жедел жәрдем шпор


Толық сынық түрлері
көлденең сыну сызығы - сүйек ұзындығына көлденең келеді. . Түтікті сүйектерде,қысқа сүйектерде, тізе тобығы,өкше сүйегі және т.б. кездеседі.
қиғаш сыну сызығы - сүйек ұзындығына көлденең болады.Аяқ -қолдың ұзын сүйектерінде жиі кездеседі.
бойлық сыну сызығы - сүйек ұзындығына параллель, көбіне саусақ сүйектерінде немесе аяқ-қол ұзын сүйектерінің буын ұштарында
бұранда тәрізді сыну сызығы - бұранда тәрізді сызық түрінде
Аралас сыну - сызықтарынығ бірнешеуі Т тәрізді, Ш тәрізді, сына тәрізді сыну сызығы.Көбіне ішкі және буын айналасы сүйектернінің сынуында кездеседі.
Шаншылған сүйек сынығы - басқа сүйекке еніп, шаншылып кетеді.
Сүйек тұтастығының бұзылуы саны бойынша жекеленген және көптеген, жарықшақты болады.
Сынық белгілері
- сынған жердің қатты ауыруы
- аяқ-қол функцияларының бұзылуы, толық сынық кезінде анық, ал толық емес сынық кезінде және шаншылған немесе аяқ-қол сүйегінің бірі сынуы кезінде онша білінбейді.
- аяқ-қол сүйектерінің қысқаруы, формасының өзгеруі
- зақымданған жердегі қалыпсыз қозғалыстың болуы
- кейде сүйек сықырлауы
- дене қызуының көтерілуі
- бас сүйегі, қабырға, омыртқа мен жамбас сүйектері сынған кезде, бас пен омыртқа кемігі, өкпе, қуық және басқа мүшелердің зақымдану белгілері айқындалады.
Жарақаттық шок ауырлығына қарай 4-ке бөлінеді
1. жеңіл - аурудың жалпы жағдайы қанағаттанарлық, бозарған, тамыр соғысы минутына - 90-110. Жоғарғы артериялық қан қысымы 90-100мм сынап бағанасына тең.
2. орта- аурудың жалпы күйі ауру,бозарған,кейде мазасызданады. Теріні суық тер басады, тамыр соғысы минутына -110-130. Артериялық қан қысымы 70-85 мм сынап бағанасы.
3. ауыр - аурудың жалпы жағдайы өте ауыр, тамыр соғысы минутына -130-160рет. Артериялық қан қысымы 60-70мм сынап бағанасы және одан да төмен болуы мүмкін.
4. ақтық немесе жанталасу жағдайы - естен танады, тамыр соғысы өте әлсіз, тіпті санауға келмейді. Артериялық қан қысымы төмен түсе береді,50мм сынап бағанасынан төмен немес анықталмайды. Тыныс алуы үстіртін және жиілей түседі. Мұндай күйде көбіне өлімге душар етеді.
Күретамырдан қан кету кезіндегі алғашқы көмек
Егер қан қара түсті болса және жарадан ақырын немесе әлсіз тамыр соғулы ағынмен ақса онда ол күретамырдан қан кету белгісі. Ірі күретамырдан қан кетуі қанды тез жоғалтудан науқас өміріне қауіп, сондай-ақ ауа эмболиясына алып келеді.
Кез-келген күретамыр қан кетулері кезіндегі алғашқы жәрдем басып тұратын таңбаны салуда, суықты және жоғары көтеріп қоюды талап етеді. Басып тұратын таңбаны жарадан төмен салады, өйткені күретамыр қаны периферия тамырларынан жүрекке қарай көтеріледі.Осындай басып тұратын таңба бірнеше стерильденген дәкеден немесе ағытылмаған бинттен тұрады, онда жгут немесе эластикалық бинт салынады.Күретамыр жгутын дұрыс салынғандығы туралы қан тоқтауы,бірақ басқан орыннан төмен тамыр соғуы арқылы анықталады.Бинттен жоғары қан ағу көзіне мұз оралған киімді немесе сумен толтырылған грелканы салу қажет.30-40 минуттан кейін суықты 10минутқа алып тастау керек, себебі осы аймақтағы жалпы қан айналымын қалпына келтіру қажет. Егер қан кету аяқ-қолдан болса, онда оны жоғары көтеру қажет.
Қышқылдармен, сілтілермен уланған кездегі алғашқы көмек.
Улану кезінде дәрігерге дейінгі көмек емдеу мекемелері немесе үй жағдайында көрсетіледі. Қышқыл немесе сілтілермен уланған кезде құсуды шақыруға болмайды.Бұл кезде кисель, өсімдік майы, сары жұмыртқа беру керек.Көбіне ұйқышылдық болады,бірақ науқасты ұйықтатпау керек.Ол үшін мұздай сумен бетін жуып,шәй береді.
Көзге түссе көзді жуу керек,0,250/0 новокаин ерітіндісімен тамызу
Зақымдалған аймақты сүт қышқылы, лимон қышқылымен нейтралдау
Ішке түссе 1-1,5л су ішкізіп,құстыру
Асқазан аймағына мұз басу
Қан тамырларда спазм туғызу үшін мұз бөліктерін жұтқызу
Ауызда көп мөлшерде сілекей бөлінсе, резина баллонмен сору.
Жедел медициналық жәрдем негіздері – медициналық көмек көрсетуде әр түрлі ауруларда, көптеген зақымдануларды теориялық тұрғыда көмек көрсету болып табылады.Кенеттен қатты ауырғанда, мертігіп жарақаттанғанда және адамның денсаулығымен өміріне қатер төнетін басқада жағдайда дәрігер келгенше жарақаттанған адамды емдеу мекемелерге жеткізгенше алғашқы қарапайым жәрдем шаралары жасалуға тиіс.Ауырған не жарақаттанған адамдар кейде өзін өзі жәрдем жасай алады. Мұндағы ең басты мақсат- жарақаттану зардабын одан әрі оршітпеу.Екінші міндет- қарапайым медициналық дәрәдәрмектермен құрал жабдықтарды пайдалана отырып, оқиға болған жерде алғашқы дәрігерлік жәрдем көрсету.Үшінші міндет- дереу жедел көрсететін дәрігердоі шақыру,не жарақаттанған адамды жақын арада медипциналық мекемелерге жеткізуге ұйымдастыру.Алғашқы жәрдем амалдарын қолданғанда, аурудың немесе жарақаттың жалпы сипаты ескеріледі.Жарақаттанған жағдайда аққан қанды тоқтату шаралары жасалады.Алғашқы жәрдемнің ең басты міндеті- өміріне қауіп төнген адамды өлімнен арашалау. Әдетте адам өлген сәтте оның әртүрлі оргндармен организміндегі тканьдер тіршілігін сол бойда емес бірте бірте тоқтатады, сондықтан оның қызметін, соның ішінде негізгі тіршілік қызметін де-қан айналымы мен тыныс алуын- кейбір жағдайда қалпына келтіруге болады.Тірілту қысқа уақат ішінде- клиникалық өлім сәтінде, яғни таныс алуы мен қан айналысы тоқтаған мезетте, әдетте, 4-5 минут аралағында жүзеге асырылады.Бұдан кейін биологиялық өлім басталадыда, адамды тірілту ақыл есін қалпына келтіру өте қиынға түседі.Клиникалық өлім мертігуден уланудан қатты тоңудан не қатты қызудан, суға батып тұншығудан, көмейдің ісінуінен, тыныс жолдарына әлдененің тұрып қалуынан,ток соғу салдарынан, тыныс тарылғанан, кенеттен ұстаған сырқаттан (миокарт инфаркті,ми қан айналысының бұзылуы) басқада сабаптерден болуы мүмкін.
Қан кету кезіндегі жедел көмек. Жараланудың барлық түрінде де қан тамырларына зақым түседі.Соның салдарынан көбіне денеден қан шығатынын байқаймыз.Жарақат кезіндегі зақымдалған тамырлардан қанның ағуы қан кету деп аталады.Қан кету түрлері:Зақымдалған тамырдың сипатына қарай қанның ағуы артериялық(күре тамырлық),веналық(көктамырлық),капилярлық(көктамырлық) және перенхиматоздық болып бөлінеді.Қан кету кезіндегі ең алдымен, қан тамырлары-күретамыр, артерия, капилярлы зақымданғанын біліп алу қажет.Осыған байланыста алғашқы жәрдем көрметіледі. Артерия зақымданған кезде қан ақшыл қызғылт түсті болады және жарадан атқылайды. Артерия қаны жүректаен перифеарияға түсетіндіктен қан ағуын зақымданған жерден жоғары дерден тамырды басу қажет.Артерияны сүйекке қатты қысу арқылы қысуға болады. Егер қан кетү иық маңының және қолдың орташа және төменгі үштен бі бөлігіндегі жарадан болса ииық артариясын басу қажет егер қан кету иық буындары қолтық асты бұғана аймағындағы жарадан кетсе онда бұғана немесе ұйқа артериясын басады егер аяқ жақтан қан кетсе онда жамбас артериясын басады.
Жарақаттың түрлері.
1.Терінің бүтіндігінің бұзылуы бойынша жарақаттар бөлінеді:ашық және жабық жарақатар. Ашық жарақатқа лпамен ағзалардың анатомиялық тұтастығының бұзылуы жатады.Жара сынық, күйік, буынның таюы.Жабық жарақатқа сіңірдің созылуы бұлшық еттің жаншылуы аяқ қолдың буындары шығуы сүйектің жабық сынуы.2.Жедел және созылмалы жарақаттар.Жедел дегеніміз ағза ұлпасында бір сәтте қатты әсер етуі нәтижесінде пайда болға зақымдану.Созылмалы дегеніміз аз күштің көп мәртте және тұрақта әсерінен пайда болған зақымдану.3.Тікелей және тікелей емес.Тікелей жарақаттар соққы тиген жерде пайда болады.Тікелей емес ағзаның басқа жерінде пайда болған жарақатта.4.Қайтымды және қайтымсыз жарақаттар.
Үсіктің дәрежелеріне сипаттама.Үсіктің бірінші дәрежесі-науқас зақымданған аймақтық ашып, сыздап ауырсынудан, буындардың қақсауынан кейде шыдатпайтындай қышынуға, терінің ісінуіне әр түрлі дәрежедегі жансыздануға шығымданады. Үсіктің 2-дәрежесі-жоғарыдан шығымдар болады. Тек интенсивтілігі біріншіге қарағанда күштіріек сонымен қатар алғашқы 2-3 күн ішінде көпіршіктер пайда болады ауырсыну 3-4 күнге созылады. Үсіктің 3- дәрежесі-жұмсақ тіндердің және терінің некрозы пайда болады.3 кезеңмен жүреді: 1.Көпіршіктену және өліеттену;2.Өліеттенген тіндердің түсіп грануляцияның дамуы;3.Тыртықтану және эпителизация. Үсіктің 4-кезеңі- тотальды өліеттену айын көрінеді, айқын демаркационды линия 12 күннен соң пайда болады. Алғашқы көмек:тіндердің температурасын қалпына келтіруге, шоктық жағдаймен күресуге, қан айналымды қалпына келтіруге, тіндік гиппоксияны ликвидациялауға негізделген.
Улану кезінде дәрігерге дейінгі алғашқы көмек. Улану кезінде дәрігерге дейінгі алғашқы көмек үй жағдайында немесе емдеу мекемелерінде көрсетіледі.Тағаммен улану себептері көбінесе сапасыз ет өнімдері, бұзылған балық ,қышқыл сүт өнімдері, саңырауқұлақ, жабайы өсімдік және жидектер. Науқасқа көп мөлшерде су ішкізу керек.Есінен танса су ішкізбейді, құсуды шақыру керек. Ол үшін тұзды жылы су ішкізіп, екі саусақты тіл түбіріне апару керек.Егер науқас жатса басын бір қырына бұру керек. Уланған науқасқа белсендірілген көмір таблеткасын жылы сумен ішкісу. Қышқыл немесе сілтілермен уланған кезде құсуды шақыруға болмайды, бұл кезде кисель өсімдік майы, сары жұмыртқа беру керек. Көбіне ұйқышылдық болады но науқасты ұйқтатпау керек.Ол үшін мұздай сумен бетін жуып, шай береді. Қатты қозу кезінде төсекке жатқызып тез әрекет жасауына мүмкіндік бермеу керек. Тырысулар пайда болса, науқастың денесін жылытып, грелка қою керек. Қандай улану болса да медмекемекге апару керек. Егер уланды деп күдіктенсеңіз мыналарды жаса: жас сәби ұйықтамай тынышы кетсе, оны құстырып тастаңыз, тамағына сұқ саусағыңызды салыңыз немесе бір ас қасық ипекак сиропы н кейін бір стакан су ішкізіңіз немесе иіс сабынмен ас тұзы қосылған су ішкізіңіз.Егер сізде активтенген көмір езілген бір кесе су боса соны береңіз. Ересек адамға бұл микстурадан 2 стакан ішкізіңіз.
Мұнай газымен улану кезінде алғашқы көмек.Құрамына күкіртсутек кіретін мұнай газдары анағұрлым қауіпті болып табылады.Күкірт сутегі көп шоғырлануда нашар сезіледі немесе мүлдем сезілмейді.Күкірт сутегінің бұл қасиеті қауіптіліктің жоқтығы туралы жалған әсер береді.Күкірт сутегімен улану кезінде зардап шегушіні таза ауаға шығару, тыныс алуды қиындататын және өысатын киімнен босату, жылы орау, жылыту, аяғына шілтер қою, қою шай не жылы үт беру керек. Егер оттек болса оны ұзақ уақыт шамалы үзіліспен беру,егер зардап шугушінің тыныс алуы нашарласа қолдан тыныс алдыру керек.
2-дәреже
Суға бату кезінде алғашқы көмек. Дәрігерге дейінгі көмекті науқастың жағдайына байланысты көрсетеміз.Егер науқас санасы айқын. Пульсі ,тыныс алуы жақсы болса қатты құрғақ жерге жатқызып басын денесінен төмен түсіріп киімдерін шешіндіріп құрғақ шашықпен сүртеміз.Аузына назар аударамыз,науқастың жағдайы нашар болса науқасты судан шығарып жасанды тыныс алдыру керек.Науқаста тыныс алу жоқ болып жүрегі ұрмай тұрса жасанды тыныс алдырумен қатар жүрекке жанама массаж жасаймыз.Тез ауруханаға жеткіземіз.
Реактивті периодқа дейінгі кезең дегеніміз не. Дореактивті период үсік жарақатын алғаннан бастап дененің жылығанға дейінгі уақытты қамтиды. Кезкелген үсіну жарақаты жасырын кезеңнен басталады, оған үсіну процессінің алғашқы белгіліері сол аймақтың жансыздануы,қышуы байқалады. Аяқтың үсуі кезінде науқас жүре алмайды, аяқтарының қозғалысын сезбейді кейде аяқтарының қатты ауырғанына, мұздағанына шағымданады. Бұл стадияда тері түсі мраморға немесе цианозды сұр түске өзгереді. Сезімтплдықтың әр түрлі өзгерістері байқалады, күйдіру, ашу, жансыздану сезімдері байқалады. Науқас тежелген ,қимылы шектеледі. Дене температурасы 36С-тан төмен болады.
Электрожарақат кезінде дәрігерге дейінгі алғашқы көмек.Ағзаға электр тогынан зақым келуі. Электрлі жарақаттану бір жерде және жалпы болады. Қысқа тұйықталу нәтижесінде миының бір бөлігінде тоқтың әсерініен бір жерде электрден жарақаттану болады. Электрлік жарақаттану электр тогының ағза арқылы өтіп тікелей әсер етуінен пайда болады. Зақымға ұшырауда бұлшық еттер тамырларының тартылуы жүрек қызметінің нашарлауы, тыныс алу жолдарының бұзылуы байқалады.Найзағай жарақаты электр жарақаты белгілеріне ұқсас, есту қабілеті нашарлайды, сөйлеу қабілеті төмендеп, теріде қара-көк түсті дақтар пайда болады. Көмек: науқасты міндетті түрде ток әсерінен босату, рубильникті өшіру, электр сымын шауып, лақтырып тастау. Қолдан дем алдырып, жүрекке массаж жасап, науқвсты емдеу мекемесіне жеткізу керек.
Травмалық шок және дәрігерге дейінгі алғашқы көмек. Ағзаның қан айналысының жай жүруінен травмалық шок пайда болады.1. Ағзаның әлсізденуі;2. Бас айналуы,жүрек айнуы; 3.Қатты сусау; 4. Терлеу;5.Ақырын және біркелкі емес пульс;6.Тез дем алу.Сіздің іс-әрекетіңіз:1. Науқасты басын төмен аяғын жоғары қаратып жатқызу; 2. Оны тыныштандыру; 3. Белдігін, түймелерін босату; 4. Ж.Ж шақырту; 5.Науқасты көрпемен орау,грелканы қолданбаған жөн; 6.Ернің сулау, бірақ су ішкізбеу,өйткені ол адамның ауруханаға барғанда анестезияны уақытында жасамауға апарады;7. Адамды қозғалтпау керек; 8.Егер дем алу қиын болса, адамды кеудеге жатқызып, басын қисайту керек; 9.Егер адам дем алмаса, жасанды дем алдыру.
Сіңірдің созылу белгілері.Көп жағдайда тізе буын сіңірі созылады.Бірақ иықты да қолды созып алуға болады. Барлық жағдайда зақымгың ауыруы сынғандай ауырады. Әсіресе сіңір жыртылғанда, сондықтан соңғы диагнозды рентгенографиядан кейін ғана қоюға болады. Белгілері: 1. Қатты ауыруы;2.ісінуі; 3. Тері түсі өгеруі. Емдеуі: Созылған теріге қысымды азайту. Запястья зақымданғанда қолды байлау арқылы оның ауруын жеңілдетуге болады. Тобық сіңірі созылғанда жатып аяқ астына жастық қою керек. Алғашқы кезде салқын кейін жылы таңу керек. Егер ауру және ісік басылмаса дәрігерге барған жөн.
Капиллярдан қан кету белгілері.Жаракат кезіндегі закымдалган тамырлардан каннын агуы кан кету деп аталады.Кан кету турлері: закымдалган тамырдын сипатына карай каннын агуы :1,артериялык2,веналык3,капиллярлык 4,паренхиматоздык.Кылтамырлык кан кету усак тамырлардан агады,ол тамшылап агады,оздігінен токтайды,Капилярлык канн кету белгілері: Жаранын барлык жерінен акырын канн кетуі – капилярлык канн кетудін корсеткіші,Осындай кішкентай жара кезінде бундай канды токтау,егер наукас канынын дурыс уйымауынан улкен киындык тудырады,Капилярлык канн кету кезінде комек: Басып туратын танбаны салыныз,егер сиздин кобдишанызда губка болса,оны жарага салу кажет,одан кейін басып туратын танбаны жасау керек,егер ондай губка болмаса онда жарага бирнеше кабат марлени салады,ол басып туратын танбаны кадагалайды,егер жара аяк-колда болган жагдайда,оган жогары жагдай жасау керек,жане калыпты жагдаймен суыкты(музбен)камтамасыз ету кажет.
Алакан тасілі
:Куйік аумагын аныктаудын 2 адісі бар:1,алакан тасілі2,тогыздык тасілі.Алакан тасілі дегеніміз-бул зардап шеккен адамнын алаканымен закымдалган аумакты олшеу аркылы аныкталады,Сондай бір алакан – 1 % тен болады, Тогыздык тасіл дегеніміз – адамнын денесін шартты турде боліктерге боліп,онын ар болігі 9% тен болады,Бас –мойын 9%,бір жогаргы шеткі муше 9%,бір томенгі шеткі муше 9%,дененін арткы беті 18%, алдынгы беті 18%,дененін беткей аралыгы 1%.
Жгут қою адістері.Ширатпа жазда 2 сагаттан артык ,ал кыста 1 сагаттан артык койылмайды,булл аяк-колдын жансыздануына акеліп соктырады.1,Ширатпаны салар алдында-созады да тартуды алсіретпей аяк-колга салады,булл жагдайда ширак кабатынын арбір орамын алдын-ала салады,Кысудын жеткіліктігін бакылау: куре тамырдын сезімтал жерлерінде тамыр согуынын жогалуы жане каннын токтауы болып табылады, Алсиз койылган ширатпа кан агуды кушейтуі мумкін,катты тартылган ширатпа жуйкені закымдауы мумкін.2,Таякшаны бурау аркылы жгуты кысып канн токтаганша тартады.3,Байланган таякша ашылып кетпес у шін бинтпен орау кажет,Кан журуінін токтап калмауы ушін арбір 15 минут сайын,жгутты босатып отыру керек.Ширатпа кан токтатудын сонгы тасілі:1,Жаракаттын жогары жагына ,жумсак орамнын(закымданушынын киімдерінен)устіне жгут салу керек,жгут салып болган сон оны созу керек,2,Бірінші орауды байлаудын алдында,канн тамырларынын согуын,каннын токтамаганын,токтаганын кору кажет,Ал жгут астындагы терінін агарганын кору керек,3,жгуттын келесі орамын катты кыспай орау керек,Ораган да шыгыс багытында спираль тарізді етіп,алдынгы орамды басып орау керек,4,ширатпанын жанына тура уакытымен кунін корсетіп малімдеме калдыру кажет,Жгутты тангыш жане шинамен орамау керек,Корінетін жерге жгут корсетіп кою керек:1,Кан тамырды басып турып,бірнеше кабат салынган тангышты немесе бірнеше кабат оралган бинтпен байлау кажет,2,егерде тангыш суланса,жогаргы жагына тагыда бірнеше кабат тангыш салып,алаканмен басу кажет,3,Кан коп кеткен жагдайга аягын жогары котеру,капилярлык,веноздык кан токтату тасілі ретінде колдану,
Өлім белгілерін аныктау
.ӨлІм белгІлері:Адам өлімі 2 фазадан турады:1,Клиникалык2,Биологиялык.Клиникалык өлім 5-7 мин созылады,наукас дем алмайды,журек согуы аныкталмайды,бірак ,организмде тіндік денгейде кайтымды процестер болу мумкін,Бул уакытта организм кайта тірілуі мумкін,8-10 мин сон биологиялык өлім болады,Бул фазада организмди кайта тірілту мумкін емес,Омірге кажетті агзаларда кайтымсыз процесс болады: бас миында,журекте,өкпедеКүмән тугызатын белгілер: дем алмайды,журек согуы аныкталмайды,инеге тері реакциясы болмайды,карашык катты жарыкка реакциясы теріс манді болады,Карашык кұрғамайды Айқын маліметтік белгілер: кабактын караюы,козді колмен басканда карашыктын кұрғак жане мысык көзді сиякты болуы,мәйіттік белгілер пайда болады,ол өлген сон 1-4 сагат аралыгында басынан басталады,дененін муздауы,мәйіттік дақтар пайда болады.
Жасанды тыныс беру тасілі.Жасанды тыныс беру наукаска жасанды тыныс беру егер наукас тыныс алмаганда немесе нашар алса жасалады,жасанды тыныс беру ауыздан-ауызга немесе ауыздан-мурынга тыныс беру аркылы жабірленушінін өкпе сиымдылыгын калпына келтіруге болады,бул кезде берілген ауа наукас физиологиялык комек корсете алады,жасанды тыныс беру ушин наукас аркасымен жатуы керек,Тыны салу жолдарын кысатын киім туймелерін агыту,жогаргы тыныс жолдарында ауанын өтуін кадагалау,сонымен катар ауызда құсық калдыктары,кұм,шөп болуы мумкін,оларды сұқ саусак аркылы тазалап,бинт немесе шуберек аркылы суртіп ауа жіберу кажет,(журекке тікелей емес массаж жасау)
Реанимациялық шараларды қолдану тасілі.Егер закымданушы есін білмесе тыныс алу,пульс болмаса,тері кабаттары көгерген,карашыгы кенейген болса тез арада организмнін омірлік манызды органдардын функциясын калпына келтіру ушін жасанды тыныс беру жане журекке сыртттай массаж жасау аркылы жургізіледі,Наукастын тыныс алуымен кан токтатудагы уакытын байкау кажет,Жасанды тыныс жане журекке сырттай массаж жасаганда уакытты жане онын узактыгын аныктау жане буларды медициналык кызметкерге айту кажет.
Журекке тікелей емес массаж жасау.Журекке массаждың көрсеткіші жүрек қызметінің бұзылысына қосымша мына белгілер болғанда қолданылалы:терінің бозаруы мен сұрлануы,естен тану,ұйқы артериясыеда пульс анықталмағанда,тыныстың тоқтауы мен қалшылдауыда жүргізіледі.Науқасты тегіс тақтайға жатқызып,басын барынша шалқайтып,аяқ жағын көтеріңкі етіп қою керек.Массаж жасаушы адам алақандарын бірінің үстіне бірін қояды.Алақанның негізі төс сүйегі мен семсер тәрізді шеміршектің қиылысқан жерінен екі саусақ тұруы керек.Қолды тік,шынтақ буынында имей ұстап,дене салмағымен омыртқаға қарай 4-5см ығыстырып,ырғақпен басады.Массажды 15рет дене салмағымен жасап 2рет ауыздан ауа үрлейді,сосын қайта 15рет массаж жасап,қайта 2рет ауызға жасанды дем береді.Жүрекке массаж минутына 60тан кем болмауы керек.Әр үрленген соң тамыр соғуын тексеріп отыру қажет.Реанимациялық шаралардың әсерін үнемі бақылап отыру керек.Оны тері жабындылары мен шырышты қабаттардың түсінің өзгеруінен,қарашықтардың тарылуынын және жарыққа реакциясының болуынан,кенеттен тыныстың пайда болып,оның реттелуінен және ұйқы артериясында пульстің пайда болуынан білуге болады.

Естен тану.Алғашқы көмек.Естен тану-қысқа уақытта ес жоғалту,жүректің және тыныстың әлсіреуі.Ми қан айналымының қамтамасыз етілуінің жедел бұзылысында бірнеше секундтан 5-10мин созылады.Естен тану болуы мүмкін;қорқыныш,ауыр ауырсынуларда,дене қалпын тез өзгерткенде.Естен тану көбіне ауыр нервтік психикалық травма барысында,қажу,толқу,жан күйзелісінде болады.Белгілері.Науқас басының айналуын,жүрек айнуын,көздерінің бұлыңғырлануын сезінеді.Терісі тез сұрланады,салқын тер,шеткі мүшелердің салқындауы,әлсіз пульс.Асқынуы жоқ естен тануда 30-40минутына.Тыныстың бәсеңдеуі,беткей,әлсіз және сирек пульс 40-50минутына.Терлеу,шеткі мүшелердің мұздауы,тері түсінің сұрлануы болады.Алғашқы көмек.науқасты шалқасынын жатқызу,басын төмен,алын жоғары орналасуы керек.Жақсы тыныс алуы үшін киімнің мойнын және кеудесінің т.ймелерән босатамыз.Аяғына грелка қойамыз, бетін салқын сумен бүркейміз.Ауыр талма жағдайында жасанды тыныс алдырамыз.Есін жинаған соң ыстық кофе береміз.
Асептика және антисептика туралы түсінік.Жараға жұқпаның түсуі кез келген жараның жиі кездесетін және қауіпті асқынуларының бірі болып табылады.Міне,сондықтан да барлық хирургиялық жұмыстардың негізгі жара жұқпасының алдын алу қағидасына тіреледі.Жараның беткі қабатына тиетін нәрсенің барлығында ауру туғызатын микробтар болмау керек,сондай-ақ жараға түскен микробтарды барынша әлсірету керек.Жара жұқпасының алдын алу және онымен күресу үшін қазіргі заманда хирургияда жұқпадан сақтандырудың біртұтас жүйесін құрайтын асептика мен антисептиканың әр алуан тәсілдері қолданыллады.Микробтарды жараға түскенге дейін жоюға бағытталған,сөйтіп,оны жұқпаға ұшыраудан сақтайтын іс-шаралардың жиынтығы асептика деп аталады.Жарадағы микробтар санын азайтуға немесе оларды жоюға бағытталған іс-шаралар жүйесі антисептика деп аталады.

Күйіктер кезіндегі алғашқы дәрігерге дейінгі көмек көрсету.Терінің күюі-бұл жоғары температураның:от жалыны,ыстық су,ыстық бу,электр тогы,химиялық заттар:қышқыл немесе сілті;иондалған сәуле,радиация т.б. әсер етуінің нәтижесінде пайда болған жарақат.Күйіктер термиялық-оттан,будан,ерітілген заттардан пайда болған,химиялық қышқылдар және сілтілердің әсер етуінен,электрлік электр тоғы немесе электрлік доғанын әсер етуінен пайда болған.Ауыр күюлер кезінде зардап шегушінің киімдері мен аяқ киімін абайлап шешу-жақсысы оларды кесу керек.Терінің күйген жеріне қол тигізуге немесе оған қандай да бір мазь май вазелин немесе ерітінді жағуға болмайды.Күлдіреулерді жаруға ,күйген жерге жабысқан немесе басқа да шайыр заттарды алып тастауға болмайды.Жараға жабысқан немесе күйген киім қалдықтарын да сыпыруға болмайды.Күйген жерді басқа кез келген жара тәрізді байлау керек.Стерильденген материалмен немесе таза үтіктелген шүберекпен жабу ,үстінен мақта салып дәкемен бекіту керек.Алғашқы көмектің мұндай тәсілін көрсетуді күюдің бумен ,вольтті доғамен ,ыстық шайырмен ,конифольмен және сол секілді барлық түріне пайдалану керек.
Улы жәндіктер шаққан кезіндегі алғашқы көмек.
Жәндіктер шаққан кезде улы және басқа да заттарды тері астына енгізуі.Жәндіктің уы аллергиялық реакция шақырады,ауырлық дәрежесі ағзаның сезімталдығына байланысты немесе жәндіктің өмір сүруінде пайдаланылатын заттарына да байланысты.Көп жағайда жәндіктің уына ағзаның реакциясы жеңіл формада өтеді, ол негізінен ағзаны қоздырады,қышыну,күйдіретіндей ауырсыну және кішігірім ісіну, ол 2 күннен соң кетеді.Жедел кезеңде қызарулар, жоғары температура,буындарда ауырсыну және лимфоузлдардың ұлғаюы.Егер бір шағылған тағы болса жедел өлімге алып келеді.Тек кейбір адамдарда ғана анафилактикалық шокқа алып келеді:аллергиялық реакция жеңіл жүрек айну,ішектердің спазмы мен шаққан жерде сулы ісінген диаметрі5см болатын төмпешік пайда болады,жоғарыда аталған белгілердің бірі пайда болса тез арада дәрігерге қаралу керек.
Жыланның шағуы.
Егерде улы жылан шағып алған жағдайда тез арада жылан уына қарсы сары сулы екпені егу керек,ал егерде травма бекетінен алыста болсаңыз жылан уы қанға сіңіп кетпеуінің алдын алыңыз.Улы емес жылан қауіпті емес.Тістеген жерді бәрібір залалсыздандыру керек.Себебі кірді тазалау керек.Жылан шаққан кезде дереу уды сорып алу керек.Осы жағдайда ғана улану болмайды.уды сорып алуды 15-20мин жалғастыру керек.Жгутты пайдалануға,ішке алкогольді сусындар беруге, шаққан жердң кесуге немесе жағуға болмайды.Содан кейін жарақатты әлсіз ерітінді калий перманганатымен жуу керек,йод,спирт немесе көгілдір бриллиантпен залалсыздандыру керек.Тері астына 1мл 0,10/0 адреналин ерітіндісін енгізу. Жергілікті адреналин ерітіндісін салуға немесе циркулярлы түрде 0,50/0 новокаин ерітіндісін салу керек.Жергілікті суық көрсеткіш. Науқасқа енгізеді: Глюкокортикостероидтар, С,Р,К,В витаминдері, оксигенотерапия тыныс бұзылысы кезінде. Зақымданған шеткі мүшелерді шина көмегімен иммобилизация жасайды.Тыныштық жағдайын сақтап, ыстық тамақ, сусын ұсыну керек.Зардап шегушіні тез арада емдеу мекемесіне жеткізу керек.Ол жерде жыланға қарсы екпе егеді.
Кененің шағуы
Белгілері:қал сияқты қара дақ.Шаққан жері білінбейді,ауырмайды.Кенемен терінің төңірегіне сұйық май тамызып,сәлден соң оны қысқыштың ұшымен теріден баяу қозғалыспен алып тастаймыз.Егер қысқыш жоқ болса, кененің басы терімен түйіскен жерге жай жіп ілгекпен байланады.Жіптің ұшын тартқанда оның ілгегі кенені ақырын тартып шығарады. Шыққан жерін йодтың ерітіндісімен, зеленка немесе спирпен сүртеміз. Теріні тілуге және күйдіруге болмайды.Кене шаққан кезде оны теріден жұлып алмау керек.Сол жерге май тамызады, тері 15-20мин өткен соң кене өздігінен түсіп қалады.Кене шаққан соң міндетті түрде дәрігерге қаралу керек.
Сит.есеп
Еркек жұдырықпен бетінен соққы алған.Беті ассиметриялы ісінген.Бетінің жұмсақ тіні ісініп,төменгі жақтың гемотомасы байқалады.Шайнаудың бұзылысы төменгі жақтың теп ішек симптомының көрінісі бар.
Еркек жұдырықпен бетінен соққы алған.Беті ассиметриялы ісінген.Науқас жағдайы орташа.Бетінен қатты соққы алған.Бетін пальпациялап ұстап көргенде ауырсынуды қатты сезінеді.Алғашқы көмек: науқасты тыныштандырамызда,аналгетиктер тағайындаймыз,жергілікті жерге мұз қою,иммобилизациялаймыз,ағын таңғыш таңамыз.Егер гемотома болса,функция жасаймыз,дренаж қоямыз.дәрігерге хабарлаймыз.
Ер адам жығылған кезінде басын ұрып,алған. Қатты басының ауруына, лоқсуға,бас айналуына шағымданады.Қарау кезінде есінің бұлынғырлануы,тері жамылғысы бозарған,пульсі 62-64рет минутына. Сол жақ самай бөллігінің жұмсақ тінінің ісінуі және сол жақ құлағының қанталауы. Науқас жарыққа қараудан қашады.Сол жақ көз қарашығы, оң жаққа қарағанда кеңірек.
Ер кісі жығылып,басын соғып алған.науқас қатты ауырсынуды сезініп жатыр,лоқсып,құсады,есінен таңады.Артериялық қысымы төмендейді,тері жамылғасы бозарған,пульс баяу және сол жақ құлақ қанталауы көрініс табуда.Тыныс алу жетіспегендіктен сол жақ көз қарашығы кеңейген.Науқастың жарақаты: сол жақ бас ми жарақаты,бас мидың соғылуы. Алғашқы көмек: тыныштандырамыз,басына суық басамыз, емдеу мекемесіне жеткіземіз.Ми бөлігінің бұзылуымен және де анатомиялық байланыстар арасындағы өзгерістер болуы мүмкін.
Жарылыс кезінде полковник М. қатты затпен басынан соққы алған.Қысқа уақытқа есін жоғалтқан,қатты жүрегінің айнуы,оң жақ маңдай бөлігінің терісі сыдырылып,үлкен көлемде қанталаған,санасы тежелген,басының қатты ауырсынуына жіне пульсінің 60рет минутына болуы, қайталап лоқсуына шағымданады және оң жақ қарашыға кеңейген.
Жарылыс кезінде полковник М. қатты затпен басынан соққы алды.Есін жоғалтқан.Сол жақ маңдайы қанталаған.Антисептикалық ерітінділермен тазалап,таңу жасаймыз,ауырсынуды қатты сезініп жатыр.Жүрегі айнып,лоқсу байқалып жатыр.Алғашқы көмектесетін әрекеттер жас аймыз,тыныс алу жетіспегендіктен оң жақ қарашығы үлкейген,бастағы қан кетуді тоқтату үшін жарақатты антисептикалық өнімдермен тазалаймыз,дәкемен жарақатты таңамыз,басына суық су басамыз,емдейміз. Емдеу мекемесіне жеткіземіз.Ми қыртысының бұзылуымен анатомиялық байланыстардың өзгерістерісен ерекшеленеді,құсады,есінен таңады,артериялық қысымы төмендейді.Ауруханаға жеткіземіз.
Науқас тісін жұлдырғаннан соң 2сағ өткеннен кейін ашық түсті қызғылт қан кете бастаған.Жалпы жағдайы жақсы,тері жамылғысы қызғылт,пульс минутына80 рет.
Науқастың аузын сумен шаю,мақта немесе дәке қоямыз.Қан тоқтату үшін тұзды сумен шайқаймыз.Тіс жұлынған жерге шприцтерді орнатамыз.

Приложенные файлы

  • docx 11380314
    Размер файла: 34 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий