺴ˴ϧ
˵ϞْϴﱠϠϟا
˵Ϣ˵ﻬ˴ϟ
˲ﺔ˴ϳﺁ˴و
"Kecha ham ular uchun
(bizning qudratimizni korsa
tib turadigan) bir oyatdir:
kunduzni yechib olishnmiz bnlan banogoh ular
(Yosin, 37) yoki,
˴ﺖ˷˶ϴ˴Ϥْϟا
˵ج˶ﺮْΨ˵ﺗ˴و
˶ﺖ˷˶ϴ˴Ϥْϟا
˴Ϧ˶ϣ
ﱠϲ˴ﺤْϟا
˵ج˶ﺮْΨ˵ﺗ˴و
˶ϞْϴﱠϠϟا
ϲ˶ﻓ
˴رﺎ˴ﻬﱠϨϟا
˵Ξ˶ϟﻮ˵ﺗ˴و
˶رﺎ˴ﻬﱠϨϟا
ϲ˶ﻓ
˴ϞْϴﱠϠϟا
˵Ξ˶ϟﻮ˵ﺗ
˳بﺎ˴ﺴ˶Σ
˶ﺮْϴ˴ϐ˶ﺑ
˵ءﺎ˴θ˴ﺗ
ْϦ˴ϣ
˵ق˵زْﺮ˴ﺗ˴و
˷˶ϲ˴ﺤْϟا
˴Ϧ˶ϣ
"Kechani kunduzga kiritursan va
kunduzni kechaga kiritursan,
va tirikdan olnkniyanqarursan hamda
xohlagan kishingga rizq berursai"
ayt"
(Oli Imron,
oyatlari bilan bu haqiqatni insonlarga bildirgan.
Qorongu bolib turgan kechada asta-sekin tong
yorishib borishi, xuddi
kecha kunduzning ichiga
kirib borayotgandek yoki oqshom tu
sha boshlaganda, kunduz kechaning
tuyuladi. Bundan tashqari, quyoshning asta-sekin
botishi, qorongulikning birdaniga emas, sekin-
sekin tushishi, borliqni zulmat qopl
bu tabiat hodisasida jonzotlar uchun
ga yoruglikdan qorongulikka kirib qoldi
ngiz. Kozlaringiz to qorongulikka
organguncha ancha vaqt otadi, qiyn
alasiz. Yoki aksincha, qorongul
ikdan birdaniga quyoshli joyga
chiqdingiz, vujudingiz quyosh nuriga tob berolma
y, kasallikka chalinishi mumkin. Kecha va
kunduzning almashinishida yoruglikdan qorongulikka
, yoki qorongulikdan yoruglikka asta-sekinlik
bilan otishdagi tabiat hodisasiga
barcha jonzotlar osonlikcha moslashadilar. Bu hodisadagi tafovut
keskin bolmaganligi tufayli, ular hech qanday zarar
kormaydilar. Quron ax
loqi bilan xulqlangan
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
˴Σْر˴أ
˴ﻮ˵ه˴و
˴Ϧϴ˶Ϥ˶Σاﱠﺮϟا
Marhamatlilarning eng marhamatlisi
(Yusuf, 92)
Allohning insonlar uchun yaratgan hisobsiz nematl
aridan biridir. Insonlar buni yaxshilab anglab
ْϢ˵ﻜϴ˶ﺗْﺄ˴ϳ
˶ﻪﱠϠϟا
˵ﺮْϴ˴Ϗ
˲ﻪ˴ϟ˶إ
ْϦ˴ϣ
˶ﺔ˴ϣﺎ˴ϴ˶ﻘْϟا
˶مْﻮ˴ϳ
ﻰ˴ϟ˶إ
اًﺪ˴ϣْﺮ˴γ
˴ϞْϴﱠϠϟا
˵Ϣ˵ﻜْϴ˴Ϡ˴ϋ
˵ﻪﱠϠϟا
˴Ϟ˴ό˴Ο
ْن˶إ
ْϢ˵ﺘْϳ˴أ˴ر˴أ
ْϞ˵ϗ
˴نﻮ˵ό˴Ϥْﺴ˴ﺗ
ϼ˴ﻓ˴أ
˳ءﺎ˴ϴ˶π˶ﺑ
˶ﺔ˴ϣﺎ˴ϴ˶ﻘْϟا
˶مْﻮ˴ϳ
ﻰ˴ϟ˶إ
اًﺪ˴ϣْﺮ˴γ
˴رﺎ˴ﻬﱠϨϟا
˵Ϣ˵ﻜْϴ˴Ϡ˴ϋ
˵ﻪﱠϠϟا
˴Ϟ˴ό˴Ο
ْن˶إ
ْϢ˵ﺘْϳ˴أ˴ر˴أ
˴نو˵ﺮ˶μْﺒ˵ﺗ
ϼ˴ﻓ˴أ
˶ﻪϴ˶ﻓ
˴نﻮ˵Ϩ˵ﻜْﺴ˴ﺗ
˳Ϟْϴ˴Ϡ˶ﺑ
ْϢ˵ﻜϴ˶ﺗْﺄ˴ϳ
˶ﻪﱠϠϟا
˵ﺮْϴ˴Ϗ
˲ﻪ˴ϟ˶إ
ْϦ˴ϣ
"(Ey Muhammad),
ayting: "Xabar beringiz-chi, agar
Alloh kechani qiyomat kunigacha
ustingizda mangu qilib qoysa, Allohdan ozga qays
i bir iloh sizlarga biron yoruglik keltira
olur?! Axir anglamaysizlarmi?" Ayting: Xaba
r beringiz-chi, agar Alloh kunduzni qiyomat
kunigacha ustingizda mangu kilib qoysa, Allohdan
ozga qaysi bir iloh sizl
arga orom oladigan
Kecha va kunduzning muntazam ravishda almashin
ib turishi, ular ortasidagi muvozanatning
saqlanishi, tun qisqarsa, kunning uzayishi va a
ksincha kun qisqarsa tunning uzayishi borliqning
yagona yaratuvchisi Allohdandir.
Insonlar tomonidan eng mukamma
l yaratilgan soatlar ham bir
kecha-kunduzda malum daqiqala
rga "adashadi", biroqkun bilan
biriga joy berishi, ular bilan bogliq turli mavsu
miy, Alloh tomonidan belgilab qoyilgan qonunlar
asosidagi tabiat hodisalarida hech qanday mavhumlik yoq.
˶Ϣϴ˶Ϡ˴όْϟا
˶ﺰϳ˶ﺰ˴όْϟا
˵ﺮϳ˶ﺪْﻘ˴ﺗ
˴ﻚ˶ϟ˴ذ
ﺎ˴ﻬ˴ϟ
ﱟﺮ˴ﻘ˴ﺘْﺴ˵Ϥ˶ϟ
ي˶ﺮْﺠ˴ﺗ
˵βْϤﱠθϟا˴و
˴ل˶زﺎ˴Ϩ˴ϣ
˵ϩﺎ˴ϧْرﱠﺪ˴ϗ
˴ﺮ˴Ϥ˴ﻘْϟا˴و
˶Ϣϳ˶ﺪ˴ﻘْϟا
˶نﻮ˵Οْﺮ˵όْϟﺎ˴آ
˴دﺎ˴ϋ
ﻰﱠﺘ˴Σ
˵ϖ˶ﺑﺎ˴γ
˵ϞْϴﱠϠϟا
ϻ˴و
˴ﺮ˴Ϥ˴ﻘْϟا
˴ك˶رْﺪ˵ﺗ
ْن˴أ
ﺎ˴ﻬ˴ϟ
ϲ˶ϐ˴ﺒْϨ˴ϳ
˵βْϤﱠθϟا
ﱞϞ˵آ˴و
˶رﺎ˴ﻬﱠϨϟا
˴نﻮ˵ﺤ˴ﺒْﺴ˴ϳ
˳ﻚ˴Ϡ˴ﻓ
ϲ˶ﻓ
"Quyosh oz joyida harakatlanib turadi, ulug
va aziz Alloh shuni taqdir qilgandir. Oyga esa
xos manzillarni belgilab qoyganmiz, hatto to
k novdasiga oxshab qoladi. Quyosh oyning
orniga chiqmaydi. Kechasi kunduz
Agar Alloh istasa yer yuzi faqat kunduz yoki
srhQat kechadan iborat
bolishi mumkin. Faqat
jonzotlar bunga chyday olmaydilar. Shubhas
iz Alloh kecha va kunduzni bexato
asosida yer
yuzidagi jonzotlar, osimlik dunyos
ining yashashi uchun qulay sharoi
t qilib yaratgan. Bu esa Uning
shafqat va marhamati cheksiz Zot
ekanligining yorqin dalilidir. Yuqo
rida "Qasos" surasidan keltirilgan
71-72- oyatlarning davomidagi oyatda A
˴نو˵ﺮ˵ﻜْθ˴ﺗ
ْϢ˵ﻜﱠϠ˴ό˴ϟ˴و
˶ﻪ˶Ϡْπ˴ﻓ
ْϦ˶ϣ
اﻮ˵ϐ˴ﺘْﺒ˴ﺘ˶ϟ˴و
˶ﻪϴ˶ﻓ
اﻮ˵Ϩ˵ﻜْﺴ˴ﺘ˶ϟ
˴رﺎ˴ﻬﱠϨϟا˴و
˴ϞْϴﱠϠϟا
˵Ϣ˵ﻜ˴ϟ
˴Ϟ˴ό˴Ο
˶ﻪ˶ﺘ˴ϤْΣ˴ر
ْϦ˶ϣ˴و
sizlar uchun kecha va kunduzni
(yani kechada)
orom olishlaringiz,
Uning fazl-rizqidan istashlaringiz va shukr
qilishlaringiz uchun
paydo qilib qoygani
(Qasos, 73).
Kecha va kunduzning tartib bila
n kelishidagi hikmatlarni faqat
tafakkur qiluvchi aql egalari,
˴نﻮ˵ﻘﱠﺘ˴ϳ
˳مْﻮ˴ﻘ˶ϟ
˳تﺎ˴ϳϵ
˶ضْرϷا˴و
˶تا˴وﺎ˴Ϥﱠﺴϟا
ϲ˶ﻓ
˵ﻪﱠϠϟا
˴ϖ˴Ϡ˴Χ
ﺎ˴ϣ˴و
˶رﺎ˴ﻬﱠϨϟا˴و
˶ϞْϴﱠϠϟا
˶فϼ˶ﺘْΧا
ϲ˶ﻓ
ﱠن˶إ
(

Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
"Albatta, kecha va kunduzning almashib turi
shida va Alloh osmonlaru yerda yaratgan
narsalarda taqvo qiladigan qavmlar uchun oyat-belgilar bordir"
˶بﺎ˴ﺒْϟϷا
ϲ˶ϟوϷ
˳تﺎ˴ϳϵ
˶رﺎ˴ﻬﱠϨϟا˴و
˶ϞْϴﱠϠϟا
˶فϼ˶ﺘْΧا˴و
˶ضْرϷا˴و
˶تا˴وﺎ˴Ϥﱠﺴϟا
˶ϖْϠ˴Χ
ϲ˶ﻓ
ﱠن˶
"Albatta, osmonlaru yerning yaratilishida va
kecha-kunduzning almashinishida aql egalari
(Oli Imron, 190).
ﺎ˴Ϥ˶ﺑ
˶ﺮْﺤ˴ﺒْϟا
ϲ˶ﻓ
ي˶ﺮْﺠ˴ﺗ
ϲ˶ﺘﱠϟا
˶ﻚْϠ˵ϔْϟا˴و
˶رﺎ˴ﻬﱠϨϟا˴و
˶ϞْϴﱠϠϟا
˶فϼ˶ﺘْΧا˴و
˶ضْرϷا˴و
˶تا˴وﺎ˴Ϥﱠﺴϟا
˶ϖْϠ˴Χ
ϲ˶ﻓ
ﱠن˶إ
˴ﻬϴ˶ﻓ
ﱠΚ˴ﺑ˴و
ﺎ˴ﻬ˶ﺗْﻮ˴ϣ
˴ﺪْό˴ﺑ
˴ضْرϷا
˶ﻪ˶ﺑ
ﺎ˴ϴْΣ˴ﺄ˴ﻓ
˳ءﺎ˴ϣ
ْϦ˶ϣ
˶ءﺎ˴Ϥﱠﺴϟا
˴Ϧ˶ϣ
˵ﻪﱠϠϟا
˴ل˴ﺰْϧ˴أ
ﺎ˴ϣ˴و
˴سﺎﱠϨϟا
˵ϊ˴ϔْϨ˴ϳ
˷˶Ϟ˵آ
ْϦ˶ϣ
˴نﻮ˵Ϡ˶ﻘْό˴ϳ
˳مْﻮ˴ﻘ˶ϟ
˳تﺎ˴ϳϵ
˶ضْرϷا˴و
˶ءﺎ˴Ϥﱠﺴϟا
˴Ϧْϴ˴ﺑ
˶ﺮﱠΨ˴ﺴ˵Ϥْϟا
˶بﺎ˴ﺤﱠﺴϟا˴و
˶حﺎ˴ϳ˷˶ﺮϟا
˶ϒϳ˶ﺮْμ˴ﺗ˴و
˳ﺔﱠﺑا˴د
"Albatta, osmonlaru yerning yaratilishida
, kechayu kunduzning almashib turishida,
odamlarga manfaatli narsalari ila dengizda
yurib turgan kemada, Allohning osmondan
tushirib, u bilan olik yerni ti
riltirishi va unda turli jondorla
rni taratishida, shamollarning
yonaltirilnshida, osmonu yer orasida itoat
goy aql yurituvchi qavmlar uchun belgilar bor"
(Baqara, 164).
ab orom olishlari uchun yaratganini shunday bildirgan:
˴نﻮ˵ό˴Ϥْﺴ˴ϳ
˳مْﻮ˴ﻘ˶ϟ
˳تﺎ˴ϳϵ
˴ﻚ˶ϟ˴ذ
ϲ˶ﻓ
ﱠن˶إ
اًﺮ˶μْﺒ˵ϣ
˴رﺎ˴ﻬﱠϨϟا˴و
˶ﻪϴ˶ﻓ
اﻮ˵Ϩ˵ﻜْﺴ˴ﺘ˶ϟ
˴ϞْϴﱠϠϟا
˵Ϣ˵ﻜ˴ϟ
˴Ϟ˴ό˴Ο
ي˶ﺬﱠϟا
˴ﻮ˵ه
(


"U sizlarga sokinlik topish
ingiz uchun kechani va korsatu
r uchun oyat-alomatlar bordir"
˴نﻮ˵Ϩ˶ϣْﺆ˵ϳ
˳مْﻮ˴ﻘ˶ϟ
˳تﺎ˴ϳϵ
˴ﻚ˶ϟ˴ذ
ϲ˶ﻓ
ﱠن˶إ
اًﺮ˶μْﺒ˵ϣ
˴رﺎ˴ﻬﱠϨϟا˴و
˶ﻪϴ˶ﻓ
اﻮ˵Ϩ˵ﻜْﺴ˴ϴ˶ϟ
˴ϞْϴﱠϠϟا
ﺎ˴ϨْϠ˴ό˴Ο
ﺎﱠϧ˴أ
اْو˴ﺮ˴ϳ
ْϢ˴ϟ˴أ
(

"Biz ular orom olishlari uchun kechani pay
do qilganimizni va kunduzni yorug qilib
qoyganimizni kormadilarmi? Albatta, bunda
iymon keltiradigan qavm uchun oyat-ibratlar
˶سﺎﱠϨϟا
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
˳Ϟْπ˴ﻓ
و˵ﺬ˴ϟ
˴ﻪﱠϠϟا
ﱠن˶إ
اًﺮ˶μْﺒ˵ϣ
˴رﺎ˴ﻬﱠϨϟا˴و
˶ﻪϴ˶ﻓ
اﻮ˵Ϩ˵ﻜْﺴ˴ﺘ˶ϟ
˴ϞْϴﱠϠϟا
˵Ϣ˵ﻜ˴ϟ
˴Ϟ˴ό˴Ο
ي˶ﺬﱠϟا
˵ﻪﱠϠϟا
˴ﺮ˴ﺜْآ˴أ
ﱠϦ˶ﻜ˴ϟ˴و
˴نو˵ﺮ˵ﻜْθ˴ϳ
˶سﺎﱠϨϟا
"Alloh sizlar orom olishingiz uchun kechani va
(kasbu kor, sayru sayohat qilishingiz uchun)
ochiq-yorug kunduzni yaratib qoygan Zotdi
r. Albatta, Alloh odamlarga fazlu marhamat
kopn shukr qilmaydilar"
(Gofir, 61).
Kechaning yaratilishida insonlarning dam olib, ho
rdiq chiqarishlaridan tashqari yana buyuk bir
hikmat bordir. Butun mavjudot uyquga ketib, osoy
ishtalik hukm surgan bir paytda ibodat qilish
maqsadida oromidan kechgan mom
in Parvardigori olamning Pa
ygambarimiz so
llallohu alayhi
xushxabarini eslaydi:
اًدﻮ˵Ϥْﺤ˴ϣ
ﺎًϣﺎ˴ﻘ˴ϣ
˴ﻚ͊ﺑ˴ر
˴ﻚ˴ﺜ˴όْﺒ˴ϳ
ْن˴أ
ﻰ˴ﺴ˴ϋ
˴ﻚ˴ϟ
ًﺔ˴Ϡ˶ﻓﺎ˴ϧ
˶ﻪ˶ﺑ
ْﺪﱠﺠ˴ﻬ˴ﺘ˴ﻓ
˶ϞْϴﱠϠϟا
˴Ϧ˶ϣ˴و
"Kechasida tahajjud (namozi) qil. Senga
nofila bolur. Shoyadki, Robbing seni Maqomi
Tunda osoyishtalikning hukm surishi mominga
Allohning qudratini chuqu
r mushohada qilish,
bodatlarni bajarish uchun qulay qilib
berilgan. Buni bilgan momin
tunning malum qismini ibodatbilan ogkazishga intila
vomida qilgan gunohlari
magfiratini Allohbilan yuzma-yuz qolib soray
di. Tunning bir qismini ibodat bilan otkazgan
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
ﺎًϣﺎ˴ϴ˶ϗ˴و
اًﺪﱠﺠ˵γ
ْϢ˶ﻬ˷˶ﺑ˴ﺮ˶ϟ
˴نﻮ˵ﺘϴ˶ﺒ˴ϳ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا˴و
"Ular kechalarni Robbilariga sajda qilib va (joy
bedor otkazadigan
kishilardir"
ًό˴Ϥ˴σ˴و
ﺎًﻓْﻮ˴Χ
ْϢ˵ﻬﱠﺑ˴ر
˴نﻮ˵ϋْﺪ˴ϳ
˶ϊ˶Οﺎ˴π˴Ϥْϟا
˶Ϧ˴ϋ
ْϢ˵ﻬ˵ﺑﻮ˵Ϩ˵Ο
ﻰ˴ﻓﺎ˴ﺠ˴ﺘ˴ﺗ
˴نﻮ˵ﻘ˶ϔْϨ˵ϳ
ْϢ˵هﺎ˴Ϩْϗ˴ز˴ر
ﺎﱠϤ˶ϣ˴و
(

"Ularning yonboshlari orin-joylaridan yiroq bo
lur, (yani tunni ibodat bilan otkazib oz
uxlaydilar) Ular Robbilariga qorquv va umidvorlik
ْϞ˴ه
ْϞ˵ϗ
˶ﻪ˷˶ﺑ˴ر
˴ﺔ˴ϤْΣ˴ر
ﻮ˵Οْﺮ˴ϳ˴و
˴ة˴ﺮ˶Χϵا
˵ر˴ﺬْﺤ˴ϳ
ﺎًϤ˶΋ﺎ˴ϗ˴و
اًﺪ˶Οﺎ˴γ
˶ϞْϴﱠϠϟا
˴ءﺎ˴ϧﺁ
˲ﺖ˶ϧﺎ˴ϗ
˴ﻮ˵ه
ْϦﱠϣ˴
˶بﺎ˴ﺒْϟϷا
ﻮ˵ϟو˵أ
˵ﺮﱠآ˴ﺬ˴ﺘ˴ϳ
ﺎ˴Ϥﱠϧ˶إ
˴نﻮ˵Ϥ˴Ϡْό˴ϳ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا˴و
˴نﻮ˵Ϥ˴Ϡْό˴ϳ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
ي˶ﻮ˴ﺘْﺴ˴ϳ
"Yo kechalari sajda qilgan va qiyom-tik turg
an holda toat ibodat qiluvchi, oxiratdan
qorqadigan va Parvardigori rahmatidan umidvo
r bolgan kishi bilan (kufru isyonga garq
bolgan kimsa) barobar bolurmi? Darhaqiqat
faqat aql egalarigina pand-nasihat olurlar"
(Zumar, 9).
Tunning malum qismini ibodat bilan otkazgan mo
min shu bilan birga Paygambarimiz sollallohu
˴ﻚ˴ό˴ϣ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
˴Ϧ˶ϣ
˲ﺔ˴ϔ˶΋ﺎ˴σ˴و
˵ﻪ˴ﺜ˵Ϡ˵Λ˴و
˵ﻪ˴ϔْμ˶ϧ˴و
˶ϞْϴﱠϠϟا
˶ϲ˴ﺜ˵Ϡ˵Λ
ْϦ˶ϣ
ﻰ˴ϧْد˴أ
˵مﻮ˵ﻘ˴ﺗ
˴ﻚﱠϧ˴أ
˵Ϣ˴Ϡْό˴ϳ
˴ﻚﱠﺑ˴ر
ﱠن˶إ
"Albatta, Robbing seni kechaning uchdan birila
n ozrogini yo yarmini, yo uchdan birini
qoim bolib otkazayotganingni va sen bila
n birga bolganlardan ham bir toifa
qilayotganlarini)
(Muzzammil, 20).
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
IKKINCHI BOLIM
Momin har qanday sharoitda Qur
ngi Allohga manzur boladigan
fazilat ota-onaga yaxshilik
qilishdir. Har bir inson ozining dunyoga kelishiga s
abab bolgan, yillar davomi
da mehr bilan parvarish
qilgan ota-onasi uchun
Allohga shukr qilishi, ul
arga yaxshi munosabatda bo
duo qilishi bajarish zarur bolgan m
uhim vazifalardan biridir. Momin
har doim shu haqiqatni yodda
tutishi lozim: ota-onasini yaratgan,
ularga marhamat, s
hafqat va farzand sevgis
ota-onalarni farzandlariga mehribon
qilgan. Alloh insonni voyaga ye
tkazish uchun ota-onalarga ulkan
muhabbat, masuliyat, sabru toqat, ayni vaqtda ot
a-ona bolishdek buyuk bax
buni doimo yodda tutishi, Allohga va
ota-onaga shukr qilishi, ular bila
n yaxshi munosabatda bolishiga
chaqirib, Quroni karimda shunday marhamat qilingan:
ْﺮ˵ﻜْηا
˶ن˴أ
˶Ϧْϴ˴ϣﺎ˴ϋ
ϲ˶ﻓ
˵ﻪ˵ϟﺎ˴μ˶ﻓ˴و
˳Ϧْه˴و
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
ﺎًϨْه˴و
˵ﻪ͊ϣ˵أ
˵ﻪْﺘ˴Ϡ˴Ϥ˴Σ
˶ﻪْϳ˴ﺪ˶ϟا˴ﻮ˶ﺑ
˴نﺎ˴ﺴْϧϹا
ﺎ˴Ϩْϴﱠλ˴و˴و
ϲ˶ϟ
˵ﺮϴ˶μ˴Ϥْϟا
ﱠϲ˴ϟ˶إ
˴ﻚْϳ˴ﺪ˶ϟا˴ﻮ˶ϟ˴و
"Biz insonga ota-onasiga yaxshilik
ratish muddati ikki yilda kelur"
"Biz insonni ota-onasiga yaxshilik qilishga buyurdik
. Onasi unga qiynalib homilador bolib, qiynalib
tuqqandir. Unga homilador bo
lish va (sutdan) ajratish muddati
ottiz oydir. Endi qachon u voyaga
ϲ˶ﺘﱠϟا
˴ﻚ˴ﺘ˴Ϥْό˶ϧ
˴ﺮ˵ﻜْη˴أ
ْن˴أ
ϲ˶Ϩْϋ˶زْو˴أ
˷˶ب˴ر
˴لﺎ˴ϗ
ﺎًﺤ˶ϟﺎ˴λ
˴Ϟ˴Ϥْϋ˴أ
ْن˴أ˴و
ﱠي˴ﺪ˶ϟا˴و
ﻰ˴Ϡ˴ϋ˴و
ﱠϲ˴Ϡ˴ϋ
˴ﺖْϤ˴όْϧ˴أ
˴Ϧϴ˶Ϥ˶Ϡْﺴ˵Ϥْϟا
˴Ϧ˶ϣ
ϲ˷˶ϧ˶إ˴و
˴ﻚْϴ˴ϟ˶إ
˵ﺖْﺒ˵ﺗ
ϲ˷˶ϧ˶إ
ϲ˶ﺘﱠϳ˷˶ر˵ذ
ϲ˶ﻓ
ϲ˶ϟ
ْ΢˶Ϡْλ˴أ˴و
˵ϩﺎ˴οْﺮ˴ﺗ
"Parvardigorim, Sen menga va ota-onamga ino
ozing rozi boladigan yaxshi amalla
solih bandalaringdan qil. Senga tavba qildim va albatta
dedi"
˶ﻪ˶ﺑ
اﻮ˵آ˶ﺮْθ˵ﺗ
ϻ˴أ
ْϢ˵ﻜْϴ˴Ϡ˴ϋ
ْϢ˵ﻜ͊ﺑ˴ر
˴مﱠﺮ˴Σ
ﺎ˴ϣ
˵Ϟْﺗ˴أ
اْﻮ˴ϟﺎ˴ό˴ﺗ
ﺎًϧﺎ˴ﺴْΣ˶إ
˶Ϧْϳ˴ﺪ˶ϟا˴ﻮْϟﺎ˶ﺑ˴و
ﺎًΌْϴ
"Keling: Robbingiz sizlarga harom qilgan nar
salarni tilovat qilib beraman: "Unga hech
narsani sherik keltirmang! Ota-onangizga yaxshilik qiling!"
(Anom, 151).
Momin yuqoridagi oyatlarga am
al qilib ota-onaga doi
mo yaxshilik qilishga, ularga hurmat
korsatib, kongillarini olishga harakat qila
di. Bola ota-onaga qanchalik ehson qilmasin, ozidan
qanchalik ortiq kormasin, hech vakt ozi dunyoga
kelishiga sabab bolgan mukofotni qaytara olmaydi.
bilan ular ozlari uchun ham
yaxshilik qiladilar, yani
farzandlaridan yaxshi muomala ko
Ota-onaga qopol muomala qilib dillarini ogritish
oyatni doim esda tutadi:
ْو˴أ
ﺎ˴Ϥ˵ه˵ﺪ˴Σ˴أ
˴ﺮ˴ﺒ˶ﻜْϟا
˴ك˴ﺪْϨ˶ϋ
ﱠϦ˴ϐ˵Ϡْﺒ˴ϳ
ﺎﱠϣ˶إ
ﺎًϧﺎ˴ﺴْΣ˶إ
˶Ϧْϳ˴ﺪ˶ϟا˴ﻮْϟﺎ˶ﺑ˴و
˵ϩﺎﱠϳ˶إ
ϻ˶إ
او˵ﺪ˵ﺒْό˴ﺗ
ϻ˴أ
˴ﻚ͊ﺑ˴ر
ﻰ˴π˴ϗ˴و
ﺎًϤϳ˶ﺮ˴آ
ϻْﻮ˴ϗ
ﺎ˴Ϥ˵ﻬ˴ϟ
ْϞ˵ϗ˴و
ﺎ˴Ϥ˵هْﺮ˴ﻬْϨ˴ﺗ
ϻ˴و
ﱟف˵أ
ﺎ˴Ϥ˵ﻬ˴ϟ
ْϞ˵ﻘ˴ﺗ
ϼ˴ﻓ
ﺎ˴Ϥ˵هϼ˶آ
"Robbingiz, yolgiz Uning Oziga ibodat qilis
hlaringizni hamda ota-onangizga yaxshilik
yeqalar, ularga qarab "uf"
qaytarma. Ularga doimo
yaxshi gapir"
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
bilgan momin yuqoridagi oyatga amal qi
lib qolidan kelganicha
ota-onaga yaxshi
munosabatda bolishga harakat qiladi
va navbatdagi oyatda bildirilg
anidek ularning haqqiga duo
qilishda bardavom boladi:
اًﺮϴ˶ϐ˴λ
ϲ˶ϧﺎ˴ϴﱠﺑ˴ر
ﺎ˴Ϥ˴آ
ﺎ˴Ϥ˵ﻬْϤ˴Σْرا
˷˶ب˴ر
ْϞ˵ϗ˴و
˶ﺔ˴ϤْΣﱠﺮϟا
˴Ϧ˶ϣ
˷˶ل͊ﺬϟا
˴حﺎ˴Ϩ˴Ο
ﺎ˴Ϥ˵ﻬ˴ϟ
ْξ˶ϔْΧا˴و
Ular uchun, mehribonlik bilan, xorlik qa
notini past tut, xokisor bol va: Robbim,
meni godaklngimdan qanday shafqat ila katta
qilgan bolsalar, sen ham ularga marhamat
qilgin, deb duo qil
Alloh taolo ota-onaning kim va qanday odam bolishl
aridan, qaysi dinga etiqod qilishlaridan qati
˴ﺪ˶ϟا˴ﻮ˶ﺑ
˴نﺎ˴ﺴْϧϹا
ﺎ˴Ϩْϴﱠλ˴و˴و
ϼ˴ﻓ
˲ϢْϠ˶ϋ
˶ﻪ˶ﺑ
˴ﻚ˴ϟ
˴βْϴ˴ϟ
ﺎ˴ϣ
ϲ˶ﺑ
˴ك˶ﺮْθ˵ﺘ˶ϟ
˴كا˴ﺪ˴هﺎ˴Ο
ْن˶إ˴و
ﺎًϨْﺴ˵Σ
˶ﻪْϳ
˴نﻮ˵Ϡ˴Ϥْό˴ﺗ
ْϢ˵ﺘْϨ˵آ
ﺎ˴Ϥ˶ﺑ
ْϢ˵ﻜ˵Ό˷˶ﺒ˴ϧ˵ﺄ˴ﻓ
ْϢ˵ﻜ˵ό˶Οْﺮ˴ϣ
ﱠϲ˴ϟ˶إ
ﺎ˴Ϥ˵ﻬْό˶τ˵ﺗ
"Biz insonni ota-onasiga y
axshilik qilishga buyurdik.
(yani ota-ona xoh ya
xshi, xoh yomon,
xoh musulmon, xoh gayridin bolsin ular
ga yaxshilik qilish farzandning burchidir)
Agar ular sen
bilmagan narsalarni
(soxta xudolarni)
Menga sherik qilishing uchun zo
rlasalar, u holda ularga
Ota-onasi hali-hanuz Islom nemati, ibodat qilish
baxtidan benasib mominlar shirin soz bilan
ularning kongillarini olib, haq
Ibrohim alayhissalomning quyidagi muomalasini oziga ibrat qilishi maqsadga muvofiq boladi:
ﺎ�ϳ˶ﻮ˴γ
ﺎًσا˴ﺮ˶λ
˴ك˶ﺪْه˴أ
ϲ˶Ϩْό˶ﺒﱠﺗﺎ˴ﻓ
˴ﻚ˶ﺗْﺄ˴ϳ
ْϢ˴ϟ
ﺎ˴ϣ
˶ϢْϠ˶όْϟا
˴Ϧ˶ϣ
ϲ˶ϧ˴ءﺎ˴Ο
ْﺪ˴ϗ
ϲ˷˶ϧ˶إ
˶ﺖ˴ﺑ˴أ
ﺎ˴ϳ
˶ﺖ˴ﺑ˴أ
ﺎ˴ϳ
Ϡ˶ϟ
˴نﺎ˴آ
˴نﺎ˴τْϴﱠθϟا
ﱠن˶إ
˴نﺎ˴τْϴﱠθϟا
˶ﺪ˵ﺒْό˴ﺗ
ﺎ�ϴ˶μ˴ϋ
˶Ϧ˴ϤْΣﱠﺮ
˲با˴ﺬ˴ϋ
˴ﻚﱠﺴ˴Ϥ˴ϳ
ْن˴أ
˵فﺎ˴Χ˴أ
ϲ˷˶ϧ˶إ
˶ﺖ˴ﺑ˴أ
ﺎ˴ϳ
ﺎ�ϴ˶ϟ˴و
˶نﺎ˴τْϴﱠθϠ˶ϟ
˴نﻮ˵ﻜ˴ﺘ˴ﻓ
˶Ϧ˴ϤْΣﱠﺮϟا
˴Ϧ˶ϣ
"Ey otam, albatta, senga kelmagan ilm menga kel
di. Bas, menga ergash, seni togri yolga
boshlayman. Ey otam, shaytonga ibodat qilma.
Albatta, shayton Rahmonga osiy bolgandir.
Ey otam, albatta, men seni Rahmon tomonidan
azob tutishidan va shaytonga dost bolib
(Maryam, 43-45).
Ming afsus, oramizda shundayla
quvvatdan qolib, ztiborga,
parvarishga muhtoj bir vaqtda uni
qariyalar uyiga topshiradilar
yoki ular
oz uylarida begonadek
qarovsiz holda yashaydilar. Islom talimoti bo
yicha ota-onani hayotlik paytida xorlash u
yoqda tursin,
yumushlarini orniga qoymoq, qarzlari bolsa uzmoq,
ota-onalaridan yodgor bolib qolgan aka-ukalari,
opa-singillariga oqibatli bolish,
Allohga yaqinlashtiruvchi,
umrni ziyoda qiluvchi, rizqqa
baraka
Azolarining bari Quronni hayoti
ga rahbar qilgan oilala
rda mudom tinch-totuvlik, osoyishtalik,
baraka, xursandchilik hukm suradi
. Bazi oilalarda boladigan s
ababsiz kelishmovchiliklar, urush-
lishi, xotining oz majburiyatla
rini bajarmasligi, farzandlarning
ota-onaga itoat qilmasligi singari
muammolar bolmaydi. Hukm surayotgan ozaro mehr-muhabbat,
ahillik tufayli oilaning barcha azolari jam bolib oti
rishi momin uchun zavq bagishlaydi. Alloh rahmat
nazari bilan qarovchi bunday oilalarda farzandlar
ota-onaga mehr-oqibatli, ot
a-onalar ham farzand
b-axloqiga masuliyat
Oila deganda, kopchilikning ko
z ongida mehr-muhabbat, ozaro
ishonch bilan yashovchi bir
nechta odamning kichkina jamoas
i gavdalanadi. Lekin Quron ilmi,
Quron xulqidan bexabar yoki
xabardor bola turib amal qilmaydigan oilalarni
ng kopida tasavvurimizning aksini koramiz. Biz
hammaning orzusidagi tinch, xotirjam, oza
ro hurmat, muhabbat hukm
suruvchi oila bolib
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
shakllanishlikka faqat Quron xulqini mukammal b
ilib, unga tola amal qilishda bardavom bolish
mkinligini takror aytishdan charchamaymiz.
Osongina erishish natijasida koz
organib, oddiy narsadek tuyu
lgan barcha nem
mominlar, ularning ichida ham Quronga amal qilu
vchilargina ibrat nazari bilan qaraydilar. Ular
korayotgan koz, eshitayotgan quloq, harakatlanayot
gan oyoq-qol, yeyilayotgan
oziq-ovqatlar, nafas
olinayotgan toza havo, egalik
qilinayotgan uy-joy, mashina singari sanab-sanogiga yetib
˲Ϣϴ˶Σ˴ر
˲رﻮ˵ϔ˴ϐ˴ϟ
˴ﻪﱠϠϟا
ﱠن˶إ
ﺎ˴هﻮ˵μْﺤ˵ﺗ
˶ﻪﱠϠϟا
˴ﺔ˴Ϥْό˶ϧ
او͊ﺪ˵ό˴ﺗ
ْن˶إ˴و
"Agar Allohning nematlarini
sanasangizlar, sanogiga yeta ol
maysizlar. Albatta, Alloh
(Nahl, 18)
oyatida Robbimiz bildirgani
kabi, Uning nematlari
behisobligini biladilar. Mominla
r Alloh halol qilgan behisob nem
atlaridan bahramand boladi. Lekin
bazi johil kimsalar kabi ularga aldanib, oxirat
va Quron xulqi bil
an yashash masuliyatini
vaqtinchalik nematlardan kibrlanib, Quronga zid ha
rakat qilmaydilar. Ular bu nematlarning bari
Quron bilan xulqlangan momin
uchun mol-mulk, shuhrat singar
i dunyo nematlari Allohga
kechak kabi nematlarga ega bolish mominning
hayotidagi asosiy maqsadi emas. Misol uchun
dunyoviy hayotda eng kop foydalaniladigan uyni olay
lik. Inson ortacha 60-70
yillik umrini shu uyda
otkazadi. Hayoti nihoyasiga yetgach, sevib, qadrla
dunyo nematlarini bir-biridan ayiru
vchidir. Momin bu haqiqatlarni bi
ladi, shu sababli dunyo va uning
an nematlarning haqiqiy sohibi ki
mligini bilib, sozi, harakati,
feli bilan Yaratganga minnatdorchilik izhor qiladi.
bolishini kutadilar. Hayoti, sogligi, nafas olay
otgan toza havosi, bahramand
bolayotgan quyosh nuri
sifatlarini mushohada qilishdagi nuqs
bu nematlarning qadrini vaqtida
bilmasdan, shukrini qilmaydila
r. Ularning qadrini qo
llan boy berganda tushunib
qoladilar. Mominlar
faqat xursandchilikda yo
egasi Allohekanligini bilgan momin
iymon, sogliq, gozallik, ilm b
ilan birga, Allohdan yetgan musibat,
kongilsizlik kabi ranjituvchi narsalarga ham
qalbdan shukr qiladi. Berilgan nematlar uchun
kibrlanmay, feli va harakatlari bilan minnatdor
chilik bildirgan bandalariga Alloh taolo shunday
˲ﺪϳ˶ﺪ˴θ˴ϟ
ϲ˶ﺑا˴ﺬ˴ϋ
ﱠن˶إ
ْϢ˵ﺗْﺮ˴ϔ˴آ
ْϦ˶Ό˴ϟ˴و
ْϢ˵ﻜﱠϧ˴ﺪϳ˶زϷ
ْϢ˵ﺗْﺮ˴ﻜ˴η
ْϦ˶Ό˴ϟ
Qasamki, agar bergan nematlari
(ularni yanada)
ziyoda
qilurman. Endi agar kufroni
qilsangizlar, albatta azobim ham juda qattiqdir"
(Ibrohim,
"Albatta, molu jonda sinovga uchraysiz"
oyatiga kora barcha nemat
lar bizlar uchun U zotning
imtihonidir. Mominlar bu nematlar uchun shukr qilish
bilan birga, ularni im
kon qadar xayrli ishlarga
sarflab, yaqinlariga, muht
ojlarga nisbatan xasislik qilmaydilar.
Ular xasislik qilib mol-dunyo toplash
bilib bunday illatlardan
ﻰ˴ψ˴ϟ
ﺎ˴ﻬﱠϧ˶إ
ϼ˴آ
ى˴ﻮﱠθϠ˶ϟ
ًﺔ˴ϋاﱠﺰ˴ϧ
ﻰﱠϟ˴ﻮ˴ﺗ˴و
˴ﺮ˴ﺑْد˴أ
ْϦ˴ϣ
ﻮ˵ϋْﺪ˴ﺗ
ﻰ˴ϋْو˴ﺄ˴ﻓ
˴ϊ˴Ϥ˴Ο˴و
ﺎًϋﻮ˵Ϡ˴ه
˴ϖ˶Ϡ˵Χ
˴نﺎ˴ﺴْϧϹا
ﱠن˶إ
ﺎًϋو˵ﺰ˴Ο
͊ﺮﱠθϟا
˵ﻪﱠﺴ˴ϣ
ا˴ذ˶إ
ﺎًϋﻮ˵Ϩ˴ϣ
˵ﺮْϴ˴Ψْϟا
˵ﻪﱠﺴ˴ϣ
ا˴ذ˶إ˴و
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
(

"Yoq. Albatta u (jahannam) kuchli alangadir.
Boshning terisini sidiri
b oluvchidir. Kim (Haq
˴نﻮ˵ﻘ˶ϔْϨ˵ϳ
ْϢ˵هﺎ˴Ϩْϗ˴ز˴ر
ﺎﱠϤ˶ϣ˴و
˴ةϼﱠμϟا
˴نﻮ˵Ϥϴ˶ﻘ˵ϳ˴و
˶ﺐْϴ˴ϐْϟﺎ˶ﺑ
˴نﻮ˵Ϩ˶ϣْﺆ˵ϳ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
"Ular gaybga iymon keltirurlar, namozni tok
is oqirlar va Biz ularga bergan rizqdan
nafaqa qilurlar"
(Baqara, 3)
deb, bandalariga ehtiyojdan
ortiqchasini xayr-
ehson, nafaqa qilish kerakligini bild
irgan. Zero, nafaqa qiluvch
ilar mol sarflashda saxiylik qiladilar,
mol-davlatga hirs qoyish dardidan
xalos boladilar, odamlar ortasida insoniy birodarlik, tenglik
Gozallik qarshisidagi tutumi...
Boylik, dabdaba, gozallik jannat
ga xos nematlar bolib, Allo
h bandalarining jannatga kirish
orzusini orttirish maqsadida yer
i yaratgan. Bu haqda "Baqara"
ﺎ˴ϤﱠϠ˵آ
˵رﺎ˴ﻬْϧϷا
ﺎ˴ﻬ˶ﺘْﺤ˴ﺗ
ْϦ˶ϣ
ي˶ﺮْﺠ˴ﺗ
˳تﺎﱠϨ˴Ο
ْϢ˵ﻬ˴ϟ
ﱠن˴أ
˶تﺎ˴ﺤ˶ϟﺎﱠμϟا
اﻮ˵Ϡ˶Ϥ˴ϋ˴و
اﻮ˵Ϩ˴ϣﺁ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
˶ﺮ˷˶θ˴ﺑ˴و
ْﺒ˴ϗ
ْϦ˶ϣ
ﺎ˴Ϩْϗ˶ز˵ر
ي˶ﺬﱠϟا
ا˴ﺬ˴ه
اﻮ˵ϟﺎ˴ϗ
ﺎًϗْز˶ر
˳ة˴ﺮ˴Ϥ˴Λ
ْϦ˶ϣ
ﺎ˴ﻬْϨ˶ϣ
اﻮ˵ϗ˶ز˵ر
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
ْϢ˵ﻬ˴ϟ˴و
ﺎًﻬ˶ﺑﺎ˴θ˴ﺘ˵ϣ
˶ﻪ˶ﺑ
اﻮ˵ﺗ˵أ˴و
˴نو˵ﺪ˶ϟﺎ˴Χ
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
ْϢ˵ه˴و
˲ة˴ﺮﱠﻬ˴τ˵ϣ
˲جا˴وْز˴أ
"Iymon keltirgan va solih amallar qilganlarga,
ular uchun ostidan anhorlar oqib turgan
jannatlar borligining bashorat
ini ber. Qachonki ularning mevasidan bahramand bolsalar,
bundan avval ham rizqlangan edik, derlar. Ularga
oxshash narsalar
berilgandir. Ularga u yerda pokiza juftla
r bor va ular u yerda abadiy qolurlar"
Jannat nematlari dunyo
nematlariga qanchalik o
xshamasin, haqiqiy va
langan momin gozalikka duch kel
ganda jannatdagi go
zallik bundhn
˵ضْرϷا˴و
˵تا˴وﺎ˴Ϥﱠﺴϟا
ﺎ˴ﻬ˵οْﺮ˴ϋ
˳ﺔﱠϨ˴Ο˴و
"Kengligi osmonu yercha bolgan"
(Oli Imron, 133)
jannatning buyukligini, gozal
maskanlarni korganda,
˵رﺎ˴ﻬْϧϷا
ﺎ˴ﻬ˶ﺘْﺤ˴ﺗ
ْϦ˶ϣ
ي˶ﺮْﺠ˴ﺗ
ﺎًﻓ˴ﺮ˵Ϗ
"Ostidan daryolar oqib turgan joylar"ni
(Ankabut, 58),
kozni qamashtiruvchi ziynatlar
korganda,
اًﺆ˵ϟْﺆ˵ϟ˴و
˳ﺐ˴ه˴ذ
ْϦ˶ϣ
˴ر˶وﺎ˴γ˴أ
ْϦ˶ϣ
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
˴نْﻮﱠϠ˴ﺤ˵ϳ
"Tillo bilaguzuklar va inju
lar ila bezatilajaklar"
(Fotir, 33)
oyatini, qimmatbaho chiroyli
ْϨ˵γ
ْϦ˶ϣ
اًﺮْπ˵Χ
ﺎًﺑﺎ˴ϴ˶Λ
˴نﻮ˵ﺴ˴ﺒْϠ˴ϳ˴و
˳ق˴ﺮْﺒ˴ﺘْγ˶إ˴و
˳س˵ﺪ
"Shoyi iplardan yaxsh
i liboslar kiyarlar"
(Kahf, 31)
xushxabarini, mazali
taom yeganda,
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
˳ةﱠﺬ˴ϟ
˳ﺮْϤ˴Χ
ْϦ˶ϣ
˲رﺎ˴ﻬْϧ˴أ˴و
˵ﻪ˵Ϥْό˴σ
ْﺮﱠϴ˴ϐ˴ﺘ˴ϳ
ْϢ˴ϟ
˳Ϧ˴ﺒ˴ϟ
ْϦ˶ϣ
˲رﺎ˴ﻬْϧ˴أ˴و
˳Ϧ˶γﺁ
˶ﺮْϴ˴Ϗ
˳ءﺎ˴ϣ
ْϦ˶ϣ
˲رﺎ˴ﻬْϧ˴أ
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
˴Ϧϴ˶ﺑ˶رﺎﱠθϠ˶ϟ
"...Unda aynimagan suvdan bo
lgan daryolar ham, tami o
zgarmchydigan sutdan bolgan
daryolar ham, ichguvchilar uchun lazzatli
(yani badtam va aqldan
ozdirguvchi bolmagan)
maydan bolgan daryolar ham bor"
(Muhammad, 15),
chiroyli qimmatbaho mebellar
˳ﺔ˴ϧﻮ˵οْﻮ˴ϣ
˳ر˵ﺮ˵γ
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
˴Ϧϴ˶Ϡ˶ﺑﺎ˴ﻘ˴ﺘ˵ϣ
ﺎ˴ﻬْϴ˴Ϡ˴ϋ
˴Ϧϴ˶Ό˶ﻜﱠﺘ˵ϣ
"Bir-birlariga robaro boli
b yonboshlagan hollarida oti
radigan toqima, yani duru
yoqutlar aralashtirib toq
ilgan tilla sorilarda"
otirishini mushohada qiladilar.
Quron bilan xulqlangan momin o
zidan badavlatroqkishini korga
nda hasad qilmaydi. Hashamatli
uyi, songgi marka mashinasi
bolmagani uchun oksinmaydi. C
hunki momin hayotining asosiy
maqsadlaridan biri bu nematlarga
vaqtinchalik emas, balki abadiy egal
ik qilishdir. Ular abadiy egalik
qilish faqat Alloh roziligini topi
b, jannatga kirgandagi
na bolishini biladilar.
Alloh taoloning quyidagi
inchi bilan yashashga davat qiladi:
˲Ϣϴ˶ﻘ˵ϣ
˲Ϣϴ˶ό˴ϧ
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
ْϢ˵ﻬ˴ϟ
˳تﺎﱠϨ˴Ο˴و
˳نا˴ﻮْο˶ر˴و
˵ﻪْϨ˶ϣ
˳ﺔ˴ϤْΣ˴ﺮ˶ﺑ
ْϢ˵ﻬ͊ﺑ˴ر
ْϢ˵ه˵ﺮ˷˶θ˴ﺒ˵ϳ
Robbilari ularga oz tarafidan bolgan rahm
at, rozilik va ichida ularga atalgan doimiy
nematlar bor jannatlarning bashoratini beradi
Quron bilan xulqlanishdek buyuk baxtdan benasib ki
msalar asl yurt oxirat yurti ekanligini
"unutib", dunyoning vaqtinchalik nematlariga hirs
qoyadilar. Umr atalmish insonga bir marta
beriladigan bebaho imkoniyatningasosiy qismini ogkinch
i, ahamiyatsiz narsalar ortidan quvib otkazib
yuboradilar. Xayollarini mudom
"Nega men boy emasman?', "Nega m
enda bu narsalar yoq?" singari
Ahamiyatsiz tuyulgan narsalar qarshisidagi tutumi...
Barcha odamlar ham kun davomida turli xil kon
gilsizlik, dilni ranjit
keladilar. Bunday holatdan hech ki
lar kongilsizlik katta-kichik
boladilar. Ular Allohni uzlariga
bizni yaxshilik
va yomonlik bilan imtihon qiladi.
Bu unutmaslik shart bolgan muhim haqi
qatdir", deb oylaydilar. Alloh
bandalari bilan yuz bergan har qanday voqea O
˴نﻮ˵Ϩ˶ϣْﺆ˵Ϥْϟا
˶Ϟﱠآ˴ﻮ˴ﺘ˴ϴْϠ˴ﻓ
˶ﻪﱠϠϟا
ﻰ˴Ϡ˴ϋ˴و
ﺎ˴ϧϻْﻮ˴ϣ
˴ﻮ˵ه
ﺎ˴Ϩ˴ϟ
˵ﻪﱠϠϟا
˴ﺐ˴ﺘ˴آ
ﺎ˴ϣ
ϻ˶إ
ﺎ˴Ϩ˴ﺒϴ˶μ˵ϳ
ْϦ˴ϟ
ْϞ˵ϗ
"Sen: "Bizga Alloh yozib qoygan narsadan o
zgasi zinhor yetmaydi. U bizning xojamizdir.
l qilsinlar", deb ayt"
Mominlar yuz bergan har bir voqea Al
lohning izni-irodasi bilan roy
berishi, unda hikmat borligini,
shuningdek, yoqmagan narsada yaxshilik borligi,
yoqtirgan narsada esa yomonlik bolishi
˵ﻪﱠϠϟا˴و
ْϢ˵ﻜ˴ϟ
ﱞﺮ˴η
˴ﻮ˵ه˴و
ﺎًΌْϴ˴η
اﻮ͊ﺒ˶ﺤ˵ﺗ
ْن˴أ
ﻰ˴ﺴ˴ϋ˴و
ْϢ˵ﻜ˴ϟ
˲ﺮْϴ˴Χ
˴ﻮ˵ه˴و
ﺎًΌْϴ˴η
اﻮ˵ه˴ﺮْﻜ˴ﺗ
ْن˴أ
ﻰ˴ﺴ˴ϋ˴و
˴نﻮ˵Ϥ˴Ϡْό˴ﺗ
ْϢ˵ﺘْϧ˴أ˴و
˵Ϣ˴Ϡْό˴ϳ
"....Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uc
hun yaxshi bolsa. Va shoyadki, yoqtirgan
narsangiz siz uchun yomon bolsa.
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
Oyatda aytilganidek nima yaxshi-yu nima yomon, biz buni bilmaymiz. Faqat mehribon va rahmli Allohni dost bilib, unga
Barcha insonlar kabi mominlar ham ozlari is
tamagan holda turli muammolarga duch keladilar.
Lekin Quron bilan xulqlangan momin
ularning har biridan oziga hi
kmat qidiradi. Kelib chiqqan
muammo qanday bolishidan qati nazar, hech qachon ozi
ni yoqotib, Allohga isyon qilmaydi. Bunday
holga tushgan momin, mudom Allohga il
tijo bilan duo qiladi. Chin
dildan qilingan duo, albatta, qabul
boladi. Lekin qabul qiluvchi Zo
t qachon xohlasa. oshanda qabul qiladi. Odamlar buni tushunmay,
shoshiladi.
Alloh Ibrohim va Ismoil alayhimussalomning
˴ﻚ˴ϟ
ًﺔ˴Ϥ˶Ϡْﺴ˵ϣ
ًﺔﱠϣ˵أ
ﺎ˴Ϩ˶ﺘﱠϳ˷˶ر˵ذ
ْϦ˶ϣ˴و
˴ﻚ˴ϟ
˶Ϧْϴ˴Ϥ˶Ϡْﺴ˵ϣ
ﺎ˴ϨْϠ˴όْΟا˴و
ﺎ˴Ϩﱠﺑ˴ر
"Zurriyotimizdan ham ozishga musulmon ummat qilgin"
deb qilgan duolarini
kop asrlarlan song qabul qili
b, Muhammad alayhissalomni Payg
ambar qilib yubordi. Musulmon
olamidagi shunday buyuk zotlarningki duolari kop
asrlardan keyin ijobat bo
lsa-yu, biz gunohkor
bandalar arzimagan bandalik burchimiz uchun Alloh
dan katta mukofotlar kutib yashashimiz
xudbinlik emasmi?
Momin odam muammolari yechimini topgach, qi
kelganini, duosining
qabul bolganini, hamda Allohning duolar
ni eshitguvchi va ijobat qilguvchi ekanligini yana takror
rni bilgan momin kun
davomida qanday kongilsiz
likka uchramasin, aslo
noumid bolmaydi. Alloh buni hikmat va xayr
asosida qilganini biladi. Misol uchun, ishga
kechikayotganingizda aksiga olib chiqishingiz lozi
m bolgan transport toxtamay otib ketdi. Bazilar
bundan gazablanib, birrov sokinib ham olishadi.
Quron bilan xulqlangan momin esa darrov
yuqoridagi oyatlarni eslab "bunda ham bir hikm
at bor" deb qoyadi. Navbatdagi transportga
otirganida, yolning ortasida ozi
ulgura olmagan osha ulovning buzili
b qolganini korib, yana bir bor
Dunyoviy hayotda musibatga uchram
agan insonning ozi bolmasa
kerak. Alloh bandalarini
yaxshilik bilan imtihon qilgani kabi
, yaqin odamidan ayirish, rizqini qi
sish, xastalik singari musibatlar
bilan ham sinaydi. Sinovdan yaxshi otgan bandal
xushxabar bergan:
˶ﺮ˷˶θ˴ﺑ˴و
˶تا˴ﺮ˴Ϥﱠﺜϟا˴و
˶β˵ϔْϧϷا˴و
˶لا˴ﻮْϣϷا
˴Ϧ˶ϣ
˳κْﻘ˴ϧ˴و
˶عﻮ˵ﺠْϟا˴و
˶فْﻮ˴Ψْϟا
˴Ϧ˶ϣ
˳ءْϲ˴θ˶ﺑ
ْϢ˵ﻜﱠϧ˴ﻮ˵Ϡْﺒ˴Ϩ˴ϟ˴و
˴Ϧϳ˶ﺮ˶ﺑﺎﱠμϟا
˴نﻮ˵ό˶Οا˴ر
˶ﻪْϴ˴ϟ˶إ
ﺎﱠϧ˶إ˴و
˶ﻪﱠϠ˶ϟ
ﺎﱠϧ˶إ
اﻮ˵ϟﺎ˴ϗ
˲ﺔ˴ﺒϴ˶μ˵ϣ
ْϢ˵ﻬْﺘ˴ﺑﺎ˴λ˴أ
ا˴ذ˶إ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
ْϢ˶ﻬْϴ˴Ϡ˴ϋ
˴ﻚ˶Ό˴ϟو˵أ
˴نو˵ﺪ˴ﺘْﻬ˵Ϥْϟا
˵Ϣ˵ه
˴ﻚ˶Ό˴ϟو˵أ˴و
˲ﺔ˴ϤْΣ˴ر˴و
ْϢ˶ﻬ˷˶ﺑ˴ر
ْϦ˶ϣ
˲تا˴ﻮ˴Ϡ
"Albatta, Biz sizlarni bir oz
qorqinch va ochlik bilan,
mol-mulkka, jonga, mevalarga
"Albatta, biz Allohnikimiz va,
biz Unga qaytguvchimiz",
deyishadi. Ana oshalarga
yaratgan Robbilaridan salovotlar va rahmat
bor. Ana oshalar hidoyat topganlardir"
Alloh insonlarni har xil yollar b
ilan imtihon qilar ekan, sabr qilganla
rga salovot, rahmat va ular haq
gan. Allohning oyatida zikr qilingan sabr
, vaqt otib ilojsizliqdan konikkan
Inson kun davomida turli yoqotishlarga duch kelis
hi mumkin. Misol uchun
rozgorni tebratib
turishga sabab bolgan sevimli ishidan ayrildi, dey
lik. Johil inson bunday pa
ytda oilasi uchun muhim
bolgan rizq manbaini yoqotdim deb
qattiq qayguradi. Bazan bu yoq
otish hayotining ostin-ustun
yaratuvchi Alloh ekanligini bila
di. Ular uchun rizq kelish sabab
duo qiladi. Ular rizq beruvchi va
istaganida uni o
lib qoyuvchi Alloh ekanin
i unutmaydilar. Quronni
oziga rahbar qilgan momin ish jo
yini yoqotish, moddiy zararga uchr
ash, ruhiy iztirob chekish singari
kongilsizlikka duch kelsa, oz harakatlarini tahlil q
ila boshlaydi. Allohga xush
kelmagan biron nojoya
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
lik yoki xasislik qildimmi?
Alloh roziligi uchun emas, balki
odamlarga yoqish, ularning hurma
tini qozonish yoki nafsim
Momin oz-oziga bergan yuqo
ridagi savollarga vijdonan, sami
miyat va adolat bilan javob
natijasi xato va gunohlarini yu
vishga, Allohga
xush kelmagan
harakatlarini isloh qilishga sabab bo
ladi. Bilib-bilmay gunohlar qilis
h hamda yomon deb bilgan barcha
agi tarzda bildirgan:
ﺎ˴ϧْﺬ˶Χا˴ﺆ˵ﺗ
ﺎ˴Ϩﱠﺑ˴ر
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
˵ﻪ˴ﺘْϠ˴Ϥ˴Σ
ﺎ˴Ϥ˴آ
اًﺮْλ˶إ
ﺎ˴Ϩْϴ˴Ϡ˴ϋ
ْϞ˶Ϥْﺤ˴ﺗ
ϻ˴و
ﺎ˴Ϩﱠﺑ˴ر
ﺎ˴ϧْﺄ˴τْΧ˴أ
ْو˴أ
ﺎ˴Ϩϴ˶ﺴ˴ϧ
ْن˶إ
ﺎ˴ϧϻْﻮ˴ϣ
˴ﺖْϧ˴أ
ﺎ˴ϨْϤ˴Σْرا˴و
ﺎ˴Ϩ˴ϟ
ْﺮ˶ϔْϏا˴و
ﺎﱠϨ˴ϋ
˵ϒْϋا˴و
˶ﻪ˶ﺑ
ﺎ˴Ϩ˴ϟ
˴ﺔ˴ϗﺎ˴σ
ﺎ˴ϣ
ﺎ˴ϨْϠ˷˶Ϥ˴ﺤ˵ﺗ
ϻ˴و
ﺎ˴Ϩﱠﺑ˴ر
ﺎ˴Ϩ˶Ϡْﺒ˴ϗ
ْϦ˶ϣ
"Ey Robbimiz, agar unut
sak yoki xato qilsak,
tutmagin. Ey Robbimiz, bizdan
oldingilarga yuklaganga oxshash
ogirlikni bizga yuklamagin.
Ey Robbimiz, bizga toqatimiz
(Baqara, 286).
Bazan hayotda shunday voqealarning guvohi bolamiz:
Allohga kufr keltirib, musulmonlarga zarar
esa aksincha: kongilsizlik ustiga kongilsizlik,
musibat ustiga musibat kel
adi. Faqat Quron bilan
xulqlangan mominlargina bunda ham
Allohning hikmati borligini, bu qi
yinchilik insonning manaviy
kamol topishiga sabab bolishini biladi.
ْϢ˵ﻜ˴ﺗﺎ˴ﻓ
ﺎ˴ϣ
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
اﻮ˵ϧ˴ﺰْﺤ˴ﺗ
ϼْϴ˴ﻜ˶ϟ
ﱟϢ˴ϐ˶ﺑ
ﺎ�Ϥ˴Ϗ
ْϢ˵ﻜ˴ﺑﺎ˴Λ˴ﺄ˴ﻓ
˴نﻮ˵Ϡ˴Ϥْό˴ﺗ
ﺎ˴Ϥ˶ﺑ
˲ﺮϴ˶ﺒ˴Χ
˵ﻪﱠϠϟا˴و
ْϢ˵ﻜ˴ﺑﺎ˴λ˴أ
ﺎ˴ϣ
ϻ˴و
(

"...Otgan narsaga va yetgan musibatga xafa
bolmasligingiz uchun sizga gam ustiga gam
berdi. Alloh qilayotgan amallaringizdan xabardor Zotdir"
(Oli Imron, 153).
˳ﺔ˴ﺒϴ˶μ˵ϣ
ْϦ˶ϣ
˴بﺎ˴λ˴أ
ﺎ˴ϣ
ﱠن˶إ
ﺎ˴ه˴أ˴ﺮْﺒ˴ϧ
ْن˴أ
˶Ϟْﺒ˴ϗ
ْϦ˶ϣ
˳بﺎ˴ﺘ˶آ
ϲ˶ﻓ
ϻ˶إ
ْϢ˵ﻜ˶ﺴ˵ϔْϧ˴أ
ϲ˶ﻓ
ϻ˴و
˶ضْرϷا
ϲ˶ﻓ
˲ﺮϴ˶ﺴ˴ϳ
˶ﻪﱠϠϟا
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
˴ﻚ˶ϟ˴ذ
͊ﺐ˶ﺤ˵ϳ
˵ﻪﱠϠϟا˴و
ْϢ˵آﺎ˴ﺗﺁ
ﺎ˴Ϥ˶ﺑ
اﻮ˵Σ˴ﺮْϔ˴ﺗ
ϻ˴و
ْϢ˵ﻜ˴ﺗﺎ˴ﻓ
ﺎ˴ϣ
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
اْﻮ˴γْﺄ˴ﺗ
ϼْϴ˴ﻜ˶ϟ
˳رﻮ˵Ψ˴ﻓ
˳لﺎ˴ﺘْΨ˵ϣ
ﱠϞ˵آ
"Biror musibatni paydo qilmasimizdan oldin u
Kitobda bitilgan bolur,
aks holda yer yuzida
ror musibat yetmas. Albatta, bu
ish Alloh uchun osondir. Toki,
dimogdor va maqtanchoqlarni suymaydi"
(Hadid, 22-23).
hga, Allohga yanada yaqin bolish uchu
hamda Quron axloqiga qatiy amal qi
lishiga sabab boladi. Alloh uni
bu yol bilan tarbiya qilishini,
unga oxiratda cheksiz nematlar
min kasallik vaqgida ham nihoyat
da sabrli va itoatli boladi. Sabr
deganda kopchilik insonning boshiga biror bir baxtsizlik, musibat tushganda salbiy manoda, yani
nima bolsa ham sabr qilyapman deb,
jim, harakatsiz yurishni tushunad
i. Islom talimotiga kora sabr
Allohning aytganini bajarish,
Allohdan kelgan musibatlar jaray
onida uchraydigan mashaqqatlarni
yengishdagi sabr demakdir. U kasa
llik ham Allohning imtihoni bo
lishi bilan birga, avvalgi
gunohlarining kafforati ekanligini ham biladi. S
hu sababli dardi qanchalik
ogir bolmasin, xafa
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
bolmaydi va Allohdan sabr va sh
ifo sorab duo qiladi. U dardni ham
, shifosini ham Alloh berishini
biladi. Mominning kasallik vaqti
dagi shiddatli ogriqlarga qilgan sabriga Alloh "yaxshilik" deb tarif
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
˴لﺎ˴Ϥْϟا
ﻰ˴ﺗﺁ˴و
˴Ϧϴ˷˶ϴ˶ﺒﱠϨϟا˴و
˶بﺎ˴ﺘ˶ﻜْϟا˴و
˶ﺔ˴ﻜ˶΋ϼ˴Ϥْϟا˴و
˶ﺮ˶Χϵا
˶مْﻮ˴ϴْϟا˴و
˶ﻪﱠϠϟﺎ˶ﺑ
˴Ϧ˴ϣﺁ
ْϦ˴ϣ
ﱠﺮ˶ﺒْϟا
ﱠϦ˶ﻜ˴ϟ˴و
˴مﺎ˴ϗ˴أ˴و
˶بﺎ˴ϗ˷˶ﺮϟا
ϲ˶ﻓ˴و
˴Ϧϴ˶Ϡ˶΋ﺎﱠﺴϟا˴و
˶Ϟϴ˶ﺒﱠﺴϟا
˴Ϧْﺑا˴و
˴Ϧϴ˶آﺎ˴ﺴ˴Ϥْϟا˴و
ﻰ˴ϣﺎ˴ﺘ˴ϴْϟا˴و
ﻰ˴ﺑْﺮ˵ﻘْϟا
ي˶و˴ذ
˶ﻪ˷˶ﺒ˵Σ
˴ةϼﱠμϟا
˶ءاﱠﺮﱠπϟا˴و
˶ءﺎ˴γْﺄ˴ﺒْϟا
ϲ˶ﻓ
˴Ϧϳ˶ﺮ˶ﺑﺎﱠμϟا˴و
او˵ﺪ˴هﺎ˴ϋ
ا˴ذ˶إ
ْϢ˶ه˶ﺪْﻬ˴ό˶ﺑ
˴نﻮ˵ﻓﻮ˵Ϥْϟا˴و
˴ةﺎ˴آﱠﺰϟا
ﻰ˴ﺗﺁ
˴نﻮ˵ﻘﱠﺘ˵Ϥْϟا
˵Ϣ˵ه
˴ﻚ˶Ό˴ϟو˵أ˴و
اﻮ˵ϗ˴ﺪ˴λ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
˴ﻚ˶Ό˴ϟو˵أ
˶سْﺄ˴ﺒْϟا
˴Ϧϴ˶Σ˴و
lekin yaxshilik kim Allohga, oxirat kuniga, fa
rishtalarga, kitobga, Paygambarlarga iymon
keltirsa va yaxshi korgan molini qarindoshlar
ga, yetimlarga, miskinlarga, vatangadolarga,
tilanchilarga, qul ozod qilishga bersa, namozni
qoim qilsa, zakot bersa; Ahd qilganda ahdiga
vafo qiluvchilar, kambagallik, qiyinchilik payt
ida va shiddat vaqtida ham sabr qiluvchilarga
Momin kasallik vaqtida sabr qilish bilan bi
rga, shifo topish uchun sabab ham axtaradi.
Tuygulariga berilib, bolal
archa harakat bilan yaqinl
Alloh Quronda iymon keltirganlarga Ayyub alayhissalom
ni ibrat qilib korsatib, u zotning kasallik
vaqtida Allohga shunday duo qilganini bildirgan:
˴Ϧϴ˶Ϥ˶Σاﱠﺮϟا
˵Ϣ˴Σْر˴أ
˴ﺖْϧ˴أ˴و
͊ﺮ͊πϟا
˴ϲ˶Ϩﱠﺴ˴ϣ
ϲ˷˶ϧ˴أ
˵ﻪﱠﺑ˴ر
ى˴دﺎ˴ϧ
ْذ˶إ
˴بﻮ͊ϳ˴أ˴و
"Ayyubning Parvardigoriga nido qilib: "Par
vardigorim, meni balo ushladi. Ozing
Shuni ham yaxshi bilish kerakki
, foydalanayotgan dorilarning bari
shifo topish uchun faqat sabab
xolos. Alloh istasagina dorini sa
bab qilib, shifo topishga izn beradi
. Qisqasi, shifo beruvchi yolgiz
alomning quyidagi sozlari bilan bayon qilgan:
˶Ϧϴ˶ϔْθ˴ϳ
˴ﻮ˵ﻬ˴ﻓ
˵ﺖْο˶ﺮ˴ϣ
ا˴ذ˶إ˴و
stalanganda darrov isyon qilishida bilinadi. Ular
"Nega aynan men kasal boldim?", "falonchi doim ot
dek soppa-sog" degan nojoya savollar bilan,
r. Bunday notogri mantiq asos
ida yashayotganlar kasallik
vaqtida sabr qilish kerak, unda ham biror yaxshi
lik bordir, degan tushunchala
rdan yiroqlar. Mominlar
ulardan farqli holda, xastalik Al
lohga yanada yaqin bolish uchun qul
ay imkoniyat ekanligini, unda
ham yaxshilik va hikmat borligini biladilar. Kasa
llik sabab ular sogliqning qanday buyuk nemat va
Umrbod yoki vaqtinchalik toshak
ka mixlanib qolishga
sabab boluvchi shunday kasalliklar borki,
inson qanchalik kuchli, qanchalik boy va magrur
bolmasin, Alloh bergan dard oldida boyin egib,
toshakda yotishga majbur boladi. Bu
insonning ojiz va za
if maxluq ekanligini bildiradi. Har ishni
Ozigagina ayon bolgan hikmat asos
ndalarini salomatlik, boylik,
gozallik yoki kasallik, faqirlik si
ngari turli yollar bilan Oziga yaqi
nlashtiradi. Momin bunday hodda
dunyoning otkinchiligini, olim haq va ox
irat abadiyligini yana bir bor eslaydi.
Kundalik turmushimizda tez-tez insonl
qorqinchli hodisalarga duch ke
lamiz. Kutilmaganda hav
o bulutlanib, momaqaldiroq gumburlab,
chaqmoq chaqishi, osmonni zulmat qopl
ab, qattiq yomgir yogishi, kuch
li shamol esib, yeru kokka
chang-tozon kotarilishi, yarim tunda zilzila bolib yern
ing silkinishi, sel kelish
i, kuchli yongin, kuyib
kulga aylangan bino, xaroba va tashlandiq joy, ja
moat hojatxonasidagi if
loslik, kochaning qoq
ortasidagi axlat uyumi
va undan kelayotgan badboy hid shul
ar jumlasidandir. Mominlar boshqa
narsalar singari bu kabi ozor yetkazuvchi va qorqit
uvchi voqea, hodisa va ko
rinishlarning ham oziga
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
biladilar. Bunday narsalar ularga
jirkanch, ozor beruvchi va qo
rqinchli narsalarga qiyoslab bo
lmaydigan muhitda mudom davom
Alloh taolo Quroni karimda qiyomat kuni dahshatla
rini birma-bir bildirgan.
qavat osmon parcha-parcha bolib
yoriladi, bahaybat toglar titilgan uvadadek uchib yuradi. Yer
dahshatli silkinib ozidagi barcha inson jasadlarin
i yuzaga chiqarib tashlayd
i. U kuni toglar oz
joylaridan jildiriladi, vahshiy hayvonlar bir joyga top
lanib qoladi, dengizlar tand
ir kabi qizitilib, suv
orniga olov bilan toldiriladi,
jonlar qaytadan badanlarga juftlanadi. U ku
ni yerlar qattiq larzaga keladi,
hamda yoyilib tep-tekis boladi. U kuni tarozilar qu
riladi, daftarlar ochiladi, jahannam korinadi,
qaynaydi, bokiradi, olov sachratib yonadi. Qiyo
mat kunidagi dahshatli voqealar faqat bu bilan
chegaralanmaydi. (Koproq malumot
olish uchun Voqea, Hud, Mur
salot, Takvir suralarini
Allohning rahmati ila ibrat nazari
bilan qarovchi mominlar zilzila, momaqaldiroq, chaqmoq, kuchli
shamol, sel, yongin, vulqon kabi nafaqat ongli in
songa, balki ongsiz hayvonlarga ham dahshat
soluvchi, ularni bokirtirib, tu
m-taraqay qiluvchi bu tabiat hodisala
ridan ozlariga tegishli xulosalar
fatida Allohning izni bilan roy
beradigan, qiyomat dahshatlarining
juda ham kichik bir korinishini
marhamati bor. Agar bu kabi qorqinchli hodisa
lar bolmaganda, odamlar
da qiyomat kuni haqida
tasavvur bolmas edi. Tasavvurga ega bolmasdan
turib, Allohning azobidan qorqish, qiyomat
dahshatlaridan najot istash, ulardan xalos bolish
uchun duo qilishga mudom intilish bolmas edi.
Qiyomat, jahannam haqida juda oz bolsa ham tasa
vvurga ega bolgandan song, Allohga ibodat
uchun shoshiluvchilarning soni kopaysa ajab emas.
Alloh taolo bandasiga eslatma uchun yer yuzida
bir qancha ozor yetkazuvchi, korganda
irgantiruvchi holatlarni yuzaga keltirgan. Yuqori
da aytib otilganidek yonayotgan uy, kuyib kulga
va xaroba joy, ozidan
badboy hid tarqatuvchi axla
t uyumi, kuchli kuyish
natijasida' tanada yuzaga kelgan
chanchiq, avtohalokat oqibati
da badandagi ayrim azolarning
jarohatlanishi kabi noxush narsalar shular jumlasidan
dir. Odam, ayniqsa, ibra
t nazari bilan qarovchi
momin bularni korganda,
jahannam dahshati va uni
ng ahlini oylaydi. Allo
h Quronda bandalari ogoh
bolib, jahannamga eltuvchi gunohlar
dan saqlanishi uchun, uning juda
yomon makon ekanligini bir
necha bor eslatgan. Shuni
ngdek jahannam azobidan p
anoh sorab duo qiluvchilarni Ozining suyukli
ﺎًϣϼ˴γ
اﻮ˵ϟﺎ˴ϗ
˴نﻮ˵Ϡ˶هﺎ˴ﺠْϟا
˵Ϣ˵ﻬ˴ﺒ˴σﺎ˴Χ
ا˴ذ˶إ˴و
ﺎًϧْﻮ˴ه
˶ضْرϷا
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
˴نﻮ˵θْϤ˴ϳ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
˶Ϧ˴ϤْΣﱠﺮϟا
˵دﺎ˴ﺒ˶ϋ˴و
ﺎًϣﺎ˴ϴ˶ϗ˴و
اًﺪﱠﺠ˵γ
ْϢ˶ﻬ˷˶ﺑ˴ﺮ˶ϟ
˴نﻮ˵ﺘϴ˶ﺒ˴ϳ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا˴و
ﺎﱠϨ˴ϋ
ْف˶ﺮْλا
ﺎ˴Ϩﱠﺑ˴ر
˴نﻮ˵ϟﻮ˵ﻘ˴ϳ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا˴و
˴با˴ﺬ˴ϋ
ﺎًϣا˴ﺮ˴Ϗ
˴نﺎ˴آ
ﺎ˴ﻬ˴ﺑا˴ﺬ˴ϋ
ﱠن˶إ
˴ϢﱠϨ˴ﻬ˴Ο
ﺎًϣﺎ˴ﻘ˵ϣ˴و
ا�ﺮ˴ﻘ˴ﺘْﺴ˵ϣ
ْت˴ءﺎ˴γ
ﺎ˴ﻬﱠϧ˶إ
bandalari yerda tavozu bilan
yuradigan, johil kimsalar
(bemani)
xitoblar qilgan vaqtida ham "Omon bolintlar",
deb javob qiladigan kishilardir. Ular kechalarni
Robbilariga sajda qilib va
bedor otkazadigan kishilardir. Ular
"Parvardigoro, Ozing bizlardan
jahannam azobini daf qilgin.
Darhaqiqat u eng yomon qarorgoh va
eng yomon joydir", deydigan
kishilardir"
Yer yuzidagi qorqinchli va ozor beruvchi nar
salar jahannamdagi dahshat
li manzara, zulmat,
ifloslikning juda ham kichik bir ko
rinishidir. Jahannam azobi, qorqi
nchi kopgina oyatlarda quyidagi
اًﺮϴ˶ﻓ˴ز˴و
ﺎًψ͊ϴ˴ϐ˴ﺗ
ﺎ˴ﻬ˴ϟ
اﻮ˵ό˶Ϥ˴γ
˳ﺪϴ˶ό˴ﺑ
˳نﺎ˴ﻜ˴ϣ
ْϦ˶ϣ
ْϢ˵ﻬْﺗ˴أ˴ر
ا˴ذ˶إ
ﺎًﻘ˷˶ϴ˴ο
ﺎًϧﺎ˴ﻜ˴ϣ
ﺎ˴ﻬْϨ˶ϣ
اﻮ˵ﻘْϟ˵أ
ا˴ذ˶إ˴و
اًرﻮ˵ﺒ˵Λ
˴ﻚ˶ϟﺎ˴Ϩ˵ه
اْﻮ˴ϋ˴د
˴Ϧϴ˶ϧﱠﺮ˴ﻘ˵ϣ
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
"(Dozax)
ularni uzoq joydan korgan vaqtidayoq
uning hayqiriq va boki
rigini eshiturlar.
Qachon ular kishanlangan hollarida
tor bir joyga tashlanganlarida osha joyda
olim tilab qolurlar"
˵رﻮ˵ϔ˴ﺗ
˴ϲ˶ه˴و
ﺎًﻘϴ˶ﻬ˴η
ﺎ˴ﻬ˴ϟ
اﻮ˵ό˶Ϥ˴γ
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
اﻮ˵ﻘْϟ˵أ
ا˴ذ˶إ
˵ﺰﱠϴ˴Ϥ˴ﺗ
˵دﺎ˴ﻜ˴ﺗ
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
˴ϲ˶ﻘْϟ˵أ
ﺎ˴ϤﱠϠ˵آ
˶φْϴ˴ϐْϟا
˴Ϧ˶ϣ
˲ﺮϳ˶ﺬ˴ϧ
ْϢ˵ﻜ˶ﺗْﺄ˴ϳ
ْϢ˴ϟ˴أ
ﺎ˴ﻬ˵ﺘ˴ϧ˴ﺰ˴Χ
ْϢ˵ﻬ˴ϟ˴ﺄ˴γ
˲جْﻮ˴ﻓ
jahannamga tashlangan choglarida
uning mudhish ovozini eshitadilar,
qaynab turgan boladi. U jahannam
Bu oyatlarni eslagan odam jahan
nam azobidan najot berishini tila
b, Allohga duo qiladi, gunohlari
kora, jahannam ozidan badboy
hid tarqatuvchi, tor,
sershovqin, qorongu, tutunga tola
azob beruvchi maskandir. Uzoq
azob, olovdan bichilgan kiyimlar, toshaklar, eng ji
rkanch taom va ichiml
iklar jahannamda bolib, buni
˵Ϣϴ˶Ϥ˴ﺤْϟا
˵Ϣ˶ﻬ˶γو˵ء˵ر
˶قْﻮ˴ﻓ
ْϦ˶ϣ
͊ﺐ˴μ˵ϳ
˳رﺎ˴ϧ
ْϦ˶ϣ
˲بﺎ˴ϴ˶Λ
ْϢ˵ﻬ˴ϟ
ْﺖ˴ό˷˶τ˵ϗ
او˵ﺮ˴ϔ˴آ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟﺎ˴ﻓ
˵ﺮ˴ﻬْμ˵ϳ
˵دﻮ˵Ϡ˵ﺠْϟا˴و
ْϢ˶ﻬ˶ϧﻮ˵τ˵ﺑ
ϲ˶ﻓ
ﺎ˴ϣ
˶ﻪ˶ﺑ
˳ﺪϳ˶ﺪ˴Σ
ْϦ˶ϣ
˵ϊ˶ϣﺎ˴ﻘ˴ϣ
ْϢ˵ﻬ˴ϟ˴و
اﻮ˵Ο˵ﺮْΨ˴ϳ
ْن˴أ
او˵دا˴ر˴أ
ﺎ˴ϤﱠϠ˵آ
˵ﺪϴ˶ϋ˵أ
ﱟϢ˴Ϗ
ْϦ˶ϣ
ﺎ˴ﻬْϨ˶ϣ
˶ϖϳ˶ﺮ˴ﺤْϟا
˴با˴ﺬ˴ϋ
اﻮ˵ϗو˵ذ˴و
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
"...Bas kofir bolgan kimsalar uchun otdan bolgan kiyimlar bichildi,
boshlaridan qaynoq suv quyilib, u suv bilan ular
ning ichlaridagi narsalar ham, terilari ham
eritib yuborilur. Ular uchun temir gurzilar bordir. Har qachon ular
chiqmoqchi bolsalar
yana unga qaytarilurlar va
"Ot azobini
ًﺔ˴ϴ˶ϣﺎ˴Σ
اًرﺎ˴ϧ
ﻰ˴Ϡْμ˴ﺗ
˳ﺔ˴ϴ˶ϧﺁ
˳Ϧْϴ˴ϋ
ْϦ˶ϣ
ﻰ˴ﻘْﺴ˵ﺗ
˳ϊϳ˶ﺮ˴ο
ْϦ˶ϣ
ϻ˶إ
˲مﺎ˴ό˴σ
ْϢ˵ﻬ˴ϟ
˴βْϴ˴ϟ
˳عﻮ˵Ο
ْϦ˶ϣ
ϲ˶Ϩْϐ˵ϳ
ϻ˴و
˵Ϧ˶Ϥْﺴ˵ϳ
"Ota qizib turgan olovga kiradir. Ular qa
ynab turgan buloqdan sugoriladilar. Ularga
tikandan boshqa taom yoqdir. U na
˳مﻮ͊ϗ˴ز
ْϦ˶ϣ
˳ﺮ˴ﺠ˴η
ْϦ˶ϣ
˴نﻮ˵Ϡ˶آϵ
˴نﻮ˵τ˵ﺒْϟا
ﺎ˴ﻬْϨ˶ϣ
˴نﻮ˵Ό˶ϟﺎ˴Ϥ˴ﻓ
˴Ϧ˶ϣ
˶ﻪْϴ˴Ϡ˴ϋ
˴نﻮ˵ﺑ˶رﺎ˴θ˴ﻓ
˶Ϣϴ˶Ϥ˴ﺤْϟا
˶Ϣϴ˶ﻬْϟا
˴بْﺮ˵η
˴نﻮ˵ﺑ˶رﺎ˴θ˴ﻓ
˶Ϧϳ˷˶ﺪϟا
˴مْﻮ˴ϳ
ْϢ˵ﻬ˵ϟ˵ﺰ˵ϧ
ا˴ﺬ˴ه
"Songra, siz ey
(qayta tirilishni)
yolgon deyuvchi adashganlar, albatta, siz zaqqum
daraxtidan yeyuvchisiz. Bas undan qorinlarni
toydiruvchisiz. Bas, ustidan ota qaynoq
suvdan ichuvchisizlar. Bas,
chanqoq tuyadek ichuvchisizlar.
Ularning qiyomat kunidagi
ziyofatlari mana
˴βْϴ˴Ϡ˴ﻓ
˲Ϣϴ˶Ϥ˴Σ
ﺎ˴Ϩ˵ه
ﺎ˴ه
˴مْﻮ˴ϴْϟا
˵ﻪ˴ϟ
˳Ϧϴ˶Ϡْﺴ˶Ϗ
ْϦ˶ϣ
ϻ˶إ
˲مﺎ˴ό˴σ
ϻ˴و
ϻ˶إ
˵ﻪ˵Ϡ˵آْﺄ˴ϳ
˴نﻮ˵Ό˶σﺎ˴Ψْϟا
"Bas, bugungi kunda unga bu
yerda biron dost, birodar yoq. Va unga gisliyndan
axli jasadidan oqadigan yiring
ozga taom yoq. Uni
hech kim yemaydi"
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
Jahannam yer yuzida korib irganadigan,
qorqadigan eng yomo I joylardan ham
yomon
qorqinchlidir. Jahannam ahli
ir azobga ham tenglashtirib
ﻰ˴ψ˴ϟ
ﺎ˴ﻬﱠϧ˶إ
ϼ˴آ
ى˴ﻮﱠθϠ˶ϟ
ًﺔ˴ϋاﱠﺰ˴ϧ
"....Albatta u
kuchli alangadur. Boshniig te
risini sidirib oluvchidir"
(Maorij,
˶لﺎ˴Ϥ˷˶θϟا
˵بﺎ˴ﺤْλ˴أ
ﺎ˴ϣ
˶لﺎ˴Ϥ˷˶θϟا
˵بﺎ˴ﺤْλ˴أ˴و
˳Ϣϴ˶Ϥ˴Σ˴و
˳مﻮ˵Ϥ˴γ
ϲ˶ﻓ
˳مﻮ˵Ϥْﺤ˴ϳ
ْϦ˶ϣ
ﱟϞ˶χ˴و
˳Ϣϳ˶ﺮ˴آ
ϻ˴و
˳د˶رﺎ˴ﺑ
"Va chap taraf egalari. Chap taraf egalari ne
Ular samum-kishining
badanini teshib otuvchi shamol va hamim-ota
qaynoq suvdadirlar. Na salqin va na foydali
bolgan qora tutun soyasidadirlar"
˵ϩﻮ͊Ϡ˵ϐ˴ﻓ
˵ϩو˵ﺬ˵Χ
˵ϩﻮ͊Ϡ˴λ
˴Ϣϴ˶ﺤ˴ﺠْϟا
ﱠϢ˵Λ
ﺎًϋا˴ر˶ذ
˴نﻮ˵όْﺒ˴γ
ﺎ˴ﻬ˵ϋْر˴ذ
˳ﺔ˴Ϡ˶ﺴْϠ˶γ
ϲ˶ﻓ
ﱠϢ˵Λ
˵ϩﻮ˵ﻜ˵Ϡْγﺎ˴ﻓ
"Tutinglar uni va kishanlanglar! Songra
jahannamga solinglar uni! Songra yetmish
˴با˴ﺬ˴όْϟا
اﻮ˵ϗو˵ﺬ˴ϴ˶ϟ
ﺎ˴ه˴ﺮْϴ˴Ϗ
اًدﻮ˵Ϡ˵Ο
ْϢ˵هﺎ˴Ϩْϟﱠﺪ˴ﺑ
ْϢ˵ه˵دﻮ˵Ϡ˵Ο
ْﺖ˴ﺠ˶π˴ϧ
ﺎ˴ϤﱠϠ˵آ
"Qachonki terilari kuyib bitishi bilan haqiqi
y azobni totib korishlari uchun orniga boshqa
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
UCHINCHI BOLIM
QURON BILAN XULQLANISHNING
Alloh taolo Odam alayhissalomni
yaratib, barcha farishtalarga unga
sajda qilishni buyurdi.
isyon qilib, Odam
Atoga qulluq qilmay, gunohkor
bolgani uchun Alloh uni
lanatlagan, huzuridan quvgan va r
ahmatidan uzoq qilgan. U quvilayo
tgan vaqtda Allohga shunday
˶ﻪﱠϠϟا
˴ϖْϠ˴Χ
ﱠن˵ﺮ˷˶ϴ˴ϐ˵ϴ˴Ϡ˴ﻓ
ْϢ˵ﻬﱠϧ˴ﺮ˵ϣϵ˴و
˶مﺎ˴όْϧϷا
˴نا˴ذﺁ
ﱠϦ˵ﻜ˷˶ﺘ˴ﺒ˵ϴ˴Ϡ˴ﻓ
ْϢ˵ﻬﱠϧ˴ﺮ˵ϣϵ˴و
ْϢ˵ﻬﱠϨ˴ϴ˷˶Ϩ˴ϣϷ˴و
ْϢ˵ﻬﱠϨﱠϠ˶οϷ˴و
ﺎًϨϴ˶ﺒ˵ϣ
ﺎًϧا˴ﺮْﺴ˵Χ
˴ﺮ˶ﺴ˴Χ
ْﺪ˴ﻘ˴ﻓ
˶ﻪﱠϠϟا
˶نو˵د
ْϦ˶ϣ
ﺎ�ϴ˶ϟ˴و
˴نﺎ˴τْϴﱠθϟا
˶ﺬ˶Ψﱠﺘ˴ϳ
ْϦ˴ϣ˴و
"Ularni adashtiraman, xom xayollariga sola
man, ularga amr qilsam, chorvalarning
quloqlarini kesarlar va ularga amr qilsam, Allohni
ng yaratganini ozgarti
rarlar", dedi. Kimki
Allohni qoyib shaytonni dost
tutsa, batahqiq, ochiqdan-
ochiq ziyonga uchrabdir"
Shayton insonning, ayniqsa, mominlarning ochiq
dushmani bolib, ularning
Alloh dinidan, Qur'on
axloqidan uzoqlashib, jahannamga kirishlari uchun ti
nmay harakat qiladi.
U 24 soat ichida oz
faoliyatini jula ustalik bilan olib bo
rib, insonlarni boy, faqir, yosh. qari,
erkak, ayol, chir
oyli. xunukligiga
qaramay yoldan ozdirish payida
boladi va buning uddasidan ch
iqadi ham. Shaytonning inson
qalbiga ekkan urug'lari bexato unib chiqali. Un
ing urug tashlagan kongillarida qurgoqchilik,
hosilsizlik bolmaydi. Chunki u insonga oson boladigan yo
lni tanlaydi, ularni chiroyli qilib korsatadi.
Masadan, saharda, hamma uxlab yotganda oq
iladigan bomdod namozi.
Tong uyqusini buzib,
ibodatga turish iymoni zaif kimsalar uchun katta
muammo, buning ustiga ularning hamrohi shayton
"Turma, turma. Turib nima qilasan, yana biroz
Holbuki, shaytonning
korsatmasiga mutlaqo zid bolgan
Allohning shariati kishilarning hav
oyi nafslariga moslashish uchun
qilish uchun yuborilgan.
Alloh taolo Quroni karimda shay
ton insonni dunyo va oxiratda halo
˶ﺮϴ˶όﱠﺴϟا
˶بﺎ˴ﺤْλ˴أ
ْϦ˶ϣ
اﻮ˵ϧﻮ˵ﻜ˴ϴ˶ϟ
˵ﻪ˴ﺑْﺰ˶Σ
ﻮ˵ϋْﺪ˴ϳ
ﺎ˴Ϥﱠϧ˶إ
ا�و˵ﺪ˴ϋ
˵ϩو˵ﺬ˶Ψﱠﺗﺎ˴ﻓ
ﱞو˵ﺪ˴ϋ
ْϢ˵ﻜ˴ϟ
˴نﺎ˴τْϴﱠθϟا
ﱠن˶إ
"Aniqki, shayton sizga dushmandir. Bas, uni dus
hman tutinglar! U oz guruhini faqat ota
qizigan dozaxga ega bolishlariga chaqiradi"
(Fotir, 6).
ﱞو˵ﺪ˴ϋ
ْϢ˵ﻜ˴ϟ
˵ﻪﱠϧ˶إ
˶نﺎ˴τْϴﱠθϟا
˶تا˴ﻮ˵τ˵Χ
اﻮ˵ό˶ﺒﱠﺘ˴ﺗ
ϻ˴و
ﺎًﺒ˷˶ϴ˴σ
ϻϼ˴Σ
˶ضْرϷا
ϲ˶ﻓ
ﺎﱠϤ˶ϣ
اﻮ˵Ϡ˵آ
˵سﺎﱠϨϟا
ﺎ˴ﻬ͊ϳ˴أ
ﺎ˴ϳ
˲Ϧϴ˶ﺒ˵ϣ
˴نﻮ˵Ϥ˴Ϡْό˴ﺗ
ﺎ˴ϣ
˶ﻪﱠϠϟا
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
اﻮ˵ϟﻮ˵ﻘ˴ﺗ
ْن˴أ˴و
˶ءﺎ˴θْﺤ˴ϔْϟا˴و
˶ءﻮ͊ﺴϟﺎ˶ﺑ
ْϢ˵آ˵ﺮ˵ϣْﺄ˴ϳ
ﺎ˴Ϥﱠϧ˶إ
"Ey odamlar! Yer yuzidagi
narsalardan halol-poklarini yenglar va shayton izidan
ergashmanglar, chunki u sizlarga ochiq dushma
ndir. Albatta, u sizlar
ni yomon va fahsh
ishlarga hamda Allohga qarshi bilmag
an narsangizni gapirishga buyuradi"
(Baqara, 168-
˲Ϣϴ˶Ϡ˴ϋ
˲ϊϴ˶Ϥ˴γ
˵ﻪﱠϧ˶إ
˶ﻪﱠϠϟﺎ˶ﺑ
ْﺬ˶ό˴ﺘْγﺎ˴ﻓ
˲غْﺰ˴ϧ
˶نﺎ˴τْϴﱠθϟا
˴Ϧ˶ϣ
˴ﻚﱠϨ˴Ϗ˴ﺰْϨ˴ϳ
ﺎﱠϣ˶إ˴و
اْﻮ˴ﻘﱠﺗا
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
ﱠن˶إ
˴نو˵ﺮ˶μْﺒ˵ϣ
ْϢ˵ه
ا˴ذ˶ﺈ˴ﻓ
او˵ﺮﱠآ˴ﺬ˴ﺗ
˶نﺎ˴τْϴﱠθϟا
˴Ϧ˶ϣ
˲ϒ˶΋ﺎ˴σ
ْϢ˵ﻬﱠﺴ˴ϣ
ا˴ذ˶إ
"Agar sizga shayton tomonidan sanchish sanchilsa, Allohdan panoh sora. Albatga, U
yaxshi eshituvchi va yaxshi kor
uvchi Zotdir. Taqvo qiluvchilar,
agar ularga shaytondan bir
turibdilar"
(Arof, 200-201).
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
Shayton insonlarga harom narsalarni chiroyli korsatib, halol yedirmaslik bilan Allohning itoatidan
chiqaradi. Shu sababli Al
loh taolo yuqoridagi oyat
da bandalariga halol nars
alardan yeyishni amr
Inson, xususan, momin kim va qanday bolish
idan qati nazar, shaytonning unga nisbatan
xusumati juda kuchli. Bu xusumat inson yaratil
gan vaqtdan boshlanib, to
qiyomatga qadar davom
buyurganligi aytilgandi. Bu sajda ibodat manos
idagi sajda bolmay, Allohning buyuk ijodiga
qulluqqilish manosidagi sajda edi.
Faqat shayton kibr va hasad tufayli Allohamrini bajarishdan bosh
tortgan. Yaratuvchisiga qilgan odobsiz
ligi, isyoni tufayli Uning huzuridan haydalishini Robbimiz
ﱠϢ˵Λ
ْϢ˵آﺎ˴ϧْرﱠﻮ˴λ
ﱠϢ˵Λ
ْϢ˵آﺎ˴Ϩْﻘ˴Ϡ˴Χ
ْﺪ˴ﻘ˴ϟ˴و
ْϦ˵ﻜ˴ϳ
ْϢ˴ϟ
˴βϴ˶Ϡْﺑ˶إ
ϻ˶إ
او˵ﺪ˴ﺠ˴ﺴ˴ﻓ
˴م˴دϵ
او˵ﺪ˵ﺠْγا
˶ﺔ˴ﻜ˶΋ϼ˴ϤْϠ˶ϟ
ﺎ˴ϨْϠ
˴Ϧϳ˶ﺪ˶Οﺎﱠﺴϟا
˴Ϧ˶ϣ
˳رﺎ˴ϧ
ْϦ˶ϣ
ϲ˶Ϩ˴ﺘْﻘ˴Ϡ˴Χ
˵ﻪْϨ˶ϣ
˲ﺮْϴ˴Χ
ﺎ˴ϧ˴أ
˴لﺎ˴ϗ
˴ﻚ˵ﺗْﺮ˴ϣ˴أ
ْذ˶إ
˴ﺪ˵ﺠْﺴ˴ﺗ
ϻ˴أ
˴ﻚ˴ό˴Ϩ˴ϣ
ﺎ˴ϣ
˴لﺎ˴ϗ
˳Ϧϴ˶σ
ْϦ˶ϣ
˵ﻪ˴ﺘْﻘ˴Ϡ˴Χ˴و
ﺎ˴Ϥ˴ﻓ
ﺎ˴ﻬْϨ˶ϣ
ْς˶ﺒْهﺎ˴ﻓ
˴لﺎ˴ϗ
˴Ϧ˶ϣ
˴ﻚﱠϧ˶إ
ْج˵ﺮْΧﺎ˴ﻓ
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
˴ﺮﱠﺒ˴ﻜ˴ﺘ˴ﺗ
ْن˴أ
˴ﻚ˴ϟ
˵نﻮ˵ﻜ˴ϳ
˴Ϧϳ˶ﺮ˶Ϗﺎﱠμϟا
"Va batahqiq, Biz sizlarni yaratd
ik, keyin sizlarga suvrat berdik. Songra esa, farishtalarga:
"Odamga sajda qiling", dedik. Bas, ular saj
da qnldmlar. Magar iblis sajda qiluvchilardan
undan yaxshiman. Meni otdan yaratding va uni
loydan yaratding", dedi. U zot: "Bas, u
(jannat)dan tush! Sen uchun unda mutakabbirlik q
ilnb yurish yoq. Bas, chiq! Albatta sen xoru
Shayton insonlarning diliga vasvasa, gumon solis
h, ularni qiyomat kuniga qadar haq yoldan
kirishlari uchun Adlohga shunday
˴نﻮ˵ﺜ˴όْﺒ˵ϳ
˶مْﻮ˴ϳ
ﻰ˴ϟ˶إ
ϲ˶ϧْﺮ˶ψْϧ˴أ
˴لﺎ˴ϗ
˴Ϧϳ˶ﺮ˴ψْϨ˵Ϥْϟا
˴Ϧ˶ϣ
˴ﻚﱠϧ˶إ
˴لﺎ˴ϗ
ϲ˶Ϩ˴ﺘْϳ˴ﻮْϏ˴أ
ﺎ˴Ϥ˶ﺒ˴ﻓ
˴لﺎ˴ϗ
˴Ϣϴ˶ﻘ˴ﺘْﺴ˵Ϥْϟا
˴ﻚ˴σا˴ﺮ˶λ
ْϢ˵ﻬ˴ϟ
ﱠن˴ﺪ˵όْϗϷ
ْϢ˶ﻬ˶ϧﺎ˴Ϥْϳ˴أ
ْϦ˴ϋ˴و
ْϢ˶ﻬ˶ϔْϠ˴Χ
ْϦ˶ϣ˴و
ْϢ˶ﻬϳ˶ﺪْϳ˴أ
˶Ϧْϴ˴ﺑ
ْϦ˶ϣ
ْϢ˵ﻬﱠϨ˴ϴ˶ﺗϵ
ﱠϢ˵Λ
ﺎ˴Ϥ˴η
ْϦ˴ϋ˴و
˴Ϧϳ˶ﺮ˶آﺎ˴η
ْϢ˵ه˴ﺮ˴ﺜْآ˴أ
˵ﺪ˶ﺠ˴ﺗ
ϻ˴و
ْϢ˶ﻬ˶Ϡ˶΋
ْϦ˴Ϥ˴ϟ
اًرﻮ˵Σْﺪ˴ϣ
ﺎًϣو˵ءْﺬ˴ϣ
ﺎ˴ﻬْϨ˶ϣ
ْج˵ﺮْΧا
˴لﺎ˴ϗ
˴Ϧϴ˶ό˴ϤْΟ˴أ
ْϢ˵ﻜْϨ˶ϣ
˴ϢﱠϨ˴ﻬ˴Ο
ﱠنϸْϣϷ
ْϢ˵ﻬْϨ˶ϣ
˴ﻚ˴ό˶ﺒ˴ﺗ
U: "Menga ular tiriladigan
kungacha muhlat ber", dedi. U zot: "Albatta, sen muhlat
berilganlardansan", dedi. U: Meni igvoga uc
hirganing sababli, albatta, men ularni togri
yolingdan tosib otiraman. Songra, ularning ol
dilaridan, orqalaridan,
ong tomonlaridan va
chap tomonlaridai kelaman. Va ularning kopla
rini shukr qiluvchi holda topmassan, dedi. U
Zot: "Undan mazammatga uchragan va quvilgan holingda chiq!!!
Ulardan kim senga ergashsa,
Shayton Allohning dinini mahkam
tutganlardan boshlab, barchani o
z nishoniga olib
qoygan. U
Odam alayhissalom zurriyotylariga qiyomat kuni
gacha dushmanlik qilib, insonlarni Allohga
ishonmaslikka, unga kufr keltirishga undaydi. Uning orzusi
dostlarini kopaytirib, jahannamga koproq
odam kiritishdan iborat.
Shu sababli insonlarni Allohga qalbi bi
Allohning dini va Qurondan uzoqlashtirib, buning nati
jasida cheksiz azoblarga giriftor bolishlari
shaytonni ozlarining eng ka
tta dushmani deb biladilar.
i bajarish iaytida shaytonning qalblar
iga solayotgan vasvasa va hiylasidan
doimo ogohboladilar. Shaytonni
ng inson qalbiga soladigan turli
vasvasasini Alloh gaolo shunday
˵Ϣ˵آ˵ﺪ˶ό˴ϳ
˵نﺎ˴τْϴﱠθϟا
˲ϊ˶γا˴و
˵ﻪﱠϠϟا˴و
ϼْπ˴ﻓ˴و
˵ﻪْϨ˶ϣ
ًة˴ﺮ˶ϔْϐ˴ϣ
ْϢ˵آ˵ﺪ˶ό˴ϳ
˵ﻪﱠϠϟا˴و
˶ءﺎ˴θْﺤ˴ϔْϟﺎ˶ﺑ
ْϢ˵آ˵ﺮ˵ϣْﺄ˴ϳ˴و
˴ﺮْﻘ˴ϔْϟ
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
˲Ϣϴ˶Ϡ˴ϋ
"Shayton sizga faqirlikni vada qiladir va fahs
h ishlarga buyuraydir. Alloh sizga Ozidan
magfirat va fazlni vada qiladir. Va
Alloh keng qamrovli, biluvchi Zotdir"
Alloh taoloning yuqoridagi oyatiga kopgina mi
sol keltirish mumkin. Misol uchun, ish joyidan
ayrilgan odamga shayton barcha jonz
otning rizqini Alloh
berishini unuttiradi. Uni kambagal bolish.
lan qorqitib. shu kabi turli yollar
bilan oziga ogdirib olish uchun qulay
fursat kozlaydi. Shaytonning bu turdagi vasvasala
ridan qutulishning yagona
yoli Allohdan panoh
sorashdir. Unutmaslik kerakki, s
hayton ham Allohning nazoratida va
Alloh istamasa, hech narsa qila
dagicha panoh tilashni
˶سﺎﱠϨϟا
˷˶ب˴ﺮ˶ﺑ
˵ذﻮ˵ϋ˴أ
ْϞ˵ϗ
˶سﺎﱠϨϟا
˶ﻚ˶Ϡ˴ϣ
˶سﺎﱠϨϟا
˶ﻪ˴ϟ˶إ
˶سﺎﱠϨ˴Ψْϟا
˶سا˴ﻮْγ˴ﻮْϟا
˷˶ﺮ˴η
ْϦ˶ϣ
ي˶ﺬﱠϟا
˶سﺎﱠϨϟا
˶رو˵ﺪ˵λ
ϲ˶ﻓ
˵س˶ﻮْγ˴ﻮ
˶سﺎﱠϨϟا
˶ﺔﱠϨ˶ﺠْϟا
˴Ϧ˶ϣ
mlar podshohidan, odamlar Ilohidan panoh sorayman.
Berkinib, korinib turuvchi vasvasachining, oda
soladiganning, jinlar
va odamlardan bolganning yomonligidan deb ayt"
Murosasozlik, toqatlilik va kechiruvchanlik
Momin Qurondagi odob-axloqqa oid hukmlarni hayot
hga harakat qiladi. Sababsiz j
anjallashish, odamlar orasini
buzish, arazlash, gap tashish
singari illatlar Quronga zid
ekanini bilganlari bois,
odamlar orasini isloh
qilish, ularni yaxshilikda jamlash, ulardan keladigan
ozorlarga sabr qilish, kechirimli bolish kabi
fazilatlarni ozlarida mu
Momin hayoti davomida odaml
arga xushmuomalada bolish bil
an birga, ulardan keladigan
ozorlarga chidashi, ular tarafdan
yol qoyiladigan xatolarni kechira bi
lishi lozim. Kayfiyat yaxshi
bolganda xushmuomala bo
lish hammaning qolidan keladi. Lekin
xafa qilgan, zulm otkazgan
odamga yaxshi gapirish, uning ozorlariga chidash
hamda uni kechirib yu
borish hammaning ham
qolidan kelavermaydi. Shu sababli
mominning axloqi, gozal sifatlari ichida kechirimli bolish, oziga
˶ﻪﱠϠϟا
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
˵ϩ˵ﺮْΟ˴ﺄ˴ﻓ
˴΢˴Ϡْλ˴أ˴و
ﺎ˴ϔ˴ϋ
ْϦ˴Ϥ˴ﻓ
Kim birovni afu qilsa, undan keyin isloh ishl
arini qilgan bolsa, uning ajrini berish
(Shoro, 40).
Misol uchun, kasalsiz, dardingiz bir oz yengilla
shib, joningiz orom topib uxlayotganingizda
shovqin solib uygotib yubor
ishdi. Lekin sizning ular
dan jahlingiz chiqmasligi
kerak. Chunki ularning
har bir harakati Allohning nazorati
da. Siz Alloh belgilab
qoygan vaqtda uygonishingiz uchun osha
odam sabab qilingan. Bu haq
iqatni bilmaganlar gazab
lanib, osha odam bilan urushib ketadi. Quron
bilan xulqlangan momin esa bilmasdan
qilingan dilozorliklar katta-kichi
kligidan qati nazar gazabini
yengish bilan birga, ozor bergan kish
iga yaxshi gapirib. uni kechirib yu
borali. Bu bilan mominlar hech
ham gazablanmaydi. Ular doimo sabrli va kechir
uvchan deya olmaymiz. Ular
ham gazablanadilar,
xafa ham boladilar. Lekin boshqalar
dan farqli olaroq, ana
shunday holatlarda ular
ozlari bilib-bilmay
qilgan xato va gunohlarining kechirilishiga umidvor
bolib, Alloh taoloning quy
idagi oyatini eslaydilar
va unga amal qilishga harakat qilalilar:
˶Ϥ˴ϟ
˴ﻚ˶ϟ˴ذ
ﱠن˶إ
˴ﺮ˴ϔ˴Ϗ˴و
˴ﺮ˴ﺒ˴λ
ْϦ˴Ϥ˴ϟ˴و
˶رﻮ˵ϣϷا
˶مْﺰ˴ϋ
Albatta kim
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
yuborsa, shak-shubhasiz, bu ishl
arning maqsadga muvofiqidir
(Shoro, 43).
Quronni oziga rahbar qilgan mom
in eng gozal xulq
egasidir. Uyda, kochada, ishda va umuman
kun davomida kelib chiqadigan muammolarinyng yech
imiga uning gozal xulqi, shirin sozi sabab
boladi. U ozining gozal xulqi,
ga ibrat boladi, eng muhimi
Quronda maqtalgan sifatlarni ozila
Islom olamida "Hujjatul islom" unvonini olgan olim
Imom Gazzoliy hadis olimla
asosida Quron bilan xulqlanuvchilarning eng peshq
iz sollallohu alayhi
"Huzurlarida otirgan barchaga barobar muborak yu
Suhbatdoshlariga davradan oziga yaraish joy kor
satardilar. Yiginda o
tirgan har bir kishi,
yiga qoydi, degan fikr bilan kongli
sozlari, chiroyli latifalari suhbatdoshlari
uchun ibrat, mukammallik namunasi edi. Shu bilan
u zotning majlislari hayo, iffat, omonlik
majlisi edi. Ikrom korsatish va konglini olish
maqsadida sahobalarni kunyasi bilan, kunyasi
U zot sollallohu alayhi vasallam gazablanishda
n juda yiroq turuvchi, lozim orinlarda
murosasozlik bilan rozilik beruvchi, hamd
a odamlarga juda shafqatli edilar".
Albatta, har bir momin ibrat ol
ishi lozim bolgan zot Rasululloh
sollallohu alayhi vasallamdir.
Quron axloqiga amal qilgan va Paygambarimiz so
llallohu alayhi vasallam s
unnatlariga ergashganlar
Allohning izni bilan dunyoyu oxirat
saolatiga erishish, Allohninh rahm
atiga noil bolishni umid qilishlari
Sabr har momin oxirgi nafasiga qadar ehtiyoj
sezgan yuksak axloqiy fazilatdir. Momin nafs
talabi, kongil orzularini aynan shu fazilat orqaligi
na chegaralay olali. Hozirg
Alloh Quronda tarif bergan gozal xulqning bazilari
kelganda fidoyi, mehribon, hushmuom
ala, halim va saxiydirlar. Le
kin sabr masalasiga kelganda,
taqillatib, zorga uxlatgan
bolangizni uygotib yuboris
hi yoki uyda tozalab chiqqan oyoq kiyimingizni
kochada birov bosib olishi kabi inson sabrini si
nash uchun Alloh izni bilan roy beradigan hodisalar
shular jumlasidandir. Albatta, bu kabi hodisalar
narsalar bilan imtihon
qilinishi oldida hech narsa emas. Lekin ular shund
ay kichik narsalar bilan imtihon qilinib, katta
sinovlarga asta-sekinlik bilan manaviy tayyorlanadilar.
Bu kabi holatlar har kuni, har soatda bolishi
mumkin. Quron bilan xulqlanishni oz oldiga maqs
ad qilib qoygan inson faqat oziga yoqqan, qila
oladigan hukmlarga emas, balki Allo
hning barcha amr va taqiqlariga rioy
halol qilgan nematlarning bazilarini
yeb, bazilaridan voz kechmaymiz-ku.
Insonlar orasida sabr deganda,
asosan, qiyinchilikka, kelgan
musibatga chidash tushuniladi.
Albatta musibat vaqtidagi sabr
ham Alloh maqtagan buyuk fazilat. Lek
in Quronning 70 joyida zikr
qilingan sabr faqat bu bil
an cheklanmaydi. Sabr Alloh amrlarin
i bajarish va taqiqlaridan qaytishda
marhamat qilgan:
ﺎ�ϴ˶Ϥ˴γ
˵ﻪ˴ϟ
˵Ϣ˴Ϡْό˴ﺗ
ْϞ˴ه
˶ﻪ˶ﺗ˴دﺎ˴ﺒ˶ό˶ϟ
ْﺮ˶ﺒ˴τْλا˴و
˵ϩْﺪ˵ﺒْϋﺎ˴ﻓ
ﺎ˴Ϥ˵ﻬ˴Ϩْϴ˴ﺑ
ﺎ˴ϣ˴و
˶ضْرϷا˴و
˶تا˴وﺎ˴Ϥﱠﺴϟا
͊ب˴ر
(Maryam, 65).
ْϴ˴Ϡ˴ϋ
ْﺮ˶ﺒ˴τْλا˴و
˶ةϼﱠμϟﺎ˶ﺑ
˴ﻚ˴Ϡْه˴أ
ْﺮ˵ϣْأ˴و
ﺎ˴ﻬ
"Oz yaqinlaringni namoz oqishga buyur va namozga sabrli bol"
Odamlar bilan yaxshi muomla qili
sh, ularning ozorlariga chidash, kamchiliklarini kechira bilish,
˵ﻪ˴ﻬْΟ˴و
˴نو˵ﺪϳ˶ﺮ˵ϳ
˷˶ϲ˶θ˴όْϟا˴و
˶ةا˴ﺪ˴ϐْϟﺎ˶ﺑ
ْϢ˵ﻬﱠﺑ˴ر
˴نﻮ˵ϋْﺪ˴ϳ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
˴ϊ˴ϣ
˴ﻚ˴ﺴْϔ˴ϧ
ْﺮ˶ﺒْλا˴و
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
"Ozingni erta-yu kech Robbilariga duo qilib,
Insonning tabiatida his-tuygularga berilish, ozi
ga yoqqan narsalarni tezroq qilish istagi kuchli
bolganligi bois. tez-tez tu
rli xatolar ham qilib tu
alarini shoshqaloqlikdan qaytarib,
sabrli bolishga chaqirgan.
z nematlar va najotga aynan sabr
orqali erishish mumkinligini biladilar.
Alloh amrlarini bajarish va taq
iqlaridan qaytishda qilingan sabr
ْﺮ˶ﺒْλﺎ˴ﻓ
˴ﻚ˷˶ﺑ˴ﺮ˶ϟ˴و
"Va Robbing yolida sabr qil"
Islom ummatini yer yuzida ulug vazifani ado
i. Saflarni tozalash uchun turli
sinov usullari qollaniladi va
haqiqiy tilla zanglardan olovda tozalangani kabi, haqi
qiy momin ham qiyinchi
liklarda toblanadi. Bu
yerda "tillani zanglardan tozalagan olov" ramziy
manoda ijobiy talqin qilingan. Hanuzgacha bu
song, keyingi hayotlarini sezilar
Shuningdek, odamlarni Alloh yol
ida sabr qilishga chaqirish ha
m oxiri xayrli bolib, abadiy
˶ﺮْμ˴όْϟا˴و
˳ﺮْﺴ˵Χ
ϲ˶ϔ˴ϟ
˴نﺎ˴ﺴْϧϹا
ﱠن˶إ
اْﻮ˴λا˴ﻮ˴ﺗ˴و
˶تﺎ˴ﺤ˶ϟﺎﱠμϟا
اﻮ˵Ϡ˶Ϥ˴ϋ˴و
اﻮ˵Ϩ˴ϣﺁ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
ϻ˶إ
˴ﻮ˴ﺗ˴و
˷˶ϖ˴ﺤْϟﺎ˶ﺑ
˶ﺮْﺒﱠμϟﺎ˶ﺑ
اْﻮ˴λا
"Asr bilan qasam. Albatta, inson xu
srondadnr. Magar iymon keltirganlar
va solih amallar
qilganlar, bir-birlarini haq yolga
chaqirganlar va bir-birlarin
i sabrga chaqirganlar undoq
(Val Asr, 1-3).
Sabr mominga xos barcha sifatlarni oziga jamlovch
i buyuk fazilatdir. Bir inson tavozeli, fidoyi,
da sabrli bolsagina ulkan yutuqlarga erisha oladi.
"(Alloh yolida mehnat-mashaqqatlarga)
sabr-toqat qilib otganlaringiz sababli
(endi bu
sizlarga tinchlik-osoyishtalik bolgay
. Bu oxirat diyori naqadar yaxshi"
(Rad,
Xushmuomalalik
Insonlar orasida roy beradigan turli kelishmovch
ilik, janjallarning asosiy
sabablaridan biri
qopol muomaladir. Muammoning ye
chimi esa juda oson. Bu Quron xu
lqiga amal qilib shirin soz,
xushmuomala bolishdir. Shirin so
z orqali ozor chekk
an qalb orom topadi. Odam
lar orasida ozaro
hurmat hamda tinch, osuda hayot kechirishga sabab bol
adi. Bazilarning vijdoni insof yuzasidan uni
xafa qilgan odamni kechirib, unga nisbatan shirin
soz, xushmuomala bolishni buyursa, ular
ozboshimcha nafslariga boysunib,
kechirish u yoqda tursin, eshitgan
qopol sozlariga ortigi bilan
Notogri fikrlash oqibatida kelib chiqadigan ma
zah qilish, kamsitish singari illatlar ozini
boshqalardan katta tutish, kibrlanis
hga borib taqaladi. Albatta bularning
bari Islom axloqiga zid bolib,
ular Quron ilmidan bexabarlik yoki bila turib,
etiborsizlik qilish oqibatida kelib chiqadi.
Alloh taolo Quronda shirin sozning qanchalik
fayzu barakali ekanligi va har doim insonlarga
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
ϲ˶ﻓ
ﺎ˴ﻬ˵ϋْﺮ˴ﻓ˴و
˲ﺖ˶ﺑﺎ˴Λ
ﺎ˴ﻬ˵Ϡْλ˴أ
˳ﺔ˴ﺒ˷˶ϴ˴σ
˳ة˴ﺮ˴ﺠ˴θ˴آ
ًﺔ˴ﺒ˷˶ϴ˴σ
ًﺔ˴Ϥ˶Ϡ˴آ
ϼ˴ﺜ˴ϣ
˵ﻪﱠϠϟا
˴ب˴ﺮ˴ο
˴ϒْϴ˴آ
˴ﺮ˴ﺗ
ْϢ˴ϟ˴أ
˶ءﺎ˴Ϥﱠﺴϟا
و˵ﺮﱠآ˴ﺬ˴ﺘ˴ϳ
ْϢ˵ﻬﱠϠ˴ό˴ϟ
˶سﺎﱠϨϠ˶ϟ
˴لﺎ˴ﺜْϣϷا
˵ﻪﱠϠϟا
˵ب˶ﺮْπ˴ϳ˴و
ﺎ˴ﻬ˷˶ﺑ˴ر
˶نْذ˶ﺈ˶ﺑ
˳Ϧϴ˶Σ
ﱠϞ˵آ
ﺎ˴ﻬ˴Ϡ˵آ˵أ
ϲ˶ﺗْﺆ˵ﺗ
(

"(Ey inson),
Alloh yaxshi sozga
(yani iymon kalimasiga)
qanday misol keltirganini koring: u
soz xuddi bir asil daraxtga oxshaydiki, uning ildizi
mahkam ornashgan, shoxlari
esa osmonda bolib, Parvardigorning izni-irodasi
bilan mudom meva berur. Alloh odamlarga
eslatma-ibrat olishlari uchun mana shunday misollar keltirur"
(Ibrohim, 24-25).
Bu oyatlarda yaxshi soz insonga
dunyo va oxiratda yaxshiliklar olib
kelishi bildirilgan bolib, uning
˳را˴ﺮ˴ϗ
ْϦ˶ϣ
ﺎ˴ﻬ˴ϟ
ﺎ˴ϣ
˶ضْرϷا
˶قْﻮ˴ﻓ
ْϦ˶ϣ
ْﺖﱠﺜ˵ﺘْΟا
˳ﺔ˴ﺜϴ˶ﺒ˴Χ
˳ة˴ﺮ˴ﺠ˴θ˴آ
˳ﺔ˴ﺜϴ˶ﺒ˴Χ
˳ﺔ˴Ϥ˶Ϡ˴آ
˵Ϟ˴ﺜ˴ϣ˴و
"Yomon sozning misoli esa yerdan
uzilib qolgan, bir joyda
topmaydigan nopok daraxtga oxshar"
Darhaqiqat, etibor bersak, qopol
ladi. Ular ozlarining yomon
ﱠن˶إ
˵Ϧ˴ﺴْΣ˴أ
˴ϲ˶ه
ϲ˶ﺘﱠϟا
اﻮ˵ϟﻮ˵ﻘ˴ϳ
ي˶دﺎ˴ﺒ˶ό˶ϟ
ْϞ˵ϗ˴و
˴نﺎ˴آ
˴نﺎ˴τْϴﱠθϟا
ﱠن˶إ
ْϢ˵ﻬ˴Ϩْϴ˴ﺑ
˵غ˴ﺰْϨ˴ϳ
˴نﺎ˴τْϴﱠθϟا
ﺎًϨϴ˶ﺒ˵ϣ
ا�و˵ﺪ˴ϋ
˶نﺎ˴ﺴْϧϺ˶ϟ
"Mening bandalarimga ayt,
yaxshi sozlarni sozlasinlar. Albatta,
shayton ularning orasiga dushmanlik solib turadi"
Yuqoridagi oyatga kora shayton in
sonlarni shirinsoz bolishdan
uzoqlashtirib, shu yol bilan
ularning orasiga dushmanlik solish
i bildirilgan. Yomon
soz gapirilganda shayt
on ikki taraf orasini
Natijada ular bir-birlarini kamsituvchi, tahqi
makru hiylasiga aldanib, tomonl
munosabatlari buziladi, hatto butunlay barham topadi.
Oyatda yaxshi soz tomiri yerga
mustahkam ornashgan asil daraxtg
a oxshatilgan. Mominlar xoh
gazabnok, xoh qayguga botgan holda bolsin, shirin
soz bolishga harakat qilsalar, shaytonning
oralarini buzish uchun qilgan
barcha harakati zoe ketadi. Daraxt
ning ildizlari qancha mustahkam
bolsa, shirinsoz ham shayton yomonligidan sa
qlovchi mustahkam qorgondir. Paygambarimiz
sollallohu alayhi vasallam ummatlarini goza
l xulqli bolishga chaqi
"Senga zulm qilganni kechir, sendan uzilganga
boglan. Yomonlik qilganga yaxshilik qil.
lsa-da rost sozla".
Momin Quronni hayotiga rahbar
bolishidan qati nazar muomala q
iladigan insonlarga yaxshi gapirishi
, chiroyli munosabatda bolishi
lozim. Ozining chiroyli xulqi, shir
in sozi, xushmuomalasi bilan ins
onlarga ibrat bolib, bu bilan Islom
axloqining naqadar gozalligini yana bi
r bor amalda korsatadi. Ular ins
onlarni Islomga, Quron axloqi
˴ﻚ˶ϟْﻮ˴Σ
ْϦ˶ϣ
اﻮ͊π˴ϔْϧϻ
˶ﺐْϠ˴ﻘْϟا
˴φϴ˶Ϡ˴Ϗ
ﺎ�ψ˴ﻓ
˴ﺖْϨ˵آ
ْﻮ˴ϟ˴و
ْϢ˵ﻬ˴ϟ
˴ﺖْϨ˶ϟ
˶ﻪﱠϠϟا
˴Ϧ˶ϣ
˳ﺔ˴ϤْΣ˴ر
ﺎ˴Ϥ˶ﺒ˴ﻓ
"Allohning rahmati ila ularga muloyim boldi
ng. Agar qopol, qalbi qattiq bolganingda
Insonlar bilan xushmuomala, shirinsoz, mulo
yim bolish baxtiga erishgan bandalar Allohga shukr
qilishlari lozim. Chunki oyatda muloyimlik faqat
Allohning rahmati ila bolishligi bildirilgan.
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
Alloh taoloning 99 gozal ismlaridan biri
bolib, nuqsonlardan salomat, shuningdek
tinchlik-xotirjamlik va rohat beruvchi Zot ma
nosini bildiradi. As-Salamu alaykum deb salom
berishning tarixi yer yuzidagi birinchi odam Odam
alayhissalom bilan bogliq. Birinchi bolib "As-
Salamu alaykum" deb salom bergan zot Odam alayhi
ssalom bolib, farishtalar u kishiga "As Salamu
alayka va rohmatullohi" deb "rohm
atullohi"ni ziyoda qilganlar. S
hundan beri salomlashish joriy
bolgan. Bir-birlariga tinchlik tilab salomlashish
kundalik oddiy odatga ay
langan bolsa ham, uning
jassam. Bizlarga salomlashishni Payg
ambarimiz sollallohu alayhi vasallam
buyurganlar va uning mukofotini:
"Rahmonga ibodat qilinglar, odamlarga taom beringlar,
Islom tinchlik, osoyishtalik dinidir. Shuning
uchun har bir momin-musulmon bir-biri bilan
korishganda ozaro tinchlik, osoyishtalik tilaydilar.
Salomni kop aytish, kishilar har korganlarida bir-
birlari bilan salomlashish, tinc
hlik omonlikning', salomatdikning
ommalashuviga
odamlar ortasida ozaro muhabbatni yoyadigan
yoqotadigan amaldir. Shuning uc
hun Islomda gozal sozlar bilan salomlashish va uni keng yoyishga
chaqirilgan. Salomlashishga qarab odamning madani
yati, odob-axloqi haqida malum tasavvurga ega
bolish mumkin. Islom madaniyati har zamon va ha
r makonda juda yuksak choqqilarga kotarilgan.
Shu sababli Islomdagi salomlashi
sh eng gozal va eng manoli salo
mlashishdir. Mominlar buni
bilganlari uchun yangi kunni bir-birla
riga yaxshi tilaklar bilan boshlab,
Alloh taoloning quyidagi amrini
ﺎًﺒϴ˶ﺴ˴Σ
˳ءْϲ˴η
˷˶Ϟ˵آ
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
˴نﺎ˴آ
˴ﻪﱠϠϟا
ﱠن˶إ
ﺎ˴هو͊د˵ر
ْو˴أ
ﺎ˴ﻬْϨ˶ϣ
˴Ϧ˴ﺴْΣ˴ﺄ˶ﺑ
اﻮ͊ϴ˴ﺤ˴ﻓ
˳ﺔﱠϴ˶ﺤ˴ﺘ˶ﺑ
ْϢ˵ﺘϴ˷˶ϴ˵Σ
ا˴ذ˶إ˴و
(

"Qachonki sizga bir salomlashish ila salom ber
ilsa, siz undan kora yaxshiroq alik oling
yoki xuddi ozidek javob bering. Albatta, All
oh har bir narsaning hisobini oluvchi Zotdir
Ushbu oyat talabidan kelib chiqib, mominlar salo
mga afzalroq qilib javob qaytaradilar. Bu as-
Salamu alaykum, yani sizga tinchlik bolsin
uchun Va alaykumus Salam va rohmatulloh sizga
ham tinchlik va Allohning rahmati bolsin yoki v
a barokatuhu, yani barokati bolsin jumlasini ziyoda
qilish bilan amalga oshadi. Salom
xayrli, barakali amal bolgani uc
hun kim birinchi salom bersa ana
Musulmonchilikda taniganga ham,
tanimaganga ham salom beris
hlik sunnat, salomga javob
qaytarish esa vojibdir. Lekin javob qaytarilm
asa, salom bergan odamga afzalroq zotlar, yani
farishtalar alik oladilar. Paygambarimiz sollallohu
alayhi vasallam salom berish tartibini quyidagicha
berishi lozim. Lekin Rasululloh solla
llohu alayhi vasallam avval salom
deb aytganlar. U zot sollallohu alayhi vasallam ummatlarini
Salomni yoyinglar, kop salom
beringlar, salomat bolasizlar,
deb salomni keng yoyishga davat qi
lib, Ozlari doimo odamlarning
katta-kichik, yoshu qari, boy-kambagalligiga qaramay
birinchi bolib salom be
rar edilar. Hech kim u
zotdan avval salom berishga ulgurmagan. Chunki
Paygambarimiz sollallo
hu alayhi vasallam
aslo kam bolmaymiz.
Behuda tortishish va gazabdan qaytish
ϻ˴ﺪ˴Ο
˳ءْϲ˴η
˴ﺮ˴ﺜْآ˴أ
˵نﺎ˴ﺴْϧϹا
˴نﺎ˴آ˴و
"Inson ozi kop tortishuvchi bolgan edi",
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
xulqidan xabardor bo
lib, unga amal qiluvchi mo
minlar birodarlik va dost
likning zaiflashuviga yol
ochib beradigan behuda tortishuv va
janjallardan uzoq turadilar.
Chunki Alloh taolo bunday qilishni
˴ϊ˴ϣ
˴ﻪﱠϠϟا
ﱠن˶إ
او˵ﺮ˶ﺒْλا˴و
ْϢ˵ﻜ˵ﺤϳ˶ر
˴ﺐ˴هْﺬ˴ﺗ˴و
اﻮ˵Ϡ˴θْϔ˴ﺘ˴ﻓ
اﻮ˵ϋ˴زﺎ˴Ϩ˴ﺗ
ϻ˴و
˵ﻪ˴ϟﻮ˵γ˴ر˴و
˴ﻪﱠϠϟا
اﻮ˵όϴ˶σ˴أ˴و
˴Ϧϳ˶ﺮ˶ﺑﺎﱠμϟا
"Allohga va Uning Rasuliiga itoat qiling. Oz
aro nizo qilmang, u hodda tushkunlikka
ng quvvatini sindiruvchidir, shaytonning gij-
xush kormasa ham, nafsi shunday qilishga chorla
ydi. Shu sababli Quronni rahbar qilganlar
vijdonlariga quloq tutib, behuda bahsga tortadigan
sabablarga ham yaqinlashmaslikka harakat
qiladilar. Oniy gaflat tufayli
bahs boglash, uncha ahamiyatli bolm
agan masala xususida tortishish
holati yuzaga kelsa, darrov diqqatlarini toplab Al
lohning oyatini eslaydilar, hamda xatolarini
tuzatishga harakat qiladilar. Johil kimsal
ardan farqli olaroq Quron bilan xulqlangan
mominlarningtortishuvi manaviy m
anfaat topish, ilmini boyit
ish bilan tugab, unda tortishuvchi taraflar
bilmagan narsalarini organadilar. O
ga uqtirish, ularga xos emas. Ular
biror masala yuzasidan totishgudek bolsalar, oz ustu
nliklarini korsatish uchun emas, balki bosiqlik
Momin kun davomida turli odamlar bilan uc
hrashadi, gaplashadi. Ular suhbatdoshlari,
suhbatlashish sharoitlari qanday bolishidan qati
nazar, behuda tortishuvdan uzoq turadilar. Misol
angan narx xususida, haydovchisi kech ke
lgan avtobusning yonalish jadvali
haqida, xizmat korsatuvchi soha xodimlarining su
stkashligi va shu kabi din uchun foydasi bolmagan
lingan haqsizlik uchun tortishmay,
gazablanmay, aksincha, juda
ogir-bosiqlik, muloyimlik bilan bu holatdan chiq
ishga harakat qiladilar. Ular gazabni yengish
taqvodorlarga xos bolgan, hamda Qu
˴Ϧϴ˶ﻓﺎ˴όْϟا˴و
˴φْϴ˴ϐْϟا
˴Ϧϴ˶Ϥ˶χﺎ˴ﻜْϟا˴و
˶ءاﱠﺮﱠπϟا˴و
˶ءاﱠﺮﱠﺴϟا
ϲ˶ﻓ
˴نﻮ˵ﻘ˶ϔْϨ˵ϳ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
͊ﺐ˶ﺤ˵ϳ
˵ﻪﱠϠϟا˴و
˶سﺎﱠϨϟا
˶Ϧ˴ϋ
˴Ϧϴ˶Ϩ˶ﺴْﺤ˵Ϥْϟا
"Ular yengillikda ham, ogirli
kda ham nafaqa qiladiganlar,
gazabni yutadiganlar va
odamlarni avf qiladiganlardir. All
oh yaxshilik qiluvchilarni yoqtiradir"
(Oli Imron, 134).
Hasad va baxilliqdan qaytish
va shuning uchun harakat qilishdir. Hasad Is
lomda qattiq qoralangan illat. Shu sababli momin
axloqida hasadga orin yoq. Chunki
hasadgoylik ozi bilan birga at
rofdagilarga kopgina zararlar
keltiradigan salbiy sifatdir. Momin kishi esa tili va
Shunday insonlar borki, ozlarining moddiy, ji
smoniy, manaviy holatlarini boshqalardagi shu
jihatlar bilan solishtirib yashaydilar. Bu solishtirish
larning aksariyati inson feliga salbiy tasir bilan
tugaydi va hasadga yol ochi
momin uchun esa bu kabi qiyoslash
faqat naf keltiradi. Ozl
aridan moddiy, jismoniy ji
hatdan ustun turuvchi kish
ilarni korsalar, darrov
ozlaridan faqir, kasalmand, nogironl
ar borligini oylab, Allohga shuk
r qiladilar. Manaviy jihatdan
yuqori turuvchilarni qorganda, ulardan ibrat oladilar.
Ular hasad qilish Islom axloqiga zid ekanini
biladilar. Johil kimsalar esa Quron bilan xulq
langan mominlardan farqli holda quyidagi ulkan
haqiqatdan bexabarlar:
˶ءﺎ˴ﺴ˷˶ϨϠ˶ϟ˴و
اﻮ˵ﺒ˴ﺴ˴ﺘْآا
ﺎﱠϤ˶ϣ
˲ﺐϴ˶μ˴ϧ
˶لﺎ˴Ο˷˶ﺮϠ˶ϟ
˳ξْό˴ﺑ
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
ْϢ˵ﻜ˴πْό˴ﺑ
˶ﻪ˶ﺑ
˵ﻪﱠϠϟا
˴Ϟﱠπ˴ﻓ
ﺎ˴ϣ
اْﻮﱠϨ˴Ϥ˴ﺘ˴ﺗ
ϻ˴و
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
˴Ϧْﺒ˴ﺴ˴ﺘْآا
ﺎﱠϤ˶ϣ
˲ﺐϴ˶μ˴ϧ
ﺎًϤϴ˶Ϡ˴ϋ
˳ءْϲ˴η
˷˶Ϟ˵ﻜ˶ﺑ
˴نﺎ˴آ
˴ﻪﱠϠϟا
ﱠن˶إ
˶ﻪ˶Ϡْπ˴ﻓ
ْϦ˶ϣ
˴ﻪﱠϠϟا
اﻮ˵ϟ˴ﺄْγا˴و
kasbidan nasiba bor. Ayollarga uz
kasbndan nasnba bor. Allohdan fazlni
sorang. Albatta,
˶ﻪ˶Ϡْπ˴ﻓ
ْϦ˶ϣ
˵ﻪﱠϠϟا
˵Ϣ˵هﺎ˴ﺗﺁ
ﺎ˴ϣ
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
˴سﺎﱠϨϟا
˴نو˵ﺪ˵ﺴْﺤ˴ϳ
ْم˴
fazlidan bergan narsalarga hasad qilmoqdalarmi?"
(Niso, 54).
Yeru osmondagi barcha narsani
ng sohibi bolgan Alloh
istagan bandasini istaganmcha
rizqlantiradi, xohlaganicha aziz
qiladi. Momin buni bilgani uc
ud bolib, uning
nafsiga xush kelgan, lekin ozi erisha olmagan ne
matlar uchun hasad qilm
aydi. Ozidan boy va
chiroyli kishini korganda
gozallik va boylikning asl
sohibini eslaydi. Alloh
bandasiga Ozi istaganicha
nemat berishini, tanlash faqat U zo
tga xosligini doim yodda tutadi. A
lloh nazdida mol-dunyo sohiblari
arni mudom Allohga taqvo qilishga chorlaydi.
Hasad shunday yuqumli kasallikki, bir kishining qa
lbida tugilib butun bi
r millatga shu dardni
yuqtirishi mumkin. Islom tarixidan malumki, Payga
mbarimiz sollallohu alayhi
vasallamning sozlarini,
u kishining mojizalarini, u kishiga Quron tushayotga
nini korib-bilib turib,
qalblaridagi hasad tufayli
iymonga kirmaganlarni Quronda "gaza
bga duchor bolganlar" va "adash
ganlar" deb tarif berilgan.
"Gazabga duchor bolganlar",
yani yahudiylar "nimaga bizdan
emas, arablardan Paygambar chiqdi"
qabilalari qurayshliklarga hasad
qildilar. Qurayshning boy
zodagonlari esa, "nimaga bizdan emas, kambagal
hasad qilsalar, ularning rahbarlari "biz boy
-badavlat odamlar nima uchun bir kambagalga
ergashishimiz kerak" deb hasad qilib
Islomga kirmaganlar. Hasad, hatto,
kofirlikka ham olib keladigan
ga unga yol ochib beruvchi illatlarda
n ham uzoq turishga intiladilar.
Shunday illatlardan biri
baxilliqdir. Ular ozlar
i yaxshi korgan narsani
boshqalar bilan baham
korishlari, saxiylik bilan odamlarn
i siylashlari orqali ham hasad kelib ch
iqishining oldini oladilar, ham
odamlar ortasida mehr kuchayishiga erishadilar. O
zlariga xush kelgan narsalarni boshqalar bilan
baham korish yaxshilikka, naj
otga eltuvchi yol ekanini biladilar.
Chunki ular quyidagi oyatga amal
qilish baxtiga muyassar bolgan bandalardir:
˴نﻮ˵ﺤ˶Ϡْϔ˵Ϥْϟا
˵Ϣ˵ه
˴ﻚ˶Ό˴ϟو˵ﺄ˴ﻓ
˶ﻪ˶ﺴْϔ˴ϧ
ﱠ΢˵η
˴قﻮ˵ϳ
ْϦ˴ϣ˴و
"...Kim oz nafsining baxilligidan saqlansa,
undoq kishilar, ha, osh
alar yutuvchilardir"
ﻮ˵ﻘ˶ϔْϨ˵ﺗ
ﺎ˴ϣ˴و
˴نﻮ͊ﺒ˶ﺤ˵ﺗ
ﺎﱠϤ˶ϣ
اﻮ˵ﻘ˶ϔْϨ˵ﺗ
ﻰﱠﺘ˴Σ
ﱠﺮ˶ﺒْϟا
اﻮ˵ϟﺎ˴Ϩ˴ﺗ
ْϦ˴ϟ
˲Ϣϴ˶Ϡ˴ϋ
˶ﻪ˶ﺑ
˴ﻪﱠϠϟا
ﱠن˶ﺈ˴ﻓ
˳ءْϲ˴η
ْϦ˶ϣ
"Ozingiz suygan narsalardan nafaqa q
ilmaguningizcha, hargiz yaxshilikka erisha
(Oli Imron, 92).
Momin odam hasad bilan iymonn
ing bir qalbda bolmasligini va Pa
ygambarimiz sollallohu alayhi
"Hasad egasi mendan emas"
degan sozlarini mudom yodda tutadi.
Gumon, josuslik va giybatdan saqlanish
Gumon, josuslik va giybat bir-biriga bogliq
bolgan salbiy sifatlardir. Ozaro nizolar va
kelishmovchiliklar koproq bir-bir
idan yomon gumonda bolishdan kelib ch
iqadi. Kimning
badgumonlik oralashsa, osha odam gumonini tasd
ikdash uchun, zimdan, u odamning oziga
bildirmasdan, uning ayblarini, zaif
tomonlarini bilib, dalil qidira bos
hlaydi. Dalil topilgach, oziga
oxshagan hamfikr kishi bil
an baham koradi va
giybat qilishga otadi. Alba
tta, bu Quron axloqiga zid
harakat. Shu sababli Alloh taolo iymon keltir
gan bandalarini ulardan chetda bolishga chaqirib
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
͊ϳ˴أ
ﺎ˴ϳ
ْﺐ˴ﺘْϐ˴ϳ
ϻ˴و
اﻮ˵ﺴﱠﺴ˴ﺠ˴ﺗ
ϻ˴و
˲ϢْΛ˶إ
˷˶Ϧﱠψϟا
˴ξْό˴ﺑ
ﱠن˶إ
˷˶Ϧﱠψϟا
˴Ϧ˶ϣ
اًﺮϴ˶ﺜ˴آ
اﻮ˵ﺒ˶Ϩ˴ﺘْΟا
اﻮ˵Ϩ˴ϣﺁ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
ﺎ˴ﻬ
˲باﱠﻮ˴ﺗ
˴ﻪﱠϠϟا
ﱠن˶إ
˴ﻪﱠϠϟا
اﻮ˵ﻘﱠﺗا˴و
˵ϩﻮ˵Ϥ˵ﺘْه˶ﺮ˴ﻜ˴ﻓ
ﺎًﺘْϴ˴ϣ
˶ﻪϴ˶Χ˴أ
˴Ϣْﺤ˴ϟ
˴Ϟ˵آْﺄ˴ϳ
ْن˴أ
ْϢ˵آ˵ﺪ˴Σ˴أ
͊ﺐ˶ﺤ˵ϳ˴أ
ﺎًπْό˴ﺑ
ْϢ˵ﻜ˵πْό˴ﺑ
˶Σ˴ر
˲Ϣϴ
iymon keltirganlar, kop gumonlardan ch
gunohdir. Josuslik qilmanglar. Bazilaringiz baz
ilaringizni giybat qilmanglar. Sizlardan kim
ozining olgan birodarining go
shtini yeyishni xohlaydi, albatta buni yomon korasizlar.
alarni qabul qiluvchi va rahmdildir"
Badgumonlik, josuslik va giy
bat taqvodor' mominlar nafratlanga
n va undan uzoqroq turishga
intilgan illatlardir. Chin
momin kishining qalbi bu kabi jirkanch
illatlardan pok bolmog
i zarur. Chunki
bu ish Islom dinining asosiy goyalaridan biri
insonning izzat-ikromi, hurmat va obroyini himoya
qilish masalasi bilan bogliqdir.
ohil odamlarning kundalik hayoti
mazmunini tashkil qiladi. Ularning
deyarli barcha suhbatlari giybat
dan boshlanib, yana giybat bilan
tugaydi. Giybat qiluvchi tomonl
ar bu ishning gunoh ekanligini bilg
digan gaplar bilan eslash giybat
bolishini, giybat gunohi kabiralar
sirasiga kirishini yaxshi biladilar. Shu sababli momin axloqida bu
kabi yomon snfatlarga orin yoq. Mominlar Quron
oyatlarini doim eslab yurg
anlari bois umrlarining
oxiriga qadar Allohga xush kelm
agan barcha amallardan uzoq turishga
intiladilar. Ular boshqalar
haqida yomon gumonga borish, ular
haqida malumot toplashga int
ilmaydilar. Ular abadiy hayot
saodati uchun mudom intilganlari bois bu kabi foydasiz
ishlarga vaqtlari yoq. Suhbat chogida ozi
bolmagan, lekin egasi esht
sa xafa boladigan soz
larni gapirishdan tiyilad
ilar. Birov haqida yomon
arini tilga chiqarishdan ehtiyot boladilar.
Momin oila azolari, dostlari,
yaqinlarini ham bu salbiy sifatlar
dan saqlanishga chaqiradi. Chunki
yomon gumon ortidan kelib chiqadigan josuslik, g
iybat va uning dahshatli oqibatlari mominlarni
˲ﺔ˴ﻜ˶΋ϼ˴ϣ
ﺎ˴ﻬْϴ˴Ϡ˴ϋ
˵ة˴رﺎ˴ﺠ˶ﺤْϟا˴و
˵سﺎﱠϨϟا
ﺎ˴ه˵دﻮ˵ϗ˴و
اًرﺎ˴ϧ
ْϢ˵ﻜϴ˶Ϡْه˴أ˴و
ْϢ˵ﻜ˴ﺴ˵ϔْϧ˴أ
اﻮ˵ϗ
اﻮ˵Ϩ˴ϣﺁ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
ﺎ˴ﻬ͊ϳ˴أ
ﺎ˴ϳ
˴ﻪﱠϠϟا
˴نﻮ˵μْό˴ϳ
˲دا˴ﺪ˶η
˲ظϼ˶Ϗ
˴نو˵ﺮ˴ϣْﺆ˵ϳ
ﺎ˴ϣ
˴نﻮ˵Ϡ˴όْϔ˴ϳ˴و
ْϢ˵ه˴ﺮ˴ϣ˴أ
"Ey iymon keltirganlar, ozingizni va ahli ay
olingizni yoqilgisi odamlaru toshdan bolgan
otdan qorqiting. Uning tepasida qopol, darga
zab farishtalar bolib, ular Allohning amriga
isyon qilmaydilar va nimaga buyurilsalar, shuni qiladilar"
(Tahrim, 6).
Ushbu oyat nozil bolgach Hazrat
i Umar roziyallohu anhu: "Ey Ra
sululloh, oz nafsimizni-ku
saqlaymiz, ahlimizni qanday saqlay
miz? deb soradilar.
Paygambarimiz sollallo
hu alayhi vasallam
ularga javoban:
"Alloh sizlarni nimadan qaytargan bol
sa, ularni ham qaytarasizlar. Alloh
sizlarni nimaga buyursa, ularni
ham buyurasizlar. Ana osha ular
ni otdan saqlash boladi",
Fidoyilik
Xayollari faqat foniy dunyo manf
aati bilan band kimsalar biror
foyda kormaguncha, boshqalarga
yordam berishmaydi. Chunki ular qilingan yaxshili
klar uchun oxiratda cheksiz mukofotlar borligini
bilmaydilar. Bilganlarning bazilariga esa dunyov
iy hayot manfaati jozibaliroqkorinadi. Inson
tabiatidagi xudbinlik, hasad, baxillik kabi illatlar
fidoyi bolishga monelik qiladi. Xudbin va hasadgoy
kimsalar ozlarida bor nematlarga
boshqalar ham egalik qilishini, ozlari erishgan mavqega ozgalar
ham erishishini tasavvur qila olmaydilar.
Quronni rahbar qilgan mominlar doimo oz nafsl
ari ustidan nazorat ornatadilar. Shu sababli
yoki hasadning biror alomati sezilsa, u ildiz otmay turib barham
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
berish chorasini izlaydilar. Bunday
choralardan biri nafsni
ng bebosh orzularini ch
egaralay bilishdir.
Nafsdagi xudbinlik, baxillik singar
i illatlarning davosi esa saxiylik
bolib, mominlar ulardan xalos
bolish maqsadida nafsiga xush ke
lgan narsalarni boshqalar. bilan baham
korishga intiladilar. Misol
uchun, yaxshi korgan taomini och
ish, juda yoqtirgan narsasini
shunga ehtiyoji koproq odamga beris
h, oz ahlidan ortganini nafaqa
qilish shular jumlasidandir.
Mominlar qilgan yaxshiliklarining bari oxiratda orti
gi bilan qaytishini bila
dilar. Shu sababli bu
faqat zavq bagishlaydi. Ular qilgan
yaxshiliklari uchun Alloh roziligidan
boshqa narsa kutmaydilar. Shuning uchun ularning yaxshiligi, fidoyiligi
Alloh Quronda madinalik musu
ϲ˶ﻓ
˴نو˵ﺪ˶ﺠ˴ϳ
ϻ˴و
ْϢ˶ﻬْϴ˴ϟ˶إ
˴ﺮ˴Οﺎ˴ه
ْϦ˴ϣ
˴نﻮ͊ﺒ˶ﺤ˵ϳ
ْϢ˶ﻬ˶Ϡْﺒ˴ϗ
ْϦ˶ϣ
˴نﺎ˴ϤϳϹا˴و
˴راﱠﺪϟا
او˵ءﱠﻮ˴ﺒ˴ﺗ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا˴و
˴قﻮ˵ϳ
ْϦ˴ϣ˴و
˲ﺔ˴λﺎ˴μ˴Χ
ْϢ˶ﻬ˶ﺑ
˴نﺎ˴آ
ْﻮ˴ϟ˴و
ْϢ˶ﻬ˶ﺴ˵ϔْϧ˴أ
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
˴نو˵ﺮ˶Λْﺆ˵ϳ˴و
اﻮ˵ﺗو˵أ
ﺎﱠϤ˶ϣ
ًﺔ˴Οﺎ˴Σ
ْϢ˶ه˶رو˵ﺪ˵λ
˵Ϣ˵ه
˴ﻚ˶Ό˴ϟو˵ﺄ˴ﻓ
˶ﻪ˶ﺴْϔ˴ϧ
ﱠ΢˵η
˴نﻮ˵ﺤ˶Ϡْϔ˵Ϥْϟا
"Ulardan (muhojirlardan)
avval bu joyda
(Madinada)
yashagan va iymonga
(ixlos qilganlar).
Ular yurtlariga hijrat qili
b kelganlarni sevadilar va ularga
berilgan narsalarga
qalblarida hasad qilmaydilar. Va ga
ozlaridan ustun
qoyadilar. Kim
nafsining baxilligidan saqlansa, undoq ki
shilar, ha, oshalar yutuvchilardir"
Madinalik musulmonlar Paygam
barimiz sollallohu alayhi vasa
llam va muhojirlarga yordam
berganlari uchun "Ansorlar" deb nom
kabi saxovat, fidoyiligidan ibrat olib,
Ular baxillik, xudbin
lik momin axloqiga
mutlaqo zid ekanini biladilar. Chunk
i Paygambarimiz sollallohu alayhi
vasallam baxillik va iymon
bolmasligini bildirganlar.
Korib turganingizdek fidoyi bo
lish, ozgalar manfaatini oz m
anfaatidan ustun qoyish Quronda
axloqiy sifat faqat moddiy m
anfaat bilan chegaralanmaydi.
"Mominlar bir-birl
bolishlari kerak. Bu bosh
ogriganda bamisoli butun tana ogrigani kabidir"
degan hadis
talabidan kelib chiqib, mominlar
hayotning har sohasida di
n birodarlarini oylay
dilar. Men baxtliman-
ku, boyman-ku, qolganlar bilan nima ishim bor, ka
bi xudbinlarcha fikrlash
ozini momin deb
Imom Fahriddin Roziy qilgan rivoyatda Suhayb
ar-Rumiy roziyallohu anhu Madinai Munavvaraga
hijrat qilib jonaganida, quraysh mushriklaridan bir
guruhi uning joniga tajovuz qilib, moliga egalik
qilmoqchi, ozini yoldan qaytarmoqchi boladila
r. Suhayb ar-Rumiy roziyallohu anhu oqdonidagi
oqlari tugaguncha, qolidagi
qilichi bilan oxirgi tomchi qoni qol
guncha ular bilan olishishini aytdi.
Shunda ular haqiqiy maqsadl
arini bildirdilar. "
Molimning qaerdaligini aytib bersam, oz yolimda
Suhayb ar Rumiy roziyallohu anhu Madiynaga kelib
Paygambarimiz sollallohu alayhi vasallam
huzurlariga kirishlari bilan ular:
"Savdo foyda keltirdi, ey Suhayb!"
deb
ikki marta takrorladilar.
˶دﺎ˴ﺒ˶όْϟﺎ˶ﺑ
˲فو˵ء˴ر
˵ﻪﱠϠϟا˴و
˶ﻪﱠϠϟا
˶ةﺎ˴οْﺮ˴ϣ
˴ءﺎ˴ϐ˶ﺘْﺑا
˵ﻪ˴ﺴْϔ˴ϧ
ي˶ﺮْθ˴ϳ
ْϦ˴ϣ
˶سﺎﱠϨϟا
˴Ϧ˶ϣ˴و
"Va odamlardan Allohning roziligini tilab joni
ni sotadiganlar bor. Va Alloh bandalarga
(Baqara, 207)
degan oyati karimani nozil qildi. Pa
ygambarimiz sollallohu alayhi
vasallam zamonlarida bu oyatda vasf qilingan si
fatlarga ega odamlar bisyor edi. Ular johiliyat
botqogidan chiqib, Islom deb atalmish yangi ilohyy
ummatga azo bolayotganl
Musulmon degan buyuk nomga munosib bol
ish, Alloh roziligini topish
uchun nainki mol-davlati, balki
jonlaridan kechishga ham tayyor turganlari bois
adolat ornatishga
muvaffaq boldilar. Siz bilan biz yashab turgan
bugungi kunda Suhayb ar-Rumiy roziyallohu anhuga
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
Qilayotgan ishi, gapirayotgan
sozi atrofdagilarga qanday tas
ir qilishini chuqur mushohada
qilmaslik, ozgalar fikrini inobat
ga olmaslik iymonning kamolga ye
tmaganini bildiradi. Faqat oziga
xohishini, manfaatini ustun
qoyish mominlarga xos tabiiy fazilat
bolib, bu fazilatlar Quroni karimda
vasf qilingan
ﻮ˵Ϥ˶όْτ˵ϳ˴و
اًﺮϴ˶γ˴أ˴و
ﺎًϤϴ˶ﺘ˴ϳ˴و
ﺎًϨϴ˶ﻜْﺴ˶ϣ
˶ﻪ˷˶ﺒ˵Σ
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
˴مﺎ˴όﱠτϟا
"Ozlari biror taomni yaxshi korib
(tanovul qilgilari kelib tursa ham),
uni miskin, yetim va
Ular bu fazilatlari bilan kibrlanmaydilar, hech kim
dan etibor kutmaydilar, balki buni tabiiy bir hol
ga xos bellashuv shaklida mavjud bolgan.
Abu Bakr roziyallohu anhu barcha mol-davlatini,
Umar roziyallohu anhu esa davlatining yarmini
Alloh roziligi yolida sarf qilishgan. Paygambarim
iz sollallohu alayhi vasallam davlatining yarmini
sadaqa qilgan Umardan farzandlariga
nima qoldirganini soraganlari
da, u zot molining yarmini
qoldirganini aytdilar. Paygambarim
iz sollallohu alayhi vasallam s
hu savolni barcha davlatini Alloh
yolida sadaqa qilgan Abu Bakr
ga berganlarida u zot: Farzandlarimga Alloh va uning Rasulini
Islom tarixida Badr urushi, Uhud urushi kabi
musulmon ummatiga katta
saboq bolgan, insoniyatni
eng mukammal din yoliga tayyorlash jarayonida poklash
bosqichi bolib xizmat
qilgan urushlar bor.
Paygambarimiz sollallohu alayhi
vasallam hayot, ularga Allohdan
vahiy kelib turgan, odamlar Alloh
roziligi uchun olimga tayyor turganlaridan yeb tur
gan xurmolarini ham ortiqcha korganlar bor. Uhud
urushi chogida ozining tort nafar
ogillari gazotda is
qilishlariga, ozlarini
qaramay, jangga otlanib
Paygambarimiz sollallohu alayhi
vasallam huzurlariga kelgan Amr i
bn-Jamuh roziyallohu anhu : "Ey
Allohning Rasuli, Allohga qasamki,
men urushda shahid bo
lishni va mana shu choloq oyogim bilan
jannatni bosishni orzu qilaman"
dedilar. Ruxsat bolgach, u
kishi jihodga chiqib, Uhudda shahid
Adolat bilan harakat qilish
Mominlar guvohi bolgan, eshitgan va hatto
kochada mutlaqo notanish odamlar orasida yuz
bergan biror adolatsiz hodisaga ham jimgina, loqay
d qarab tura olmaydilar. Quron axloqiga amal
qilish ularni har qanday haqsizlikning
oldini olish, mazlum haqqini undiri
sh, adolatsizlikning juda kichik
imkoniyatlarini ishga soladilar. Ul
ar oxiratda ozlari guvoh
bolgan adolatsizlikka
barham berish uchun
nima qilganliklari haqida soralis
hini biladilar. Shu
sababli ular doimo turli nohaqliklarni adolat
masuliyatdan, javobgarlikdan qo
chish mominlarga xos emas.
Quron axloqi nafsning havoyi
orzulariga zid kelishiga qaramay,
oz yaqinlarining zarariga bolsa ham, odamlarni ota-ona, tanish-
notanish, boy-kambagalga ajratmay adolat qonunlariga
rioya qilish shart. Ch
unki Alloh bizdan shuni
talab qiladi.
Misol uchun, qaynona-kelin m
unosabatlaridagi haqsizlik kop
oilalarda yozilmagan qonun
darajasiga kotarilgan, yani odatiy holga aylan
gan. Etibor bersak, qizi bor qaynonalar qizlari
zimmasidagi oz kirini ozi yuvi
sh, dazmollash, xonasini tozalash k
abi vazifalarni yoki rozgorning
kundalik boshqa yumushlarini ham tolaligicha ke
linlari zimmasiga yuklab qoyadilar. Yaxshi
ovqatlanish, yangi kiyim kiyish, dam olish, davol
anish masalalarida esa koproq qizlariga etibor
beradilar. Natijada juda katta haqsizlik va zulm yuzaga
keladi. Bu kabi achinarli holatdan kelinning eri
lari ham xabardor. Lekin ularni
ng birortasi adolat nuqtai
aralashishni lozim topmaydilar.
Er onasining yuzidan oti
b, xotiniga yon bosa olmasa, qaynot
aga oz qizi sevimli korinadi.
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
Oila miqyosida kelib chiqib, kopchilikka odati
y holdek tuyulgan bu muammo jamiyatga ham oz
tasirini otkazmay qolmaydi. Qi
linayotgan haqsizlikka osonlikcha ko
z yumgan, uning oldini olish
yollarini qidirmagan odamlar oras
ida tugilib, tarbiya topayotga
n farzanddan adolat bobida nima
kutish mumkin? Oilada boshlangan adolatsizlik davlat
miqyosidagi muammo darajasiga kotarilishi va
jamiyat manaviy inqirozga yuz tu
tishi mumkin. Barcha muammolarni
˶Ϧْϳ˴ﺪ˶ϟا˴ﻮْϟا
˶و˴أ
ْϢ˵ﻜ˶ﺴ˵ϔْϧ˴أ
ﻰ˴Ϡ˴ϋ
ْﻮ˴ϟ˴و
˶ﻪﱠϠ˶ϟ
˴ءا˴ﺪ˴ﻬ˵η
˶ςْﺴ˶ﻘْϟﺎ˶ﺑ
˴Ϧϴ˶ϣاﱠﻮ˴ϗ
اﻮ˵ϧﻮ˵آ
اﻮ˵Ϩ˴ϣﺁ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
ﺎ˴ﻬ͊ϳ˴أ
ﺎ˴ϳ
˵ﻪﱠϠϟﺎ˴ﻓ
اًﺮϴ˶ﻘ˴ﻓ
ْو˴أ
ﺎ�ϴ˶Ϩ˴Ϗ
ْϦ˵ﻜ˴ϳ
ْن˶إ
˴Ϧϴ˶ﺑ˴ﺮْϗϷا˴و
او˵ﻮْϠ˴ﺗ
ْن˶إ˴و
اﻮ˵ϟ˶ﺪْό˴ﺗ
ْن˴أ
ى˴ﻮ˴ﻬْϟا
اﻮ˵ό˶ﺒﱠﺘ˴ﺗ
ϼ˴ﻓ
ﺎ˴Ϥ˶ﻬ˶ﺑ
ﻰ˴ϟْو˴أ
اًﺮϴ˶ﺒ˴Χ
˴نﻮ˵Ϡ˴Ϥْό˴ﺗ
ﺎ˴Ϥ˶ﺑ
˴نﺎ˴آ
˴ﻪﱠϠϟا
ﱠن˶ﺈ˴ﻓ
اﻮ˵ο˶ﺮْό˵ﺗ
ْو˴أ
Ey,
iymon keltirganlar! Adolat ila turing
hamda agar ozingiz, ota-onangiz va
qarindoshlaringiz ziddiga bolsa ham, Alloh uc
hun togri guvohlik beruvchi boling. Agar u
boy bolsa ham, kambagal bolsa ham, All
oh unga yaqinroqdir. Havoi nafsga ergashib,
adolaqizlik qilmang. Agar tilingizni bursangiz yo
ki yuz ogirib
keqangiz, albatta, Alloh nima
qilayotganingizdan xabardordir"
Paygambarimiz sollallohu alayhi
vasallam zamonlarida Bani Mahzum
dan bolgan bir ayol ogirlik
qildi. Jazosi tayinlanishi uchun un
i Rasululloh sollallohu alayhi vasalla
m huzurlariga keltirishdi. Bu hol
qurayshni xafa qildi va: "Ras
sorab beradigan kim bor?" deyishdi. Shunda
bolgan Usoma ibn Zayd roziyallohu anhuni esladilar. Undan
Rasulullohning huzurlarida osha ayolga shafe bolis
hini sorashdi. Usoma roziyallohu anhu u zotning
huzurlariga kirib, ayolning gunohini
otishlarini soraganida, Paygam
barimiz sollallohu alayhi vasallam
"Sen Allohning hadlaridan bolg
an hadga shafe bolasanmi?!"
dedilar. Sungra turib
xitob qildilar:
"Darhaqiqat, sizlardan oldi
n otgan ummatlar agar
ozlaridan bir obroli kishi ogirlik qilsa, kechir
ishar, ammo zaif va nochor odam ogirlik qilsa,
Muhammadning qizi Fotima og
Rostgoylik
Oramizda shunday odamlar borki, xatolarini yashiris
h, manfaat korish, qi
yin ahvoldan chiqish
yoki boshqalarni oz istaklariga boysundirish
maqsadida yolgon gapirishdan uyalmaydilar.
Qilayotgan ishlari notogri ekan
ligi va har daqiqada yolgonlari fo
sh bolib qolishi mumkinligini
bilganlari holda, yolgonchilikni
kasb qilib oladilar. Ular Ulug hisob kunida aytilgan har bir gap va
qilingan har bir amal uchun soroq-javoblar borlig
ini bilmaydilar yoki
shaytonga boysungan aql-
idroklari bu haqiqatni bilishga yol qoymaydi.
Quron ilmini chuqur bilgan momin
larga rostgoylik doimiy hamroh
bolib, bu yuksak axloqiy fazilat
اًﺪϳ˶ﺪ˴γ
ϻْﻮ˴ϗ
اﻮ˵ϟﻮ˵ϗ˴و
˴ﻪﱠϠϟا
اﻮ˵ﻘﱠﺗا
اﻮ˵Ϩ˴ϣﺁ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
ﺎ˴ﻬ͊ϳ˴أ
ﺎ˴ϳ
"Ey iymon keltirganlar Allohga taqvo
qiling va togri sozni sozlanglar"
oyatiga amal qilish masuliyati ular
boladiki, yolgon gapirish najot bo
lib korinadi. Bu yol bilan qiyi
sollallohu alayhi vasallam shunday deganlar:
"Sadoqatli bolinglar, chunki sadoqat yaxshilik
va jannatga boshlaydi. Agar kishi
sadoqatni oziga lozim tuqa, bardavom bolsa,
Allohning huzurida "Sadoqatli" banda deb
yoziladi. Yolgonchilikdan hazar qilinglar, c
hunki yolgonchilik yomon ishga boshlaydi, yomon
ish esa dozaxga boshlaydi. Bir kishi yolgon gapiraversa, shu ishda bardavom bolsa,
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
Mominlar ozlarining solih amallari bilan xoti
rjam hayot kechirishga zamin tayyorlaydilar.
degan tahlika ular uchun mutlaqo b
egona tuygu. Rostgoylikni
hayotlariga shior qilib olgan baxtiyor bandalar
ga Alloh taoloning quyidagi xushxabari bor:
ϳ˶ﺪ˶ϟﺎ˴Χ
˵رﺎ˴ﻬْϧϷا
ﺎ˴ﻬ˶ﺘْﺤ˴ﺗ
ْϦ˶ϣ
ي˶ﺮْﺠ˴ﺗ
˲تﺎﱠϨ˴Ο
ْϢ˵ﻬ˴ϟ
ْϢ˵ﻬ˵ϗْﺪ˶λ
˴Ϧϴ˶ϗ˶دﺎﱠμϟا
˵ϊ˴ϔْϨ˴ϳ
˵مْﻮ˴ϳ
ا˴ﺬ˴ه
˵ﻪﱠϠϟا
˴لﺎ˴ϗ
˵Ϣϴ˶ψ˴όْϟا
˵زْﻮ˴ϔْϟا
˴ﻚ˶ϟ˴ذ
˵ﻪْϨ˴ϋ
اﻮ˵ο˴ر˴و
ْϢ˵ﻬْϨ˴ϋ
˵ﻪﱠϠϟا
˴ϲ˶ο˴ر
اًﺪ˴ﺑ˴أ
ﺎ˴ﻬϴ˶ﻓ
"Alloh: "Bu kun rostgoylarga rostgoyliklari ma
nfaat beradigan kun. Ularga ostidan suvlar
oqib turgan jannatlar bor, unda abadiy-boqiy bolu
rlar. Alloh ulardan rozi boldi. Ular Allohdan
rozi boldi. Bu esa, ulug yutuqdir" dedi
Mazah qilib ozgalarni kamsit
ekanligi hammaga malum.
ligini Alloh taolo quy
ْϦ˶ϣ
˲ءﺎ˴ﺴ˶ϧ
ϻ˴و
ْϢ˵ﻬْϨ˶ϣ
اًﺮْϴ˴Χ
اﻮ˵ϧﻮ˵ﻜ˴ϳ
ْن˴أ
ﻰ˴ﺴ˴ϋ
˳مْﻮ˴ϗ
ْϦ˶ϣ
˲مﻮ˴ϗ
ْﺮ˴Ψْﺴ˴ϳ
اﻮ˵Ϩ˴ϣﺁ
˴Ϧϳ˶ﺬﱠϟا
ﺎ˴ﻬ͊ϳ˴أ
ﺎ˴ϳ
˶بﺎ˴ﻘْϟϷﺎ˶ﺑ
او˵ﺰ˴ﺑﺎ˴Ϩ˴ﺗ
ϻ˴و
ْϢ˵ﻜ˴ﺴ˵ϔْϧ˴أ
او˵ﺰ˶ϤْϠ˴ﺗ
ϻ˴و
ﱠϦ˵ﻬْϨ˶ϣ
اًﺮْϴ˴Χ
ﱠϦ˵ﻜ˴ϳ
ْن˴أ
ﻰ˴ﺴ˴ϋ
˳ءﺎ˴ﺴ˶ϧ
˵Ϣْγϻا
˴βْΌ˶ﺑ
˴نﻮ˵Ϥ˶ϟﺎﱠψϟا
˵Ϣ˵ه
˴ﻚ˶Ό˴ϟو˵ﺄ˴ﻓ
ْﺐ˵ﺘ˴ϳ
ْϢ˴ϟ
ْϦ˴ϣ˴و
˶نﺎ˴ϤϳϹا
˴ﺪْό˴ﺑ
˵قﻮ˵ﺴ˵ϔْϟا
"Ey, imon keltirganlar, bir q
avm ikkinchi bir qavmni m
asxara qilmasin. Ehtimol, ular
bulardan yaxshidir. Shuningdek, ayollar ham bir-
birlarini masxara qilmasin. Ehtimol, masxara
qilinganlar masxara qiluvchilardan yaxshiroqdir. O
zlaringizni ayblamangl
ar, bir-birlaringizga
laqab toqimanglar. Iymonli bolgandan song,
fosiqlik ismlari qandoq
ham yomon. Kim tavba
qilmasa, unday kishilar zolimdur"
Johil kimsalar kundalik hayotin
ing deyarli har daqiqasida ozgal
arni kamsitib, mazah qilish
holatlarini koramiz. Ular odamla
rning jismoniy nuqsonlari, kiyimi,
moddiy ahvoli, gaplashish tarzi,
muomalasi kabi boshqalarga
daxli yoq xato va kamc
Bazan esa ulardagi
yutuqlarni korolmaslik oqibatida yaxshi narsalar
dan ham mazah qilish uchun mavzu topadilar. Mazah
qilish deganda, bazi odamlar bir yoki
bir necha kishining zaif tomonini
nishonga olib, boshqalarning
ular ustidan qah-qaha otib
kulishlari tushuniladi. S
huningdek, soz bilan bi
rga, koz qarashi, yuz
ifodasi, istehzoli tabassum, ayri
m tana azolarining notabiiy harak
ati bilan ham mazah qilinadi.
Mazah qilayotgan odam uchun mazah
qilinayotgan kishining dili ogrish
i, kayfiyati buzilishi, xafa
bolib yiglashi muhim emas. Bu k
abi johil kimsalar uc
hun eng muhimi, ozini
katta tutib, odamlar
etiborini qaratish va mazah qi
lingan kishini kamsitib, obrosini
tokishdir. Ular Alloh taolo
boshqalarning obrosini tokib, dilozorlik qilishni
johil kimsalardir. Quron xulqidan
bexabar, hisob kuni va oxirat
hayotini oylamay bunday nobop
˳ة˴ﺰ˴Ϥ˵ϟ
˳ة˴ﺰ˴Ϥ˵ه
˷˶Ϟ˵ﻜ˶ϟ
˲Ϟْϳ˴و
"Har bir obro tokuvchi va ayblovchiga vayl bolsin"
(Humaza, 1)
Islomda mominning qonini tokis
h qanchalik gunoh bolsa, obrosini
tokish ham shunchalik gunoh
hisoblanadi. Odamlar obrosini tokish, ularni xafa
sababli mominlar orasida ozgalarni kamsitish, maza
h qilishning har qanday ko
rinishi taqiqlangan.
ojiz tomonini eslatib, oshkor
mumkin bolgan har qanday harakatdan uzoq turadila
r. Ular yaqinlari, dost-birodarlarining harakati,
gap-sozida kamchilik sezsalar, odamlar orasida uni os
hkor qilmay, juda chiroyli usul bilan xatolarini
tuzatadilar. Islom dini talimoti boyicha bir odamni ma
zah qilish, obroyini tokish-uni oldirish va mol-
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
mulkini tortib olish bilan teng jinoyat hisoblanadi
. Alloh taolo Ozining haqqiga bandasi tajovuz qilsa
an banda orasidagi tajovuzlarni zulm
korgan banda kechirmaguncha, Alloh
Farosatli bolish
Quron bilan xulqlanish baxtidan benasib shunday
kimsalar borki, ularning
loqaydlik, manmanlik kabi salbiy sifa
tlar hukmron boladi. Buning asosiy
sabablaridan biri xudbinlikdir.
Xudbinlik ozgalarning
fikri, tuygulari, manfaatlariga ikkinc
hi darajali deb qarash, yoki umuman
ahamiyat bermaslik kasalidir.
Quronni rahbar qilgan mominlar jamoasida bu kabi holatlar
kuzatilmaydi. Nafslaridagi Islom axloqiga zid bolgan kamchiliklarni
tuzatishga bolgan intilish,
ularga xos afzalliklardan biridir. Nafsning cheksiz or
zularini yenga olgan momin boshqa mominlarga
nisbatan fidoyi va farosatli bola ol
adi. Ayni vaqtda farosatli bolish
Allohning Rasullariga xos fazilat
˶Ϧْϴ˴ﺗأ˴ﺮْϣا
˵Ϣ˶ﻬ˶ϧو˵د
ْϦ˶ϣ
˴ﺪ˴Ο˴و˴و
˴نﻮ˵ﻘْﺴ˴ϳ
˶سﺎﱠϨϟا
˴Ϧ˶ϣ
ًﺔﱠϣ˵أ
˶ﻪْϴ˴Ϡ˴ϋ
˴ﺪ˴Ο˴و
˴Ϧ˴ϳْﺪ˴ϣ
˴ءﺎ˴ϣ
˴د˴ر˴و
ﺎﱠϤ˴ϟ˴و
˵ءﺎ˴ϋ˷˶ﺮϟا
˴ر˶ﺪْμ˵ϳ
ﻰﱠﺘ˴Σ
ϲ˶ﻘْﺴ˴ϧ
ﺎ˴ﺘ˴ϟﺎ˴ϗ
ﺎ˴Ϥ˵ﻜ˵ﺒْτ˴Χ
ﺎ˴ϣ
˴لﺎ˴ϗ
˶نا˴دو˵ﺬ˴ﺗ
˲ﺮϴ˶ﺒ˴آ
˲Φْϴ˴η
ﺎ˴ϧﻮ˵ﺑ˴أ˴و
ﻰ˴ﻘ˴ﺴ˴ﻓ
ﺎ˴Ϥ˵ﻬ˴ϟ
"Qachonki Madyanning suvi-qudugiga yeti
b kelgach, u yerda bir top odamlar
sugorayottanlarini kordi va ulardan quyiroqda ikki ayol
(oz qoylarini quduqtsan)
turganlarini korib: "Sizlarga ne boldi
(Yani nega qoylaringizni sugormay turibsiz)?"
Ular "Biz to podachilar
qaytarmaguncha sugora olmaymiz. Otamiz esa qari chol
(yani qoylarimizni sugorgani kela olmas)",
dedilar. Shunda
(qoylarini)
Muso alayhissalom ziyrak tortib, yordamga
muhtoj bolgan ayollarga vaqt otkazmasdan
komaklashishida mominlar uchun buyuk ibrat bor.
Iymon keltirganlar Muso
alayhissalomning Quron
oyatlarida maqtalgan bu fazilatini
hlari foydadan xoli emas. Qiyin
ahvolda qolgan odamni ko
rganda, u xoh tanish, xoh notanish
bolsin qolidan kelgan yordamini
ayamaslik, ruhiy iztirob chekayotgan
yaqinlariga bisotlaridagi eng shir
in sozlar bilan tasalli berish,
konglini kotarish, yaxshi niyat
yolida qilingan kichik har
akatni ham ragbatlant
irib, maqtov sozlar
aytish insonning nozik tab, buyuk
Atrofdagilarga qiyinchilik tugdirmaslik, ularni
bezovta qilmaslik, tashvishga solmaslik ham
farosatli insonga xos fazilatdir. Kundalik hayotimizda
uchraydigan odtsiy bir miso
l: oila azolaridan bir
nonushta qilib, eshikni qattiq. y
akatlari bu bilan cheklanmaydi.
Ular bu axloqiy si
qarab imkon qadar ozlarida namoyon qiladilar.
Kopchilik foydalanadigan ashyolar va joylarni iflos
qilish, jamoat joylarida qattiq gapirish, televizor
ovozini ota balandlatib kor
ish, huda-behuda gaplar bilan suhbat
doshining vaqtini olish kabi
boshqalarga yoqmaydigan harakatlar mo
larning bir-birlarini ozaro
sozsiz tushunishlari, nozik did, yuksak farosa
tga asoslangan har qanday
munosabatning umri
boqiyligiga kafolatdir.
Bir-birlari bilan shu fazilat asosida yaqin
munosabatda bolganlar oras
ida ozaro muhabbat,
hurmat hukm suradi. Bunday odamlar bir-birlarining
borligiga shukur qiladi
lar, Alloh ularni
dilar, qayta uchrashish ularga zavq
bagishlaydi. Buning aksi riyoga
asoslangan muhabbat, yolgon hurmat, foyda olish,
manfaat korish maqsadida tutingan dostlik
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
Islom axloqi har zamon va har makonda barcha ma
naviy fazilatlar kabi mehmondostlikning ham
juda yorqin va ibratli namunasini
korsatgan. Mehmondost
lik mominga xos xisl
at bolib, odamlar
ortasidagi dostlik, birodarlik al
shga xizmat qiladi.
Shuningdek, mehmonga
ehtirom korsatish mominning A
llohga va oxirat kuniga bolgan iy
sababli Islom axloqi mominla
rni mehmondost bolishga targib
qilgan. Quronda Ibrohim
alayhissalomning oliy darajadagi m
algani bunga misol bola
oladi. Alloh taolo u
zotning mehmondostligini quyidagicha bayon qilgan:
ْϟا
˴Ϣϴ˶ها˴ﺮْﺑ˶إ
˶ϒْϴ˴ο
˵Κϳ˶ﺪ˴Σ
˴كﺎ˴ﺗ˴أ
ْϞ˴ه
˴Ϧϴ˶ϣ˴ﺮْﻜ˵Ϥ
˲مْﻮ˴ϗ
˲مϼ˴γ
˴لﺎ˴ϗ
ﺎًϣϼ˴γ
اﻮ˵ϟﺎ˴ﻘ˴ﻓ
˶ﻪْϴ˴Ϡ˴ϋ
اﻮ˵Ϡ˴Χ˴د
ْذ˶إ
˴نو˵ﺮ˴ﻜْϨ˵ϣ
˳Ϧϴ˶Ϥ˴γ
˳Ϟْﺠ˶ό˶ﺑ
˴ءﺎ˴ﺠ˴ﻓ
˶ﻪ˶Ϡْه˴أ
ﻰ˴ϟ˶إ
˴غا˴ﺮ˴ﻓ
˴نﻮ˵Ϡ˵آْﺄ˴ﺗ
ϻ˴أ
˴لﺎ˴ϗ
ْϢ˶ﻬْϴ˴ϟ˶إ
˵ﻪ˴ﺑﱠﺮ˴ﻘ˴ﻓ
"(Ey Muhammad)
senga Ibrohimning karamli
mehmonlarining xabari
huzuriga kirib, "Salom" degan vaqtlarida, u
(maxfiy)
semiz buzoqni
keltirdi"
ularga yaqin surdi va
(Zoriyat, 24-27).
Ibrohim alayhissalomning Quronda vasf qili
ngan mehmondostligidan ib
rat olgan mominlar
mehmonni ochiq chehra bilan, salom berib qarshi olishl
ari, uning hurmatini joyiga qoyib, haqlarini
Mehmon ehtiyoj yuzasidan kelgan bo
lsa, uni ortiqcha savollar b
qilishga imkon berish kerak. Gaplar
ini diqqat bilan tinglagach, un
hojatini ravo qilish harakatida bolish kerak. Mehm
on kutish borasida rioya qilinishi kerakbolgan
odoblardan biri paysalga solmay dasturxon tuzash
va uydagi eng yaxshi ne
tortishdir. Mehmonni ovqatlanish uchun ortiqcha-ma
jburlamaslik, mehmondorchilikni ovqat pishirish
bellashuviga aylantirmaslik kerak. Shirin suhbat, mez
bonlik odobi, oilaviy ananal
ar, oila azolari bilan
yaqindan tanishtirish va bu bilan
oilasining ibrat boladigan tomonlar
i xususida maqtanmasdan, ogir
botmaydigan qilib goyat zukkolik
bilan fikr almashish lozim. M
ehmonning ozi dasturxonni yigish
taklifini bermaguncha dasturxon yigmaslik, ovqat
lanish uchun mehmonni ortiqcha majburlamaslik,
vaqtini olmaslik, nafsi ochlik qi
lib kop yemaslik, mezbon korsat
, uni xijolatga
qoimaslik, ziyofatdan song xonadon sohibining haq
qiga duo qilish mehmonning burchi hisoblanadi.
Oz ixtiyori bilan mehmon chaqirish borasida amal
qilinishi zarur bolgan qoidalardan yana biri,
mehmondorchilikning shariat doirasida va taklif qi
lingan mehmonlarning taqvodor, duogoy odamlar
hi vasallam shunday deganlar:
"Momin kishilar bilan dost bol va ta
omingni faqat taqvodor kiishlarga yegiz".
hmondostlik maqtanish va riyo maqsadida,
kishilarning boy-kambagalligiga
qarab tabaqalanmasligi kerak. Aksi
ncha, mehmonlar faqir, muhtoj
bolsa, ularni mehmon qilib siylaganligi uchun
savob ham koproq berilishini unutmaslik lozim.
Oramizda shunday kimsalar borki, uylariga kelgan
odamni tanisalar ham zorma-zoraki eshik
ochadilar. Uyga kiritishga majbur bo
lganda esa, tashrif buyurgan kishi
bilan istar-istamay gaplashib,
malol kelganini yashirmaydilar.
Uy egasining nosamimiy muomalasi,
albatga, mehmonlar dilini
ogritib, kelganligi uchun pushaym
onlik hissining ortishiga sabab boladi. Ularning xafa bolgani
mezbonning parvoyiga ham kelmaydi, aksincha vaqgi
kabi johil kimsalar
uomala qiladilar. Kelgan mehmon yuqoriroq
mansab egasi bolsa, uydagi eng yaxs
hi nematlar bilan dasturxon tu
zaydilar. Mehmon yaxshi odam
bolsa-yu, jamiyatda hech qanday mansabga ega bo
lmasa, dasturxonga qoygani narsa ham
Xulosa qilib aytadigan bolsak, insonlar orasi
da yaxshi munosabatlar, ch
iroyli suhbatlar, samimiy
lik va birodarlik fazilatl
Quron ilmi bilan kamol
topish orqali vujudga keladi.
Quron axloqiga kora mominning 24 soati. Horun Yahyo
www.ziyouz.com
кțȚțбхонаси
Momin odam insonlarning haqiqiy yurti oxirat yurt
i ekanligini, Yunus Emro tabiri bilan aytganda,
unda hamma insonlarning mehmon
ekanligini unutmasligi va shunga
munosib ravishda mehmonnavozlik qilishi kerak.
www.ziyouz.com


Приложенные файлы

  • pdf 11360378
    Размер файла: 546 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий