УМК ЕДШ


2. Сабақтың хронокартасы:
№ Сабақтың барысы Тәжірибелік сабақ
6 сағ.-180 мин.
1 Ұйымдастыру кезеңі 5 мин
2 Білімдерін бақылау. Әдістері: Сұрақ-жауап, тест, белсенді үлестірмелі материал. 25 мин
3 Жаңа тақырыпты баяндау. Емдік гтмнастика кешенін талдау. 60 мин
4 Тәжірибелік жұмыстарды, манипуляцияларды, зертханалық жұмыстарды орындау техникасын көрсету. 25 мин
5 Өз бетінше жұмыс істеудің әдістемелік нұсқасы. 15 мин
6 Тарату материалдарымен жұмыс жасау. 15 мин
7 СОӨЖ тапсырмаларын талқылау. 20 мин
8 Сабақты қорытындылау 10 мин
9 Үйге тапсырма беру 5 мин
Қорытынды 180 мин
Емдік дене шынықтыруды жүргізу орнын ұйымдастыру. ЕДШ жалпынегіздері.Емдік дене шынықтыру - бұл жеке медицина пәні бойынша аурудың жұмыс қабілетін қалпына келтіру және оның алдын алу, емдеу үшін қолданады.
ЕДШ ерекшелігі:ЕДШ - емдеудің барлық сатысында қолданады
Күрделі жаггығуларды жай түрге бөлу
Құралмен, құралсыз
Науқас белсенді бар ынтасымен қатысу керек
Үйрету және жалпы гигеналык тәрбие беру
Жас шамасына бөлмеу
Ерте қолдану
ЕДШ төрт негізгі механизмі:Тонусын көтеру - дене шынықтырудың, әлсіреген жүйемен мүшелерге эсері
Трофикалық - дене шынықтыру қан жэне лимфа айналысып жақсартады/
Компенсация - уақытша жэне түрақты
Патологиялық - өзгерген жүйені қалыпқа келтіру
ЕДШ әдісі:Комплексті емдеу
Спецификалык емес терапия - жаттыгулар коздыру аркылы, ағзаның жалпы реакциясын тудырады
Патогенетикалық терапия - жаттығулар патологиялық процесті баяулатады
Функционалды терапия - ЕДШ организмнің өмір сүру жағдайын жақсартады
ЕДШ түрлері:Емдік жаттығу процедурасы немесе сабақ жүргізу
Таңертеңгі гигиеналық гимнастика (ТГГ)
Емдік жүру (терренкур)
Емдік жүгіру
Жүзу
Қимыл ойындар
Жалпы емдік жүмыстар (денсаулық тобы)
Жеке сабақтар
9) Емдік, еңбек терапиясы
ЕДШ негізгі өткізілуі жеке немесе топпен сабақ өткізу Сабақ үш бөліктен тұрадыКіріспе.- Жай жаттығулар қолданылады, ағзаға негізгі бөлігіне түсетін күшке дайындау уақыты 10-20%,
Негізгі Мүшелерге шынықтырумен эсер ету. Уақыты 60-80%.
Қорытынды. Жай жаттығулар қолдану, тыныс жаттығулары жэне тыныштану, күшті әлсіреу бастапқы қалыпқа түсіру 10-20%.
ЕДШ принциптері:Ынтасымен белсенді
Жол ашықтық, көрнекті
Жайлап, жүйелі, кезекпен
Жүйелі тұрақты
Жеке '
ЕДШ тәсілі: ДШ-у, өзін-өзіне массаж жасау, тыныс жаттығу, психотерапия (сендіру)
Дене шынықтыру:
а) Жалпы дамыту - ынталы, ынтасыз
Тыныс жаттыгу - статикалык, динамикалық
в)аранайы - ынталы, ынтасыз
г)идеомоторлы - (оймен жасалатын)
д)релаксацпионды (денені босаңсыту)
ж)импульсті - бағытты қозғалуға
з)координациямен тепе-теңдікке
к) корригизмі (келбетті дүрыс ұстау)
Спортты - іс жүзінде қолдану
а)тұрмыстық
б)еңбектік
в)спорттық жарысу элементтерінсіз
Ойындар
а)бір орында
б)аз қозғалатын
в)қозғалатын
г)спортты
ЕДШ қарама-қарсы көрсеткіштері:Аурудың жедел сатысында
Жалпы ауыр хал-жағдайда
Көп қан кету қатерінде
Күшті ауырсыну, жоғары температурада
Қатерлі ісіктің консервативті емінде
Психикалық ауру
ЭТЖ жоғарылағанда
ЕДШ сүрақтарын шешу үшін кейбір қозғалыс техникасын жэне жеке структурасының мағынасын білу керек:Бастапқы қалыпты жағдай (БҚЖ) - отырып тұрып, жатып, қол-аяқтың жағдайын көрсету
Қозғалыс қарқыны - жайлап, орташа, тез
Қозғалыс амплитуд асы - жазу, жүмылу бүрыштары
Жылдамдылық, күш, біртегістікте
Тыныс алу жаттығулары мен эмоционалды фактор
Таңертеңгі гигиеналық жаттығулар (ТГЖ)Мақсаты: ағзаны қоздыру, жалпы тонусты, көңіл-күйді көтеру, организмді жұмыс жағдайна дайындау.
Жаттығу сатысының ауырлығы:1 - майда буындар жэне тыныс алу жаттығулары '
2- орташа және ірі буындар жаттығулары
3- дене бүлшық еттің жаттығулары, жүру, жүгіру секіру
Әдісте
БЖ - түрегеліп тұрып
Ынталы
Ынталылығы орташа
Жаттығуларды 6-8 рет қайталау
Жүгіру мен секіруді қолданбау
Затпен және затсыз
Негізгі бөлімді соңында жүргізу
Жаттығулардың басында және соңында тыныс жаттығулармен аяқтау
Шамамен қолданылатын комплекстер:шіжаттығу - БЖ аяқты иық аралығындай ашу, қол түсірілген, тыныс алу - шығару, қолды алға үстау, саусақтарды жұмып-ашу.
шіжаттығу - БЖ қолды иықта, үстап, иык буындарын алға және артқа айналдыру.
шіжаттығу - БЖ қолды белде ұстап, денені екі жанына еңкейту, аяқ иық аралығында, оңға 2 рет, солға 2 рет. 6-8 рет
'
щіжаттығу - БЖ екі аяқ бірге, қол түсірілген, оң аяқ артқа. Екі қолды жоғары көтеріп, тыныс алу, еңкейгенде тыныс шығару
шіжаттығу - БЖ екі аяқты бірге, қол белде, денені оңға, солға айналдыру.
шыжаттығу - БЖ екі аяқ бірге, қол белде, қолды оң жаққа, сол жаққа созып отырып - түру, қолмен бірге денені - оңға-солға бұру
шіжаттығу - БЖ аяқ иық бойында, қол белде, кезек-кезек қолды екі жаққа созып, денені бұру.
шыжаттығу - БЖ мықынды жоғару көтеріп жүру, немесе тізені артқа
салу
шыжаттығу - БЖ аяқ иық бойында, қол түсірілген кезекпен екі қолды жоғары көтеру.
шыжаттығу - аяқ иық бойында, қол белде, бұрылу немесе еңкею, немесе басты айналдыру.
11 -ші жаттығу- БЖ тыныс жаттығулары
Пән: Емдік дене шынықтыру мен мед.бақылау Алматы медициналық колледжі
№1 тәжірибе. Тақырыбы «Медициналық мекемеде емдік дене шынықтыруды ұйымдастыру және мед. бақылау» 4 курс, 8 семестр
Оқытушы: Халелова А.Е. Тақырыбы: Медициналық мекемеде емдік дене шынықтыруды ұйымдастыру және мед. бақылау
Дәрігерлік бакылау- емдік физкультура мен спортың адам денсаулығына әсерін үйрететін медицина пәні.
Дәрігелік дене шыныктыру жұмысының деспансерлік белімдері
Барлык спортпен жэне дене шыныктырумен шутылданатындарды тексеру.
Жоғары кластағы спортшылардын спортка катысуын кадағалау
Деңе шыныктыру сурактары бойынша дәрігерлік кеңес беру.
Шүғылданушыларға, дәрігерлік -педагогикалык бакылау, өзін-өзі бақылауға үйрету.
Сабак өтетін, жарыс өтетін жерлерді санитарлық тексеру.
Жарыс өтетін жерлерді медико-санитарлық бақылау.
Спорттық жарақаттардың алдын-алу.
Дене шыныктыру мен спортты наситхаттайтын үгіт насихат жүргізу.
Медицина кызметкерлерінің жарыс кезіндегі міндеттері:
1. Осы өткізілетін жарыска катысушыларға тексеру жүргізу
2. Санитарлык жағдайды бакылау, жарыс орнына орналастыру, спортшылардың тамақтануы мен демалыс орынын, құрал-жабдыктарын кадағалау.
3. Дәрігерлік қарау, аурудың алдын-алу.
4. Мамандандырылған көмекті уакытында көрсету.
5. Допинг кадағалау.

Медициналык тексеру.
Балабакшаны мейірбикелердің кадағалауы
Медициналық топтарды анықтау үшін.
Мектептерде - орта және жоғарғы оку орнына жылына 1 рет тереңдетілген медициналық тексеру жүргізу.
Топтары:
а. арнайы-денсаулығы жағынан нашар дамығандар топ.
б. дайындык-шамалы және ауыткулары барлар.
в. негізгі- денсаулығы жаксы толык дене шынығуы дамыған топтар.
ЕДШ-мен айналысатын дәрігерлік бакылау.
Жоспарлы дорігерлік тексеру
Шұғылданушыларға дәрігерлік- педагогикалық бақылау
Haуқастың қимыл-әрекетін: ентігу, ауырсыну, шаршау, жағымсыз сезімін қадағалау.
ЕДШ кеңес беру, өз-өзін тексеруді үйрету.
Тәжірибе жүзінде.
I. Дәрігерлік тексерудін әістері мен мазмұны. Дәрігерлік карау бөлінеді:
1.Алғашкы.
2.Кайта тексеру-жоспармен.
3.Қосымша жоспарсыз.
II. Денсаулык жағдайын аныктау /объективті белгілері/
1.Анаманез.
2.Сыртқы карау
3.Пальпация
4.Перкуссия.
5.Аускультация
6.Инструментальды тексеру.
III.Физикалық керсеткішін бакылау-антропометрия
Салмағы.
Бойы түрегеліп түрғандағы.
Бойы отырғандағы.^•
Кеуле клеткасының:
1.тыныс алуда
2.тыныс шығарғанда
3.кеуденін экскурсиясы (Ө Ж С)
Динометрия саусак күшінін көрсеткіші / он жэне сол/
Д /кг/ X 100 % ер 65-70 %
М 'тело/ кгэйел 45-50 %
Күштің калыпка келуі. Арка бұлшыкет куші Д''кг х 100 - ер 200-220 М тело лис 150 Бой салмак қөрсеткіші индекс Брока. Бругина.Габбса/Д-салмак А - бойы Д- Л - 100 ! Л- 155-165 см. Д - Л-105/106 /кг/ Л- 166-175 см Д-Л-110 . кг Л- 1 75 см Жоғары: Бекер бойынша 106 алу/
Журек функциясының жағдайын бағалау
1. тыныштык жағдайда тамыр соғуы/пульс/- 1мин.ішінде өлшеп алу.
2.20 рет толык отыру немесе 60 рет секіру
3.пульстің калыпка келуі Қорытындысында мінездеме беріледі
а.оңай отырып турды
б киналып жасалды
Тепе-теңдікті сактау кординацисы:
а. Аяк-саусактарын бүгіп, қолды алға көзді жұмып кол саусақтарын көз
қабақ тұсына ұстап көру
б. Ромберг сынамасы статистикалык координацияға баға бepу, бір аяқпен тұрып, аяқтың табанымен екінші аяқтың тізесіне койып, колды алға созып көз жұмады. Егерде шайқалу жок болса жаксы.
в. Динамикалык координацияны бағалау.
Емдік массаждың әсері.
Массаж - денеге әсер ететін механикалык белгіленген массажисттың колымен немесе аппаратпен жасалатын әдіс.
Массаж түрі:
1 Емдік
Спорттык.
Гигиеналык.
Косметалогиялык.
Өзіне өзі массаж жасау
Жүйке нуктелеріне рефлекторлы-сегментарлы.
Аппараттары-вибромассаж, гидромассаж, вибромассаж, механикалык
Массаждың гигиеналық негіздері.
Емдік процестерді ұйымдастыру. Массажды емдеу дәрігері тағайындайды. Массажист физиобөлімінің дәрігеріне бағынады. Олардың массажын, жұмыс орнын кадағалайды. Оның мөлшерін, емшараның емдік курсын, күндерін айтады. Жекеше дәрігер тапсырысын ауыстыруға болмайды. Массаж әдісі 3 сатыдан тұрады:
Кіріспе - 2-3 мин
Негізгі - 3-20 мин. Дифференциальды максатка бағытгалған
Қорьгтынды - 1-3 мин массаж әсері пассивті
Массаж курсы 3 кезеннен түрады
Кіріспе 3 емшара. Ағза реакииясын кадағалайды.
Негізгі 3-25 емшара, дифференциальды
Корытынды 1-2 емшара, егер керекті кезінде өзіне-өзі массаж жасатуды үрету. Сеанс ұзактығы көрсеткішіне байланысты және 5-60 созылады 45-60 жалпы массаж күн сайын аптасына 2 рет күнара. күрс 5 тен 25 процедураға дейін. 2-3 айға дейін.
Науқас жағдайы
Аркасымен -тізе астына валик, басына кішкентай жастык, колы дене үзындығымен
Ішімен - басы массажға карай немесе ортада Аякка валик немесе аякты кушеткадан шығарып тұруына болады. Әйелдерге бүғанаасты валик, көкірек кеудесіне ауырлык түспеу үшін.
Бір жамбастап баска үлкен жастык беліне кішкене жастык. колын шынтактап. сәл алдына бүгу, төменгі аяк сәл бүгілген жоғарғы аяк толык бүгілген, астында валик.
Отырып колы орындыкта иығы 45°, шынтак буыны 110°
Наукаска койлатын талаптар.
Емге таза келу.
Өзін өзі бос устау
Массаж орнын жаланаштау
Массаждан бұрын несепті, ішекті босату. тамакты 1.5-2 сағат бұрын кадағлау.
Массажистке қойылатын талаптар.
Колы таза, жылы, күрғак, жұмсак, тырнағы алынған, аяк киімі орташа биіктікте.киімі мактадан тігілген, жағдайын отырып, тұрып ауыстыру.
Массаж кезінде ұзақ әнгіме айытпау, тыныс ритмін бұзбау үшін; шыдамды, өзіне-өзі сенімді.
Массаждын физиологиялык негізі.
Массаж әсері:
1 Жүйке жүйесіне - массаж сипаты 3 компонентпен аныкталынады. Күші, каркыны, ұзақтығы. Кыздырады, уакытша,тыныштандырады .
Теріні, жұлынды эпидермис калдыктарынан тазартады. Қызметін жаксартады. Жергілікті t жоғары, гиперемия, көктамыр бұзылуынан сактайлы. Жалпы зат алмасуды жаксартады
Тері серпімділігін көтереді, тыгыздалады, бұлшык ет эластикасының жиырылуын, кан айналымын 9-14 есе артырады.
Буынға - буыннын козғалысын, серпімділігін көтереді, кан мен лимфа айналымын жаксартады, синовиальды судьщ секрециясын көтереді, ішектері мен калдыктарын сініреді
Қан мен мидағы косымша капилляр, кан тамырлары ашылады. кан ішкі мүшелерш теріге. бүлшык етке өтеді. Жүрек кызметін женілдетеді. Кан түзу ж\ йесін жаксартады. кандағы гемоглабин мен эритроциттің көлемін көтереді.
Массаж істеудің карама-карсы көрсеткіштері:
1 Ауруы кабыңған кезінде.
Тері аүруларында.
Қан ауруларында.
Ірінді процесс кезінде.
Психикалык және физикалык шаршауда.
Венералогиялық және психикалык ауруда.
Белсенді туберкулезде.
8 Қатерлі және катерсіз ауруларда
Пән: Емдік дене шынықтыру мен мед.бақылау Алматы медициналық колледжі
№1 тәжірибе. Тақырыбы «Тыныс алу жүйксі ауруларында қолданылатын ЕДШ» 4 курс, 8 семестр
Оқытушы: Халелова А.Е. Тыныс алу жүйесі ауруларында қолданылатын емдік дене шынықтыру

Тыныс жаттығуларының әсері көбіне тыныс алудың тазалығына оның бітелуіне, форсированиясынада әсер етеді. Тыныс алу жаттығуларын қолдана отырып, тыныс алу жолдарының бұлшық еттерін қатайтып, кеуде қуысының диафрагмасын кеңейтеді. Тыныс алу жолдарындағы патологиялық сұйықтықтардан тазартады. Арнайы тыныс алу жолдарының жаттығулары: ритмның өзгеруіне және тыныс алу ұзактығының немесе қысқартылуы, ішке және сыртқа тыныс алу. Респераторлық гинастика статикалық және динамикалық тыныс алу жаттығуларын бірқалыпты дем алу және дем шығару орташа үлкен бұлшық еттерін қатайтады. «Дренажды жаттығу» мақсатты және міндетті физикалық жаттығуларымен сипатталады.
Жедел пневманиядағы емдік дене шыныктыру.Жедел пневманияда емдік жаттығуларды калыпты немесе субфебрильді болғаннан кейін немесе кабыну ауруларынан кейін колданады. Наукас карапайым физикалык жаттығуларын аз мөлшерде интенсивпен төсекте отырып және жатып жасайды. Денеге жаттығуды ақырын темпен жасалынады. Ұзақтығы 10-15минут.
Палаталық режимде. Ауру емдік жаттығуларды тұрып, отырып жасай алады.Ұзактығы 20-25минут. Науқас адамды арқасымен жатқызып, толық дем алуға үйретеді. Өкпенің зақымданған бөліктеріне оны жақсарту үшін жаттығу береді.Жаттығу белге,бұлшық еттердің жоғарғы бөлігіне ақырын мүмкіндігінше аз темпен, енкейе бұрылып дем алып, дем шығарып орындайды.
Еркін режимдеЕмдік жаттығуларды жалпы қатайту методикасын орындайды. Тыныс алуды жақсарту үшін медицинболами, гантелями, булавами, гимнастикалық қабырғаға, гимнастикалық орындықта, доппен ойын жаттығуларды және қозғалу ойындарды орташа темпен жүру жаттығуларды қолданады. Стационардағы емдік жаттығулар біткеннен кейін, емханада және үйде жалғастырады.
Жедел бронхиттегі емдік жаттығулар Барлық респираторлық ауруларда көбіне жазылғаннан кейін pecпираторлық методикалық жаттығуларды жалпы қатайту жаттығуларды ортаңғы және үлкен бұлшық еттерінің қатысумен арнайы тыныс алу жаттығуларын жасайды.
Бронхқа арналған жаттығулар
Арқамен жатып сол қолды ішке оң қолды кеудеге қойып аяқты кушеткадан 30 см көтеру. Ұзақтығы 20-40 сек.
Арқамен жатып қолды иыққа қойып, саусақтарды жоғары көтеріп тыныс алу, түсіргенде тыныс шығару.
Арқамен жатып қолды екі жаққа созып, аяқты бүгіп тыныс алу, түсіргенде тыныс шығару
4. Арқамен жатып жамбасты аяқты жоғары көтеріп тыныс алу, түсіргенде тыныс шыгару. 4-6 қайталау
5. Арқамен жатып, қолды денеге қойып отырған күйде тыныс алады, түсіргенде тыныс шығарады. 5-6 қайталанады,
6. Сол қырымен жатып, сол қолды басқа оң қолды жоғары көтеріп тыныс алады түсіргенде тыныс шығарады 5-6 рет қайталанады.
7. Сол қырымен жатып қолды алдыға 2 рет, артқа 2 рет тыныс алу, тыныс шығару.
8. Ішпен жатып қолды созып аяқтарды бүгіп, жоғары көтергенде дем алады, түсіргенде дем шығарады.
9. Ішпеи жатып, қолды арқаға қойып кеудені көтеру дем алу. түсіргенде дем щығару 4-5 рет қайталау.
10. Арқамен жатып қолды денеге қойып, кеудені көтеріп демалу түсіргенде дем шығару 4-5 рет қайталау
Жедел пневмония кезіндегі ЕДШ Жедел пневмония кезінде ЕДШ-ды дәрігер науқастың t°-cы қалыпты субфебрильді болғанда тағайындайды. Төсек режиміндегі науқастарға ЕДШ-ң жеңіл түрі тағайындалады. Орнында отырып немесе төсегірде жатып жасайды, ұзақтығы 10-15 минут болу керек. Палаталык режимдегі науқастарға орнында отырып, тұрып және жатып істейтін жаттығулар тағайындалады, ұзақтығы 20 - 25 мин жасау керек. Өкпе вентеляциясын жақсарту үшін де ЕДШ тағайындалады.
Жағдайы жақсарған науқастарға бүкіл дене бұлшық еттерін шынықтыруға арналған жаттығулар тағайындалады (гантельмен,доп ойыны, емдік билер және гимнастикалық жаттығулар жасауға болады). Бұл кезде де өкпе вентеляциясын және бүкіл тыныс
жоғарғы аймағын жеңіл түрде, қатты күш салмайтын тыныс алу TOC \o "1-3" \h \z жолын жақсартуға арналған жаттығулар жасауға болады. Науқас жазылып шыққаннан кейін үйде де осы ЕДШ жасай беру керек. ЕДШ-ды науқас организмі толық қалпына келгенге дейін және еңбекке икемі қалыптасқанша жасай беру керек. Жаттығуларды қатаң дәрігердің кеңесі және тағайындауы бойынша жасау керек.

Созылмалы пневмония кезіндегі ЕДШ Созылмалы пневмония кезінде ЕДШ қатаң тәртіпте және формалық түрде жасау керек. Бұл ауру кезінде жоғарғы тыныс алу жолдарына және кеуденің бұлшық еттеріне арналған респераторлық жаттығулар жасау керек. Іріңді қабыну процесстері кезінде қалыпты орнында кеңінен дренажды жаттығулар тағайындалады, күніне 2-3 рет. Осы жаттығулар организмдегі іріңді қақырықты және тыныс жолдарын қалпына келтіруге жақсы көмектеседі. Егерде төменгі тыныс жолдарындағы қабынулар болса онда науқасты төсегіне жатқызып, аяғын 45°-қа көтеріп, қолын өкпесіне тигізбей жоғары ұстап 35°- 45°-та терең тыныс алу керек және бөлінген іріңді қақырықты сыртқа түкіріп отыру керек.Уақыты науқастың жалпы жағдайына қарап тағайындалады, 10 - 30 мин. Бұл жаттығулар науқастың төменгі тыныс алу жолдарында тұрып қалған іріңді қақырықтарды шығару үшін және жүрек -қан тамыр жұмысын жақсарту үшін тағайындалад
Палаталық режимдегі науқасқа тағайындалатын, жоғарғы тыныс алу жолдарын жақсарту үшін арналған гимнастикалық жаттығу.
2882901003935
Пән: Емдік дене шынықтыру мен мед.бақылау Алматы медициналық колледжі
№1 тәжірибе. Тақырыбы «Асқорыту жүйесі ауруларында қолданылатын ЕДШ» 4 курс, 8 семестр
Оқытушы: Халелова А.Е. Ас қорыту жүйесінің ауруларында қолданылатын емдік денешынықтырулар.
Ас қорту жүйесінің ауруларында комплексті ем турінде диеталық тамақтану ,медикаменттер,минералды суларды ішу, физиотерапия, ЕДШ ж/е т.б.
Клинико-физиологиялық негіздері
ЕДШ, комплексті емнің қосалқы бөлігі болып табылады, ас қорту жүйесінің бұзылған функцияларының қалпына келуіне өте жақсы әсер етеді. Ішпен дем алу қалыпты турде ішектін секреторлық, сіңіру ж/е бөлу функцияларына әсер етеді: сонымен қатар бауырға өт қапшығыгна, ж/е өт бөлуіне әсер етеді.
Интенсивті физикалық жаттығу ас қорту бездерінің секрециясын төмендетеді, хлорсутекті қышқылы ж/е өттің бөлуін азайтады, іш қуысының ағзаларын қанмен қамтамасыз ету жеткіліксіз болғанда ас қорту жүйесінің процессін төмендетеді; ж/е кезеген жуйкеге ұлкен физикалық күшпен тоқтату әсерін білдіреді, ас қорту жүйесінің иннервациясын болдырады, оның активтілігі 1-2сағ.тамақтан кейін әл сірейді. Сондықтан физикалық жаттығулар мен сабақтарды тамақтан кейін 1-2сағ. Соң өткізу керек. Ас қорту жүй/ң ау/а ЕДШ мынадай негізгі жаттыгуларды өткізу керек;
Ауруға жалпы қатайту әсер көрсету, нервті –психикалық ж/е эмоцио-ді жағдайын жақсарту
Негізгі гуморалді асқорту регуляциясына қалыпты әсер ету .
Кеуде қуысының ж/е кіші жамбас қуысындағы мушелерді қан айналымын жақсарту.
Іш булшық еттердің ж/е жамбас қуысындағы бұлшықеттерді қатайту.
Тыныс алу ж/е тыныс шығару кезінде диафрагманың қатысуымен толық дем алуға үйрету. Әртүрлі қабынуларды алдын алуға үйрету.
40жастағы асқазан жара ауруымен ауырған науқастың кеңейтіліген төсек режиміндегі мысалды комплексті емдік гимнастикасы.
Бастапқы жағдай арқаға жақын қолды ішке қоямыз. Қолды жоғары көтеріп 2 қолды шүйдеге қойып дем алу. Б.Ж керілгенде дем шығару жаттығу жай ж/е ритмикалық турде жасалынады 4-6 рет.
Б.Ж.-Бұрынғыдай ішпен дем алу, дем шығарған кезде –ішті ішке тарту дем алған кезде іштін б/ет босату2-3рет.
Б.Ж. –арқаға жату қолды дене бойымен қою. Бір уақытта табанда ж/е саусақтарды бүгіп жазу жай ж/е ритімді. Тыныс алу өз еркімен 8-10рет.
Б.Ж. сол қалпына өкшені төсектен алмай аяқты бүгіп, жазу бүріскен кеуде дем шығару. Жазғанда дем алу 5-6 рет қайтару.
Б.Ж. сол қалпында қолдарды жәймен 2жаққа жазу дем алу. Б.Ж. келу дем шығару 4-6рет.
Б.Ж. сол қалпында оң жане сол жаққа бұрылу сол аяқты бөксеге қою жаймен сол аяқпен төсектен итерілеміз оң жаққа бұрылу 2-3рет
Б.Ж. сол қалпында аяқты жаймен бүгіп өкшені бөксеге қою шынтақ жане өкшеге сүйніп жамбасты көтеріп б.ж.-ға келүтыныс алу еркімен 3-4рет.
Б.Ж. сол қалпында барлық бұлшық еттерді босату, көзді жұму 1мин.демалу.
Б.Ж. сол қалпындабір уақытта қолды шынтақ буындарын, саусақтарды жұдырыққа жұмуж/е ашу ж/е ритмикалық турде дем алуөз еркімен 6-8рет.
Б.Ж.сол қалпында қолдың көмегімен жәймекн отырып басты сағат тілімен ж/е сағат тіліне қарсы айналдыру дем алу өз еріктен, әр жаққа 4-5рет.
Б.Ж. төсекте отырып аяғын түсіріп қолын беліне қою. Кеудені оңға бұрып қолды жоғары көтеріп оңға ию дем шығару б.ж.келу дем алу сол жққа да қайталау 3-4 рет
Б.Ж. жағдай арқаға жатып қолды ішке қою ішпен дем алу.
Дем алған кезде іштің алдынғы б/ет біраз тарту, дем шығарған кезде босату 3-4рет.
Созылмалы холицистит егі ЕДШ
ЕДШ-ны ремиссия кезінде қолданады, жаттығу басталған кезде емдік жем-ка әртүрлі бастапқы жағдай жасалынады, өттің бөлінуін жақсарту үшін. Ең жақсы бастапқы жағдай ж-ға арқаға жату оң жаққа жату ж/е 4 аяқтап жату өте қолайлы.
Ішектердің дискенезиясындағы ЕДШ
Ішектін дискенезиясындағы ЕДШ өзінің ерекшеліктері бар, олар ішектіең бұзылыстарымен байланысты.
Ішектінң тонусы жоғарлағанда спастикалық колит дамиды, тонусы атониялық дискенезия дамиды.
Зат алмасу ауруыларындағы ЕДШ
Қант диабетіндегі ЕДШқ.у-ң женіл ж-е орташа түрінде ЕДШ қолданылады. Сонымен қатар таңгы ж/е емдік гимнастика , нөмірімен журу. Шаңғы тебу, шомылу, қайықпен жүзу.

Пән: Емдік дене шынықтыру мен мед.бақылау Алматы медициналық колледжі
№1 тәжірибе. Тақырыбы «Хирургиялық аурулар, жарақаттар кезінде қолданылатын ЕДШ» 4 курс, 8 семестр
Оқытушы: Халелова А.Е. Хирургиялык ауруларда жане зақымданғанда қолданылатын ЕДШ мен массаж.
Инфекциямен шақырылған инфекциялық аурулар.
Фурункул және карбункул–тук қапшығы мен май бездерінің ірінді қабынуы.
Фурункул кезінде біреу ал карбункулде бірнеше түк қапшықтары мен май бездері қабынады.
Емі: тыныштық, құрғақ, жылы майлы таңғыщтар, антибиотиктер. Ірің көп жиналған кезде ашылып жарылады. Флегмона клетчаткалық жедел жайылмалы іріңді қабынулар. Ол тері астылық бұлшық ет аралық, фасцил аралық ішперде аршылуы болуы мүмкін.Сепсис - терілерде қантамыр мен лимфа жүйесі мен жараланған микропттар жане олардың тіріленген улы өнімдері мен шақырылынған организімнің жалпы ірінді инфекциясы. Жарақаттанған организімнің реакциясы.
Шок - жарақаттан кейін (біріншілік шок)немесе кейінірек (екіншілік шок) дамитын организімнің жалпы ауыр жағдайы.
Негізгі себептері : аурырсыну, қан кету.
Коллапс - жедел жүрек қантамыр жетіспеушілігінің салдары.
Қарсы көрсеткіштері:
Аурудың жедел кезеңі жане жалпы ауру жағдайы.
Көп мөлщерде қан кету және тамырлардың закымдануы.
Қатты ауру сезімі, жоғарғы және субфебрильді дене қызуы.
Қатерлі ісіктер.
Хирургиялық аурулармен зақымдалуға қолданылатын ЕДШ мен массаж. Жарақаттарға жатады:
Соғып алу, созылу, шайқалу, буынның шығып кетуі, сынықтар, жұмсақ ұлпалардың жарылуы мен некроз, күйіктер, ісік, электр жарақаттануы. Кез келген жарақаттын зақымдануында ЕДШ 3 кезеңді құрайды.
Имобилизация: гипсті таңғыш шина салу. Керу аппаратарды : зақымдалған Аяқ- қолға мәжбүрлі функциональді жағдай беріледі. Жарақаттанған мүшелердің анатомиялық жане функциональді жағдай күрт бұзылғанда жасалынатын жұмыстар: моральді, психикалық жағдайы көтере отырып организімді жарақат жағдайын ан шығару, организімнің барлық мұшелерімен жүйелерінің жұмысын жақсарту.
Постимибилизация: жаралған мүшелердің анатомиясы қалпына келеді. Бірақ қызметі Әлі бұзылған болады. Жасалынатын жұмыс ДШ құралдарын массаж физиошараларын кеңінен қолдану көмегімен зақымдалған мүшемен барлық тұтас организімнің қызметін қалпына келтіру.
Қалпына келтіру: зақымдалған мүшемен барлық организімнің тұтастығы қалпына келуі жүреді. Жарақаттанған мүшелерге жоғары физикалық жүктеме беріледі.
ЕДШ әдістері: емдік жаттығуларды ерте тагайындау физикалық жаттығуларды коп ретті жүйелі қайталау компенсация жасап шығару физикалық жүктемелердің үнемі жоғарылап отыруы. Снарядтарды қолдану эмоциональды фактор.
Массаждың методикасы.
Массажды қол зақымдануларында мойын, жаға аймағынан жане аяқ зақымдануларында бел аймағынан бастайды. Жарақатта симметриялы орынға көп назар аудара отырып сау аяқ қолдарды сипалайды. Сынық кезінде науқастарға гипс астындағы бұлшық еттерді қимылдату үшін ерікті импульс түріндегі жаттығулар ұсынылады. Гипс арқылы сынық аймағына. Виброма жасауға болады. Күнде 12-20рет 2 кезеңде массажды жалғастырып тек ауру аяқ –массажын жарақат аймағын ағып кетуін жақсарту үшін зақымдаған жерден жасайды.
Қан кету ауру сезімі : ісік лимфостау жане қыймыл шектелуін болдырмау үшін белсенді әдістер немесе массаж қолданбау керек 15-30,15-20сеанс жасайды.
Контрактура (түйістіру,тартылу)жүмсақ органдардағы буын ісігін жане сыртылық өзгерістері себебінен қозғалғыштығының шектелуі
Анкилоз-буындағы қозғалыстың толық немесе біраз болмауы.
Емі: ЕДШ, физиошаралар, массаж шаралар, жылу жансыздандыратын шараларды алған пайдалы жаттығу жылу суда (36-38 С) жүргізу. Белсенді механотерапияны қолдану.
1 кезеңнің науқастарына арналған жалпы жетілдіретін кешені.
Бастапқы жағдай шалқасынан жату.
Жай дем алу.
Қол саусақтарын бүгу және ашу 8-10рет.
Қолды шынтағына қойып ішке және сыртқа дөңгетіп айналдыру 8-10рет.
Қолды шынтақ буындарында бүгу және жазу 6-8рет.
Аяқтарын тізе буындарында бүгу және жазу 4-8рет.
Аяқты, тобық, табан буындарында бүгу және жазу4-8рет.
Табандарын ішке және сыртқа дөңгелетіп айналдыру 6-8рет.
Саусақтарын иыққа кою. Иық буынында дөңгелетіп артқа айналдыру. Шынтақтарын 2жағына жазу демді түйістіру дем шығару 4-8рет.
Қолдарын беліне қойып тұлғаны жан жағына ию немесе тұлға бойымен қолдарын сырғанату 3-4рет.
Шынтақ шүйде, тізе буындарына бүгілген өкшеге сүйене отырып мықынды көтеру дем алу, түсіру дем шығару 2-3рет.
Б.Ж. жату арқада.
11. Өкшені төсектен көтермей кезекпен түзу аяқтарды жан жағына әкету 3-4рет.
12. Түзу аяқтарды кезекпен көтеру 3-4рет.
13. Қолдарды екі жағына тұлғаны бұрып оң қолын сол жауырынға жеткізеді 2-3рет.
14. Кісенді екі қолды ұстай алға еңкейту дем шығару.
Б.Ж. дем алу 3-4рет/б.ж. тұрып
15. Төсектің қырынан қолымен ұстап <<велосипед>> өз еркімен дем алу(б.ж. шалқасынан жату)
16. Басты ию 2-3рет.
17. Басты бір мезетте сәйкес жағына бұрып кезекпен қолды екі жағына жеткізу 2-3рет.
18. Жай дем алу
Пән: Емдік дене шынықтыру мен мед.бақылау Алматы медициналық колледжі
№1 тәжірибе. Тақырыбы «Жүктілік және босанудан кейінгі кездегі ЕДШ» 4 курс, 8 семестр
Оқытушы: Халелова А.Е. Тақырыбы: Жүктілік және босанудан кейінгі кездегі ЕДШ

1-кезең
Әдісі: жүктілік кезеңі 16 аптаға дейін ұрық жұмыртқасы мен жатырдың әлсіз байланысы, ерте жеріктін дамуы. Жаттығулар үлкен бұлшық ет топтарын қамтиды, орындалуы қарапайым. Бөлу, дем ала отырып жасау.
Жасауға болмайды: Қолды тез көтеретін жаттығулар, дене керетін, күшенетін, тыныс алуды тоқтата тұратын жаттығулар. Әрбір әйелдің еттеккірінің әдеттігі уақыттарында абай болу қажет!
2-кезең
Әдісі: жүктілік кезеңі 16-дан 24 аптаға дейін. Ұрық жатырға жақсы бекінген, жеріктік азаяды. Жаттығулар қарапайым, күшенбейді, б.е. реакциясы болу, тыныс алумен кезектеседі. Жамбас буындарының қозғалысын күшейтетін жаттығулар пайдалы, кеудемен тыныс алуға жаттығу. Ішпен жатып істелетін жаттығуларды жасамау керек!
Дене жаттығулар тобы:
Кіріспе бөлімі: (10мин) табанмен асықпай жүру, қолды қыймылдатып башпаймен жүру. Тыныс алу жаттығулары.
Негізгі бөлімі (15-25)
Б.Ж. –қолын төмен түсіріп турады. Қолын жан жағына көтеріп түсуру. Саусақтарын сол кезде кысып босатады. Жаймен 4-6 рет дем алу.
Кеудесін ілгері иеді, қолдарын алға қарай кейін қарай баяу тербетеді 4-8рет.
Аяғын талтацтады, қолын екі жағына қаратады. Еңкейіп қолын оң аяғының башпайына жеткізеді-демді сыртқа шығарады. Б.Ж.- демді ішке тарту 4-6рет.
Аяқты талтайтып, орындықтын арқалығын устайды. Отырады-демін сыртқа, тұрады демін ішке тарту 2-8рет.
Б.Ж. –орындыққа отырып белін таянады, басын бұрады 3-4рет.
Түзу тұрып аяғын ашады қосады 3-4рет.
Қолы алдында, кеудесін бұра отырып қолын екі жағына жібереді –демі сыртқа, б.ж. –демі ішке 3-4рет.
Б.Ж.-шалқасынан жатады, қолы екі жағында «Велосипед» 0.5-1мин
Диафрагмамен тыныстау .
Қолдың көмегімен отыру 4-6рет.
Бүкіл дене б.е. босайту, қатайту.
Б.Ж. –еденге отыру, аяғын түзу, окшесін қысу. Аяғын бүккенде тізесін кеңірек алшақтату 6-8рет.
Басымен кеудесін шалқайту –демі ішке , басымен кеудесін енкейту- демі сыртқа 4- 6рет
Б.Ж.- төрт тағандау. Бір аяғын жазып артқа және жанына жіберу 2-4рет әрқайсымен.
Қолын еденнен алмастан оңға содан сон солға отыру 4-6рет әрқайсымен.
Б.Ж.- бүйірін таянып тұрады. Кеудемен тыныстау 4-6рет. Қорытынді бөлімі (5-8мин) жәймен жүру, башпаймен, табанынын сыртқы жанымен жүру. Денені босататын жаттығулар.
3-кезең
Әдісі: жүктілік кезені -24-32аптаға дейін. Жатырдың түбі кіндіктен жоғары, бұл іш қуысы мүшелерінің қызметін қамтиды. Іш қатуға биімділік, диафрагманың қозғалысы шектеулі. Тұрып қалу құбылыстары байқалады, аяқ веналарының қауіпі туады, салмақтың өзгеруінен жалпақ табандылық пайда болуы мүмкін. Аяққа арналған жаттығулар жәй және орташа екпінмен. Статистикалық жаттығуларды болдырмау .
Дене жаттығуларынынң тобы
Кіріспе бөлімі(8-10мин) жәймен жүру.
Негізгі бөлімі(15мин)
Б.Ж. –тұрып аяқтары алшақ, қолдары иыгында. Қолдарын жоғары көтеру-демі ішке, қолдарын төмен түсіру – демі сыртқа 4-6рет.
Қолдары бүірінде, аяқтарын кезекпен бүгіп жазады, дене салмағы бүгілген аяққа түседі4-6рет.
Орындықтын арқалығынан ұстап отырады, тізелерін алшақтатып, жамбас б.е. босатады. Б.Ж. жамбас б.е. кереді,аналь тесігін ішке тартады4-8рет.
Қолын бүіріне таянып кеудесін айналдырады3-4рет.
Дененің барлық б.е. босатып оырады.
Б.Ж.- еденге отырады, аяқтары түзу, қолы кеудесінің алдында. Қолын бір жағына жіберіп кеудесінде солай бұрады –демі ішке 3-4рет.
Тізесін екі жаққа жіберіп бүгіп жазады3-4рет.
Кеудесін оңға қыйсайтады, оң қолын жамбасына тірейді. Сол қолын жамбасына тіреп кеудесін солға қыйсайтады4-6рет.
Қолын жамбасының артына жіберіп еденге тірейдіде түзу аяқтарын көтерместен ашады, қайта қосады8-10рет.
Б.Ж-шалқасынан жатады, аяқтары қосылған. Қолының көмегімен отырады4-6рет.
Диафрагмамен тыныстау.
Қолдары желкесінде,аяқтары иық деңгейінде. Аяқтары кезекпен жоғары және бір жағына қарай көтереді. Содаң соң б.ж. 4-8рет.
Б.Ж. арқасынан тік ұстап төрт аяқтап тұрады. Содаң соң арқасын жоғары көтереді демі ішке., төмен түсіреді- демі сыртқа 4-8рет.
Арқасын иіп түзу аяқтарын кезекпен артқа қарай көтереді 6-8рет
Қортынді болімі: (5-7мин)жәймен жүру, ырғақпен тыныс алу, дене босататын жаттығулар .
4-кезең
Әдісі: 32-36аптаға дейін жүктілік кезені. Жатырдың түбі қабырға доғасына жетеді, дем алу және кан айналымы қиындайды. Иық белдеу және қолдарға жаттығу ларды көбейту. Ішкі құрсақ қысымын жоғарлататын жаттығуларды жасамау керек, дене жаттығуларды аз жасау керек.
5-кезең
Әдісі: Жүктілік кезеңі 36аптадан бастап босанғанға дейін жатырдың түбі және төстің семсер ортада орналасқан. Жүрек жұмысыжәне тыныс алу жеңілдейді.Әдісі 4кезеңіндей.
Физикалық жаттығумысалды комплексі
Кіріспе бөлімі: (5-7мин) жай жүріп саусақтарды қимылдату, қолдарды екі жағына көтереміз.
Негізгі бөлімі: (15-25мин)
Б.Ж. орындықта отыру, қолды белге қою. Дененің кеуде жағына еңкею шынтақты екі жағына бүгу, артқа қарай дем алу, б.ж. дем шығару4-5рет.
Қолды артқа қарай қойып, орындықа тіреп.Оң аяқта бүгу, тізені сыртқа әкету, ішке қарай әкелу, тізерлеу 4-8рет.
Денені айландыру2-3рет.
Дененің б.е. босату, әсіресе жамбас б.е.
Б.Ж.-тұру. Аяқты иық бойының алыстырақ қоямыз, қолды белге қоямыз. Аяқтарды кезек –кезек бүгу және салмақты бүгілген аяққа түсірү.6-8рет
Б.Ж. төрт аяқта өкшемен отыру, жамбас б.е. босату- дем алу. Б.Ж. –аналь тесікті және аралықты тарту.4-8рет
Б.Ж.-арқада жату, аяқты бүгу, қолмен тізені екі жаққа керу, жақындастыру,түзу ұстау2-6рет.
Диафрагмалық тыныстау
Қолды дененің бойымен ұстау, аякты иық бойымен. Бір уақытта алақандарды жоғары қарай бұрып және аяқты ұшымен сыртқа қарай 8-10рет.
Шүйдеге, шынтаққа және жамбасқа тіреліп, көкірек клеткасын көтеру-дем алу б.ж. дем шығару 2-4рет.
Қолды қолтық астына сырғыта отырып бір уақытта тізені бүгу және жазу.Табанды төсектен алмаймыз6-8рет.
Қолды екі жаққа көтеру, алақанды жоғары-дем алу, түсіру дем шығару4-6рет
Қорытынды бөлігі: (5-7мин) жәй жүру денені бос ұстау және тыныс алу жаттығулар.
Қарама – қарсы көрсеткіштері:
Жедел қызба ауру.
Ірінді процесс кез келге жерде.
Ауырған жерде декомпенсаторлы жағдай.
Ауру асқазан.
Созылмалы аппендецит, асқынуға бейім.Жерікті кезеніне айқын көріну.
Жатырдың қансырау барлық жағдайында.
Бала жатқаннан орны.
Су көп болғанда.
Әдепте болған түсік.
Жаттығудан кейін толғақ тәрізді ауырсыну.
Жатыр артқа бұрылғанда жасалынатын арнайы жаттығу
(ретрорефлексия).
Б.Ж. аз қолданатын жаттығулар –арқаға жату, қушпен жасалынатын, дененің қимылдануынан –секіру, еңбектеу.
Б.Ж. –ішпен. Кезек –кезек тізені бүгу.
1. Кезек –кезек аяқты артқа тіке көтеру.
2. Бір уақытта аяқты тікке көтеру.
3. Арқаға бұрылу, қайта б.қ. келу.
4. Тізеге және аяқ ұшына тіреп, денені көтеру, аяқті тізеге бүкпей.
5. Бір уақытта қолды тіке аяқты және дененің алдын көтеру.
Б.Қ. – төрт аяқтап.
6. Оң аяқты жоғары көтеру, Б.Қ. оралу
7. Бір уақытта оң қолмен сол аяқты көтеру
8. Аяқты көтеріп, тізеге бүгіп, тіземен қолға тигізу
9. Арқаны артқа бүгіп, домалақтау, аяқ ұшына отыру. Б.Қ-тізеде
10. Б.Қ. –тізеде тұрып шынтақпен тіреу. Аяқты кезектеп көтеру
11. Қолды жоғары көтеру, шынтаққа тізерлеу, қайтадан тікке тұру
12. Кезекпен шынтақпен аяқ тізесіне тигізу, қайта орынға келу
13.Тізеден аяқті тіке ұстау, бөксені жоғары көтеру, шынтақты еденнен көтермейді
14. Еңбектеу алға-артқа 15-30мин
15.Аяқты кең койып , алақанмен еденге жеткізу. Жүру15-30мин
16. Б.Қ.- тұрып, аяқты алшақ ұстау, алға еңкею, қолмен еденді ұстау, тізені бұкпей.
17. Б.Қ.- денені әлсіз еңкейтеді, қолды бос ұстаптөмен түскен кезек –кезек тербелу
Б.Қ. –еденге отырып
18. Аяқты жайып және қайта жинау
19. Аяқты екі жаққа кең жайып, қолмен сол аяқа тигізу. Қайталау.
20. Денені бір жаққа бүру екі қолмен еденді ұстау
21. Аяқты бүгіп созу
Б.Қ. – арқада жатып, аяқты көтеріп. Аяқ ұшын бастан жоғары еденге тигізу.

Пән: Емдік дене шынықтыру мен мед.бақылау Алматы медициналық колледжі
№1 тәжірибе. Тақырыбы «Жүрек-қан тамыр аурулары кезіндегі ЕДШ» 4 курс, 8 семестр
Оқытушы: Халелова А.Е. Жүрек қан-тамыр жетіспеушілігі кезінде жүргізілетін емдік дене шынықтыру
Жүрек қан-тамыр жетіспеушілігі бар науқастарға жүрек әлсіздігінде және басқа асқынуларда дәрілік еммен қатар емдік дене шынықтыру тағайындалады. Бұндай науқастарға ЕДШ-ның жеңіл түрі қолданылады. ЕДШ қолданғанда жүректің тәж тәрізді қантамырлары кеңейіп, оттегі алмасуы гликоген мен АТФ қоры көбейеді. Жүректегі қан айналым шеңбері жақсарады.
Жүрек қан-тамыр жетіспеушілігі кезінде мынадай жаттығулар тағайындалады:
Науқасты оң қырымен жатқызып, сол қолын көтеріп түсіреді. 4-5 рет қайталайды;
Науқасты арқамен жатқызып, оң және сол қолын кезек-кезек жұмылдырады. 5-6 рет қайталайды;
Науқасты арқамен жатқызып, аяғын біраз жоғары көтеріп тұрады. 3-5 минут жоғары ұстап тұрады.
Науқастармен ЕДШ жүргізген кездегі медицина қызметкерінің міндеті: физикалық күш түсіргендегі науқастың жағдайын бағалау, яғни шаршау қарқындылығын, жүрек соғысын, ентігуін, дене түсінің өзгеруін бақылап, қадағалап отыру керек.
Неврологиялық аурулардағы емдік дене шынықтыру
Әртүрлі себептерден болған жарақаттар шеткі нерв жүйесін зақымдайды. Нерв жарақаттану дәрежесіне, клиникалық белгілеріне байланысты әртүрлі болады. Неврологиялық аурулар кезіндегі орындалатын емдік дене шынықтырудың тапсырмалары:
науқасты сауықтыру, жалпы денсаулығын нығайту;
қан айналым жүйесін жақсарту;
науқастың еңбекке қабілеттілігін қалыптастыру;
Радикулит кезіндегі емдік дене шынықтыру ауырсынуды басуға, қимыл-қозғалысты үдейтуге бағытталады. Жаттығулар тұрып, арқамен жатып жасалады.
Арқамен жатып жасалатын жаттығулар:
аяқты алға бүгіп, жазу;
аяқты жоғарыға көтеріп, бүгіп, жазу;
аяқты, белді жоғары көтеріп, қозғалысқа келтіру.
Бір қырмен жатып жасалатын жаттығулар:
белді алға бүгу, жазғанда оң аяқты алға тік ұстау;
оң аяқты алға артқа сермеу.
Төрт аяқтап тұрып жасалатын жаттығулар:
ішті ішке тартып, оң аяқты алға, артқа, жоғары көтеру.
Ішті ішке тартып, сол аяқты алға, артқа, жоғары көтеру;
оң аяқты жоғары көтеріп, қозғалысқа келтіру;
сол аяқты жоғары көтеріп, қозғалысқа келтіру.


Қозғыш немесе жарақат алған науқасты бірінші тыныштандырамыз.Емдік дене шынықтыруды науқас өзін жақсы сезінгенде, дәрігердің рұқсатымен жасаймыз. Науқастың жағдайына қарап жаттығудың түрін таңдаймыз. Тағайындаған жаттығуымыз науқасқа еш ауыртпалық тусірмеу қажет.

Бет нервінің зақымдануында қолданылатын емдік дене шынықтыру.
Негізгі клиникалық аурулардың пайда болуы беттің мимикалық бұлшық еттің салдануы болып табылады. Аурудың себептері суықтау, инфекция, ортаңғы құлақтағы қабыну процесстері болуы мүмкін.Бұндай жағдайда зақымдалған жақтың мимикалық бұлшық еттері қысқарады.
Емдік дене шынықтыру мен массаж кешенінде әртүрлі еншар жіне белсенді жаттығулар қолданылады.
Б.Ж-айнаның алдына отырып, маңдайды қыртыстандыру 5-8 рет.
Көзді қатты жұмып, қасты төмен түсіру 5-10 рет.
Қабақты түйіп, жазу 4-5рет.
Тыныс алғанда жақты қатты үрлеу, ерні қатты жұмылған 5-8рет.
Айнаның алдында отырып, «Тпру» сөзін айтқызыу.
Пән: Емдік дене шынықтыру мен мед.бақылау Алматы медициналық колледжі
№1 тәжірибе. Тақырыбы «Буын аурулары мен тірек-қимыл аппаратының аурулары кезіндегі ЕДШ» 4 курс, 8 семестр
Оқытушы: Халелова А.Е.
Тақырыбы:«Буын ауырулары мен тірек - қимыл аппараттарының ақаулары кезіндегі емдік дене шынықтыру мен массаж»
Сколиоз белгілері: Вертикальді ось аймағында айналу, омыртқаның торсиясы, кеудені шығыңқы жағына айналдыру, кеуде бөлігіндегі қабырға төмпешігі мен бел аймағындағы бұлшық етті, валикті ұлғайту.
Этиологиясы: Травматикалық, туа пайда болған параметикалық, диспламтикалық және басқалар. Омыртқаның кез –келген бөлігінде дамып, ол бір С-тәрізді бірнеше доғадан тұрады.
Қисаюдың төрт дәрежесі:
Клиникалық көріністері тұрған кезде айқын көрінеді. Горизантальды жағдайда азаяды. Біріншілік доғаның қисаю бұрышы вертикальды линиядан 10%тен аспайды, бел ұшбұрышы жоқ, жауырынның жеңіл ассимметриясы.
Омыртқа мен кеуде клеткасы жағынан айқын өзгерістер байқалады.Қисаю бұрышы 25-қа жетеді.
Омыртқада тұрақты өзгерістер қабырғаның айқын деформациясы қисаю бұрышы 25-тан асады.
Қисаю бұрышы 61-тан асады. Кеуде клеткасы күрт деформацияланған. Өзгерістер қайтымсыз. Жүрек пен өкпе қызметі зардап шегеді.
ЕДШ әдісі: скалиоздың консервативті емі кезіндегі заттардың комплексіне кіреді. Физикалық жаттығулар, массаж ортопедиялық шаралар, 1-2деңгей омыртқаның кейбір коллекциясын жасауға келеді. 3-4деңгей үдеуді болдырмақ үшін ЕД- комплексін арнайы мекемелерге қолданады. Фиксация және гипстік төсек немесе корсетпен қисаюды коррекциялау. Қысқарған байлам мен бұлшық ет созылуын функциональді бұзылулардың активті коррекциясын, кеуде бұлшық еттерін күшейту тыныс алуды жақсартуды, дұрыс асамканы сақтау үшін , дұрыс асанканың дағдыларын қалыптастыру және бекіту үшін жасалатын және бұлшық етті корсетті нығайту үшін жасалатын (арқа, құрсақ пресіне, кеуденің бүйір жақтарының бұлшық еттеріне) жаттығуларды коррекциялайтын (симметриялық, ассимметриялық) жаттығуларды суда жүзуде қолданады.
Массаж әдісі: Скалиоздың барлық дәрежесі кезінде консервативті, оперативті емі кезінде массаж көрсетілген. Арқа мен іш массажы тағайындалады. 1- дәрежесі бұлшық етті нығайту үшін массажджың барлық әдістері. 2-3-дәрежесі клиниканы ескере отырып салыстырмалы әдіс , әлсіреген бұлшық еттерге массаждың барлық әдістерін және қысқарған бұлшық еттерге әлсіз вибрация жүргізуді қолданады, қабырғалы горбқа саусақпен ақырын соққылау скалиоздың емінің барлық кезінде дұдыс асанканың дағдыларын бекітуге және тәрбиелеуге үлкен назар аударылады.
Жалпақ табандылық- белгілері: ұзару табанның ортаңғы бөлігінің кеңеюі, өкшесін сырт жағына әкеліп пронатциялау(табанды вагусті қою)
Шағымы: көп жүргенде балтыр бұлшық еттерінің ауыруымен қатты шаршау. Кешке жақын физикалық жұмысқа көп реттіліктің төмендеуі, бас ауруы, табанның ресорлық қызметінің төмендеуі нәтижесінде.
ЕДШ тәсілі: тұрғанда және жүрген кезде дененің ассамкасын тәрбиелеуге жатады, қолданады. Деформацияны түзетумен табан негізінің қалыңдауын азайтатын жалпы нығайтушы арнайы жаттығулармен бірге жаттығуларды қолданады. Курстың басында жаттығулармен жатқан және отырғандағы Б.Ж. беріледі. Балтырдың бұлшық еттері қалыпты тонусқа жеткенше массажбен бірге, содан түсіп саусақ бұлшық еттеріне арнайы жаттығулар жасалады.Ұсақ заттарды саусақпен ұстап жылжыту, табанмен таяқты домалату және т.б жаттығулар.
Жүрістің арнайы түрлері:- сабақ кезіндегі арнайы құралдар: қабырғалық тақтайлар, бүдірлі бұлшық еттер. Табан деформацияның емі үшін табанды бір-біріне жақын қойып жүру, табанныңсыртқы қырына күш түсіріп тұру, аяқты айқастырып отыру, жаттығуларды жалаң аяқ ауыртпай және шаршатпай жүру.
Алдын-алу.-байлам бұлшық еттік , аппараттық нығайту үшін табан негізінің биіктігін сақтау үшін және саусақтар орналасуын коррекциялауға арналғанқұрал-жабдықтар: арнайы аяқ киім, ұлтарақтар, тартпалар, салғыштар. Бұлшық еттерді нығайту үшін борпылдақ топырақпен, шөппен, бөренемен, құммен жалаң аяқ жүру.
Диагностика: Плантография әдісі-табан іздері(табанды сызып параққа қояды)
Массаж әдістемесі: табан мен балтырға массаж жасайды.Саусақтың массажына әсіресі бір- саусақтың соның ішкі жағының массажына назар аудару. Массажды гимнастикаға дейін немесе кейін жүргізеді. Ауыру сезімі болса содан кейін жасалады.
Буындар ауруы:
Этиология- ревматикалық, инфекциялық, дистрофиялық және т.б ЕДШ әдістемесі, сабақ өткір , ауру сезімі басылғаннан кейін басталады.Жедел кезінде әртүрлі орналастыру арқылы емдеу. Алдымен сау жіне аз қозғалатын буындарды қозғалысқа келтіреді, содан кейін зақымдалған белсенді қозғалыстар жеңілдетілген содан кейін күш түсірумен қозғалыс амплитудасын және қайталау санын көбейту.
Массаж тәсілі: жұлын сегменттері сәйкес келетінпаровертевральді зонаға әсер ету. Ауру буынға жақын жатқан симметриялы орналасқан сау сіңірлер, бұлшық ет, буындарғапроксимальді бөлігінен бастап массаж жасау. Ауру буын және байламдық аппаратына массаж.
Қарсы көрсеткіштері:
Аурудың жедел кезеңі жіне жалпы ауыр жағдай
Күшті ауырулар жағдайы және субфебрильді температура
Қатерлі ісіктер.
Жалпақ табан емі кезіндегі жаттығулар:
Б.Ж. отырып:
Табан саусақтарын бүгу 10-12рет
Аяқ созылған , табанмен ішке айналымдық қозғалыстар 5-8рет
Табанды қарсылықпен құмды қазған аяқты еденге тіреп, табанды әкелу.
Табанды медицин полдан допты ұстап, домaлату және көтеру 5-6рет
Табан саусақтарымен жеңіл кілемшені тарту, қатпарларды жинауға тырысу 3-4рет.
Саусақтармен қарандаш немесе басқа затты ұстау.
Б.Ж да тұрып.
Табанды қатар ұстау, сыртқы жағын тіреу етіп , аяқ ұшымен тұру 4-6рет
Оң табанды сырт жағына ауыстырып кеудені оңға бұру, содан соң солға бұру 3-4 рет.
Табанды қатар ұстап саусақтарды еденге тіреп тұру –бүгуге тырысу.
Қолды белге қою, аяқ ұшын ішке табанды ішке қарай бұрып және сырт жағына тіреп жалаң аяқ жүру.
Қолды белге ұстап паролоннан жасалған матроста тұру, саусақтарды бүгіп алып жүру.
Бүдірлі жазықтықта тұру, қолды белге қою, жүру, медициналық допта тұру.(табанмен ұстап алып) гимнастикалық қабырғаның рейксн көкірек деңгейінде қолмен ұстап тұру.

Пән: Емдік дене шынықтыру мен мед.бақылау Алматы медициналық колледжі
№1 тәжірибе. Тақырыбы «Ішкі мүшелер аурулары кезіндегі ЕДШ мен массаж» 4 курс, 8 семестр
Оқытушы: Халелова А.Е. Тақырыбы: «Ішкі мүшелер аурулардың емдік дене шынықтыру мен массаж»
Мақсаты:
Қан және лимфа айналымын күшейту
Өкпе вентилияциясының тонусты жоғарлату
Нервно-психикалық тонусты жоғарлату.
Әдістемелері:
Алғашқы үш-төрт күн сабақ, төсекте жатып жүргізіледі.
Статикалық тыныс алу жаттығуларын қолдану біртіндеп тыныс алу (жаттығуларын қолдану) амплитудасын ұлғайтады, қол және аяқтың дистальді бөліктеріне күш түсіріп жалпы нығайтушы жаттығуларды қолдану, сосын жаттығуларды қайталау санын көбейту.
Өкпе қабынуымен ауырғаннан кейін дайындық кезеңіндегі ЕДШ комплексінің мысалдық кестесі.
Статикалық тыныс алу жаттығулары.
Табанды төсектен алмай аяқты үзіліспен бүгу
Динамикалық тыныс алу жаттығулары
Динамикалық тыныс жаттығулары, сау бүйірінде жатып жасау.
Динамикалық тыныс жаттығуларды ауру бүйірінде жатып жасау.
Бүгілген тізені қолмен төске қарай тарту.
Тыныс шығарғанда алақанмен шапалақпен бүйірімен
Жарты айналым жасау.
Қолмен иық буынында шеңберлік айналымдар жасау.
Динамикалық , тыныстық жатығуларды сау бүйіріне жатып жасау.
Қарсы көрсеткіштері: Айқын жүрек қан тамыр жетіспеушілік, жоғарғы дене қызуы, жедел кезеңі.
Массаж:
Әдістемесі: L5-C3 паравертебральді аймақ массажы, сипау, ысқылау, уқалау. Жалпақ және трапеция тәрізді бұлшық еттердің массажы: барлық әдістер төменнен жоғарыға жалпақ және трапеция тәрізді бұлшық еттер шүйдеден иық буынына. Бұғана асты және үсті аймағының төс бұғана бұлшық еттерінің массажы: төстен акромиальді бұғаналық қосылыстарға қарай ; акромиальді бұғаналық және төс-бұғаналық буындарын бұғана асты және қолтық асты шұңқырына қарай. Үлкен кеуде және алдыңғы тісті бұлшық еттер массажы. Төстен омыртқаға қарай қабырға аралық бұлшық еттер массажы.
Диафрагма массажы: Үздіксіз вибрация және төс пен омыртқаға қарай X-XIIқабырға бойымен алақанмен ырғақты басу.
Жүрек массаж: жүрек аймағын үздіксіз вибрациялау, жүрек үстін және төстің төменгі 1/3бөлігі аймағын әлсіз түрткен тәрізді ырғақты алақанмен басу. Қолтық асты сызығы бойынша 5-6 қабырға деңгейінде кеуде клеткасын басу. Кеуде клеткасын сілкілеу, созу. Тыныс жаттығулары 12-18мин. Күн сайын немесе күн аралап 12 процедура жасау.
Қарсы көрсеткіштері:Жедел кезеңі, жедел қызбалық жағдай, бронхоэктатикалық ауру, ыдырау кезеңі, өкпе жүрек жетіспеушілігінің 3-дәрежесі, терінің іріңді аурулары, өкпенің ТБЦ- сы жаңа түзілістер және басқа жалпы аурулар.
Әдістемелік нұсқаулары:
Массажды омыртқаға жақын жатқан аймақтан бастайды, да арқаның бүйір аймақтарымен аяқтайды. Қабырға аралығына массаж жасағанда қозғалысты кеуде клеткасының төменгі бөлігімен аяқтайды
Массаж әдістерін бір жақты зақымдануда сау жатқан және екі жақты кезінде аз ауратын жағынан бастайды.
Аралау тәсілін күш салып жүргізеді. Әр тәсілді 2-3рет қайталайды.
Әйелдерде , ер адамға қарағанда массажды баяу, аз қарқынмен, сүт безін айналып өтіп жасайды.
Емхана жағдайында массажды қабыну процессі басылған кезден бастап тағайындайды.Ертеңгі уақытта тамақтан 1-1,5сағаттан кейін.
Өкпенің созылмалы аурулары кезіндегі жоғарғы ЕДШ қарсы көрсеткіш болмайды. Массажды ЕДШ алдында 1-1,5-2сағат бұрын жүргізеді.
Төсек режимі кезіндегі мысалды жаттығу, 2-3 күн сабақ.
Б.Ж- арқада жату, қолды дененің бойымен 12-15мин
Кіріспе бөлігі:
Диафрагмальді тыныс алу
Қолы дененің бойымен, саусақтарды ашып –жұму
Табанды бүгіп жазу.
Қолды шынтақ буынынан бүгіп білезікті айналдыру. Ақырын темппен 2-3рет қайталау.
Негізгі бөлігі.
Кеудені ақырындап алдыға еңкейтіп терең дем алу.
Шынтақ буындағы қолды бүгіп –жазу.
Кезек-кезек аяқты бүгу(көмекпен жасауға болады)
Аяқты сәл бүгіп, көмекпен, жамбасты көтереді-тыныс алу, түсіреді-тыныс шығару.
Қорытынды бөлігі:
Екті көтеру-тыныс алу, түсіру-тыныс шығару.
Табанды айналдыру
Қол саусақтарды ашып жұму.
Статикалық тыныс алу
Палаталық режимінде мысалды жаттығу 12-20 рет сабақ.
Б.Ж-орындықта отырып, ақырын темпі, орташа жаттығуларды 4-6рет қайталау,10-20мин
Кіріспе бөлігі.
Диафрагмальдық тыныс алу.
Қолды алға созып саусақтарды ашып жұму
Табанды айналдыру.

Приложенные файлы

  • docx 11269648
    Размер файла: 337 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий