Психология каз УМКД


ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қ.ЖҰБАНОВ АТЫНДАҒЫ АҚТӨБЕ ӨҢІРЛІК МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕН
Psi 5204 «Психология»пәні бойынша
6М020300 – магистратураның барлық мамандықтары үшін
Күндізгі оқу түрі бойынша
1-курс магистранттарына арналған
Ақтөбе қаласы
2016-2017 жыл
І ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕН ҚҰРАСТЫРЫЛДЫ ЖӘНЕ ЕНГІЗІЛДІ
Орындаушылар:
Білім беру педагогикасы және психологиясы
кафедрасының п.ғ.д., доцент__________ Курманова Б.Ж.
“___”____________20___ ж.
Білім беру педагогикасы және психологиясы
кафедрасының аға оқытушысы, п.ғ.к. __________ Кусаметова Г.К.
“___”____________20___ ж.
Жауапты орындаушы – кафедра меңгерушісі
Білім беру педагогикасы және психологиясы
кафедрасының меңгерушісі, п.ғ.к., доцент __________ Жукенова Г.Б.
“___”____________20___ж.
II. КАФЕДРА ОТЫРЫСЫНДА ТАЛҚЫЛАНДЫ
хаттама № “” 20___ ж.
III. РЕЦЕНЗЕНТ
П.ғ.к., доцент _________ Сейтенова С.С.
“___”____________20___ ж.
IV. ИНСТИТУТТЫҢ ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КОМИССИЯСЫНА
БЕКІТУГЕ ҰСЫНЫЛДЫ
хаттама № “” 20___ж.
V. АЛҒАШҚЫ ТЕКСЕРУ МЕРЗІМІ 20 жыл
ТЕКСЕРУ МЕРЗІМДІЛІГІ 1 жыл
VI. ОРНЫНА ЕНГІЗІЛДІ _______________________ алдыңғы жұмыс бағдарламасының бекітілген күні
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қ.ЖҰБАНОВ АТЫНДАҒЫ АҚТӨБЕ ӨҢІРЛІК МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
«БЕКІТЕМІН»
Оқу-әдістемелік жұмыстар
жөніндегі проректор
_____________ Туребаева К.Ж.
«____» ____________ 20___ ж.
ПӘННІҢ ЖҰМЫС ОҚУ БАҒДАРЛАМАСЫ
1.Мамандықтың шифры және атауы: магистратураның барлық мамандықтарына арналған
2.Білім деңгейі: ЖОО кейінгі білім(магистратура)
3.Оқу формасы: күндізгі
4.Пәннің коды және аты (Оқу жоспарына сәйкес): Psi5204 «Психология»
5.Пәнге жауапты кафедра (аты, индексі): 34-3Білім беру педагогикасы және психологиясы
6.Оқу жылы: 2016-2017 Семестр: 2
7.Оқу процесінің жоспарына сәйкес пәнді оқытуға бөлінген 2 кредит:
дәріс - 1
семинар -
практикалық 1
лабораториялық -
Өзіндік жұмыс -1,33
8. Оқу жоспарында қарастырылған бақылау жұмысының саны 2
9. Қорытынды бақылау формалары:
Емтихан
Диф. сынақ
Курстық жұмыс
10.Ізделу сипаты (кілт сөздер): психология, оқыту психологиясы, гносеология, онтология, танымдық үдеріс, танымдық қызмет, психологиялық әдістер, қарым-қатынас психологиясы, педагогикалық қарым-қатынас, тұлға аралық қарым-қатынастар, оқу уәждемелігі, меңгеру,конфликт, психологиялық кызмет, профессиограмма, психограмма, кәсіби қызмет, кәсіби бейімделу, еңбек психологиясы, басқару психологиясы, басқару қағидалары, ұйымдастыру мәдениеті, инженерлік психология, эргономика, тұлға,менеджмент психологиясы, қолданбалы психология,қолданбалы психология әдістері, психологиялық диагностика, психологиялық кеңес беру.
І ПӘННІҢ ЖҰМЫС ОҚУ БАҒДАРЛАМАСЫ ҚҰРАСТЫРЫЛДЫ ЖӘНЕ ЕНГІЗІЛДІ
Орындаушылар:
Білім беру педагогикасы және психологиясы
кафедрасының п.ғ.д., доцент__________ Курманова Б.Ж.
“___”____________20___ ж.
Білім беру педагогикасы және психологиясы
кафедрасының аға оқытушысы, п.ғ.к. __________ Кусаметова Г.К.
“___”____________20___ ж.
Жауапты орындаушы – кафедра меңгерушісі
Білім беру педагогикасы және психологиясы
кафедрасының меңгерушісі, п.ғ.к., доцент __________ Жукенова Г.Б.
“___”____________20___ж.
II. КАФЕДРА ОТЫРЫСЫНДА ТАЛҚЫЛАНДЫ
хаттама № “” 20___ ж.
III. РЕЦЕНЗЕНТ
П.ғ.к., доцент _________ Сейтенова С.С.
“___”____________20___ ж.
IV. ИНСТИТУТТЫҢ ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КОМИССИЯСЫНА
БЕКІТУГЕ ҰСЫНЫЛДЫ
хаттама № “” 20___ ж.
V. АЛҒАШҚЫ ТЕКСЕРУ МЕРЗІМІ 20 жыл
ТЕКСЕРУ МЕРЗІМДІЛІГІ 1 жыл
VI. ОРНЫНА ЕНГІЗІЛДІ _______________________
11. Пәнді оқытып үйретудің мақсаты мен міндеттері:
Магистратураның барлықмамандықтары бойынша, магистр дайындау бойынша базалық пән «Психология» болып табылады.
Оқу пәнінің мақсаты – ұсынылып отырған курста қазіргі кездегі психология бағыттары, проблемалары, болашағы туралы білім беруді, алған білімдерін тәжірибеде қолдана білу дағдысы мен білігін қалыптастыру көзделеді.
Пәнді оқыту міндеттері:
магистранттардың бойында психологияның қазіргі теориялық мәселелері мен практикалық маңызы, даму болашағы, психологияның өзге де әлеуметтік пәндер арасындағы орны, психологиялық бағыттардың мәні мен мазмұны, жоғары мектептегі психологияның мәндік және мазмұндық ерекшеліктері туралы білім қалыптастыру;
магистранттардың болашақ мамандықтары бойынша педагогикалық жұмыс жүргізуде психологиялық білімдерін қолдана білу мен іскерлік дағдыларын меңгерту;
магистранттардың бойында тұлғалық қасиеттерді қалыптастыру және магистранттарға, оқытушыларға және өзге де мамандарға психологиялық кенес беру жұмыстарын кәсіби деңгейде жүргізуге үйрету.
12. Пәнді оқып үйрену нәтижесінде магистранттардың меңгеруге тиісті негізгі түсініктері, білімдері, біліктіліктері және дағдылары:
Пәнді оқыту нәтижесінде магистранттар
білуі тиіс:
психология ғылымының қазіргі проблемаларын;
психология ғылымының қазіргі нарықтық жағдайдағы білім берудегі рөлі мен қызметін;
психология ғылымы дамуының жолдарын айқындауға бағытталған психологиялық зерттеулерде дұрыс бағдар таба алуы;
қолдана білуі тиіс:
психология ғылымының даму үрдісі заңдылықтары туралы негізгі теориялық білімдерін;
толық игеруі тиіс:
отандық және шетелдік психология ғылымындағы қазіргі кезде қалыптасқан ғылыми тұғырлар, теориялық тұжырымдарды талдап, салыстыру дағдылары игеріледі; студенттерге, оқытушыларға және өзге де мамандарға психологиялық кеңес беру жұмыстарын кәсіби деңгейде жүргізуді.
13. Пәннің күнтізбелік-тақырыптық жоспары және сағаттар торы
Р/с
№ Тақырыптың атауы Дәріс
(кр) Прак.
(кр) өзіндік
жұмыс
(кр) Ағымдық бақылау формалары Аралық бақылау формалары
І Модуль
Жоғары мектеп психологиясының пәні
1 Кіріспе 1 1 4 Бақылау сұрақтары 2. Жоғары мектеп психологиясының пәні, міндеттері және құрылымы 1 1 4 Тест 3 Нарықтық экономика жағдайындағы білім беру процесінің гносеологиялық және онтологиялық мәселелері 1 1 4 Бақылау сұрақтары 4. Оқыту процесіндегі студенттердің танымдық іс-әрекет психологиясы 1 1 4 Бақылау сұрақтары 5. Қазіргі жағдайдағы оқытудың психологиялық әдістері мен тиімділікті арттыру құралдары және сапасы 1 1 4 Тест 6 Тәрбие процесінің психологиялық негіздері 1 1 4 Бақылау сұрақтары 7 Жоғары мектептегі тәрбие мәселесі 1 1 4 Бақылау сұрақтары 8 Тәрбие және кәсіби өзіндік сананың қалыптасуы 1 1 4 Бақылау сұрақтары Бақылау жұмысы. Тест
ІІ Модуль
Кәсіби бағдарлану мәселелері
9 Кәсіби-бағдарланған тұлғаның психодиагностикалық мәселелері 1 1 4 Бақылау сұрақтары 10 Болашақ мамандардың кәсіби іс-әрекетінің профилін негізге ала отырып студенттер мен оқытушыларға психологиялық кеңе беру 1 1 4 Тест 11 Оқыту процесін басқару 1 1 4 Бақылау сұрақтары 12 Білімгерлер оқу іс-әрекетінің субьектісі ретінде 1 1 4 Бақылау сұрақтары 13. Педагогикалық қарым-қатынас психологиясы 1 1 4 Бақылау сұрақ тары 14. Педагогикалық әсер ету психологиясы 1 1 4 Бақылау сұрақтары 15 Оқытушы мен студенттің тұлғааралық өзара әрекеттестігінің мәселелері 1 1 4 Тест Бақылау жұмысы. Тест
Барлығы: 15 15 60 14. Пәннің оқу-әдістемелік картасы
Дәрістер
Тақырып
№ Дәріс
№ Cабақ жоспары, негізгі дидактикалық бірліктер Ағымдық бақылау түрі
І Модуль
Жоғары мектеп психологиясының пәні 1 1 Кіріспе. Адамдар туралы ғылымдар жүйесіндегі «Психология» пәнінің алатын орны. Пәннің қалыптасу кезеңдері мен тарихи аспектілері. Жоғары мектеп психологиясы дамуына үлес қосқан ресейлік және шетелдік ғалымдар туралы қысқаша биографиялық мәліметтер. Бақылау сұрақтары
2 2 Жоғары мектеп психологиясының пәні, міндеттері және құрылымы.Оқыту процесінің психологиялық негіздері. Білім беру жоғары мектеп психологиясының өзекті обьектісі ретінде. Қазіргі замандағы жоғары білім берудің рөлі мен мақсаттары. Бақылау сұрақтары
3 3 Нарықтық экономика жағдайындағы білім беру процесінің гносеологиялық және онтологиялық мәселелері. Білім беру көпқырлы феномен (Зимняя И.А.). Білім беру әлеуметтік институт ретінде. Білім берудің гносеологиялық және онтологиялық мәселелері. Қазіргі жағдайдағы оқытудың сапасы мен тиімділігін көтерудегі психологиялық әдістер мен құралдар. 4 4 Оқыту процесіндегі студенттердің танымдық іс-әрекет психологиясы. Психологиядағы қызмет проблемасы. Танымдық қызметтің мәні. Ойлау және интеллект. Оқыту үдерісіндегі танымдық қызмет. Бақылау сұрақтары
5 5 Қазіргі жағдайдағы оқытудың психологиялық әдістері мен тиімділікті арттыру құралдары және сапасы. Интерактивті әдістер психологиясы және бірлескен-диалогтық танымдық іс-әрекет. Жоғары оқу орнында белсенді оқыту әдістерін қолдану. Лекция жоғары оқу орнындағы оқытудың негізгі формасы ретінде. Тест
6 6 Тәрбие процесінің психологиялық негіздері. Тұлға және студенттік ұжым психологиясы. Тұлға психологиялық категория ретінде. Студенттік кезеңнің жастық-психологиялық ерекшеліктері. Топ және ұжым туралы түсінік. Оқытудың екісатылы моделі негізінде жоғары оқу орнында студенттік ұжымның қалыптасуы мен дамуының ерекшеліктері. Бақылау сұрақтары
7 7 Жоғары мектептегі тәрбие мәселесі. Тәрбиелеу құралы тұлғаны және адамның мінез-құлқын өзгертуге бағытталған психикалық әсер ету тәсілі ретінде. Тәрбиелеу әдістерінің жіктемесі және олардың тиімділігі. Бақылау
сұрақтары
8 8 Тәрбие және кәсіби өзіндік сананың қалыптасуы. Жоғары оқу орны кәсіби өзіндік сана қалыптасуының жүйесі ретінде. Кәсіби өзіндік сана құрылымы: кәсіби мораль мен адамгершілік ұғыну, өзін кәсіби іс-әрекеттің субьектісі ретінде. Кәсіби өзіндік сананың функционалды және құрылымдық компоненттері: когнитивті, мотивациялық, эмоциялық, операциялық. Бақылау
сұрақтары
ІІ Модуль
Кәсіби бағдарлану мәселелері 9 9 Кәсіби-бағдарланған тұлғаның психодиагностикалық мәселелері. Жоғары мектептегі психодиагностика. Психодиагностикалық әдістердің жіктелуі. Төменгі ұйымдасқан әдістемелер (бақылау, іс-әрекет өнімділігін талдау, интервью, әңгімелесу), олардың алатын орны. Бақылау сұрақтары
10 10 Болашақ мамандардың кәсіби іс-әрекетінің профилін негізге ала отырып студенттер мен оқытушыларға психологиялық кеңес беру. Жоғары мектеп оқытушыларының педагогикалық іс-әрекетінің психологиялық сипаттамалары. Педагогикалық іс-әрекет мазмұны, формасы және сипаттамасы. Тест
11 11 Оқыту процесін басқару.Басқару қызметінің мазмұны мен құрылымы. Басқару психологиясының теориялық негіздері. Басшы тұлғасы. Басқарудағы жеке стиль психологиясы. Бағынышты адам тұлғасы және оның мінез-құлқын басқару психологиясы. Басшы қызметіндегі басқару қарым-қатынасын құру ерекшеліктері. Бақылау сұрақтары
12 12 Білімгерлер оқу іс-әрекетінің субьектісі ретінде. Білімдену оқу іс-әрекеті субьектісінің маңызды сипаттамасы ретінде. Жоғары білім беру жүйесіндегі оқыту субьектісінің жас ерекшелік және психологиялық сипаттамалары. Білімдену психологиялық сипаттама ретінде. Бақылау сұрақтары
13
13 Педагогикалық қарым-қатынас психологиясы. Педагогикалық қарым-қатынас білім беру процесі субьектілерінің өзара әрекетінің негізгі формасы ретінде. Қарым-қатынастың қызметтері мен құрылымы. Педагогикалық қарым-қатынас сипаттамасы мен қызметтері. Бақылау сұрақтары
14 14 Педагогикалық әсер ету психологиясы. Әсер ету психологиясының теориялық негізі. Психологиялық өзара әрекет және әсер ету тиімділіктері. Психологиялық әсер етудің жіктелуі. Бақылау сұрақтары
15 15 Оқытушы мен студенттің тұлғааралық өзара әрекеттестігінің мәселелері. Жоғары мектеп оқытушысының мамандығындағы психологиялық қиындықтар. Жоғары мектептегі жас және кемелденген жастағы оқытушылар қиындықтарының ерекшеліктері. Оқытушының стресс және психологиялық денсаулығы. Тест
Практика сабақтары
Тақырып Сабақ Сабақ жоспары, негізгі дидактикалық бірліктер Ағымдық бақылау түрі
І Модуль
Жоғары мектеп психологиясының пәні 1 1 «Жоғары мектеп психологиясы» пәні. Нарықтық қоғамдағы жоғары білім берудің мақсаттары мен міндеттері. Бақылау сұрақтары.
2 2 Біліктілік пен кәсіби қалыптасудағы жоғары білім берудің ролі. Жоғары білім дамуының қысқаша тарихи очеркі. Қазақстандағы жоғары білім беру жүйесі. Бақылау сұрақтары
3 3 Оқытудың кредиттік жүйесі жағдайындағы жоғары білім берудің ерекшеліктері. Білім беру дағдарысы дегеніміз не және оның көріну белгілері қандай. Бақылау сұрақтары
4 4 Танымдық процестерді жүйелеу мәселесі (қабылдау, ес, ойлау) оқытудың инновациялық технологиясының негізі ретінде. Оқыту процесінің тиімділігі бірлескен-диалогтық танымдық іс-әрекет нәтижесі ретінде. Бақылау сұрақтары
Хабарлама дайындау
5 5 Жоғары оқу орнында белсенді оқыту әдістерін қолдану. Коучинг. СӨЖ. СОӨЖ. Бақылау сұрақтары
6 6 Студенттік ұжым және оның қалыптасуы. Лидерлік. Конфликт. Бақылау сұрақтары
7 7 Жоғары мектептегі тәрбие психологиясының негізі. Тәрбиелеу әдістері мен тәсілдері. Бақылау
сұрақтары
8 8 Өзін-өзі жүзеге асыру және өзін-өзі реттеу мәселелері. Кәсіби шеберлік. «Мен концепциясы». Бақылау
сұрақтары
ІІ Модуль
Кәсіби бағдарлану мәселелері 9 9 Тұлғалық және кәсіби кемелдену. Оның көрсеткіштері. Бақылау сұрақтары
10 10 Жоғары мектеп педагогының коммуникативтік біліктілігі. Қарым-қатынас түрлері, тактикасы және стратегиясы. Бақылау сұрақтары
11 11 Студенттердің ақпараттармен және эмпирикалық материалдармен өзіндік жұмыс жасаудың негізгі түрлері, әдістері және формалары. Бақылау сұрақтары
12 12 Студенттік жас кезеңіндегі жетекші іс-әрекет түрі және дамудың әлеуметтік жағдайлары. Субьект іс-әрекеті тұлғаның дамуы және қалыптасуының негізі ретінде. Бақылау сұрақтары
Хабарлама дайындау
13 13 Педагогикалық іс-әрекеттегі трансактілі қарым-қатынастың өнімді және өнімсіз тұстары. Педагог эмпатиясы және рефлексиясы. Қарым-қатынас стереотиптері және бағдарлары. Бақылау сұрақтары
14 14 Жоғары мектептегі педагогтың тұлғасы және іс-әрекеті. Жоғары мектеп жүйесіндегі педагогтың этикалық принциптері. Бақылау сұрақтары
15 15 Білім берудегі басқару психологиясының негіздері. Адамдарды басқару құралдары мен тәсілдері, қазіргі стилдері. Тест
Презентация
15. Негізгі және қосымша әдебиеттер тізімі
Негізгі әдебиеттер
1.Дружинина В.Н. Психология. Для гуманитарных вузов. -СтПтб., 2000
2.Зеер Э.Ф. Психология профессионального развития. –Москва, 2006
3.Дьяченко М.И. и др. Психология высшей школы. – Минск, 2006.
4.Лобанов А.А. Основы проф.-пед.общения. –Москва, 2002.
5.Духновский С.В. Диагностика межличностных отношений. – Санкт-Птб., 2010
6.Бреслав Г.М. Основы психологического исследования. – Москва, 2010.
7.Димитриева З. Школа менеджмента. Санкт-Петербург, 2008.
8.Психология. Учебник. Под ре.А.А.Крылова. – Москва, 1998.
9.Психология педагогического взаимодействия. Под ред. Коломинского Я.Л. – Санкт-Петербург, 2007.
10.Зимняя И.А. Педагогическая психология. –Москва, 2002.
11.Хасан Б.И. Конструктивная психология конфликта. Санкт-Петербург, 2003
12.Немов Р.С. Общая психология. Санкт-Петербурн, 2003.
13.Габай Т.В. Педагогическая психология. - Москва, 2003
14.Немов Р.С. Практическая психология. –Москва, 1998.
15.Психология труда. Под ред. А.Карпова. – Москва, 2004.
16.Урбанович А.А. Психология управления. Уч.пос. – Минск, 2001.
17.Толочек В.А. Современная психология труда. –Москва, 2005.
18.Гудвин Д. Исследование в психологии: методы и планирование. – Санкт-Петербург, 2007.
19.Эргономика. Под ред.А.А. Крылова и Г.В.Суходольского. – Ленинград; 1988.
20.Сергеев С.Ф. Курс лекций по инженерной психологии и эргономике. – С.Пб., 2008.
Қосымша әдебиеттер:
21.Смирнов С.Д. Педагогика и психология высшего образования: от деятельности к личности. – Москва, 2001.
22.Комендант А.Г. Михайлов Г.С. Психологические проблемы профессиональной деятельности руководителя. – Москва, 2001.
23.Вазина К.Я., Крейкина Е.Ю. Управление инновационными процессами в системе образования. Нижний Новгород, 1999.
24.Димитриева З. Школа менеджмента. – СПб., 2008.
25.Федотова Л.Н. Паблик Рилейшнз и общественность. – Спб., 2003.
26.Хасан Б.И. Психология развития имиджа образования и образовательных учреждений. Сборник материалов научно-практ. конф. –Актобе, 2008.
27.Карпов А.В. Психология принятия решений. – Ярославль, 2003.
28.Морозов А.В. Деловая психология. Уч.пос. – СПб, 2000.
29.Психолого-педагогические аспекты многоуровневого образования.Сборник научных статей. Т.14. –Тверь, 2002.
30.PR в образовании. Журнал для современного руководителя. №4, 2004.
31.Высшая школа на современном этапе: психология преподавания и обучения. Т. 2 Межд.сборник статей. – Москва-Ярославль, 2005.
32.Спрвочник по психологии и психиатрии. –Сакнт-Петербург,1999.
33.Розум С.И. Психология социализации и социальной адаптации человека. –Санкт-Петербург, 2006.
34.Морозов А.В. Деловая психология. – Санкт-Петербург,2000.
16. Емтихан бағдарламасы:
СҰРАҚТАР ТІЗБЕСІ
№ Сұрақтар мәтіні
1 «Психология» пән ретінде. Білім беру көпқырлы феномен (Зимняя И.А.).
2 Психология ғылымының әдістері және салалары.
3 Психология ғылымының міндеттері және өзге пәндер арасында алатын орны.
4 Нарықтық экономика жағдайында білім беру үдерісіндегі гносеологиялық және онтологиялық мәселелері
5 Білім беру әлеуметтік институт ретінде.
6 Білім берудің гносеологиялық және онтологиялық мәселелері.
7 Психологиялық әдістер мен құралдар.
8 Психологиядағы қызмет проблемасы.
9 Танымдық қызметтің мәні.
10 Ойлау және интеллект.
11 Қазіргі жағдайдағы оқытудың сапасы мен тиімділігін көтерудегі
12 Оқыту үдерісіндегі танымдық қызмет.
13 Оқыту үдерісіндегі адамның танымдық қызметінің психологиясы.
14 Педагогикалық қарым-қатынас психологиясы.Білім беру үдерісінің субъектілері.
15 Педагог пен студент білім беру қызметінің субъектісі ретінде.
16 Педагогикалық қарым-қатынас сипаттамасы.
17 Педагогикалық қызмет пен оның субъектісі психологиясы.
18 Педагогикалық үдерістегі әр түрлі қатысушылардың арасындағы тұлға аралық қарым-қатынастар.
19 Оқу уәждемелігі. Меңгеру – білім алушының оқу қызметінің орталық буыны.
20 Педагогикалық функция мен білік (умение).
21 Білім беру үдерісіндегі оқу-педагогикалық ынтымақтастық пен қарым-қатынас (Зимняя И.Н.).
22 Білім беру үдерісіндегі қарым-қатынас. Тұлғалық-қызметтік тұғыр білім беру үдерісін ұйымдастырудың негізі.
23 Жоғары оқу орны мен мектеп психологиясы арасындағы сабақтастық.
24 Жоғары оқу орнында психологиялық кызметтердің кұрылуы.
25 Жоғары оқу орнында білім алудың жас ерекшеліктері мен психологиялық мәселелері.
26 Конфликтілі жағдайдағы оқыту үдерісін басқару
27 Қызметкердің болашақ кәсіби қызмет саласындағы профессиограммасы мен психограммасы.
28 Кәсіби профессиограмма мен психограмманың құрылымы, мазмұны, түрі.
29 Жоғары білімді маманға қойылатын талаптар. Кәсіби қызметтің сенімділік проблемалары.
30 Қызмет пен танымдық үдерістің психологиясы
31 Педагогикалық іс-әрекеттегі трансактілі қарым-қатынастың өнімді және өнімсіз тұстары.
32 Кәсіби бейімделуге психологиялық ықпал ету. Кәсібиленуге (проффесионализация) психологиялық ықпал ету.
33 Тұлғаның кәсіби өсуі.
34 Педагог эмпатиясы және рефлексиясы.
35 Тұлға және тұлға аралық қарым-қатынас психологиясы. Тұлға моделі. Тұлғаның әлеуметтенуі. Тұлғаның «Мен–концепциясы».
36 Басқару психологиясының негіздері. Басқару қызметінің мазмұны мен құрылымы. Басқару психологиясының теориялық негіздері.
37 Жоғары мектептегі тәрбие психологиясының негізі.
38 Басшының басқару еңбегінің психологиясы. Басшы қызметіндегі басқару арқылы әсер етудің психологиясы.
39 Қызметкерлерді басқару психологиясы. Қзыметкерлерді басқару қағидалары. Басқарудың қазіргі психологиялық тұғырлары мен тұжырымдамалары. Ұйымдастыру мәдениеті.
40 Тәрбиелеу әдістері мен тәсілдері.
41 Психологиялық кеңес беру. Студенттер, оқытушылар мен болашақ кәсіби қызметінің бейіндік сипатын ескере отырып болашақ мамандарға кеңес беру.
42 Басқарудағы жеке стиль психологиясы. Бағынышты адам тұлғасы және оның мінез-құлқын басқару психологиясы.
43 Конфликтілі жағдайларды басқару психологиясы. Басшы денсаулығы. Өмірде болатын дағдарыстар мен стрестерді алдын алу және жеңу.
44 Карьераны жоспарлау. Таңдау. Қызметке тұру. Жұмысты ауыстыру.
45 Тұлғаның әлеуметтік жетілуі. Тұлғаның кәсіби қалыптасуының психологиялық негіздері.
46 Қарым-қатынастың тиімді технологиялары. Тұлға аралық қарым-қатынастың түрлері мен мәні.
47 Ұжымдағы тұлға аралық қарым-қатынастың психодиагностикасы проблемалары.
48 Әсер ету психологиясының теориялық негізі.
49 Басшы тұлғасы. Басшы қызметіндегі басқару қарым-қатынасын құру ерекшеліктері.
50 Басшы қызметіндегі топтық құбылыстар мен үдерістерді басқару психологиясы.
БАҚЫЛАУШЫ-ӨЛШЕМДІК МАТЕРИАЛДАР
№ Бақылау-өлшеу материалдары мәтіні
1 Тест:
1. Педагогикалық психология объектісі :
А)адамның әлеуметтік тәжірибесінің ьберілуі-меңгерілуіндегі қызметтік үдеріс;
В)педагогикалық қызметтегілердің оқу-тәрбие жұмыстарын басқарушы субъекті;
С)педагогикалық қызметтегі барлық үдерісмтерді басқарушы адам;
Д)оқу-танымдық, тәрбие үдерістерін басқарылатын үдеріс;
Е)оқыту үдерісін басқарушы тұлғаның қызметі.
2 Клоуздарды толтырыңыз.
1.Педагогикалық психологиядағы әлеуметтік тәжірибе деген - .......................... ..................... қоршаған ортаға деген саналы қарым-қатынас.
2.Басшының басты міндеті - .................................... басқару жүйесінің.........
3 Сұрақтарға жауап беріңіз:
Педагогикалық психологияның міндеттері қандай?
Еңбек психологиясының пәні не?
Қарым-қатынастың тиімді технологиялары қандай?
БАҒАЛАУ МЕЖЕЛЕУІШІ
% балдық баға әріптік баға дәстүрлі баға Білім алушылардың білімін бағалау өлшемдері
100-95 4,0 А өте жақсы Оқу бағдарламасына сай материалдарды түгел игерген, тілдік талдау жасай алатын магистрантқа қойылады
95-90 3,67 А- 89-85 3,33 В+ Жақсы Оқу бағдарламасын 51% -ға игерген,тілдік талдау жасайтын магистрантқа қойылады.
84-80 3,0 В 79-75 2,67 В- 74-70 2,33 С+ Қанағаттанарлық Оқу бағдарламасын 50% -ға игерген, тілдік талдау жасауда кейбір қателер жіберген магистрантқа қойылады
69-65 2,0 С 64-60 1,67 С- 59-55 1,33 Д+ 54-50 1,0 Д 49-0 0 F қанағаттанарлықсыз Оқу бағдарламасының 50% -ға игермеген, тілдік талдау жасау дағдысы жоқ магистрантқа қойылады
МАГИСТРАНТТАРДЫҢ ОҚУ ЖЕТІСТІКТЕРІ ШКАЛАСЫ
№ бақылаутүрлері апта мах
балл
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 1 Сабаққа қатысымы * * * * * * * * * * * * * * * 100
2 Ағымдық бақылау * * 100
3 Аралық бақылау: мәнжазба, бақылау жұмысы, өзіндік жұмысты тапсыру, колоквиум, тест, жоба және т.б. * * * * * 100
4 Қорытынды бақылау (емтихан) * 100
Барлығы 100
КЕЛІСІМ ПАРАҒЫ
ПӘННІҢ ЖҰМЫС ОҚУ БАҒДАРЛАМАСЫ
Мамандық: барлық мамандықтарға арналған
Пән: Psi 5204 Психология
Білім деңгейі: ЖОО кейінгі білім(магистратура)
Оқу формасы: күндізгі
Оқу жылы: 2016-2017
Оқу және оқу-әдістемелік жөніндегі проректор
п.ғ.д., профессор ________________ Туребаева К.Ж.
«___»____________ 20__ ж.
Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университеті
Педагогика институты
«Білім беру педагогикасы және психологиясы» кафедрасы
СИЛЛАБУС
Пән: Psi 5203 Психология( 2 кредит )
Мамандық: магистратураның барлық мамандықтарына арналған
Курс: 1
Оқытушы: п.ғ.к. Кусаметова Г.К.
2016 -2017 оқу жылы
Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университеті
Syllabus
Пән: Психология (2 кредит )
Сабақ өткізу уақыты мен орыны ОСӨЖ-ның өткізу уақыты мен орыны
Оқытушының аты-жөні Байланыс, тел,
email
Кесте бойынша Кесте бойынша Кусаметова Гульсум Кубжасаровна 87053784209
[email protected]
ОҚУ ПӘНІНІҢ СИПАТЫ: Оқытылатын курс бойынша магистранттарға «Психология» пәні магистранттарға психологияның қазіргі теориялық мәселелері мен практикалық маңызы, даму болашағы, психологияның өзге пәндер мен ғылымдар арасындағы орны, ерекшеліктері туралы білім қалыптастыруды көздейді. Сондай-ақ қазіргі пәнді оқыту барысында білім беру психологиясының ерекшеліктері, адам және машина ортасындағы қарым-қатынас, эргономика туралы мәліметтер беріліп, практикалық психологияның мәндік және мазмұндық ерекшеліктері туралы білім ақпараты игертіліп, оларды практикалық тұрғыдан меңгерілуіне аса мән беріледі.
ОҚУ ПӘНІНІҢ МАҚСАТ-МІНДЕТТЕРІ: ұсынылыпотырған курста қазіргі кездегі психология бағыттары, проблемалары, болашағы туралы білім беруді, алған білімдерін тәжірибеде қолдана білу дағдысы мен білігін қалыптастыру көзделеді; магистранттардың бойында психологияның қазіргі теориялық мәселелері мен практикалық маңызы, даму болашағы, психологияның өзге де әлеуметтік пәндер арасындағы орны, психологиялық бағыттардың мәні мен мазмұны, жоғары мектептегі психологияның мәндік және мазмұндық ерекшеліктері туралы білім қалыптастыру; магистранттардың болашақ мамандықтары бойынша педагогикалық жұмыс жүргізуде психологиялық білімдерін қолдана білу мен іскерлік дағдыларын меңгерту; магистранттардың бойында тұлғалық қасиеттерді қалыптастыру және студенттерге, оқытушыларға және өзге де мамандарға психологиялық кеңес беру жұмыстарын кәсіби деңгейде жүргізуге үйрету.
ОҚУ ПӘНІНІҢ ҚЫСҚАША МАЗМҰНЫ:
Берілген курсты сәтті аяқтағанннан кейін магистранткелесідей қабілеттерді меңгереді:
Білуге тиіс: психологияның қазіргі теориялық мәселелері мен практикалық маңызы, даму болашағы, психологияның өзге пәндер мен ғылымдар арасындағы орны, ерекшеліктерін.
Істей білу: психологиялық кеңес беру жұмыстарын кәсіби деңгейде жүргізуді.
Дағдысының болуы: болашақ мамандықтарына сай жұмыстар жүргізудің практикалық қырын игере білу.
КУРС ПРЕРЕКВИЗИТІ: «Ғылым мен философия тарихы», «Педагогика»
КУРС ПОСТРЕКВИЗИТІ: «Білім беру психологиясы», «Виртуалды шындық», «Білім беру мен психологиядағы мәдени-тарихи тұғыр».
БІЛІМДІ БАҒАЛАУ:
Ағымдағы бағалау: осы курстың барысында бағалау стратегиясы ретінде бағалаудың келесі әдістері пайдаланылады: жазбаша бақылау жұмыстары, үй тапсырмалары (математикалық көрсеткіштері, анализдері, алынған салыстырмалы мәліметтер бар, жазбаша тапсырмалар және т.с.с.), ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар, зерттеу жұмыстары (жоба, курстық, презентациялар), мәнжазба, эссе және т.с.с.
Аралық бақылау (бақылау жұмысы): бақылау жұмысы курста өткен бөлімдер бойынша теориялық және практикалық, лабораториялық (есептеу, графикалық-есеп және шығармашылық) тапсырмаларды қамтиды.
Жеке өзіндік жұмыс: курс тақырыптары бойынша семинар сабақтарында тапсырмалар, үй тапсырмаларын, шығармашылық тапсырмаларды, мәнжазбаларды жеке орындау, ғылыми деректерді, ситуацияларды талдауды, газеттік ақпаратты пайдалану ескеріледі.
Үй тапсырмасы: үй тапсырмаларын магистранттар міндетті түрде дайындайды және ОМӨЖ сабақтарында барлық топтар кесте бойынша тапсырады. Белгіленген уақыт мерзімінен кейін тапсырылған үй тапсырмаларына баға төмендетіледі.
Коллоквиум: өткен материал бойынша семестрде екі рет магистранттан ауызша немесе жазбаша жауап алу түрінде жүргізіледі.
Курстық жұмыс, мәнжазба, эссе, презентация, графикалық-есеп жұмысы: нақты тақырып бойынша тапсырылады, кішігірім шығармашылық жұмыс болып табылады. Бағалау кезінде тақырыптың мазмұнының ашылуы, ғылыми деректердің пайдаланылуы, баяндалу стилі, көрнекіліктің пайдаланылуы ескеріледі. Жұмыстар бекітілген мерзімнен кейін қабылданбайды және бағаланбайды.
Аралық бақылау тесттері: өткен материалдар бойынша 10 және одан жоғары тапсырмаларды қамтитын тесттер. Тестілеу семестрде екі рет 7 және 15 апталарда кесте бойынша өткізіледі.
Қорытынды емтихан: қорытынды емтихан семестр соңында өткізіледі. Емтихан қабылданатын күн магистратура бөлімінің емтихан кестесінде көрсетіледі. Тестілер курс бағдарламасының барлық бөлімдері бойынша тапсырмаларды қамтиды. Емтихан кезінде дәріс конспектілерін, кітаптарды, әртүрлі жазбаларды пайдалануға тыйым салынады. Төмен баға алған жағдайда, оны көтеру үшін, қосымша басқа тапсырмалар берілмейді. Емтиханды өткізу саясатын сақтамаған магистрант, емтиханды тапсырудан босатылып, емтиханды тапсырмаған болып есептелінеді.
Қорытынды баға: магистранттар семестр соңында пәндер бойынша 100 (40%) балмен бағаланатын емтихан тапсырады.
МОДУЛЬ БОЙЫНША ПӘННІҢ ТАҚЫРЫПТЫҚ ЖОСПАРЫ:
Р/с
№ Модульдың атауы Дәріс
(сағ) Прак.
(сағ) өзіндік
жұмыс
(сағ)
І Модуль
Жоғары мектеп психологиясының пәні
1.1 Кіріспе 1 1 4
1.2 Жоғары мектеп психологиясының пәні, міндеттері және құрылымы 1 1 4
1.3 Нарықтық экономика жағдайындағы білім беру процесінің гносеологиялық және онтологиялық мәселелері 1 1 4
1.4 Оқыту процесіндегі студенттердің танымдық іс-әрекет психологиясы 1 1 4
1.5 Қазіргі жағдайдағы оқытудың психологиялық әдістері мен тиімділікті арттыру құралдары және сапасы 1 1 4
1.6 Тәрбие процесінің психологиялық негіздері 1 1 4
1.7 Жоғары мектептегі тәрбие мәселесі 1 1 4
1.8 Тәрбие және кәсіби өзіндік сананың қалыптасуы 1 1 4
ІІ Модуль
Кәсіби бағдарлану мәселелері
2.1 Кәсіби-бағдарланған тұлғаның психодиагностикалық мәселелері 1 1 4
2.2 Болашақ мамандардың кәсіби іс-әрекетінің профилін негізге ала отырып студенттер мен оқытушыларға психологиялық кеңе беру 1 1 4
2.3 Оқыту процесін басқару 1 1 4
2.4 Білімгерлер оқу іс-әрекетінің субьектісі ретінде 1 1 4
2.5 Педагогикалық қарым-қатынас психологиясы 1 1 4
2.6 Педагогикалық әсер ету психологиясы 1 1 4
2.7 Оқытушы мен студенттің тұлғааралық өзара әрекеттестігінің мәселелері 1 1 4
ЛЕКЦИЯ ТАҚЫРЫПТАРЫ
Апта Лекция тақырыптары сағаты
І Модуль
Жоғары мектеп психологиясының пәні 1 Кіріспе 1
2. Жоғары мектеп психологиясының пәні, міндеттері және құрылымы 1
3 Нарықтық экономика жағдайындағы білім беру процесінің гносеологиялық және онтологиялық мәселелері 1
4. Оқыту процесіндегі студенттердің танымдық іс-әрекет психологиясы 1
5. Қазіргі жағдайдағы оқытудың психологиялық әдістері мен тиімділікті арттыру құралдары және сапасы 1
6 Тәрбие процесінің психологиялық негіздері 1
7 Жоғары мектептегі тәрбие мәселесі 1
8 Тәрбие және кәсіби өзіндік сананың қалыптасуы 1
ІІ Модуль
Кәсіби бағдарлану мәселелері 9 Кәсіби-бағдарланған тұлғаның психодиагностикалық мәселелері 1
10 Болашақ мамандардың кәсіби іс-әрекетінің профилін негізге ала отырып студенттер мен оқытушыларға психологиялық кеңе беру 1
11 Оқыту процесін басқару 1
12 Білімгерлер оқу іс-әрекетінің субьектісі ретінде 1
13. Педагогикалық қарым-қатынас психологиясы 1
14. Педагогикалық әсер ету психологиясы 1
15 Оқытушы мен студенттің тұлғааралық өзара әрекеттестігінің мәселелері 1
ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ ТАҚЫРЫПТАРЫ
Апта Практикалық сабақтың тақырыптары сағаты
І Модуль
Жоғары мектеп психологиясының пәні 1
1 «Жоғары мектеп психологиясы» пәні. 1
2 Біліктілік пен кәсіби қалыптасудағы жоғары білім берудің ролі. 1
3 Оқытудың кредиттік жүйесі жағдайындағы жоғары білім берудің ерекшеліктері. 1
4 Танымдық процестерді жүйелеу мәселесі (қабылдау, ес, ойлау) оқытудың инновациялық технологиясының негізі ретінде. 1
5 Жоғары оқу орнында белсенді оқыту әдістерін қолдану. 1
6 Студенттік ұжым және оның қалыптасуы. 1
7 Жоғары мектептегі тәрбие психологиясының негізі. 1
8 Өзін-өзі жүзеге асыру және өзін-өзі реттеу мәселелері. 1
ІІ Модуль
Кәсіби бағдарлану мәселелері 9 Тұлғалық және кәсіби кемелдену. 1
10 Жоғары мектеп педагогының коммуникативтік біліктілігі. 1
11 Студенттердің ақпараттармен және эмпирикалық материалдармен өзіндік жұмыс жасаудың негізгі түрлері, әдістері және формалары. 1
12 Студенттік жас кезеңіндегі жетекші іс-әрекет түрі және дамудың әлеуметтік жағдайлары. 1
13 Педагогикалық іс-әрекеттегі трансактілі қарым-қатынастың өнімді және өнімсіз тұстары. 1
14 Жоғары мектептегі педагогтың тұлғасы және іс-әрекеті. 1
15 Білім берудегі басқару психологиясының негіздері. 1
МӨЖ тапсырмалары
1-МӨЖ. Психология ғылымының әдістері және салалары.
1.Сұрақтарға жауап беріңіз:
1.Психология әдіснамасының ерекшеліктері қандай?
2.Психологиялық теориялардың құрылымы мен ерекшеліктері қандай?
3.Психологияның әдістерінің ерешеліктері қандай?
2.Клоуздарды толтырыңыз.
1.Зерттеу гипотезасы мыналарға негізделуі тиіс: 1) күтілетін нәтижелердің ..... ; 2) эмпирикалық тұрғыдан .......................................... .
2.Жеке жағддайларды зерттеудің басты артықшылықтары (изучение индивидуальных особенностей - ИИС) жеке адамның ағымдағы күйінмен қатар ..................................... болып табылады.
3.«Интервью психологиялық зерттеу әдісі ретінде» тақырыбында хабарлама дайындаңыз.
Жоспары:
1. Зерттеу интервьюінің негізгі ерекшеліктері.
2. Интервью түрлері.
3. Интервьюердің кәсіпті дағдылары.
4. Интервью жүргізудің этикалық қырлары.
5. Интервью жүргізуді жоспарлау, жүргізу.
Әдебиеттер:
1.Бреслав Г.М. Основы психологического исследования. –Москва, 2010.
2.Гудвин Д. Исследование в психологии: методы и планирование. – Санкт-Петербург, 2007.
3.Корнилова Т.В., Смирнов С.Д. методологические основы психологии. СПб., 2009.
4.Общая психология. Под общ.ред.М.В.Гамезо. – Москва, 2006.
2-МӨЖ. Қазіргі жағдайдағы оқытудың сапасы мен тиімділігін көтерудегі психологиялық әдістер мен құралдар.
1.Сұрақтарға жауап беріңіз:
1. Психологиялық мәдениет дегенімз не?
2. Үзіліссіз білім берудегі психологиялық мәдениеттьің пайда болу жолдары қандай?
3. Педагогтардың білім алушыға деген қарым-қатынас психологиясының ерекшеліктері қандай?
2.Клоуздарды толтырыңыз.
1. Психологиялық мәдениеттің құрамдас бөлшектері: 1) ... және 2) .............;
2.Психологиялық мәдениет мына негізгі деңгейден тұрады: 1) теориялық деңгей ............................; 2) тұрмыстық психологиялық мәдениет ...................... .
3.«Педагогикалық қарым-қатынастың таңдаулылығы» тақырыбында хабарлама дайындаңыз.
Жоспары:
1. Білім берушінің педагогикалық өзара әрекеттесуінің факторлары.
2. Мұғалімнің бағалау қызметі.
Әдебиеттер:
1.Психология педагогического взаимодействия. Под общ.ред. Я.Коломинского. –Москва, 2007.
2.Бреслав Г.М. Основы психологического исследования. –Москва, 2010.
3.Гудвин Д. Исследование в психологии: методы и планирование. – Санкт-Петербург, 2007.
4.Корнилова Т.В., Смирнов С.Д. методологические основы психологии. СПб., 2009.
5.Общая психология. Под общ.ред.М.В.Гамезо. – Москва, 2006.
3-МӨЖ. Оқыту үдерісіндегі танымдық қызмет.
Сұрақтарға жауап беріңіз:
1.Түйсік дегеніміз не? Түйсіктің физиологиялық негіздері қандай?
2.Аанализаторлар мен рецепторлар дегеніміз не?
3.Қабылдау дегенімз не?
4.Қабылдаудың түрлері қандай?
2.Клозударды толтырыңыз.
1.Елестету адамның санасындағы шынайы қоршаған ортаның .... . Елестетудің мына түрлері ажыратылады: 1) ... және 2) .............;
2.Зейін - ..............................; Зейіннің түрлері: 1) ............................; 2).....................; 3) ...................; 4) ................................ .
3.«Л.Выготский және адамның танымдық үдерістері» тақырыбында хабарлама дайындаңыз: .
Жоспары: 1. Қабылдау. 2. Есте сақтау. 3. Елестету. 4. Ойлау. 5. Сөйлеу.
Әдебиеттер:
1.Выготский Л.С. Лекции по психологии. –Москва, СПб.,1999.
2.Козубовский В.М. Общая психология: познавательные процессы. – Минск, 2008.
3.Общая психология. Под общ.ред.М.В.Гамезо. – Москва, 2006.
4-МӨЖ. Білім беру үдерісіндегі оқу-педагогикалық ынтымақтастық пен қарым-қатынас (Зимняя И.Н.).
1. Сұрақтарға жауап беріңіз:
1. Өзара қарым-қатынас дегеніміз не?
2. Білім беру үдерісі субъектілерінің өзара қарым –қатынасының негізгі сипаты қандай?
3. Ынтымақтастық оқу қызметіне қалай әсер етеді?
4. Білім беруші мен білім алушы арасындағы қарым-қатынастың болмауы неліктен өзара қарым-қатынасты жояды?
2.Клоуздарды толтырыңыз:
1.Педагог пен оқушының арасындағы өзара қарым-қатынас білім үдерісіндегі .............................. болып табылады және де ол ..................... ішінде іске асып отырады.
2.Оқу ынтымақтастығының оқу міндеттерін шешуі мынадай тәсілдері бар: ...........................................................
3. «Оқу ынтымақтастығы жағдайындағы тәслдердің мәні» тақырыбында хабарлама дайындаңыз:
Жоспары: 1. Оқу ынтымақтастығы. 2. Ынтымақтастық жағдайындағы фазалар. 3. П.Ф.Каптеревтің оқу қызметіне қажетті дағдылар туралы пікірі.
Әдебиеттер:
1.Зимняя И.А. Педагогическая психология. – Москва, 2000.
2.Общая психология. Под общ.ред.М.В.Гамезо. – Москва, 2006.
5-МӨЖ. Конфликтілі жағдайдағы оқыту үдерісін басқару.
1.Сұрақтарға жауап беріңіз:
1.Конфликтінің құрылымдық компоненттері қандай?
2.Конфликті дегеніміз не?
3.Конфликтінің объектісі не?
4.Конфликтілердің психологиялық құрылымдары қандай?
2.«Конфликтілі жағдайдағы білім беру проблемалар» тақырыбында хабарлама дайындаңыз.
Әдебиеттер:
1.Хасан Б.И. Констурктивная психология конфликта. –Москва, 2003.
2.Психология управления. Уч.пос.– Москва, 2001.
3.Психология педагогического взаимодействия. Под общ.ред. Я.Коломннского. –Москва, 2007.
4.Бреслав Г.М. Основы психологического исследования. –Москва, 2010.
5.Гудвин Д. Исследование в психологии: методы и планирование. – Санкт-Петербург, 2007.
6-МӨЖ. Жоғары білімді маманға қойылатын талаптар
1.Сұрақтарға жауап беріңіз:
1)Педагог мамандығына қойылатын негізгі талаптарды қандай?
2)Жоғары білімді маманның тұлғасына қойылатын негізгі талаптарды атап көрсетіңіз.
3)Оқыту үдерісінде болашақ аммандардың шығармашылық ойлауын дамытудлың қандай тиімді жолдары бар деп ойлайсыз?
2.«Жоғары білімді маманды дайындаудың мақсаты, мазмұны мен әдістері, құралдары» тақырыбында хабарлама дайындаңыз.
Әдебиеттер:
1.Дружинина В.Н. Психология. Для гуманитарных вузов. -СтПтб., 2000
2.Зеер Э.Ф. Психология профессионального развития. –Москва, 2006
3.Дьяченко М.И. и др. Психология высшей школы. – Минск, 2006.
4.Лобанов А.А. Основы проф.-пед.общения. –Москва, 2002.
7-МӨЖ. Тұлғаның кәсіби өсуі.
1.Сұрақтарға жауап беріңіз:
1.Тұлғаның кәсіптену кезеңдері қандай?
2.Қабілетті кәсіптендіру тетіктері қандай?
3.Кәсіптік деформациялану дегенімзі не?
4.Кәсіптік деформация қалай пайда болуы мүмкін?
2.«Өз кәсібінің шебері болудың жолдары» тақырыбында эссе жазу.
3. «Тұлғаның кәсіби қалыптасуының прогрессивті кезеңдері» тақырыбында хабарлама дайындаңыз. Жоспары: 1. Кәсіби қызметтің пайда болу уәждемелеі. 2. Кәсіби білімнің пайда болуы.
Әдебиеттер:
1.Немов Р.С. Практическая психология. –Москва, 1998.
2.Психология труда. Под ред. А.Карпова. – Москва, 2004.
3.Урбанович А.А. Психология управления. Уч.пос. – Минск, 2001.
4.Толочек В.А. Современная психология труда. –Москва, 2005.
8-МӨЖ. АМО жүйесін инженерлік-психологиялық жобалау.
Тест орындаңыз:
1.Инженерлік психология –
А)Адам мен техниканың ақпараттық өзара қарым-қатынас үдерісін зерттейтін психология саласы;
В)Адамның әр түрлі еңбек саласындағы и психикалық қызметінің қалыптасуы мен көрініс табуы;
С)Адамның машина ортасындағы қауіпсіз қызметін ұйымдастырушы жүйе;
Д)Адам және техника арасындағы маңызды қары-қатынастьы реттеуші жүйе;
Е)Адам және машина ортасындағы қауіпсіз қарым-қатынасты жүйелеуші сала.
2.«Адам-машина-ортаның» құрылымы:
А)Адам, бағдарлама, машина;
В)Адам-оператор, машина, орта;
С)Адам-машина, оператор, орта
Д)Машина орта, технологиялоық құралдар;
Е)Ақпараттар, жүйелер, адам, машина.
3.Қызмет мақсаты:
А)Қызметтің күтілетін нәтижесінің бейнесі, оның қозғаушы ынталандырушысы.
В)Қызметтің жасалу үдерісінің нәтижесі мен бейнесі;
С)Қызметтің тек қана соңғы нәтиждесі;
Д)Қызметтің жасаул процедурасының соңғы нұсқасы;
Е)Іс әрекеттер жиынтығы.
4.Операторлық бейне –
А)міндеттер мен жағдайларға, шарттарға сай орындалып жатқан қызменттің барысындағы объект туралы ақпараттың ойша көрінуі, елестетілуі.
В)Адамның операторлық қызметіндегі психикалық жай-күйі;
С)Жағдайларға сай жасалатын операторлық қызметтердің жиынтығы;
Д)Операторлық қызметтердің орындалуы туралы шарттары;
Е)Маңызды операторлық қызметтердің процедурасы.
5.Басқару органдары –
А)Машинаға орындау командаларын енгізуді қамтамасыз етуші операторлың жұмыс орнының элементтері.
В)Жағдайларға сай жасалатын операторлық қызметтердің жиынтығы;
С)Операторлық қызметтердің орындалуы туралы шарттары;
Д)Маңызды операторлық қызметтердің процедурасы.
Е)Ақпараттар, жүйелер, адам, машина.
2.»Психологиялық сипататмалардың қызметте көрініс табуы» тақырыбында хабарлама дайындаңыз.
Әдебиеттер:
1.Дружинина В.Н. Психология. Для гуманитарных вузов. -СтПтб., 2000
2.Дружинина В.Н. Психология. Для технических вузов. -СтПтб., 2000
3.Зеер Э.Ф. Психология профессионального развития. –Москва, 2006
9-МӨЖ. Ұжымдағы тұлға аралық қарым-қатынастың психологиялық диагностикасы проблемалары
1.Ұжымдағы тұлға аралық қарым-қатынастың психологиялық диагностикасын жасаушы әдістер жүйесін жинақтау: әдістерді айқындау, оларды қолдану процедурасымен танысу, жүргізу және өңдеу, қорытындылау.
Әдебиеттер:
1.Дружинина В.Н. Психология. Для гуманитарных вузов. -СтПтб., 2000
2.Зеер Э.Ф. Психология профессионального развития. –Москва, 2006
3.Дьяченко М.И. и др. Психология высшей школы. – Минск, 2006.
4.Лобанов А.А. Основы проф.-пед.общения. –Москва, 2002.
5.Духновский С.В. Диагностика межличностных отношений. – Санкт-Птб., 2010
6.Бреслав Г.М. Основы психологического исследования. – Москва, 2010.
10-МӨЖ. Басшы қызметіндегі басқару қарым-қатынасын құру ерекшеліктері.
1.Сұрақтарға жауап беріңіз:
1.Қарым-қатынас дегеніміз не?
2.Басқару қарым-қатынасын тиімді құру дегеніміз не:
3.Басқару құызметінің қандай ерекшеліктері бар?
2.Урбанович А.А. «Психология управления» оқу құралынан «Басшы бағыныстылардың көзқарасымен» тақырыбындағы психологиялық тестіні өзіңізге және өзіңіз қызмет еткен мекеме басшысына өткізіп, талдаңыз.
Әдебиеттер:
1.Психология труда. Под ред. А.Карпова. – Москва, 2004.
2.Урбанович А.А. Психология управления. Уч.пос. – Минск, 2001.
3.Толочек В.А. Современная психология труда. –Москва, 2005.
11-МӨЖ. Менеджмент психологиясының мәні.
1.Сұрақтарға жауап беріңіз:
1.Менеджердің маңызды функциялары қандай?
2.Менеджерлік қызметке қойылатын талаптар қандай лодлады?
3.Уәждемелерді басқару дегеніміз не?
4.Қызметкерлердің уәждемелерін басқарудың маңызды принциптері қандай?
5.Сапаны қамтамсасыз ету дегеніміз не?
2.«Жапондық менеджментте жинақталған тәжірибелердің мәні мен маңызы» тақырыбында хабарлама дайындаңыз. Жоспар:1 . Жапондық менеджменттің қызметкерлердің уәждемелік аясына әсер ету талаптары. 2. Жапондық менеджменттегі ұжымдық жауапкершіліктің ереркшеліктері.
Әдебиетттер:
1.Психология. Учебник. Под ред.А.А.Крылова. – Москва, 1998.
2.Духновский С.В. Диагностика межличностных отношений. – Санкт -Птб., 2010.
3.Димитриева З. Школа менеджмента. Санкт-Петербург, 2008.
№12 –МӨЖ. Ұйымдастыру мәдениеті.
1.Сұрақтарға жауап беріңіз:
1.Ұйымдық мәдениет ұғымы қандай?
2.Ұйымдық мәдениеттің функциясы қандай?
3.Ұйымдық мәдениет мәні қандай?
2.Атаулардың дефиницияларын жазыңыз:
1.Ұйымдастыру мәдениеті –
2.Уәждеме –
3.Синергетикалық тиімділік (эффект) –
4.Ұйымдық мінез-құлық –
5.Мониторинг –
2.«Ұйымдық мәдениетті зерттеудегі концептуалдық тұғыр» тақырыбында хабарлама дайындаңы. Жоспар: Ұйымдық мәдениеттің құрамдас бөлшектері. Ұйымдық мәдениеттің экономикалық қыры. Ұйымдық мәдениеттегі символикалық тұғыр.
Әдебиеттер:
1.Дружинина В.Н. Психология. Для гуманитарных вузов. -СтПтб., 2000
2.Дружинина В.Н. Психология. Для технических вузов. -СтПтб., 2000
3.Семенов Ю.Г. Организационная культура. –Москва, 2006.
13-МӨЖ.Өмірде болатын дағдарыстар мен стрестердің алдын алу және жеңу
1.Клоуздарды толтырыңыз:
1)Стресс – күшті әсерлердің қысымымен пайда болатын ... . Г.Сельенің айтуы бойынша, организмнің оған ... талаптарға беретін ерекше ... .
2)Депрессия – өзін өзі толыққанды ... сезбейтін және .... көңіл-күй.
2.Тапсырманы орындаңыз:
1.Вирджиния Н.Квинн. Прикладная психология. –СПб, 2000. 347 б. 11.2, 11.3 жаттығуларын орындаңыз.
14-МӨЖ. Карьераны жоспарлау.
1.Тапсырманы орындаңыз:
1.Вирджиния Н.Квинн. Прикладная психология. –СПб, 2000. 16.1, 16.2 жаттығуларын орындаңыз.
2.Вирджиния Н.Квинн. Прикладная психология. –СПб, 2000. 520 б. Бақылау сұрақтарына жауап беріңіз.
2.Сұрақтарға жауап беріңіз:
1.Жұмысқа тұру барысындағы аппликациялық хат мазмұны қандай болуы керек?
2.Еңбек гигиенасының факторлары дегеніміз не?
3.Депрессия дегенімз не?
№1-Бақылау жұмысы
рейтинг.
1.Сұрақтарға жауап беріңіз:
1.Психологиялық әдістер мен құралдар.
2.Психологиядағы қызмет проблемасы.
3.Танымдық қызметтің мәні.
4.Ойлау және интеллект.
5.Қазіргі жағдайдағы оқытудың сапасы мен тиімділігін көтерудегі
6.Оқыту үдерісіндегі танымдық қызмет.
7.Оқыту үдерісіндегі адамның танымдық қызметінің психологиясы.
8.Педагогикалық қарым-қатынас психологиясы. Білім беру үдерісінің субъектілері.
Тест орындаңыз:
1.Психология пәні –
1)субъектінің құрылымы және оның әлеммен қарым-қатынасының үдерісі.
2)психологиялық әдістер мен тәсілдердің жиынтығы.
3)эксперименталды материалдардың мазмұны.
4)психика және оның пайда болу заңдылықтары, қалыптасуы, қызмет етуі мен көрінуі.
5)адам және түрлі әлеуметтік топтардың өмірі.
2.Психологиялық зерттеу объектісі-
1)Субъектінің құрылымы және оның әлеммен қарым-қатынасы.
2)Психологиялық әдістер мен тәсілдердің жиынтығы.
3)Эксперименталды материалдардың мазмұны.
4)Психика және оның пайда болу заңдылықтары, қалыптасуы, қызмет етуі мен көрінуі.
5)Адам және түрлі әлеуметтік топтардың өмірі.
3.Психика -
1)жоғары деңгейде ұйымдастырылған материяның (мидың) тірі организмнің мінез-құлқы мен қызметінің мақсатталығын қамтамасыз ететін шынайы болмысты санаға тәуелсіз және объективті күйде субъективті көріністерін беретін қасиеті.
2)Индивид өміріндегі мәдениетті қабылдауындағы маңызды күй.
3)Мидың толыққанды жұмыс істеу үдерісі.
4)Адамның өмірі бойы алдыңғылардың тәжірибесін игеруі үдерісі.
5)Адамдардың бір бірімен қарым-қатынас құру мінез-құлқы.
4.Психиканың басты функциясы:
1)сыртқы болмыстың көрініс табуы негізінде және оның адам қажеттілігімен сәйкес келетін жеке мінез-құлқының реттелуі.
2)жоғары деңгейде ұйымдастырылған материяның (мидың) тірі организмнің мінез-құлқы мен қызметінің мақсатталығын қамтамасыз ететін шынайы болмысты санаға тәуелсіз және объективті күйде субъективті көріністерін беретін қасиеті.
3)Индивид өміріндегі мәдениетті қабылдауындағы маңызды күй.
4)Мидың толыққанды жұмыс істеу үдерісі.
5)Психика және оның пайда болу заңдылықтары, қалыптасуы, қызмет етуі мен көрінуі.
5.Іс-әрекеттегі психикалық функционалды жүйе –
1)психикалық үдеріс;
2)психикалық күй;
3)психикалық қызмет;
4)психикалық мінез;
5)психикалық қызмет.
6.Организмнің ортамен белсенді өзара қарым-қатынасы үдерісінде жаңа жеке тәжірибе қалыптастырылуы –
1) үйрету;
2) оқу;
3) тану;
4) елестету;
5) білу.
7.Адамның белгілі бір еңбек қызметінің талаптарына деген сәйкестілігі:
1)кәсіби жарамдылық
2)кәсіби қызмет түрінің таңдалуы;
3)карьераны жоспарлау;
4)ішкі қабілеттің еңбекке деген қарым-қатынасы;
5)адамның еңбекке деген психологиялық дайындығы.
8. Ойлау мен елестету арқылы қайта пайда болатын бейнелер мене түйсіктер түріндегі болмыстың түрлі қырлары көрінетін психикалық үдеріс -
1) танымдық үдеріс;
2) оқу үдерісі;
3) үйрету;
4) рефлексия;
5) танымдық қызмет.
9. Сандық, сапалық, құрылымдық қайта құрылу арқылы уақыт ішінде көрінетін психикалық үдерістердің заңды дамуы.
1) танымдық үдеріс;
2) оқу үдерісі;
3) үйрету;
4) рефлексия;
5) психиканың дамуы.
10. Перцепция-
1) объектілердің тікелей және белсенді көрініс табуы;
2) ішкі қабілеттің еңбекке деген қарым-қатынасы;
3)адамның еңбекке деген психологиялық дайындығы;
4) психика және оның пайда болу заңдылықтары, қалыптасуы, қызмет етуі мен көрінуі.
5) жоғары деңгейде ұйымдастырылған материяның (мидың) тірі организмнің мінез-құлқы мен қызметінің мақсатталығын қамтамасыз ететін шынайы болмысты санаға тәуелсіз және объективті күйде субъективті көріністерін беретін қасиеті.
3. Мына тақырыптардың біреуіне хабарлама дайындаңыз:
Конфликтілі жағдайдағы оқыту үдерісін басқару.
Педагогикалық қызмет пен оның субъектісі психологиясы.
Білім беру үдерісі субъектілерінің ерекшеліктері.
Педагог педагогикалық қызмет субъектісі ретінде.
Оқыту үдерісіндегі танымдық қызмет.
Өзге қызмет түрлері жүйесіндегі ішіндегі оқу қызметі.
Оқу қызметін талдау.
Оқу қызметі және оның құрылымдық кезеңдері.
№2-бақылау жұмысы
рейтинг)
1.Тапсырманы орындаңыз.
1.Еңбек қызметінің түрлері» сызбасын жасаңыз.
2.«Адам-машина-орта» жіктемесінің сызбасын жасаңыз.
2.Сұрақтарға жауап беріңіз:
1.Профессиограмма дегеніміз не?
2.Операторлық қызметтің кәсіби тиімділігінің жіктемесі қандай?
3.Психограмма мазмұны мен құрылымы қандай?
3.Тест орындаңыз:
1. Еңбек қызметі мазмұны бойынша былай ажыратылады:
1) дене, ой;
2) қол, механикаландырылған, автоматтандырылған;
3) статикалық, динамикалық
4) қолайлы, экстремалды;
5) зиянды, қауіпті.
2. «АМО» құрылымы:
1) адам-оператор, машина, орта
2) орта-машина-адам;
3) компьютер-адам, адам;
4) оператор-машина-компьютер;
5) компьютер-адам- қоршаған орта.
3.Адамның басқару және бақылаудағы еңбек қызметін, оның сол жүйелердің техникалық құрылғыларымен өзара қарым-қатынасының психологиялық заңдылықтарын зертейтін психология саласы:
1)эргономика;
2) инженерлік психология;
3) әскери психология;
4) ақпараттық психология;
5) педагогикалық-инженерлік психологи
4. Адам басқаратын тиімді жүйелерді зерттеу және жасауды қарастыратын ғылыми-қолданбалы пән:
1)эргономика;
2) инженерлік психология;
3) әскери психология;
4) ақпараттық психология;
5) педагогикалық-инженерлік психологи
5. Тұлғаның негізгі құрамдас бөлшегі:
1) қажеттілік-мотивациялық және танымдық аясы;
2) танымдық және аялық саласы;
3) оқу-әдістемелік ая;
4) тәрбие және этикалық ая;
5) дене тәрбиесі және эстетикалық қажеттіліктері аясы.
6.Кез келген қызметтің екі мотиві болады:
1)жетекші, тәуелді;
2)тәуелді, тәуелсіз;
3)алдыңғы және соңғы;
4)нәтижелі және нәтижесіз;
5)бастапқы және соңғы.
7.Тұлғаның объективті болмыс құбылысына деген субъективті қарым-қатынасы:
1)тұлғалық мән;
2)тұлғалық көзқарас;
3)тұлғалық мағына;
4)тұлғалық маңыздылық;
5)тұлғалық көзқарас.
8.Адам мінезі мен мінез-құлқының ішкі тұрақты психологиялық себептері:
1)Мотив;
2)Әрекет;
3)Мінез-құлық жиынтығы;
4)Уәждемелік ая;
5)Мінез себептері.
9.Қызметтің бағыты мен энергия санына әсер етуші психикалық реттеу үдерісі:
1)Мотивация;
2)Мотив;
3)Мінез;
4)Мінез-құлық.
5)Қызметтік ая.
Тест тапсырмалары
Нұсқа 1
Тест орындаңыз:
1.Психология пәні –
1)субъектінің құрылымы және оның әлеммен қарым-қатынасының үдерісі.
2)психологиялық әдістер мен тәсілдердің жиынтығы.
3)эксперименталды материалдардың мазмұны.
4)психика және оның пайда болу заңдылықтары, қалыптасуы, қызмет етуі мен көрінуі.
5)адам және түрлі әлеуметтік топтардың өмірі.
2.Психологиялық зерттеу объектісі-
1)Субъектінің құрылымы және оның әлеммен қарым-қатынасы.
2)Психологиялық әдістер мен тәсілдердің жиынтығы.
3)Эксперименталды материалдардың мазмұны.
4)Психика және оның пайда болу заңдылықтары, қалыптасуы, қызмет етуі мен көрінуі.
5)Адам және түрлі әлеуметтік топтардың өмірі.
3.Психика -
1)жоғары деңгейде ұйымдастырылған материяның (мидың) тірі организмнің мінез-құлқы мен қызметінің мақсатталығын қамтамасыз ететін шынайы болмысты санаға тәуелсіз және объективті күйде субъективті көріністерін беретін қасиеті.
2)Индивид өміріндегі мәдениетті қабылдауындағы маңызды күй.
3)Мидың толыққанды жұмыс істеу үдерісі.
4)Адамның өмірі бойы алдыңғылардың тәжірибесін игеруі үдерісі.
5)Адамдардың бір бірімен қарым-қатынас құру мінез-құлқы.
4.Психиканың басты функциясы:
1)сыртқы болмыстың көрініс табуы негізінде және оның адам қажеттілігімен сәйкес келетін жеке мінез-құлқының реттелуі.
2)жоғары деңгейде ұйымдастырылған материяның (мидың) тірі организмнің мінез-құлқы мен қызметінің мақсатталығын қамтамасыз ететін шынайы болмысты санаға тәуелсіз және объективті күйде субъективті көріністерін беретін қасиеті.
3)Индивид өміріндегі мәдениетті қабылдауындағы маңызды күй.
4)Мидың толыққанды жұмыс істеу үдерісі.
5)Психика және оның пайда болу заңдылықтары, қалыптасуы, қызмет етуі мен көрінуі.
5.Іс-әрекеттегі психикалық функционалды жүйе –
1)психикалық үдеріс;
2)психикалық күй;
3)психикалық қызмет;
4)психикалық мінез;
5)психикалық қызмет.
6.Организмнің ортамен белсенді өзара қарым-қатынасы үдерісінде жаңа жеке тәжірибе қалыптастырылуы –
1) үйрету;
2) оқу;
3) тану;
4) елестету;
5) білу.
7.Адамның белгілі бір еңбек қызметінің талаптарына деген сәйкестілігі:
1)кәсіби жарамдылық
2)кәсіби қызмет түрінің таңдалуы;
3)карьераны жоспарлау;
4)ішкі қабілеттің еңбекке деген қарым-қатынасы;
5)адамның еңбекке деген психологиялық дайындығы.
8. Ойлау мен елестету арқылы қайта пайда болатын бейнелер мене түйсіктер түріндегі болмыстың түрлі қырлары көрінетін психикалық үдеріс -
1) танымдық үдеріс;
2) оқу үдерісі;
3) үйрету;
4) рефлексия;
5) танымдық қызмет.
9. Сандық, сапалық, құрылымдық қайта құрылу арқылы уақыт ішінде көрінетін психикалық үдерістердің заңды дамуы.
1) танымдық үдеріс;
2) оқу үдерісі;
3) үйрету;
4) рефлексия;
5) психиканың дамуы.
10. Перцепция-
1) объектілердің тікелей және белсенді көрініс табуы;
2) ішкі қабілеттің еңбекке деген қарым-қатынасы;
3)адамның еңбекке деген психологиялық дайындығы;
4) психика және оның пайда болу заңдылықтары, қалыптасуы, қызмет етуі мен көрінуі.
5) жоғары деңгейде ұйымдастырылған материяның (мидың) тірі организмнің мінез-құлқы мен қызметінің мақсатталығын қамтамасыз ететін шынайы болмысты санаға тәуелсіз және объективті күйде субъективті көріністерін беретін қасиеті.
Нұсқа 2
1.Инженерлік психология –
1)Адам мен техниканың ақпараттық өзара қарым-қатынас үдерісін зерттейтін психология саласы;
2)Адамның әр түрлі еңбек саласындағы и психикалық қызметінің қалыптасуы мен көрініс табуы;
3)Адамның машина ортасындағы қауіпсіз қызметін ұйымдастырушы жүйе;
4)Адам және техника арасындағы маңызды қары-қатынастьы реттеуші жүйе;
5)Адам және машина ортасындағы қауіпсіз қарым-қатынасты жүйелеуші сала.
2.«Адам-машина-ортаның» құрылымы:
1)Адам, бағдарлама, машина;
2)Адам-оператор, машина, орта;
3)Адам-машина, оператор, орта
4)Машина орта, технологиялоық құралдар;
5)Ақпараттар, жүйелер, адам, машина.
3.Қызмет мақсаты:
1)Қызметтің күтілетін нәтижесінің бейнесі, оның қозғаушы ынталандырушысы.
2)Қызметтің жасалу үдерісінің нәтижесі мен бейнесі;
3)Қызметтің тек қана соңғы нәтиждесі;
4)Қызметтің жасаул процедурасының соңғы нұсқасы;
5)Іс әрекеттер жиынтығы.
4.Операторлық бейне –
1)міндеттер мен жағдайларға, шарттарға сай орындалып жатқан қызменттің барысындағы объект туралы ақпараттың ойша көрінуі, елестетілуі.
2)Адамның операторлық қызметіндегі психикалық жай-күйі;
3)Жағдайларға сай жасалатын операторлық қызметтердің жиынтығы;
4)Операторлық қызметтердің орындалуы туралы шарттары;
5)Маңызды операторлық қызметтердің процедурасы.
5.Басқару органдары –
1)Машинаға орындау командаларын енгізуді қамтамасыз етуші операторлың жұмыс орнының элементтері.
2)Жағдайларға сай жасалатын операторлық қызметтердің жиынтығы;
3)Операторлық қызметтердің орындалуы туралы шарттары;
4)Маңызды операторлық қызметтердің процедурасы.
5)Ақпараттар, жүйелер, адам, машина.
6.Организмнің ортамен белсенді өзара қарым-қатынасы үдерісінде жаңа жеке тәжірибе қалыптастырылуы –
1) үйрету;
2) оқу;
3) тану;
4) елестету;
5) білу.
7. Адамның белгілі бір еңбек қызметінің талаптарына деген сәйкестілігі:
1)кәсіби жарамдылық;
2)кәсіби қызмет түрінің таңдалуы;
3)карьераны жоспарлау;
4)ішкі қабілеттің еңбекке деген қарым-қатынасы;
5)адамның еңбекке деген психологиялық дайындығы.
8. Ойлау мен елестету арқылы қайта пайда болатын бейнелер мене түйсіктер түріндегі болмыстың түрлі қырлары көрінетін психикалық үдеріс -
1) танымдық үдеріс;
2) оқу үдерісі;
3) үйрету;
4) рефлексия;
5) танымдық қызмет.
9. Сандық, сапалық, құрылымдық қайта құрылу арқылы уақыт ішінде көрінетін психикалық үдерістердің заңды дамуы.
1) танымдық үдеріс;
2) оқу үдерісі;
3) үйрету;
4) рефлексия;
5) психиканың дамуы.
10. Перцепция-
1) объектілердің тікелей және белсенді көрініс табуы;
2) ішкі қабілеттің еңбекке деген қарым-қатынасы;
3)адамның еңбекке деген психологиялық дайындығы;
4) психика және оның пайда болу заңдылықтары, қалыптасуы, қызмет етуі мен көрінуі.
5) жоғары деңгейде ұйымдастырылған материяның (мидың) тірі организмнің мінез-құлқы мен қызметінің мақсатталығын қамтамасыз ететін шынайы болмысты санаға тәуелсіз және объективті күйде субъективті көріністерін беретін қасиеті.
Тақырыптар (презентациялар):
1.Танымдық қызмет психологиясы.
2.Тұлғаның психологиялық дамуы.
3.Педагог тұлғасының профессиограммасы
4.Адамның кәсіби қызметіндегі психологиялық күйі.
Коллоквиум сұрақтарының тізімі:
1.«Психология» пән ретінде.
2.Білім беру көпқырлы феномен (Зимняя И.А.).
3.Психология ғылымының әдістері және салалары.
4.Психология ғылымының міндеттері және өзге пәндер арасында алатын орны.
5.Нарықтық экономика жағдайында білім беру үдерісіндегі гносеологиялық және онтологиялық мәселелері
6.Білім беру әлеуметтік институт ретінде.
7.Білім берудің гносеологиялық және онтологиялық мәселелері.
8.Психологиялық әдістер мен құралдар.
9.Психологиядағы қызмет проблемасы.
10.Танымдық қызметтің мәні.
11.Ойлау және интеллект.
12.Оқыту үдерісіндегі танымдық қызмет.
13.Оқыту үдерісіндегі адамның танымдық қызметінің психологиясы.
14.Педагогикалық қарым-қатынас психологиясы. Білім беру үдерісінің субъектілері.
15.Педагог пен студент білім беру қызметінің субъектісі ретінде.
16.Педагогикалық қарым-қатынас сипаттамасы.
17.Педагогикалық қызмет пен оның субъектісі психологиясы.
18.Педагогикалық үдерістегі әр түрлі қатысушылардың арасындағы тұлға аралық қарым-қатынастар.
19.Оқу уәждемелігі. Меңгеру – білім алушының оқу қызметінің орталық буыны.
20.Педагогикалық функция мен білік (умение).
21.Білім беру үдерісіндегі оқу-педагогикалық ынтымақтастық пен қарым-қатынас (Зимняя И.Н.).
22.Білім беру үдерісіндегі қарым-қатынас. Тұлғалық-қызметтік тұғыр білім беру үдерісін ұйымдастырудың негізі.
23.Жоғары оқу орны мен мектеп психологиясы арасындағы сабақтастық.
24.Жоғары оқу орнында психологиялық кызметтердің кұрылуы.
25.Жоғары оқу орнында білім алудың жас ерекшеліктері мен психологиялық мәселелері.
26.Психология және еңбек қызметі. Адамның кәсіби қызметіндегі психологиялық күйі. 27.Тұлғаның кәсіби өсуі.
28. Тұлға және тұлға аралық қарым-қатынас психологиясы. Тұлға моделі. Тұлғаның әлеуметтенуі. Тұлғаның «Мен–концепциясы».
29. Басқару психологиясының негіздері. Басқару қызметінің мазмұны мен құрылымы. Басқару психологиясының теориялық негіздері.
30.Психологиялық тәрбие негіздері
Емтихан бағдарламасы:
№ Сұрақтар тізімі
1 «Психология» пән ретінде.
Білім беру көпқырлы феномен (Зимняя И.А.).
2 Психология ғылымының әдістері және салалары.
3 Психология ғылымының міндеттері және өзге пәндер арасында алатын орны.
4 Нарықтық экономика жағдайында білім беру үдерісіндегі гносеологиялық және онтологиялық мәселелері
5 Білім беру әлеуметтік институт ретінде.
6 Білім берудің гносеологиялық және онтологиялық мәселелері.
7 Психологиялық әдістер мен құралдар.
8 Психологиядағы қызмет проблемасы.
9 Танымдық қызметтің мәні.
10 Ойлау және интеллект.
11 Қазіргі жағдайдағы оқытудың сапасы мен тиімділігін көтерудегі
12 Оқыту үдерісіндегі танымдық қызмет.
13 Оқыту үдерісіндегі адамның танымдық қызметінің психологиясы.
14 Педагогикалық қарым-қатынас психологиясы. Білім беру үдерісінің субъектілері.
15 Педагог пен студент білім беру қызметінің субъектісі ретінде.
16 Педагогикалық қарым-қатынас сипаттамасы.
17 Педагогикалық қызмет пен оның субъектісі психологиясы.
18 Педагогикалық үдерістегі әр түрлі қатысушылардың арасындағы тұлға аралық қарым-қатынастар.
19 Оқу уәждемелігі. Меңгеру – білім алушының оқу қызметінің орталық буыны.
20 Педагогикалық функция мен білік (умение).
21 Білім беру үдерісіндегі оқу-педагогикалық ынтымақтастық пен қарым-қатынас (Зимняя И.Н.).
22 Білім беру үдерісіндегі қарым-қатынас. Тұлғалық-қызметтік тұғыр білім беру үдерісін ұйымдастырудың негізі.
23 Жоғары оқу орны мен мектеп психологиясы арасындағы сабақтастық.
24 Жоғары оқу орнында психологиялық кызметтердің кұрылуы.
25 Жоғары оқу орнында білім алудың жас ерекшеліктері мен психологиялық мәселелері.
26 Конфликтілі жағдайдағы оқыту үдерісін басқару
27 Қызметкердің болашақ кәсіби қызмет саласындағы профессиограммасы мен психограммасы.
28 Кәсіби профессиограмма мен психограмманың құрылымы, мазмұны, түрі.
29 Жоғары білімді маманға қойылатын талаптар. Кәсіби қызметтің сенімділік проблемалары.
30 Қызмет пен танымдық үдерістің психологиясы
31 . Еңбек психологиясының негіздері. Адам қызметінің құрылымы мен түрі. Қызмет пен бейімделу.
32 Кәсіби бейімделуге психологиялық ықпал ету. Кәсібиленуге (проффесионализация) психологиялық ықпал ету.
33 Психология және еңбек қызметі. Адамның кәсіби қызметіндегі психологиялық күйі. Тұлғаның кәсіби өсуі.
34 Инженерлік психология. «Адам-машина-орта» (АМО) жүйесінің психологиялық негіздері. Операторлық қызметтің ерекшеліктері. АМО жүйесіндегі адам-оператор. Операторлық қызметтің құрылымы.
35 Тұлға және тұлға аралық қарым-қатынас психологиясы. Тұлға моделі. Тұлғаның әлеуметтенуі. Тұлғаның «Мен–концепциясы».
36 Басқару психологиясының негіздері. Басқару қызметінің мазмұны мен құрылымы. Басқару психологиясының теориялық негіздері.
37 Менеджмент психологиясы. Менеджменттің мәні. Менеджмент психологиясының пәні мен объектісі. Менеджмент психологиясының мәні.
38 Басшының басқару еңбегінің психологиясы. Басшы қызметіндегі басқару арқылы әсер етудің психологиясы.
39 Қызметкерлерді басқару психологиясы. Қзыметкерлерді басқару қағидалары. Басқарудың қазіргі психологиялық тұғырлары мен тұжырымдамалары. Ұйымдастыру мәдениеті.
40 Қолданбалы психология негіздері. Қолданбалы психология әдістері. Бақылау. Түзету әдістемесі. Эксперимент. Сауалнама. Нақты жағдайларды талдау әдісі.
41 Психологиялық кеңес беру. Студенттер, оқытушылар мен болашақ кәсіби қызметінің бейіндік сипатын ескере отырып болашақ мамандарға кеңес беру.
42 Басқарудағы жеке стиль психологиясы. Бағынышты адам тұлғасы және оның мінез-құлқын басқару психологиясы.
43 Конфликтілі жағдайларды басқару психологиясы. Басшы денсаулығы. Өмірде болатын дағдарыстар мен стрестерді алдын алу және жеңу.
44 Карьераны жоспарлау. Таңдау. Қызметке тұру. Жұмысты ауыстыру.
45 Тұлғаның әлеуметтік жетілуі. Тұлғаның кәсіби қалыптасуының психологиялық негіздері.
46 Қарым-қатынастың тиімді технологиялары. Тұлға аралық қарым-қатынастың түрлері мен мәні.
47 Ұжымдағы тұлға аралық қарым-қатынастың психодиагностикасы проблемалары.
48 Адам-оператор және оның қызметінің психологиялық сипаттамасы. АМО жүйесін инженерлік-психологиялық жобалау.
49 Басшы тұлғасы. Басшы қызметіндегі басқару қарым-қатынасын құру ерекшеліктері.
50 Басшы қызметіндегі топтық құбылыстар мен үдерістерді басқару психологиясы.
ОҚУ ПӘНІНІҢ САЯСАТЫ:
Бұл курс дәрісті талқылау дәстүрлі әдісін қолдану арқылы оқылады. Топтың өзара әрекеттесуінен пайдалы нәтиже шығаруға және бір-бірінен үйренуге мүмкіндік алу үшін,білім алушыларға аудиториядағы талқылауға белсенді қатысуына ұсыныс жасалады.
Аудиториялық уақыт дәріс, семинар (практикалық), лабароториялық сабақтарды қамтып, материалды талқылау, әр-түрлі тапсырмалар мен жаттығуларды орындау, есептер шығаруды қамтиды.
Әр дәрісте негізгі ұғымдар мен анықтамалар түсіндіріліп, ұсынылады.Осы ұғымдарды жазып отыру әр білім алушының міндеті,өйткені оқытушы дәріс материалын әрбір білім алушыға жеке ұсынбайды.
Семинар (практикалық), лабораториялық сабақтарында білім алушыларға өз бетінше орындауға тақырыптар бойынша тапсырмалар беріледі және дәріс материалдары бойынша ауызша сұралады. Жеке тапсырмалар ОМӨЖ уақытында тапсырылады.
Егер білім алушыға кейбір жәйттар түсініксіз болса, онда ол оқытушыдан қосымша түсіндірме, кеңес алуы керек.
Әр сабаққа білім алушы негізгі және қосымша әдебиеттер бойынша дайындалады.
Магистрант барлық сабаққа қатысып, аудиторияға уақытында келуге міндетті.Қатысым семестр бойына тексеріледі.Жіберіп алған материалдарды игеру магистранттың міндеті болып табылады.
Магистрант өзінің жағымсыз қылықтарымен оқытушыға сабақ жүргізуге және басқа магистранттарға оқу бағдарламасын игеруге кедергі келтірмеуі тиіс. Академиялық қызметтің ойдағыдай орындалуына кедергі келтіретін кез-келген тәртіп орынсыз болып есептелінеді.
Магистранттар сабаққа уақытында келулері тиіс. 10 минуттан артық кешіккен жағдайда,оқытушының ол магистрантты сабаққа кіргізбеуге құқы бар.
Аудиторияға кірген кезде жұмыс уақытында сабаққа кедергі келтіретін ұялы телефон мен басқа да электронды құрылғыларды сөндірілуі тиіс.
Курсты бағалау критериі
№ Бақылау түрі апта Қорытынды балл
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 100
1 Сабаққа қатысымы * * * * * * * * * * * * * * * 100
2 Үй тапсырмасы * * * * * * * * * * * * * * * 100
3 Лабароториялык жұмыс,сем/практ.сабактары * * * * * * * * * * * * * * * 100
4 Дәріс сабағындағы тестілеу * * 100
5 Бақылау жұмысы * * 100
Тест тапсырмалары * * 100
6 Жазбаша сұрақ-жауап * * 100
7 Аралық бақылау * * 100
8 Мәнжазба, эссе........... * 100
9 Презентация * 100
10 Курстық жұмыс * 100
Емтихан * 100
Ескерту: *- тапсырма саны
БАҒАЛАУ ШКАЛАСЫ:
Баға Коэффициент %
А 4,0 95-100%
А- 3,67 90-94%
В+ 3,33 85-89%
В 3,0 80-84%
В- 2,67 75-79%
С+ 2,33 70-74%
С 2,0 65-69%
С- 1,67 60-64%
Д+ 1,33 55-59%
Д 1,0 50-54%
Ғ 0 0-49%
НЕГІЗГІ ЖӘНЕ ҚОСЫМША ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
НЕГІЗГІ ӘДЕБИЕТТЕР:
1.Дружинина В.Н. Психология. Для гуманитарных вузов. -СтПтб., 2000
2.Зеер Э.Ф. Психология профессионального развития. –Москва, 2006
3.Дьяченко М.И. и др. Психология высшей школы. – Минск, 2006.
4.Лобанов А.А. Основы проф.-пед.общения. –Москва, 2002.
5.Духновский С.В. Диагностика межличностных отношений. – Санкт -Птб., 2010
6.Бреслав Г.М. Основы психологического исследования. – Москва, 2010.
7.Димитриева З. Школа менеджмента. Санкт-Петербург, 2008.
8.Психология. Учебник. Под ре.А.А.Крылова. – Москва, 1998.
9.Психология педагогического взаимодействия. Под ред. Коломинского Я.Л. – Санкт-Петербург, 2007.
10.Зимняя И.А. Педагогическая психология. –Москва, 2002.
11.Хасан Б.И. Конструктивная психология конфликта. Санкт-Петербург, 2003
12.Немов Р.С. Общая психология. Санкт-Петербурн, 2003.
13.Габай Т.В. Педагогическая психология. - Москва, 2003
14.Немов Р.С. Практическая психология. –Москва, 1998.
15.Психология труда. Под ред. А.Карпова. – Москва, 2004.
16.Урбанович А.А. Психология управления. Уч.пос. – Минск, 2001.
17.Толочек В.А. Современная психология труда. –Москва, 2005.
18.Гудвин Д. Исследование в психологии: методы и планирование. – Санкт-Петербург, 2007.
19.Эргономика. Под ред.А.А. Крылова и Г.В.Суходольского. – Ленинград; 1988.
20.Сергеев С.Ф. Курс лекций по инженерной психологии и эргономике. – С.Пб., 2008.
ҚОСЫМША ӘДЕБИЕТТЕР:
21.Смирнов С.Д. Педагогика и психология высшего образования: от деятельности к личности. – Москва, 2001.
22.Комендант А.Г. Михайлов Г.С. Психологические проблемы профессиональной деятельности руководителя. – Москва, 2001.
23.Вазина К.Я., Крейкина Е.Ю. Управление инновационными процессами в системе образования. Нижний Новгород, 1999.
24.Димитриева З. Школа менеджмента. – СПб., 2008.
25.Федотова Л.Н. Паблик Рилейшнз и общественность. – Спб., 2003.
26.Хасан Б.И. Психология развития имиджа образования и образовательных учреждений. Сборник материалов научно-практ. конф. –Актобе, 2008.
27.Карпов А.В. Психология принятия решений. – Ярославль, 2003.
28.Морозов А.В. Деловая психология. Уч.пос. – СПб, 2000.
29.Психолого-педагогические аспекты многоуровневого образования.Сборник научных статей. Т.14. –Тверь, 2002.
30.PR в образовании. Журнал для современного руководителя. №4, 2004.
31.Высшая школа на современном этапе: психология преподавания и обучения. Т. 2 Межд.сборник статей. – Москва-Ярославль, 2005.
32.Спрвочник по психологии и психиатрии. –Сакнт-Петербург,1999.
33.Розум С.И. Психология социализации и социальной адаптации человека. –Санкт-Петербург, 2006.
34.Морозов А.В. Деловая психология. – Санкт-Петербург,2000.
Пән бойынша тапсырмаларды орындау және тапсыру кестесі
№ Тапсырма түрі Апталар
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
1 Үй жұмысы * * * * * * * * * * * * * *
2 Лабораториялык жұмыс, сем/практ.сабактары * * * * * * * * * * * * * *
3 Дәріс сабағындағы тест сұрақтары * * 4 Бақылау жұмысы * * 5 Тест тапсырмалары * * 6 Жазбаша сұрақ * * 7 Аралық бақылау * *
8 Мәнжазба, эссе........... *
9 Презентация * 10 Курстық жұмыс (болуы) 11 Тапсырмалардың басқада түрлері (болуы) Ескерту: *- тапсырма саны
ПӘННІҢ ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК ҚАМТАМАСЫЗ ЕТІЛУ КАРТАСЫ
№ Шифр
(кітап) Авторы, атауы,
шыққан жылы Магистрант саны Саны
кітапх. (саны) кафедрада
(саны) Электр. нұсқасы Қамтамасыз етілуі %
1 Дружинина В.Н. Психология. Для гуманитарных вузов. -СтПтб., 2000 20 1 1 2 Дружинина В.Н. Психология. Для технических вузов. -СтПтб., 2000 20 1 1 3 Зеер Э.Ф. психология профессионального развития. –Москва, 2006 20 1 4 Дьяченко М.И. и др. Психология высшей школы. – Минск, 2006. 20 1 1 5 Лобанов А.А. Основы проф.-пед.общения. –Москва, 2002. 20 1 1 6 Духновский С.В. Диагностика межличностных отношений. – Санкт -Птб., 2010 20 1 7 Бреслав Г.М. Основы психологического исследования. – Москва, 2010. 20 1 1 8 Димитриева З. Школа менеджмента. Санкт-Петербург, 2008. 20 1 1 9 Зимняя И.А. Пежагогическая психология. –Москва, 2002. 20 1 10 Морозов А.В. Деловая психология. – Санкт-Петербург,2000. 20 1 1 11 Хасан Б.И. Конструктивная психология конфликта. Санкт-Петербург, 2003 20 1 1 12 Немов Р.С. Общая психология. Санкт-Петербурн, 2003. 20 1 13 Габай Т.В. Педагогическая психология. - Москва, 2003 20 1 1 14 Немов Р.С. Практическая психология. –Москва, 1998. 20 1 1 15 Психология труда. Под ред. А.Карпова. – Москва, 2004. 20 1 16 Толочек В.А. Современная психология труда. –Москва, 2005. 20 1 1 17 Гудвин Д. Исследование в психологии: методы и планирование. – Санкт-Петерб. 20 1 1 18 Спрвочник по психологии психиатрии. –Сакнт-Петербург,1999. 20 1 19 Психология педагогического взаимодействия. Под ред. Коломинского Я.Л. – Санкт-Петербург, 2007. 20 1 1 20 Розум С.И. Психология социализации и социальной адаптации человека. –Санкт-Петербург, 2006. 20 1 1 21 Рубинштейн С.Общая психология. – Санкт-Петербург6 2004 20 1 ДӘРІСТІК КЕШЕН
№1 Дәріс тақырыбы: Кіріспе
Дәріс жоспары:
Адамдар туралы ғылымдар жүйесіндегі «Психология» пәнінің алатын орны.
Пәннің қалыптасу кезеңдері мен тарихи аспектілері.
Жоғары мектеп психологиясы дамуына үлес қосқан ресейлік және шетелдік ғалымдар туралы қысқаша биографиялық мәліметтер.
Психиканың айғақтарын, заңдалықтарын және механизмдерін зерттейтін ғылымды психология деп атаймыз. Психология термині алғаш рет ежелгі Грецияда пайда болған. Грек тілінен аударғанда, псхология (псюхе – жан, логос - ілім) жан туралы ілім деген мағынаны білдіреді. Жанды зерттеу және түсіндіру – психология пәнінің қалыптасуының алғашқы кезеңі болып табылады. Сонымен, психология алғашында жан туралы ғылым ретінде анықталды. Алайда, жан дегеніміз не деген сұраққа жауап беру оңай болмады. Әр түрлі тарихи кезеңдердегі ғалымдар бұл сөзге әр түрлі мазмұн берді. Психиканың мәніне деген ғылыми көзқарастардың қалыптасуы және дамуы әрқашанда философияның негізгі мәселесінің шешімін – материя мен сананың, рухани және материалдық субстанциялардың арақатынасына байланысты болған. Осы мәселе төңірегінде бір – біріне диаметриялы қарсы екі философиялық бағыттар пайда болды:
Идеалистік
Материалистік
Идеалистік философия өкілдері психиканы материядан тыс, жеке болатын, бірінші болатын құбылыс ретінде қарастырады.
Материалистік түсінік психиканы материядан туындайтын, екінші құбылыс түрінде көрсетеді.
Идеалистік философия өкілдері материядан тәуелсіз ерекше рухани бастаудың бар екендігін мойындыйды, олар психикалық әрекетті материалдың, тумайтын әрі өлмейтін жан түрінде қарастырады. Жан туралы көзқарастар қандайда болмаын метаморфозаларды бастан өткерсе де, жанды өмірдің қозғаушы кзі деген тұжырым тұрақты болып қалды. Тек XVII ғасырда ғана Рене Декарт психологиялық ілімдердің дамуының жаңа кезеңін бастады. Ол тек ішкі ағзалардың жұмысы ғана емес, сонымен қатар ағзаның әекеті – оның жанды қажет етпейді дегенді көрсетті. Декарт бір мезгілде екі ұғымды енгізді: сана және рефлекс.
Ол өз ілімінде жан мен тәнде қарама – қайшы қояды. Ол өзара тәуелсіз екі субстанцияның – материя мен рухтың бар екендігін айтады. Сондықтан психология тарихындағы бұл ілім «дуализм» (латын тілінен dualis- қосалқы) деген атаққа ие болды. Дуалистердің көзқарасы бойынша, психикалық құбылыстар мидың өнімі мен қызметі емес, мидан тыс әрі тәуелсіз өздігінен болады деп санады. Дуалистік ілімдердің негізінде ХІХ ғасырдағы (яғни психикалық және физикалық құбылыстар өзара тәуелсіз, бірақ бірге деп тұжырымдайтын) деген идеалистік теория кеңінен таралды. Бұл бағыттың басты өкілдері – Вундт, Эббингауз, Спенсер, Рибо, Бине, Джемс және басқалар.
Осы уақыттан бастап психология пәні туралы жаңа түсініктер пайда болады. Сезіну, ойлау, тілеу қабілеттерін сана деп атай бастайды. Сонымен психика санаға теңестірілді. Қоршаған жаратылыспен белсенді әрекеттесетін нақты адамның орнына сананың қойылуы осы теориялардың ортақтығы болып табылады; шынайы адам осының ішіне еніп кетеді. Барлық іс әрекеттер сананың белсенділігене келіп тіреледі. Адамның мінез – құлқын қадағалауға мүмкіндік беретін құралдарды жасауды талап етуші, капиталистік өндіріс әдісінің дамуына байланысты пайда болған, көптеген практикалық мәселелер алдында «сана психологиясы» әлсіз болды. Бұл ХХ ғасырдың екінші онжылдығындағы пайда болған психологияның жаңа бағытына әкелді. Бұл бағыттың өкілдері психологиялық ғылымның жаңа мағынасын ұсынды. Оған психика да емес, сана да емес сырттан бақыланбайтын, адамның қозғаушы жауап қайтарларының жиынтығы ретінде түсіндірілетін мінез – құлық енді. Бұл бағыт «бихевиоризм» (ағылшын тілінен мінез -құлық) деген атқа ие болды. Бұл психология пәні жайлы көзқарастардың дамуының үшінші кезеңі еді. Бихевиоризм негізінсалған Дж.Уотсон. Сонымен, психология алғашқыда – жан туралы ғылым, содан соң психология – жансыз ғылым, соңында психология – санадан тыс ғылым. Психология пәнін осылайша түсіну келесі дағдарысқа тез алып келді.
Осы тығықтан диалектикалық материалим философиясы шығарды. Диалектикалы материализм барлық тіршіліктің бір ғана көзін – материяны мойындайды, ал психиканы, ойлауды, сананы материядан туындайтын, екінші ретінде қарастырады. Осылайша, философиялық материализм монистикалық ілім, материалистік монизм (грек тілінен монос -жалғыз) болып табылады. Далектикалық материализм көзқарасы бойынша материя бірінші болып саналады; психика, сана бұл екінші, объективтік шындықтың мида бейнеленуі. Бұлайша материалдылылық (олардың сезімдер, ойлар, және басқалар түрінде бейнеленуі) өзара қарама-қайшы болады.
Жан туралы түсініктің даму жолын көрсететін кесте
Психология - жан туралы ілім (мұндай түсінік ерте замандардан ХVІІІ ғасырдың басына дейін өктемдік етіп келді)
Психология - сана туралы ілім
(мұндай анықтама ағылшын философы Джон Локктың)
Психологияның басқа ғылымдардан бөлініп, мінез – құлықты зерттейтін дербес білім бола бастауы (Гатли бастаған ағылшынның эмпирикалық ассоциациялық психологиясы, ХVІІІ ғасырдың ортасы)
Психологияның өз алдына дербес эксперименттік ғылым болып бөлініп шығуы (В.Вундтың 1879 жылы Лейпцигте тұңғыш зертхана ұйымдастыруы
Психология ғылымын зерттеу нәтижелері бұл пәннің барлық салалары мен тармақтарын дамытып отырудың іргетасы болып есептеледі. Сондықтан бұл пәнді оқып меңгеруде мынадай негізгі екі бөлімін қарастырамыз:
Психикалық үрдістер (түйсік, қабылдау, ойлау, сөйлеу, қиял, ес);
Тұлғалық қасиеттер (зейін, сезім, ерік, темперамент, мінез, қабілет).
Психикалық әрекеттің даму барысындағы оның заңдылықтарын оқытып – үйрету психологияның негізгі міндеті болып табылады. Б.Ф. Ломов «психологияның әдіснамалық және теориялық проблемалары» деген еңбегінде қазіргі кезеңдегі ғылым жағдайын сипаттай отырып, қазіргі уақытта «психология ғылымының әдіснамалық мәселелерін және оның жалпы теориясын өңдеуге қажеттілік кенеттен артуда» деп айтты.
Психикалық құбылыстардың мағынасын түсінудгі диалектикалық материализм дәрежесінің рөлі маңызды болад. Б.Ф.Ломовты аталған еңбегінде психологиялық ғылымдарды негізгі дәрежелері анықталып, олардың жүйелік өзара байланысы, әрқайсысының жалпыға ортақтылығы, сондай –ақ бір –біріне келтірілмейтіндігі көрсетілген. Психологияның төмендегідей негізгі дәрежелері бөлініп айтылған:
Бейнелеу дәрежесі
Әрекет дәрежесі
Тұлға дәріжесі
Қарым –қатынас дәрежәсі.
Сондай –ақ жалпыламалық деңгейі бойынша дәрежеге теңелетін ұғымдар, бұл «әлекметтік» және «биологиялық» ұғымдар. Адамдардың әлеуметтік және табиғи қасиеттерінің объективтік байланыстарын, әлеуметтік және биологичлық детерминанттарының даму барысындағы қатынасын анықтау – ғылымдардың күрделі міндеттерінің бірін білдіреді.
Бақылау сұрақтары:
1.Психология сөзінің мәні қандай?
2.Материалистік және идеалистік ұғымдардың айырмашылығын айтыңыз.
3.Психологияның неше түрі бар?
4.Психологияны салалары?
Әдебиеттер:
1. Столяренко Л.Д. Основы психологии / Л.Д. Столяренко. - 2-е изд. - Ростов н/Д: Феникс, 1997. - 736 с.
2. Стефаненко Т.Г. Этнопсихология / Т.Г. Стефаненко. – М.: Академический проект, 1999. – 320 с.
3. Яковленко Л.Н. Адаптация первокурсников // Аспирант и соискатель.-2003.-С. 116-120.
4. Воронский В.А. Исследования студентов к условием в вузы / В.А. Воронский // Соционика. – 2001. - №6. – С. 29-33.
5. Любимова Г.Ю. От первокурсника до выпускника / Г.Ю. Любимова// Вестник Московского Университета. Сер 14. Психология. –2001.- №1. 48 – 52 с.
6. Свиридова Н.А Адаптационные процессы в среде молодежи /Н.А Свиридова // соц. ис. № 1. 2002.
7. Дудник Е.А. Адаптация учащихся младщих классов к условиям обучения в среднем звене. Дипломная работа. - У-Ка, 2000.
№2 Дәріс тақырыбы: Жоғары мектеп психологиясының пәні, міндеттері және құрылымы.
Дәріс жоспары:
1.Оқыту процесінің психологиялық негіздері.
2. Білім беру жоғары мектеп психологиясының өзекті обьектісі ретінде.
3. Қазіргі замандағы жоғары білім берудің рөлі мен мақсаттары.
Жоғары мектеп педагогикасы мен психологиясының мақсаты – студенттердің гуманитарлық ойлауымен, психологиялық- педагогикалық білім беру және дағды қалыптастырумен байланысты мәселелерді шешу міндеттерін қояды: Студенттердің санасына әр адамның ерекшелігін түсіндіру, оның психологиясын терең түсіне білуге үйрету. Жеке тұлғаны ең асыл құндылық ретінде қабылдау, оны өзінің мақсатына жету жолында пайдаланудан аулақ болу, адам психикасының шығармашылық қызметі сияқты мәселелер жайлы түсінік қалыптастыруға бағыттайды. Кез-келген дағды, қабілет, тұлғаның ерекшелігі, қызығушылық, идеал оқушының табандылығы арқылы қызмет барысында өзгеруі мүмкін. Ол басқалармен қарым-қатынастарымен тығыз байланысты. Осы орайда адамның басқалармен қарым-қатынасын жеке психикалық дамуына жағдай жасайтын қозғаушы күш ретінде қарастыру да жоғары мектеп педагогикасының міндетіне кіреді. - Қазіргі кезеңдегі жоғарғы оқу орындарының дамуындағы негізгі тенденцияны түсіндіру. - Еліміздегі жоғары мектептің тарихымен таныстыру, қазіргі кезеңдегі жағдайына баға беру. Қазіргі кезеңдегі оқу мен тәрбиенің әдістерімен таныстыру, педагогикалық бақылаудың (тест арқылы) тәсілдерімен таныстыру. - Оқу мен тәрбиеге қатысты мәселелерді шешу барысында философиялық әлеуметтік-экономикалық, психологиялық, т.б. білімдерден қосымша мәлімет алу. - Педагогтың кәсіби этикасының нормаларын қалыптастыруға көмектесу, оқытушының студент алдындағы жауапкершілігін сезінуге, олармен әріптестік қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік беру. - Жоғары оқу орнының оқытушысы кәсібінің ерекшеліктері жайлы ақпарат беру. Жоғары мектеп психологиясы педагогикалық психологияның бір бөлігі іспеттес. Педагогикалық психология (П.Ф.Каптеров бұл терминді 1876ж. енгізген) екі ұғымда қолданылады: - Адамның оқу және тәрбие алу кезеңіндегі психологиялық заңдылықтарын зерттейтін базалық ғылым негізінде; - Қолданбалы ғылым ретінде: оқу-тәрбие үрдісінің нәтижелі жүруі үшін, педагогикалық мақсатқа жету жолында барлық саладағы психологиялық білімді пайдалана білудің жолдарын ұсынатын ғылым ретінде қарастырады.
Жоғары мектеп психологиясының пәні – оқу және тәрбие үрдісі кезіндегі жеке тұлғаның даму және дүниетану факторы мен психикалық заңдылықтары және мектепте оқыту мен тәрбиелеу процесінің тиімді жолдары болып табылады. Оның ішіне оқытудың психологиялық құрылымы, таным процесінің қалыптасуы, студенттердің жас ерекшелік, психикалық және психофизиологиялық ерекшеліктері, студент және оқытушы ұжымының қалыптасуындағы әлеуметтік-психологиялық заңдылықтары, педагогикалық қарым- қатынастың психикалық аспектілері сияқты күрделі мәселелерді оңтайлы жолмен шешу де осы жоғары мектеп психологиясының еншісінде. Жоғары мектеп психологиясының әдістері: бақылау, эксперимент, әңгіме, интервью, талдау жасау, қалыптастырушы- генетикалық, модельдеу, тренинг, анализ т.б. Оқытудың мақсаттары педагогикалық жүйені құраушы фактор болып табылады. Оқыту мен тәрбие берудің мазмұны, әдістері мен құралдары да оқытудың мазмұнына сай таңдалады. Оқытудың әдісін таңдау үшін «қалай оқытамын?», оқу жоспарын құру үшін «нені оқытамын?» деген сұраққа жауап беруіміз керек. Ең алдымен студент алған білімі, дағдысы, қабілеті арқылы қандай мәселелерді шеше алуы тиіс дегенге назар аударылады. Көп жағдайда оқытудың мақсаты ретінде оқыту мен тәрбиелеудің мазмұны, студенттің алатын білімі, қабілетінің дәрежесі ескеріледі. Әрине белгілі бір салаға қатысты білімді игеру оқытудың мақсаты бола алады, бірақ ол үшін нәтижені бағалаудың тәсілдері ұсынылуы қажет. Осы мәселе төңірегінде ой қозғаған В.П.Бесполько білімді игеруді бағалаудың төмендегідей шкаласын ұсынды: 1) ақпаратты қабылдау 2) ақпаратты жеткізу 3) репродуктивтік қызмет 4) шығармашылық қызмет. Оқытудың мақсатын осы салада зерттеу жүргізген ғалымдар түрліше топтастырған. Олардың ішінде ең ауқымдысы – оқыту мақсаты және тәрбиелеу мақсаты. Л.Фридман оқыту мақсаты тәрбие беруде нәтижеге жеткізетін құрал болады деп көрсетті. Кейде оқыту мақсатына даму мақсатын да қосады. Бұл психологияда оқыту нәтижесін талдау барысында қалыптасқан көзқарас.
Бақылау сұрақтары:
1.Жоғары мектеп психологиясының міндеттері қандай?
2.Жоғары мектеп психологиясының пәні не?
3.Қазіргі кездегі ЖОО-ның білім беру үдерісіндегі орны?
Әдебиеттер:
1. Столяренко Л.Д. Основы психологии / Л.Д. Столяренко. - 2-е изд. - Ростов н/Д: Феникс, 1997. - 736 с.
2. Стефаненко Т.Г. Этнопсихология / Т.Г. Стефаненко. – М.: Академический проект, 1999. – 320 с.
3. Яковленко Л.Н. Адаптация первокурсников // Аспирант и соискатель.-2003.-С. 116-120.
4. Воронский В.А. Исследования студентов к условием в вузы / В.А. Воронский // Соционика. – 2001. - №6. – С. 29-33.
5. Любимова Г.Ю. От первокурсника до выпускника / Г.Ю. Любимова// Вестник Московского Университета. Сер 14. Психология. –2001.- №1. 48 – 52 с.
№3 Дәріс тақырыбы:Нарықтық экономика жағдайындағы білім беру процесінің гносеологиялық және онтологиялық мәселелері.
Дәріс жоспары:
1.Білім беру көпқырлы феномен (Зимняя И.А.).
2. Білім беру әлеуметтік институт ретінде.
3. Білім берудің гносеологиялық және онтологиялық мәселелері.
4. Қазіргі жағдайдағы оқытудың сапасы мен тиімділігін көтерудегі психологиялық әдістер мен құралдар.
Білім беру әлеуметтік институт ретінде қоғамның әлеуметтік ұсақ құрылымдарының бірі ретінде қарастырылады. Білім берудің мазмұны- қоғам жағдайының көрінісі, оның бір жағдайдан екінші жағдайына ауысуы. Қазіргі уақытта бұл – ХХ ғасырдың индустриалды қоғамынан ХХІ ғасырдың постиндустриалды және ақпараттық қоғамына көшу. Білім берудің дамуы мен қызмет етуі қоғамның өмір сүруінің экономикалық, саяси, мәдени және тағы да барлық басқа шарттары және факторларымен шартталған. Білім беру мен мәдениет ең тығыз байланыста «білім беру институтының қалыптасуының ең бірінші сатыларының өзі табыну (культ), ғұрыптармен байланысты: сол кездегі мәдениет ұдайы өндіруді (өсуді) талап етіп отырған...» Бұл жай ғана шартталыну емес, бұл өзара мәнді байланыс, ол білім берудің дамуы мен қызмет етуінің негізгі принципі «мәденисәйкестілік» принципінен көрінеді. Бұл жерде білім беру ең алдымен «...адамның ұдайы өндірілу (өсуі) немесе қоғамдағы адам мәдениетінің ұдайы өсуі» міндетін атқарушы әлеуметтік институт ретінде қарастырылады.
Бұл принцип Я.А. Коменскийдің ұсынған оқытудағы «табиғи сәйкестілік» ережесінің орнына келді. Я.А. Коменский ұйғарғандай, оқу тек қана «табиғаттың ізін басып» жүрген жағдайда ғана жеңіл болады, соған сәйкес оқытудың негізгі постулаттары тұжырымдалған болатын, онда табиғаттың және табиғаттың бір бөлшегі болып табылатын адам дамуының негізді заңдары көрініс тапқан. Кезінде А. Дистервегтің «Мәдени сәйкестікпен оқыт!» деп тұжырымдаған «мәденисәйкестілік» принципі мәдениет контексінде оқытуды, білім беруді мәдениеттің сипаты мен оның құндылықтарына бағдарлау, оның жетістіктерін меңгеру және ұдайы өндіруге, әлеуметтік мәдени нормаларды қабылдау және оларды ары қарай дамытуға адамды тартуды білдіреді.
Жоғары білім беру психологиясы проблемаларының жетекші зерттеушілерінің бірі А.А. Вербицкий білім беруде келесі беталыстарды ажыратады, олар қазіргі уақытта әртүрлі дәрежеде да өз көрінісін табуда және бұл көріністер ХХ ғасырдың аяғына дейін орын алмақшы.
Бірінші беталыс – білім берудің әрбір деңгейін үздіксіз халықтық білім беру жүйесінің құрамдас бөлігі ретінде ұғыну. Бұл беталыс тек қана мектеп пен жоғары оқу орнының арасындағы сабақтастық проблемасын шешуді ұйғарады, сонымен қатар ол студенттердің кәсіптік дайындығын көтеру міндетін шешуді ескере отырып, жоғары оқу орны мен студенттердің болашақ өндірістік қызметінің арасындағы сабақтастық проблемасын шешуді ұйғарады. Бұл, өз кезегінде студенттердің оқу іс-әрекеттерінде өндірістік жағдайларды модельдеу міндетін қойды, ол барып оқытудың жаңа түрі – белгілік-контекстік оқытуды (А.А. Вербицкий бойынша) қалыптастырудың негізіне салынды.
Екінші беталыс – оқытуды индустрализациялау, яғни оны компьютерлендіру және онымен бірге жүретін оқытуды технологизациялау, ол қазіргі замандағы қоғамның интеллектуалдық әрекетін іс жүзінде күшейтуге мүмкіндік береді.
Үшінші беталыс – басымды ақпараттық формалардан проблемалық элементтерді, ғылыми ізденісті, оқушылардың өз бетімен жұмыс істеу қорын кеңінен пайдалануды енгізу арқылы оқытудың белсенді әдістері мен түрлеріне көшу. Басқа сөзбен айтқанда, бұл А.А. Вербицкийдің салыстырамалы түрде айтқаны бойынша, «ұдайы өндіру мектебінен» «түсіну мектебіне», «ойлау мектебіне» көшу беталысы.
Төртінші беталыс А.А. Вербицкий бойынша, «оқу-тәрбие беру процесін ұйымдастырудың қатаң тәртіппен бақыланушы алгоритм-делген әдістерінен және осы процесті дамытушы, белсендендіруші, жылдамдатушы, ойындық әдістеріне ауысудың психологиялық-дидактикалық шарттарын шарттарын қарастырумен...» байланыс-тырылады.
Бесінші және алтыншы беталыс оқушы мен оқытушының өзара әрекеттесуін ұйымдастыруға қатысты және оқытуды ұжымдық, оқушылардың бірлескен әрекеті ретінде ұйымдастыру қажеттілігін атап өтеді, бұл жерде ерекше назар «оқытушының оқыту әрекетінен студенттің танымдық әрекетіне» ауысады.
Жаңа өркениеттің жетістіктері көптеген елдерді білім беру жүйесіндегі терең реформалар толқынына заңды түрде әкеп қосты. Бұл АҚШ, Ұлыбритания, Шығыс Еуропа елдері, Оңтүстік – Шығыс Азия елдері және т.б. жүруде. Бұл жүріп жатқан реформалар қоғамның ағымдағы және перспективті қажеттіліктеріне, ресурстарды, оның ішінде білім беру жүйесін тиімді пайдалануға бағытталған.
Кең көлемді өзгерістер Европа елдерінің интеграциялануы дәуірін бастан кешіріп жатқан Европалық континентте өтуде. Бұл өзгерістер Европалық Одақтың құрылуына себеп болды. Интеграция құрамына кіретін барлық саласын қамтиды. Бұл тауар, капитал, қызмет, азаматтардың еркін қозғалысын және жылпы Европалық валюта – евроның енгізілуін білдіреді. Жаңа Европаның даму процесі білім берудің алдына жалпы европалық қауымдастықтың, ақпарат пен адам еңбегі өнімдерінің кеңейтілген жүйесінде өмір сүретін адамдарды даярлау міндетін қойып отыр.
Білім беру саласында интеграцияны қалыптастыру үшін 1976 жылы Европалық одақтың мүше мемлекеттерінің білім беру комитеті құрылды. Оның міндетіне батыс Европа елдерінің білім беру жүйесін гармонизациялау мақсатында ынтымақтастық стратегиясын талдау кіреді.
1987 жылы Европалық Одаққа мүше мемлекеттердің білім министрлерінің Кеңесі әр түрлі европалық елдерде еңбек еткен қайта өрлеу дәуірінің ғалым – гуманисті Эразм Роттердамскийдің (1469 – 1536) атымен аталған «Эразмус» бағдарламасын бекітті. Бұл бағдарламада европа елдерінің ЖОО – ры студенттерінің мобильділігін арттыратын, дипломдар мен оқу мерзімін дара тануды, европа оқу мерзімін өзара тануды, европа елдерінің білім беру жүйелерінің ағымдағы мәселелері туралы тәжірибе мен ақпарат алмасуды қамтамасыз ететін әрекеттер қарастырылған. Мұны жүзеге асыру үшін студенттерге стипендияға тағайындалған, лингвистикалық дайындықты ұйымдастыруға, транспорттық шығындарға және т.б. жүздеген миллион долларлар бөлінеді.
«Эразмус» бағдарламасын жүзеге асыру нәтижесінде 1988 – 1995 ж.ж. басқа Европа елдерінің ЖОО – да белгілі бір уақыт ішінде 400 000 студент білім алу, 50 000 оқытушы жұмыс жасау мүмкіндігіне ие болды. 1995 ж бастап «Эразмус» білім берудің әр түрлі типтері мен деңгейлерін қамтитын «Сократ» жаңа бағдарламасына қосылды. Тіпті, «жалпыевропалық білім беру кеңістігі» термині пайда болды. Қазір «жалпыевропалық білім беру кеңістігі» термині тек лозунг ғана емес, ол дамып келе жатырған шындықты бейнелейді.
1999 жылы Европалық Одақтың 29 мемлекетінің басшылары Европа жоғары білімінің құрылымдық реформасына бастау болған Болонья Декларациясын қабылдады. Оның негізгі элементтері төмендегідей:
Білім берудің ұлттық жүйесінің жоғары білімнің жақын және сәйкес екі деңгейлі бағдарламасы мен біліктілігіне көшу (бакалавр / магистр);
ЕСТS (сынақ бірліктерінің жүйесі) кредиттік жүйесін кеңінен қолдану;
Дипломға қосымшаларды Европалық Одақ және СЕNEC (UNESCO) ұсынған үлгіде қолдану;
Білім беру сапасын қамтамасыз ететін жаңа механизмдер мен процедураларды енгізу (өзін - өзі бағалау; ішкі (халықаралық) сапа аудиті; тәуелсіз ұйымдармен аккредитациялау; ЖОО – ның басқару және қарды істерінің жариялылығын қамтамасыз ету; «білім беру сапасын басқару» концепциясын жүзеге асыруға көшу және т.б.)
Болонья процесінің аясында европалық білім берудің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған оң қадамдар жасалып, нәтижелерге қол жеткізілді. Екі сатылы жүйе білім берудің «өндірістік циклін» қысқартып, базалық деңгейде жаппай дайындықты жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Жұмысшының өмірінің барлық кезеңінде білімге қол жеткізуін қамтамасыз ететін қашықтықтан және үздіксіз білім беруге көп көңіл бөлінеді. Европаның жерінде ең қысқа мерзімді уақытта қол жеткізуге болатын дайындықтың дипломнан кейінгі формасына ерекше назар аударылады. Европаның барлық елдеріне ортақ дипломға қосымша енгізіледі. Білім беру мазмұынына өзгертулер бірінші кезекте жұмыс берушілердің қызығушылығын есепке ала отырып жүзеге асырылады.
Әлемде жоғары білім қоғамның, экономиканың және білім беру қызметін тұтынушылардың талаптарының өзгеруімен білім беру нәтижелерінің сәйкес келуін күшейту мақсатында құрылымдық және мазмұндық өзгерістерге ұшырауда.
«Тенденция» ұғымы (латын т. tendentia – бағыттылық)
қандай да бір құбылыстың, ойдың, идеяның даму бағытын;
Өнерде: көркем идеяның құрамдас бөлігі: шығарманың идеялық – эмоционалдық бағыттылығын білдіреді.
Қазақстан үкіметі жоғары мектептің табысты реформасының бағытына аз күш жұмсаған жоқ. Дегенмен, жоғары білімді басқару жүйесіндегі басты көңіл болінетін бөлімдері мыналар:
өзін-өзі басқарудағы кеңейтілген даму формасы;
мемлекеттің білімнің орындалу саясатына жоғары оқу орнының тікелей қатысуы;
техникадағы гуманизация, қолданылудағы оның сипаттамасы мен құрылысы; адам сұраныстарын қанағаттандырудағы еңбегінің шығармашылық сипаты;
жоғары технологияның артықшылығы, өндірістің ғылыми көлемдегі дамуы;
өндірістік экология, экологиялық стандарт, аз қалдықты және қалдықсыз пайдалану технологиясы, табиғи шикізатты кешенді пайдалану және оны синтетикамен ауыстыру;
Жоғары мектептің басты мәселесі әр уақытта да жоғары кәсіпті мамандарды дайндау болып қала береді. Бірақ, қазіргі уақытта бұл мәселені білім іргетасынсыз шешу мүмкін емес. Бұл ғылым-техникасының дамуы ғылым іргетасына айналды, әр уақытта әрекеттегі және өндірістегі қозғалыс күшінің тиімділігіне айналып отырып, жаңа ғалами көлемдегі технологияларға ғана қатысты емес, сонымен қатар әртүрлі жаңашыл өндірістерге де қатысды.
Бақылау сұрақтары:
Қазіргі заманғы қоғамдағы білім беру туралы айтыңыз.
А.А. Вербицкий білім беруде қандай беталыстарды ажыратады?
Қазақстандағы білім беруді бейнелеңіз.
Білім берудің іргетасы дегеніміз не?
Әдебиеттер:
1.Зимняя И.А.Педагогикалық психология: Жоғары оқу орындарына арналған оқулық. Екінш., толықт., түзет. және қайта өңд. бас./ Орыс тілінен аударған М.А. Құсаинова. - М.: Логос; Алматы: TST-company, 2005
2.Смирнов С.Д. Педагогика и психология высшего образования.-М.: Академия, 2003.
3.Смирнов С.Д. Педагогика и психология высшего образования: от деятельности к личности. – М.: Аспект Пресс, 1995.
4.Педагогика и психология высшей школы: учебное пособие. – Отв.Ред. М.В. Буланова-Топоркова., Ростов н/Д: Феникс, 2002.
5.Самоукина Н.В. Психология профессиональной деятельности. – СПб.: Питер, 2004.
№4 Дәріс тақырыбы: Оқыту процесіндегі студенттердің танымдық іс-әрекет психологиясы.
Жоспары:
1.Психологиядағы қызмет проблемасы.
2.Танымдық қызметтің мәні.
3.Ойлау және интеллект.
4.Оқыту үдерісіндегі танымдық қызмет.
Жоғары оқу орындарында психологиялық қызметті ұйымдастыру мәселесі бір мезетте, кездейсоқ туындаған жоқ. Жоғары оқу орнының басқару жүйесін жетілдіруге психологтарды жұмылдырудың аса қажеттілігін анықтаған объективтң шарттар болды. Олардың негізгілерін қарастырып өтейік.
Жоғары білікті мамандарды даярлау сапасына қоятын қоғам талаптарының өзгеруі. Қоғам, оның өндірісі, мәдениеті мен ғылымының және жоғары мектептің дамуы арасында белгілі бір сәйкестік бар. Қоғамның дамуы жоғары мектептің алдына шешуі тиіс жаңа міндеттерді қоюда, ал жоғары мектеп қоғамның одан әрі дамуына қажетті мамандарды даярлайды. Осы қатынастарда шешущі фактор қоғамның, бір бөлігі жоғары білікті мамандарды даярлауды басқару үрдісі болып табылатын әлеуметтік басқару жүйесінің дамуы болып табылады. Адамзат қоғамының жоғары мектеп жіктеуге болатын жеткілікті білімнің жинақталған уақытында пайда болды. Бұл кезеңде ғылым мен жоғары мектептің дамуы бірдей жүргенімен, жоғары мектептің біршама кідіруі қоғамда аса маңызды рөл ойнамады. Ал ғылыми-техникалық революция кезеңінде басқаша жағдай қалыптасты. Өндіріс, ғылым мен мәдениет дамуының қарқындылығы жоғары білім беру жүйесін өзгерту мүмкіндіктерін айтарлықтай басып озып отырды. Жоғары мектеп қоғам мен оның жүйелерінің дамуының екпініне ілесе алмады. Нәтижесінде қоғам, ғылым, техника, өндіріс, мәдениеттің және жоғары мектептің даму қарқыны арасында қарама-қайшылық пайда болды. Қазіргі кезеңде жоғары мектеп түлектері бүгінгі күнгі міндеттерді ғана шешіп қоймай болашаққа бағдалануы тиіс.
Оқыту мен тәрбиелеудің жаңа технологияларын жасау мен тәрбиелеуде психологиялық қызмет маңызды рөл ойнайды. Себебі оқу іс-әрекетінің субъектісі мен орталық фигурасы студент, ал оқыту үдерісінің өзі – қарым-қатынас, тұлғаны, ақыл-ой әрекеттерін және операцияларын қалыптастыру болып табылады.
Жоғары білікті мамандарды даярлау үдерісін басқаруға қойылатын талаптардың өзгеруі. Жоғары оқу орнының оқу-тәрбие үдерсін басқару ол "Бір оқытушы – бір студент" принципі бойынша құрылған кезде қолайлы болды. Қазіргі кезеңде жоғары оқу орны бірнеше ғылыми-зерттеу институттары, факультеттері, институттары, ондаған кафедра, жүздеген оқытушы, мыңдаған білім алушылар бар өте күрделі жүе болып табылады. "Бірде бір" принципі бойынша басқару мүмкін болмай қалды: басқару құралының өзгермегеніне қарамастан әрбір оқытушы ондаған, жүздеген студенттермен жұмыс істейді.
Енді "психологиялық қызмет" ұғымына сипаттама беріп өтсек. Психологиялық қызметтің бір мағыналы түсінігі жоқ. Жантану атауларының түсіндірме сөздігінде "Психологиялық қызмет - адамдарға мамандандырылған деңгейде психологиялық көмек көрсету үшін мекемелер мен ұйымдарда құрылған арнайы қызмет жүйесі" делінген. Дегенмен, психологиялық қызметтің алдына қойған міндеттері мен оларды шешу жолдарын көрсететін екі неғұрлым ортақ анықтамаларды ерекшелеп көрсетуге болады.
Біріншіден, психологиялық қызмет білім беру, денсаулық сақтау, өндіріс және т.с.с. психологиялық қамтамасыз ете отырып психологиялық қызмет көрсетудің ерекше аясын жасайды. Бұл білім беру, денсаулық сақтау, өндіріс, құқық қорғау, көлік және т.б. салалардағы психологиялық сараптама, диагностика, кеңес берудің кешенді міндеттерін шешу үшін психологиялық білімдерді практикалық қолдану болып табылады. Басқаша айтқанда, "психологиялық қызмет" деп бүкіл практикалық психологияның саласын көрсетеді.
Екіншіден, психологиялық қызмет деп түрлі әлеуметтік институттар мен ұйымдарда білікті психологиялық көмек қажет ететін адамдарға арналған арнайы мекемелер жүйесін де атайды.
Жоғары оқу орнының психологиялық қызметі психологиялық диагностика (жеке және топтық), кеңес беру, психологиялық сауықтыру, психологиялық білімдерді насихаттау, студенттерді әлеуметтік-психологиялық бейімдеу, психологиялық мәдениет деңгейін көтеру, тренингтік сабақтар сияқты негізгі құрылымдық бірліктерді біріктіретін қызмет болып табылады.
Жоғары оқу орны психологиялық қызметінің негізгі міндеттері студенттердің кәсіби дамуы мен қалыптасуын психологиялық қолдау мен сүйемелдеу болып табылады. ЖОО-ның психологиялық қызметі білім беру жүйесінің дербес элементтеріне қызмет етуге емес, басты жағдайда аталған жүйе мен оның барлық субъектілерін тұтас психологиялық қамтамасыз етуге бағдарлануы тиіс. Психологиялық сүйемелдеу" ұғымы ресей ғалымдары Ю.В.Слюсарев, Ю.М.Забродин, Э.Ф.Зеер, М.Р.Битянова және т.б., қазақстандық ғалымдар И.А.Абеуова, Ж.И.Намазбаева, Г.А.Дусманбетов, М.Н.Махаманова және т.б. ғалымдардың еңбектерінде қарастырылады.
Жоғары оқу орны психологиялық қызметінде қолданылатын әдістерге: психологиялық фактілер мен оларды интерпретациялау тәсілі ретінде ғылыми зерттеу әдістері, сонымен қатар практикалық психология, оның ішінде жеке және топтық психологиялық кеңес беру (сұхбат, белсенді тыңдау және т.б.); психодиагностикалық (мысалы, проективті әдістер); кәсіби бағдар беру әдістері (мысалы, белсендіру әдістері: психологиялық ойындар мен жаттығулар, «кәсіби сынамалар» және т.б.); психологиялық түзету әдістері (мысалы, жағдаятты талдау әдістері, арт-психология әдістері); дамытушы әдістер (мысалы, әлеуметтік-психологиялық тренинг және т.б.).
Жоғары оқу орны психологиялық қызметінің мазмұндық компонентінде бірқатар негізгі функциялары атап көрсетеміз: зерттеушілік, психодиагностикалық, коррекциялық, сауықтыру және ағартушылық. Берілген функциялар психологиялық қызметтің негізгі бағыттарын анықтайды.
Бақылау сұрақтары:
1. «Психологиялық қызмет» дегеніміз не?
2. Жоғары білікті мамандарды даярлау сапасына қоятын қоғам талаптары қандай?
3. Жоғары оқу орнының психологиялық қызметі қандай ?
4. Жоғары оқу орны психологиялық қызметінде қолданылатын әдістерге нелер жатады?
Әдебиеттер:
Батищев Г.С. Деятельностная сущность человека как философский принцип. М., 1969.
Гальперин П.Я. Основные результаты исследований по теме «Формирование умственных действий и понятий». М., 1965.
Гальперин П.Я., Запорожец А.В., Карпова С.Н. Актуальные проблемы возрастной психологии. М., 1978.
Гальперин П.Я., Кабыльницкая С.Л. Экспериментальное формирование внимания. М., 1974.Проблемы развивающего обучения. М., 1986
Давыдов В.В. Научное обеспечение образования в свете нового педагогического мышления. 1989.
№5 Дәріс тақырыбы: Қазіргі жағдайдағы оқытудың психологиялық әдістері мен тиімділікті арттыру құралдары және сапасы
Жоспары:
1.Интерактивті әдістер психологиясы және бірлескен-диалогтық танымдық іс-әрекет.
2.Жоғары оқу орнында белсенді оқыту әдістерін қолдану.
3.Лекция жоғары оқу орнындағы оқытудың негізгі формасы ретінде.
Қазіргі заманғы психологиялық білім мен оның тәжірибесіне деген қызығушылықтың өсуі жоғары мектептегі психологияны оқытудың әдістемесіне жаңа, әрі тиімді әдістерді енгізуді қажет етіп отыр. Психологияны оқытудың тиімділігі негізінен педагогтың оқу процесін психология ғылымының теориясы мен тәжірибесінің мазмұнына сай ұйымдастыру іскерлігіне байланысты болады.
Осыған байланысты психология пәнінің оқытушысы психологияның теориялық сұрақтарымен бірге, студенттерде жоғары мектепте оқу барысында пайда болатын психологиялық мәселелерге қатысты сұрақтарына да жауап бере білуі керек болатыны түсінікті. Себебі, психологияны оқыту әдістемесі студенттердің ерекшеліктерін ескеруі міндетті.
Оқыту процесі студенттердің өздері қабылдап алған барлық білім, түсініктердің сана-сезімдеріне қандай әсер ететіндігін түсінуіне негізделген кезде ғана тиімді болады. Оқытушы шеберлігінің бірден бір көрінісі - өз пәнінің мақсаттарын адамның қоршаған ортамен және басқа адамдармен қатынастары тұрғысынан қарастыру, ғылыми пәнді социумның, өнердің, мәдениет пен тұрмыстың мазмұнына үйлестіре алу және студенттердің құндылық бағдарларын нақты оқу мақсаттарына айналдыра алуында екені анық.
Психологияны оқытудың мақсаты дәл осы мазмұнды қамтиды: өмірдің әр түрлі жағдайларында адамдардың өзара әрекеті мен қарым-қатынасын орнатудың теориясын және тәжірибелік білімдері мен әдістерін студенттерге меңгертуді көздейді. Психологияны оқыту басқа адамдардың ойлау бейнелері мен әрекет бейнелерін анықтайтын жағдайларды өзгерту мен түсіну тәсілдерін меңгертуге ғана емес, сонымен бірге, адамның өз тіршілік әрекеті мен санасын да өзгертуге бағытталған.
Студенттердің тұлғалық сапаларын қалыптастырудағы оқытушы мен студент арасындағы бірлескен іс-әрекеттің алатын орны мен оған психологиялық жағдай туғызуға қажетті шарттар жайлы С.М.Жақыпов, Е.И.Исаев, С.Д.Смирнов, В.И.Слободчиков өз еңбектерінде баян етеді.
Қазіргі уақытта оқытудың тиімділігі мәселесі мемлекеттік деңгейдегі аса өзекті мәселеге айналып отыр. Бұл мәселені шешу жолдарының бірі -студенттердің теориялық білімді практикада еркін қолдана алатындай деңгейде қабылдауына мән беру. Психология ғылымының жетістіктерін өмірдің барлық салаларында пайдаланып жатқанда, білім беру міндеттерін шешуге қолданудың қажеттілігі анық.
Оқыту процесін ұйымдастыруда педагогикалық талаптар деңгейінен көрінумен бірге, психологиялық мәселелерін ескеру қажеттігі ертеден бері айтылып келе жатқанымен, дәл қазіргі уақытта оқытудың басты міндеттерінің біріне айналып отыр. Психологиялық сипаттағы мәселелерді ескеру және оларды шешудің нәтижесінде оқытудың тиімділігінің артатыны, оқу іс-әрекетінің жетіле түсетіні, берілетін білімнің сапасы артатыны, білімді қабылдаушылардың тұлғалық дамуы қамтамасыз етілетіні және т.б. осы сипаттағы зерттеулер психолог ғалымдар Б.Г.Ананьев, П.Я.Гальперин, В.В.Давыдов, Л.В.Занков, Л.Б.Ительсон, А.Н.Леонтьев, А.В.Петровский, С.Л.Рубинштейн, Д.Б.Эльконин, еліміздің ғалымдары Қ.Б.Жарықбаев, С.М.Жақыпов және басқа да зерттеушілердің еңбектерінде баяндалған.
Оқытудың белсенді әдістері-оқу материалын меңгеру үдерісіндегі студенттердің танымдық іс-әрекетін арттыруға негіз болатын оқыту тәсілдері.Белсенді оқыту әдістерінің жіктемесі:
-жартылай кәсіби іс-әрекетті модельдейтін және іскерлік, дағдыны қалыптастыруғабағытталған тәсілдер: проблемалық сұрақтар, іскерлік ойындар, кәсіптік жағдаятты талдау, тренинг;
-білім, іскерлік, дағдыларын қалыптастыруға бағытталған тәсілдер: проблемалықесептер, жағдаяттар, «дөңгелек үстел», эвристикалық әңгіме, «миға шабуыл», оқупікірталасы, «кейс-стади», өзіндік жұмыс. Аталған әдіс бірыңғай жоғары деңгейде оқуматериалын меңгерген, бір-бірімен іс-әрекет стилі өте ұқсас бола тұра өздерінің жекеқасиеттері: дауыс ырғағы, үндестілік, сөйлеу екпіні, қимыл-қозғалыстары, мимикасыжәне т.б. арқылы ерекшеленетін пікірлес әріптестер арасында қолдау тапты. Оқытушы өз ассистентімен (бұл оның әріптесі, оқытушы-тәлімгер, жақсыдаярланған студент те болуы мүмкін) бірлесіп дәріс оқиды.
Студенттер аталған әдістің қолданылуымен өткен сабақты жоғары бағалайтынынпрактика жүзінен көруге болады. Біріншіден, оқу материалы дайын күйінде берілмей,проблемаларды оқытушымен бірлесе шешу арқылы диалог құру нәтижесінде меңгеріледі. Сонымен қатар, көп көлемдегі ақпаратты азайтады, тек нақтылы фактілеркелтіріліп, нақтылы теориялық материал беріледі.Екіншіден, студенттердің аяқастынан дәрістік сабаққа екінші оқытушы араласқансәтте еріксіз түрде өз назарын бір субьектіден екінші субьектіге аударуы сияқтыпсихологиялық аспектілері өте құнды. Студенттер назары бақылау, салыстыру, оның іс-әрекетін талдауға ауады. Осылайша назарын басқаға аударудың психологиялықмеханизмі студенттің өз пайдасына жұмыс істей бастайды.Енді педагогиканы оқытуда жиі қолданылатын белсенді оқыту әдістерінің кейбіріне тоқталып өтейік.
«Жұптасқан дәріс» әдісі–бұл өн бойына оқу материалын репродуктивтік,проблемалық, интеграциялық, және диaлогтік баяндау элементтерін жинақтаған оқыту тәсілі. Жұптасқан дәріс әдісін қолдану арқылы өткізілетін оқу сабағына даярлықты
қарастырайық:
-бір проблемаға ғалымдардың әр түрлі пікірлері қалыптасқан, мазмұнында қарама-қайшылықтары бар тақырыпты таңдап алу;
-дәрісті оқу сценарийін құру (негізгі сұрақтар, көрнекі құралдарды дайындау, оқуматериалын уақытқа бөлу және т.б.);
-оқу тобының сабаққа даярлық деңгейін есепке алу.
Оқытушылардың міндеті оқытылып жатқан тақырып төңірегінде пікірталас
тудыру, сонымен қатар айтылған пікірлер, ұсыныстар шындыққа сай келмеуі де мүмкін,ал студенттер міндеті шындыққа жетудің тиімді жолдарын табу.  Әдістің өз «артықшылығы» мен «кемшілігі» бар, соларды қарастырайық.
Әдістің «артықшылығы»:
-студенттердің танымдық іс-әрекетін арттырады;
-студенттердің эмоционалды және ынталану сезімдерін жетілдіреді;
-оқу материалын интеграциялау жүйелі ойлау мен жүйелі білімнің қалыптасуынасебепкер болады.
Әдістің «кемшілігі»:
-алдын ала дайындық үшін уақыт пен арнайы жағдайларды қажет етеді [2].
«Пікірталасәдісі»–оқытудың сөздік әдістерінің ішінде елеулі орын алады. Оныңоқыту процесіндегі ең басты қызметі-танымдық қызығушылықты ынталандыру,оқушыларды қандай да мәселе бойынша түрлі ғылыми көзқарастарды белсендітүрде талдауға қатыстыру, басқа жеке тұлғанық және өзінің көзқарастарының негіздерін түсінуге жағдай жасау. Пікір-сайыс өткізу үшін оқушылардың дайындығы, талданатын мәселе бойынша кем дегенде екі қарама-қарсы көзқарас болу керек. Білімсіз өткен пікірсайыс  жүйесіз мәселеден ауытқып, нәтижесіз өтеді. Оқу пікірсайыстары оқушылардың өз ойларын анық және дәл тұжырымдау іскерлігінің болуын, дәйекті дәлелдерді құрастыра білуін талап етіп, оларды ойлауға, өз пікірінің дұрыстығын дәлелдеуге, ой жарыстыруға үйретеді. Оқытушы сөз мәнерінің үлгісі болып, оқушылардың ой-пікірлерін тыңдап, оған әдепті түрде түзетулер енгізіп, өз пікірінің ақиқаттығына таласпай, соңғы сөзді айтуға құқығы бар екендігін студенттердің естеріне салуы қажет. Оқу пікірталасы негізгі, ішінара, жоғарғы оқу орындарында гуманитарлық бағыттағы пәндерінде қолданылады. Жақсы өткізілген пікірсайыс студенттерге білім және тәрбие береді, мәселені терең түсінуге, өз пікірін қорғауға, басқалардың пікірімен санасуға үйретеді. Кітаппен және оқулықтармен жұмыс–оқытудың маңызды әдісі.
Әдебиеттер:
1.Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері.–А., 1991
2.Валиева М. Білім беру технологиялары және оларды оқу–тәрбие үрдісіне енгізу
жолдары.2002
3.Валиева М. Білім беру технологияларының нәтижеге бағдарланған білім берудегі
ерекшеліктері.–А., 2005
4.Шардарбеков Д. Қазірігі кездегі оқытудың педагогикалық технологиялары. 2006
5.Қабдықайырұлы Қ., Монаханов В.М. ̋Оқытудың педа
гогикалық жаңа технологиясы ̋ А., 1999.
№6Дәріс тақырыбы:Тәрбие процесінің психологиялық негіздері
Жоспары:
1.Тұлға және студенттік ұжым психологиясы.
2.Тұлға психологиялық категория ретінде.
3.Студенттік кезеңнің жастық-психологиялық ерекшеліктері.
4.Топ және ұжым туралы түсінік. Оқытудың екісатылы моделі негізінде жоғары оқу орнында студенттік ұжымның қалыптасуы мен дамуының ерекшеліктері.
Тұлға - психологиялық категория ретінде. Тұлғаның дамуы. Тұлғаның психологиялық, әлеуметтік және биологиялық сипаттамалары. Студенттік кезеңнің жастық-психологиялық ерекшеліктері. Студенттердің әлеуметтік бейімделуі. Студент тұлғасының типологиясы.
Топ және ұжым туралы түсінік. Жоғары оқу орнында студенттік ұжым қалыптасуы мен дамуының ерекшеліктері. Студенттік ұжымдағы тұлғааралық қатынас құрылымы.
Топ — әлеуметтік тұтастықтан белгілі бір нышандары негізінде бөлінетін адамдардың шектеулі шамадағы қауымдастығы; бұл нышандар атқаратын қызметтерінің сипаты, әлеуметтік не таптық қатыстылығы, даму деңгейі және т.б. болуы мүмкін. Топты адамдардың санына байланысты саралау: үлкен, шағын, кіші топтар (диада, триада) деп бөлу кең тараған. Әлеуметтік статусы бойынша ресми және бейресми, өзара байланысының тікелей не аралық болуына қарай нақты және шартты, даму деңгейіне қарай даму деңгейі төмен (ассоциациялар, корпорациялар, диффузиялық топтар) және даму деңгейі жоғары топтар (ұжымдар), мәнділігі жөнінен референтті және мүшеліктоптар болады. Топтардың шамасы, құрылымы мен құрамы өздері сол үшін топтасқан іс-әрекеттің мақсаттары мен міндеттеріне қарай анықталады. Топ мүшелерінің бірлескен қызметінің мазмұны топ ішіндегі динамиканың барлық үрдістеріне себепкер болады, бұлар: тұлғааралық қатынастардың дамуы, серіктестердің бір-бірін қабылдауы, топтық нормалар мен құндылықтардың, ынтымақтастық және өзара жауаптылық нысандарының қалыптасуы. Өз кезегінде топта қалыптасқан қатынастар топтық іс-әрекеттердің нәтижелілігіне әсер етеді. Топтар, әдетте, әлеуметтік-психологиялық зерттеулердің объектісі болады. Бұл орайда, топ ішінде дамитын үрдістерде, сондай-ақ іс-әрекеттің тұтас субъектісі ретінде басқа топтармен өзара әрекеттестік үрдісінде әлеуметтік қатынастар жүйесіне қамтылған топтың өзі де зерттеледі. Әлеуметтік топ; бір топ оқушы; Топталып оқу. Топ белгілі біріккен іс-әрекеттерімен сипатталатын адамдар жиынтығы. Ішкі және сыртқы топтық қасиеттеріне қарай топтарды келесі түрлерге бөлуге болады: санына, байланысына, ұйымшылдығына, ынтымақтастығына, тұрақтылығына, тұлға үшін маңыздылығына т.с.с.
1. Санына байланысты үлкен топтар (ұлттар, партиялар, таптар), шағын топтар (отбасы, ұшақ экипажы).
2. Байланысына қарай алғашқы шынайы (сынып, студенттік топ, өндірістік бригада), соңғы жағдайға немесе шартқа байланысты (университеттің студенттері, қаладағы немесе аудандағы мектепті бітірушілер, қаладағы зейнеткерлер);
3. Ұйымшылдығына қарай: ұйымдасқан, ресми (сынып, студенттік топ), ұйымдаспаған бейресми (көпшілік, жиын, жұрт).
4. Ынтымақтастығына қарай ынтымақты жоғары дамыған (студенттік топ, өндірістік бригада), ынтымақсыз төмен дамыған (бірінші сынып оқушылары).
5. Тұрақтылығына қарай тұрақты (ұлт, отбасы), тұрақты емес (мерзімдік, уақытша бригадалар).
6. Тұлғаға маңыздылығына байланысты эталоиды, референтті (шынайы немесе үлгі болатын қиялдағы топ), топтар.
7. Қоғамның дамуына байланысты прогрессивті (ұжым), регрессивті.
8. Іс-әрекеттің түріне қарай ойын, оқу, еңбек топтары.
Топтағы тұлғааралық қатынасты социометрия әдісімен зерттейді. Бұл әдісті енгізген Дж. Морено. Топтағы әрбір адам екі түрлі: іскерлік (ресми) жәнс жеке (бейресми) қатынаста болады. Біріншісі топтың бүкіл құрамымен бірге құжатқа түсірілу, ал екіншісі ұнату, жақсы көру, достық, жолдастық, жек көру, жауласу т.б. себептер негізінде пайда болады. Іскерлік қатынастарға шек қоюға болады, ал жеке қатынасқа шек қою мүмкін емес. Іскерлік және жеке қатынастар тұлғааралық қатынас жүйесін құрайды. Тұлғааралық қатынасын зерттеген кезде бақылау, эксперимент, әр түрлі әңгімелесу әдістері пайдаланылады. Мұндай әдістердің бірі — таңдау болып саналады. Бұл әдісті тұңғыш ұсынған американ психологі Дж. Морено. Бұл өз бетінше объективті әдіс және оны әлеуметтік психологияның басқа әдістерімен бірге тұлғааралық қатынасты зерттеген кезде қолдануға болады. Топ — жалпы белгілердің негізін (мақсат, іс-әрекет түрі, әлеуметтік деңгей, жас ерекшелігі, адамдар саны және т.с.с.) құрастырған адамдардың әлеуметтік жиынтығы. Топ — жалпы белгілердің негізін (мақсат, іс-әрекет түрі, әлеуметтік деңгей, жас ерекшелігі, адамдар саны және т.с.с.) құрастырған адамдардың әлеуметтік жиынтығы.
Әдебиеттер:
1. Забродин Ю.М. Психодиагностика / Забродин Ю.М., Пахальян В.Э. ; под общ. ред. Ю.М. Забродина – М.: Эксмо, 2010.
2. Гуревич К.М. Дифференциальная психология и психодиагностика. – СПб., 2008.
3. Общая психодиагностика / Под ред. А.А. Бодалева, В.В. Столина. –М., 1987.
4. Психологическая диагностика / Под ред. М.К. Акимовой, К.М. Гуревича. – СПб., 2008.
№7Дәріс тақырыбы:Жоғары мектептегі тәрбие мәселесі
Жоспары:
1.Тәрбиелеу құралы тұлғаны және адамның мінез-құлқын өзгертуге бағытталған психикалық әсер ету тәсілі ретінде.
2.Тәрбиелеу әдістерінің жіктемесі және олардың тиімділігі.
«Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие беру керек. Тәрбиесіз берілген білім адамзаттың қас жауы, ол келешекте оның өміріне апат әкеледі» - деп ұлы шығыс ғалымы, ғұлама - философ әбу Насыр әл – Фараби бекерден айтпаған болса керек.
Тәрбие - күрделі әрі ұзақ процесс. Оған белгілі бір дәрежеде білім, тәжірибе, шеберлік қажет. Ондай болмаған жағдайда тәрбие саласында белгілі бір нәтижеге қол жеткізу қиындыққа түседі. Сондықтан да біз тәрбиені шығармашылық жұмыстарының жемісі деп білеміз. Тәрбие, сонымен бірге педагогикалық әрекетте
- мәдени құбылыс;
- педагогикалық ықпал ету;
- балалардың әрекетін ұйымдастыру;
- қарым – қатынас құралы ретінде жан – жақты қарастырылады.
Тәрбие педагогикада бірнеше қырларымен танылған:
- әлеуметтік мағынада – бұл аға буын жинақтаған тәжірибені жас ұрпақ өкілдеріне өткізу. Тәжірибе дегеніміз – адамзаттың өз тарихи даму барысында жасаған рухани мұрасы, дәлірек айтсақ: адамдарға белгілі болған білімдер, ептіліктер, ойлау тәсілдері, құқықтық, адамгершілік және т.б. нормалар.
- педагогикалық мағынада – бұл тәрбиеленушіге ықпал жасау үшін ұйымдастырылған арнайы іс - әрекет, тұлға қалыптастыруға бағытталған мақсатты процесс.
Тәрбие қоғамдық талаптарға сәйкес болуы міндетті. Егер қоғам құқықтық демократиялық мемлекет құрып жатса, ендеше ондағы адам тәрбиесі адамгершілік, азаматтық заңдар мен қылық - әрекет нормалары рухында жүріп жатуы қажетті. Жалпы адамзаттық құндылықтар қалыптастырудың маңыздылығын ескерумен бірге әлеуметтік ортаның кездейсоқ та, мақсатты бағытта да әсер, ықпал жасайтынын естен шығармаған жөн.
Қазіргі заман тәрбиесі гуманистік негізде болып, тұлғаның әлеуметтік – мәдени (өмір және әрекет – қылық кейпін таңдау және іске асыру), даралықты (тұлғаның өзіндік қалыптасуы), жауапкершілікті қатынас (құндылықтар таңдау) бағыттарында дамуына орайласады. Мұндай тәрбие технологиялық икемшілдігіменен (адамның қабылдау және психологиялық даму заңдылықтарына сай орындалады), көңіл – күйге сәйкестігімен (көңіл – күй тәжірибесін қалыптастырады), сұхбаттастығымен (екінші біреуге ұсыну үшін емес, өз меншікті тәжірибесін құрастыру үшін), жағдайға қарай орындалуымен (негізгі құралы – тәрбиелік жағдай), болашақта бағытталуымен (дамудағы тұлғаға арналады) ерекшеленеді.
Сонымен, тәрбие – бұл жалпы, ортақ міндеттерді іске асыру барысында мұғалім мен оқушының ықпалдасты әрекеттерін қамтамасыз етуші арнайы ұйымдастырылған тәрбиелік жүйе жағдайында мақсаты тұлға қалыптастыру болған әлеуметтік процесс.
Тәрбие әдістері – тәрбие процесінің өте күрделі компоненті. Себебі, тәрбие әдістері қазіргі қоғамның түбегейлі өзгеру жағдайындағы сан – салалы өмір талаптарына байланысты болуы тиіс. Сонымен қатар тәрбие әдістері жан – жақты тәрбиенің мақсатына, принциптеріне, тәрбие жұмысының мазмұнына сай анықталады.
Соның ішінде тәрбие әдісінің мәні үнемі тәрбиенің мақсатынан туындап отырады.
Ғылыми педагогикалық әдебиеттерде тәрбие әдісінің мәні көп қырлы болғандықтан, оған әртүрлі анықтама берілген.
В.А.Сластенин, Ю.К.Бабанский т.б. мектепте тәрбиеші мен тәрбиеленушінің өзара байланысты іс - әрекетінің жолдарын тәрбие әдісі деп атайды. Бұл іс - әрекет тәрбиенің міндеттерін шешуге бағытталады.
Тәрбие әдісінің теориясында тәрбие әдісімен қатар тәрбиенің құралдары, тәрбиенің тәсілдері, ұғымдары айтылады.
Тәрбие құралдары – дегеніміз арнайы тәрбиелік міндеттерді шешуге арналған, мақсат көзделіп ұйымдастырылған әдістемелік жолдар.
Ал, тәрбие тәсілдері педагогикалық ситуацияға байланысты жеке әдісі, тәрбие тәсілі ретінде қолданылады.
Тәрбие тәсілі – тәрбие әдісінің жеке бір бөлігі. Ал нақтылы жағдайда тәрбие тәсілі, тәрбие әдісінің әрекетін, қажеттілігін, тәрбиелік мәнін айқындайды.
Әдебиеттер:
1.Әбенбаев С. «Тәрбие теориясы мен әдістемесі», Алматы – Дарын, 2004ж.
2.Бабаев С.Б., Оңалбек Ж.К. «Жалпы педагогика», Алматы – 2005ж.
3.Кукушин В.С. Теория и методика воспитательной работы: Учебное пособие. – Ростов н\Д: Издательский центр «МарТ», 2002ж.
4.Болдырев Н.И. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. – Алматы: Мектеп, 1987ж.
№8Дәріс тақырыбы:Тәрбие және кәсіби өзіндік сананың қалыптасуы
Жоспары:
1.Жоғары оқу орны кәсіби өзіндік сана қалыптасуының жүйесі ретінде.
2.Кәсіби өзіндік сана құрылымы: кәсіби мораль мен адамгершілік ұғыну, өзін кәсіби іс-әрекеттің субьектісі ретінде.
3.Кәсіби өзіндік сананың функционалды және құрылымдық компоненттері: когнитивті, мотивациялық, эмоциялық, операциялық.
Жоғары оқу орны - кәсіби өзіндік сана қалыптасуының жүйесі ретінде. Кәсіби өзіндік сана құрылымы: өзінің кәсіби адамгершілігін саналай алу - кәсіби іс-әрекет субьектісі ретінде. Кәсіби өзіндік сананың функционалды және құрылымдық компоненттері: когнитивті, мотивациялық, эмоциялық және операциялық. Өзін-өзі жүзеге асыру және басқару мәселелері. Кәсіби шеберлік және «Мен-концепциясы».Педагогтың кәсіби сана-сезімі – бұл кәсіпқой ретінде өзін, іс-әрекет пен педагогикалық қатынаста көрініс табатын өзінің тұлғалық ерекшеліктерін ұғынуы. Кәсіби сана-сезім жалпы алғанда сана-сезіммен ортақ қасиеттерге, белгілерге де, өзінің спецификасына да ие. Ортақ белгілер, жалпы алғандағы сана-сезім секілді, кәсіби сана-сезімнің өзінің құрылымына өзін-өзі тануды, эмоциялық-құндылық қатынасты, өзін-өзі бағалауды, өзін-өзі реттеуді және өзін-өзі бақылауды қосатындығымен анықталады, мұнда сонымен қатар сәйкестендіру және рефлексия механизмдері де міндет атқарады.
Ерекшелігі – тұлғаның өзінің жиынтығында педагогты оқушылармен, ата-аналармен, әріптестерімен, әкімшілікпен, өз өзімен өзара әрекеттесуде суреттейтін қасиеттері және ерекшеліктері танылады, бағаланады, реттелуге жатады. Осыдан барып өзін-өзі тану нысандары: кәсіптік-педагогикалық бағытталғандық; педагогикалық қабілеттер; арнайы білімдер мен ептіліктер; өз белсенділігінің деңгейі; іс-әрекеттің педагогикалық стилі және көптеген өзгелер болуы мүмкін. Бірақ жалпы алғанда өзін адам ретінде қабылдаудың өзін кәсіпқой ретінде қабылдаумен дәл келмеуі мүмкін.Мұғалімнің А.К.Маркова бөліп көрсеткен кәсіби сана-сезімінің құрамдас бөліктерін келтірейік:
• Өз кәсібінің нормаларын, ережелерін, үлгісін (яғни педагогикалық іс-әрекетке, қатынасқа, тұлғаға қойылатын талаптарды) өз қасиеттерін ұғыну үшін эталондар ретінде ұғыну. Бұл процесте кәсіптік дүниетанымның негіздері қаланады. Егер педагог өзінің қандай болуы керектігінен және өзінің қоршаған адамдармен қатынастарын қалай құру керектігінен хабардар болмаса, онда өзін бағалауы қиынға соғады. Жалпы білімдарлықтың негізінде мұғалімнің кәсіби білімі, оның мұғалім еңбегінің жеке концепциясы қалыптасады, өзінің жүріс-тұрысында ол осыған сүйенеді.
• Жоғарыда тізіп көрсетілген қасиеттерді басқа әріптестерінен жете түсіну, өзін біліктілігі орташа қандай да бір абстрактылы да, нақтылы да кәсіпқоймен салыстыру.
• Өзін кәсіпқой ретінде қоршаған адамдар – оқушылар, әріптестері, басшылық және т.б. тарапынан жете түсіну;
Өзінің жекелеген қырларын өзінше бағалау: өз өзін, өзінің педагогикалық іс-әрекетін, қатынасын, тұлғасын түсіну және ұғыну; өз өзінің ерекшеліктерін бағалау және эмоциялық қарау. Біртіндеп мұғалімге кәсіптік сенімділік немесе сенімсіздік сезімін беретін тұрақты Мен-концепция қалыптасады. Оның негізінде өз өзіне қатысты мектепте болып жатқанның бәрі бағаланады. Бұл кезде: бүгінгі мүмкіндіктерді (өзекті өзін-өзі бағалау), кешегі (ретроспективалық өзін-өзі бағалау), болашақ жетістіктерді (идеалды өзін-өзі бағалау) бағалау және басқалар тарапынан бағалау (рефлексивті өзін-өзі бағалау) өзгеше болады. Егер өзекті бағалау ретроспективалық бағалаудан, ал идеалды бағалау – өзекті бағалаудан жоғары болса, бұл кәсіптік сана-сезімнің өскендігін айтады. Мұғалімнің өзін-өзі бағалауының оптималды құрылымы болып осында ретроспективалық және өзекті, өзекті және идеалды өзін-өзі бағалаулар арасында минималды айырмашылықтар, кәсіптік өзін-өзі бағалаудың жасампаздығы және шынайылығы туралы куәландыратын, сана-сезім негізінде әрекет жасауға қабілеттілік бар құрылым есептеледі.
Әдебиеттер:
1.Батищев Г.С. Деятельностная сущность человека как философский принцип. М., 1969.
2.Гальперин П.Я. Основные результаты исследований по теме «Формирование умственных действий и понятий». М., 1965.
3.Гальперин П.Я., Запорожец А.В., Карпова С.Н. Актуальные проблемы возрастной психологии. М., 1978.
4.Гальперин П.Я., Кабыльницкая С.Л. Экспериментальное формирование внимания. М., 1974.Проблемы развивающего обучения. М., 1986
5.Давыдов В.В. Научное обеспечение образования в свете нового педагогического мышления. 1989.
№9 Дәріс тақырыбы: Кәсіби-бағдарланған тұлғаның психодиагностикалық мәселелері
Жоспары:
1.Жоғары мектептегі психодиагностика.
2.Психодиагностикалық әдістердің жіктелуі.
3.Төменгі ұйымдасқан әдістемелер (бақылау, іс-әрекет өнімділігін талдау, интервью, әңгімелесу), олардың алатын орны.
Психодиагностика бір жағынан ғылыми-теоретикалық пән, сонымен қоса психолог атқаратын дәстүрлі тәжірибелік әрекеттердің бірі. Яғни, психодиагностика теория мен практиканы, тұлға туралы академиялық концепциялар мен оларды іс жүзінде зерттеуді байланыстыратын «көпір» деп айтуға болады. Осы жайлы Шмелев А.Г. былай деп жазады: «Психодиагностика- бұл ғылым саласы және адамның жеке дара ерекшеліктерін айқындау әдістерін жасап шығаратын және қолданатын психологиялық тәжірибенің өте маңызды формасы». Психодиагностиканың психологиялық тәжірибе түрі ретінде мақсаты – адамның жеке дара психологиялық ерекшеліктерін айқындап, өлшеу болғандықтан, психодиагностиканың дифференциалды психологиямен байланысы түсінікті. Дифференциалды психология өз тарапынан адамдар арасындағы психологиялық ерекшеліктерді зерттейді, сол арқылы диагностикалық әдістерді жасап шығару үшін қаетті теоретикалық негізді дайындайды. Ал психодиагностика сондай зерттеулерді жүргізу үшін, яғни теориялық концепцияларды дәлеледеу үшін әр түрлі психодиагностикалық әдістерді ұсынады. Шмелев А.Г. психодиагностиканың жүйелік құрылымын адам бейнесі арқылы қарастыруды ұсынады. Сонда, психодиагностиканың «басы» – бұл дифференциалды психологияның ғылыми теориялары, «денесі» - нақты психодиагностикалық әдістер жиынтығы, «аяғы» - тесттерді жасап шығарудың математикалық-статистикалық технологиясы (психометрика), «қолы» - нақты психодиагностикалық міндеттерді шешу үшін психодиагностикалық әдістерді қолдану схемаларын көрсететін тәжірибелік психодиагностиканың қолданбалы үлгілері. Сол сияқты А.А. Бодалев пен В.В. Столин психодиагностиканың бір жағынан теоретикалық пән, ал екінші жағынан психологтың тәжірибелік әрекеті екендігін көрсетеді. Олар психодиагностиканы теоретикалық-ғылыми пән ретінде «жалпы психодиагностика» деп атайды да, оған келесі анықтама береді: «Жалпы психодиагностика валидтті және сенімді диагностикалық пікірлерді жасап шығарудың заңдылықтарын, психодиагностикалық әдістерді құру принциптерін және оларды нақты әдістемелер түрінде жүзеге асыру ерекшеліктерін қарастырады, әдістердің методологиялық-теоретикалықтнегіздерін анықтайды, және әдістердің валидтілігі мен сенімділігін тексереді» Жалпы психодиагностика психологияның теоретикалық салаларымен тығыс байланысты.
Практикалық психодиагностика психодиагностикалық әдістерді іс жүзінде қолдану болып табылады. Сонымен, бұл авторларлы ойы бойынша психодиагностика 3 бөлімнен тұрады:
1.сәйкес келетін психологияның теоретикалық саласы, соның шеңберінде анықталатын психологиялық көрсеткіш теория жағынан негізделеді
2. психометрика - психодиагностикалық өлшеу әдістерін негіздейтін және математика-статистика жолымен жасап шығаратын ғылым
3. Психодиагностиканың тәжірибелік қолдану салалары: оқыту мен тәрбиелеу, еңбек саласы (мысалы, жұмысқа қабылдау барысында ), патопсихологиялық зерттеулер, кеңес беру, психотерапия салаларында, соттық экспертиза Әр салада өзіндік психодиагностикалық міндеттер болады.
Психодиагностикалық әдістердің классификациясы. Бодалев пен Столин әдістерді 3 көрсеткіш бойынша бөледі: 1. Дұрыс жауабы бар немесе жоқ әдістер. Бұл көрсеткіш бойынша міндетті түрде дұрыс жауапты талап ететін тесттер (мысалы, интеллект тесттері) және жауаптардың жиілігі мен бағытына негізделетін тесттер (тұлғаық сұрақтамалар)2. Сөйлеу белсенділігі. Бұл көрсеткіш арқылы әдістер вербалды және вербалды емес деп бөлінеді.3. Әдістердің негізінде жатқан принцип. Бұл көрсеткіш бойынша әдістердің 5 түрін бөледі: 1. объективті тесттер, 2. стандартталынған өзіндік есеп берулер, 3. проективті әдістер, 4. диалогқа негізделген техникалар 5. психофизилогиялық аппаратуралық әдістер
Гайда мен Захаров бойынша классификация. Олар әдістерді 11 көрсеткіш бойынша бөледі: 1. Сапасы жағынан: стандартталынған және стандартталынбаған
2. қолдануы бойынша: тұлғалық сұрақтамалар, жетістіктер тесттері, кәсіби жарамдылықты тексеретін тесттер, қабілеттерді анықтайтын тесттер.3. материал бойынша: бланкттік, заттық аппаратуралық 4. зерттелінушілердің саны бойынша: топтық және жеке дара 5. жауаптың түрі бойынша: ауызша, жазбаша 6. тапсырмалардың бір тектілігі бойынша: гомогенді және гетерогенді 7. жетекші бағыты бойынша: жылдамдылыққа және мазмұнға бағытталған тесттер. 8. кешендігі бойынша: батареялық және бірлік 9. жауаптардың сипаты бойынша: еркін және стандартталған 10. Қамтыйтын көлемі бойынша: тұтастай тұлғаға бағытталған әдістер және жеке қасиеттерді анықтайтын әдістер 11. ойлау әрекеттерінің сипаты бойынша: вербалды және вербалды емес.
Әдебиеттер:
1. Л.Смагулова «Оқушы тұлғасын қалыптастырудың психологиялық- педагогикалық диагностикасы» // «Оқушы тәрбиесі», №8, 2013, 26-29бб.2. М.Көшкентаева «Педагогикалық-психологиялық диагностикалау жолдары, әдістері» // «Мектеп директоры», №5, 2004, 9-18бб.3. П.Маханова «Педагогикалық диагностиканың теориялық негіздері» // «Қазақстан педагогикалық ғылымдар академиясының Хабаршысы», №1(28), 2009, 40-45бб. 4. Из истории психологических тестов //Общая психодиагностика под.ред. А.А.Бодалева, В.В.Столина -2009. Миникес А.В. Деловое общение. М, 1994.
№10 Дәріс тақырыбы: Болашақ мамандардың кәсіби іс-әрекетінің профилін негізге ала отырып студенттер мен оқытушыларға психологиялық кеңес беру
Жоспары:
1.Жоғары мектеп оқытушыларының педагогикалық іс-әрекетінің психологиялық сипаттамалары.
2. Педагогикалық іс-әрекет мазмұны, формасы және сипаттамасы.
Кәсіби бағдардың (профориентация) мынадай түрлері бар: а) кәсіби сауат ашу; ә) кәсіби насихат; б) кәсіби адаптация (төселу); в) кәсіби ақыл-кеңес беру (консультация), кәсіби іріктеу (проф. подбор).
"Кәсіби кеңес беру" -түрлі мамандықтың өзіндік ерекшеліктері жайлы түсінігі кем, жастарға практикалық ақыл-кеңес беріп, жөн-жосық көрсету. Кәсіби бағдардың бұл түрінде адам тәнінің, сондай-ақ жан дүниесінің өзіндік ерекшеліктері (көргіштік, естігіштік, заттарды бір-бірінен тез айыра алу секілді арнаулы психикалық қабілеттер, т.б.), яғни тиісті мамандыкка қажетті медициналық, психологиялық талаптар туралы ақыл-кеңес беріліп, осы мамандыққа қоғамның зәрулігі, кейіннен жүмысқа орналасу мәселелері сөз болады.
Мұндай консультацияны арнаулы мекемелер, сондай-ақ мектептегі мұғалімдер мен психолог мамандар жүргізіп отырады.
"Кәсіби жарамдылық" дегеніміз адамның еңбектің белгілі бір түріне жарамдылығын көрсететін психологиялық, физиологиялық ерекшеліктерінің, оған қажетті тиісті білім, дағды, икемділіктердің жиынтығы. Кәсіби жарамдылықты ажыратуда диагностикалық тест әдісімен адамдардың мамандық таңцауда қандай түрткілері (мотивтер) болатындыгы, олардың мән-мәнісі зерттеледі.
"Кәсіби іріктеуде" жас өскіннің белгілі мамандыққа жарамды -жарамсыздығы арнаулы процедуралар арқылы тексеріледі. Мұнда адам медициналық, физиологиялық, психологиялық кешенді тексеруден өтеді.
"Кәсіби бейімделу (адаптация)", - бұл-жұмысқа жаңа түскен адамның өз ортасына біртіндеп төселіп, бейімделуі. Төселудің алғашқы кезеңі өндірістік практика кезінде, негізгі жағы нақты жұмыс үстінде жүзеге асады.
Мамандық таңдауда қазақ жастары Ж. Аймауытовтың "Жан жүйесі жөне өнер тандау" (1926) атты еңбегінен де жақсы ақыл-кеңестер алуына болады. Автор мамандықтың жаманы жоқ, бірақ, мұның кез-келгеніне икемділік қажет, бұл жәй күнелту, тамақ, асыраудың  жолы емес, үлкен өнерді, зор шеберлікті қажет ететін нәрсе дейді. "Кімде-кім өзіне біткен ыңғайына қарай өз жолымен қызмет етсе, өз басына да, әлеуметке де үлкен пайда келтірмек. Өз орнында істеген адамның жұмысы да өнімді, берекелі болмақ... әр өнер, әр қызмет мемлекетке, әлеуметке керек. Әлеумет те, мемлекет те әр адамның еңбегі берекелі, пайдалы болуын тілейді: неғұрлым әр мүшесінің еңбегі жемісті болса, соғұрлым әлеумет тұрмысы да тез оңалмақ".
Ғалым қазақ жастарына егін салу, сауда-саттықты үйрен, денсаулығыңды күт, шаруа-тұрмысыңды түзет, газет-журнал, кітап оқуға машықтан, өнегелі, зиялы, алуан өнерді білетін кісі болуға тырыс дей отыра: "Жұрттың бәрі әкім, комиссар болғанда осынша қызметті істеуші кім болмақ?"- дейді, кейбір жастардың әкімшілік, заң, сот жүмыстарына шектен тыс әуес болатындығын (бұл жағдай қазірде де аз кездеспейді — Автор.), бұлардың қызметтің осы саласына қызығуы өнері тасығаннан туып отырмағанын, бұл бір жұқпалы дерт сияқты нәрсе екенін, халқымыздың "бәрің бірдей қойшы болсаң - құл боларсың, бәрің бірдей тойшы болсаң - - жын боларсың" деген аталы сөзіне негіздей келе, жеріне жеткізе айтып кетеді.
Қазіргі кездегі қазақ елінің тыныс-тіршілігін, салт-санасын жаңарту жолында өрекет етіп жүрген жастарға Ж. Аймауытовтың мына ойлы сөздері де ерекше маңызды: "Оқыған азаматтың қызметке тұрлаусыздығы, білімі аз, шалалығы, құр даурық (демагогтық) боямалылығы, еліктегіш, мансапқорлығы, кеңсешілдігі, пайдакүнемдігі, негізгі мақсат, мұраты жоқтығы, берік жол тұтына алмайтындығы - осының бәрі шын әлеумет қызметкерінің піспеген, шынықпағандығын көрсетеді". Қазірде де біздің арамызда мұндайлар аз ба? Әсіресе нарықтық экономикаға араласуды желеу етіп, тек табыс табуды  ойлап, ақша қуып кеткен кейбір жастар қоғам, өлеумет, халыққа кызмет істеу мәселелерін естерінен шығарып, имандылық пен адамгершілікке жат, келеңсіз қылықтар жасап жүр. Бүдан әрі ғалым мамандық таңдауда кісінің жекеқасиеттері мен кейбір тумыстан берілетін ерекшеліктерін (темперамент, нышан т.б.) ескеру қажеттігін, бүл жерде әр кісі өзін-өзі басқарып, өзін жетілдіре түсуге, кісілікке ұмтылуға ерекше мән беруін, яғни өзінде қандай талант, қандай зеректік, қандай бейімділік, бір сөзбен айтқанда, қандай қабілет бар екендігін білуі қажеттігін айтып, өйткені "өзін-өзі танымаған, өзгені тануға да шорқақ болады" дегендей небір тамаша ақыл-кеңес берген еді.
Қазіргі-жастар тәрбиенің енжар объектісі емес, олар өз өмір жолын заман талабына орайластыра құруға қабілеті жететін, шығармашылық істің өкілдері. Олар нарықтық қатынастарға өтудің небір сүйініш-күйініштеріне ересек адамдармен бірге ортақтасып, мүны өз бастарынан кешіруде. Бұл жәйт оларды бұрынғыдан гөрі ертерек есейте түсуде. Бірақ та, қоғамдағы әр түрлі проблемаларды жеңе білуде жастарга аға ұрпақтың көмегі мен ақыл-кеңестері әлде де бұрынгыша қажет бола бермек. Сондықтан қазіргі бозбалалар мен бойжеткендердің психологиялық ерекшеліктерін ескере отырып, олардың ұмтылыс талап-тілектерін үнемі демеп отыру - үйдегі, түздегі тәлімгерлердің абыройлы парызы.
Бақылау сұрақтары:
1. Кәсіби бағдардың (профориентация) қандай түрлері бар?
2. Кәсіби кеңес беру дегеніміз не?
Әдебиеттер:
1. Қалымбетова Э.К. Еңбек психологиясы: Оқу құралы – Алматы: Қазақ университеті, 2008 – 158 бет.
2. Зимняя И.А. Педагогикалық психология: / Орыстілінен аударған М.А. Құсаинова. – М.: Логос; Алматы: ТST-company, 2005. – 368 б.
3. Климов Е.А. Введение в психологию труда: Учебник для вузов. – М.; Культура и спорт, ЮНИТИ, 1998. – 350 с.
4.Аймауытов Ж. Жан жүйесі мен өнер таңдау.Алматы.-1926.252
№11Дәріс тақырыбы: Оқыту процесін басқару
Жоспары:
1.Басқару қызметінің мазмұны мен құрылымы.
2.Басқару психологиясының теориялық негіздері.
3.Басшы тұлғасы. Басқарудағы жеке стиль психологиясы.
4.Бағынышты адам тұлғасы және оның мінез-құлқын басқару психологиясы.
5.Басшы қызметіндегі басқару қарым-қатынасын құру ерекшеліктері.
ХХ ғасырдың басына дейін басқару ғылыми зерттеудің дербес саласы  болып есептелінбеді. Алғаш рет ол жайында Ф.У.Тейлордың 1911 жылы «Ғылыми менеджменттің қағидалары» атты еңбегінің пайда болуымен айта бастады. Онда басқарушы еңбектің негізгі қағидалары көрсетілген. Сәл кейінірек ХХ ғасырдың жиырмасыншы жылдары кен өндіруші және металлургиялық компанияның басшысы, танымал француз инженері А.Файоль менеджмент қағидаларының бір ізді жүйесін сипаттап өтті. Дәл Файольдың қолдауымен басқару ерекше іс-әрекет ретінде  есептеліне бастады.
Сол уақытқа орай  психология теориялық және қолданбалы бағыттарында ғылым ретінде қалыптасқан болатын. Басқару мен психологияның қосылуынан, сондай-ақ дамып келе жатқан өндірістің талаптарына жауап ретінде пән аралық қолданбалы ғылым «психологиялық менеджмент» пайда болды.
Басқару психологиясының пәні: менджер іс-әрекетінің  психологиялық негіздері, яғни: еңбек іс-әрекетінің психофизиологиялық ерекшеліктері, ақпаратты өңдеудің психологиялық ерекшеліктері,  адамның адамды қабылдау механизмдері және адамның  бір-біріне ықпал ету механизмдері,  еңбек ұжымын және ондағы тұлғааралық қатынастарды қалыптастырудың психологиялық ерекшеліктері және тұтастай  басқару іс-әрекетінің психологиялық факторлар.
Басшы басқару процесінің табиғатын, басқарудың тиімділігін арттырудың тәсілдерін, қызметкерлерді басқаруға қажет қатынасудың ақпараттық технологиялары мен құралдарын білуі тиіс. Ол үшін басшы еңбек ұжымының қызмет етуінің психологиялық ерекшеліктерін, адамдармен жұмысжасаудың әртүрлі жағдайларында басқарушы шешімдерді қабылдаудың психологиялық ерекшеліктерін де білуі тиіс.
Басқару психологиясы ұжымдағы қызметтің міндеттері мен құндылықтарымен біріккен адамдардың ара-қатынасы мен бағынушы тұлғаға менеджерлер мен ұйымның әсерін зерттейді. Әрбір ұйымның өзіне тән ережелері мен қағидалары болғандықтан (мысалы, киім ситилінде: үтіктелген киім және галстукпен келе керек пе әлде джинсымен келуге болады ма; қарым-қатынас мәнерінде:қызметкерлер бірін-бірі атымен атайды ма әлде аты-жөні бойынша ма; басшыға жүгіну жолдары: өз ойларымен бөлісу үшін басшыға тікелей келе береді ме, әлде алдын ала қабылдауға жазылып, жолығу мәселесін жазбаша түрде баяндайды ма және т.б.) әр ұжымдағы адамдардың ара-қатынасы бір-біріне ұқсамайды.
Басқару психологиясының пәні мен міндеттері
Басқаруды мамандық ретінде қарастырғанда барлық тәжірибелік және ғылыми білімдердің аумағындағы дисциплина аралық жетістіктермен негіздейді, қоғамда негізгі орын алады. Қазіргі таңда кез келген деңгейдегі басқарушы екі өзара біріккен мәселені шешуі тиіс:
Рационалды басқарудың теориялық негіздерді білу керек, яғни ғылыми басқаруды білу.
Осы ғылымды шығармашылық жағынан қолдану яғни басқару өнерін қолдану.
Басқару психологиясы бірігіп қызмет етудің психологиялық факторларының спецификасы мен оны ұйымдастыру әдістерімен айналысады.
Сонымен қатар, басқару психологиясы басқарушылар мен менеджерлердің психологиялық дайындығын қамтамасыз етеді. Менеджердің, басшының жұмысының нәтижелілігінің екі параметрін айтуға болады:
-психологиялық емес мұнда ұжымның кірісі мен табысы туралы айтылуы мүмкін.
-психологиялық осында адамдардың қанағаттану сөйлеу сапасы,мотиверлену ескеріледі.Осы 2 параметрлердің бір –бірімен байланысы бар екені анық. Ұйымның эффективтілігі яғни алдында тұрған міндеттерді жақсы оптимальды амалды шешу жақсы психологиялық климат қалыптасса эффективтілігі артады, ал менеджерлердің психологиялық басқаруды оқу кезінде алған білімдері адамда компитетті басқаруға, басқару процесінің психологиялық климатты ұжым арасында сараптау және жақсарту, өз қызметін дұрыс бағалай білу.
Осылайша,менеджерлердің енбегін психологиялық басқармалар ,оңайлатуға ұмтылады, білімнің және адамның психологиялық ерекшеліктерінің көмегімен жоғары нәтижелі етеді, психиканың әр түрлі көрінуінде , оның функциональды, характерінің өзгеруіндепсихологиялық міндеттерінің мақсаты,
Басқарушы маманның іс-әрекетінің анализі
қалыпты және төтенше жағдай кезінде еңбек іс-әрекетінің психикалық реттеу механизмдерін оқу
көшбасшылықтың психологиялық ерекшеліктерін зерттеу
топтасып өзара қатынасты зерттеу
адам мотивациясынның механизмін зерттеу.
Еңбек  ұжымының қызмет етуінің  психологиялық факторларына топтардағы психофизикалық шыдамдылық, тұлға аралық өзара әрекеттестіктің еномндері, еңбек мотивациясы, әлеуметтік-психологиялық ахуал және нақты өнімді  шығару немесе қызмет көрсету бойынша біріккен еңбек іс-әрекетіне енген басқа да психологиялық құбылыстар жатады.  Басқарушы шешімдерді қабылдаудың  психологиялық шешімдерді қабылдаудың психологиялық шешімдеріне  іс-әрекеттің нәтижесі немесе  шешім қабылдау процесі ретінде  мақсат қою жатады. Адамның тұлғасы әрі сл тұлғаны басқа адамдардың қабыладуы, үстем болу және басғыну ұмтылысы, дәреже, әлеуметтік үміттер және т.б.адамдар мен  жұмыс жасаудың психологиялық факторларының негізін құрайды.
Бақылау сұрақтары:
1.Басқару психологиясы дегеніміз не?
2.Басқару психологиясының пәні.
3. Басшы басқару процесінде нені білуі тиіс?
Әдебиеттер:
1.Ю. Н. Аксененко, В.Н. Каспарян, С.И. Самыгин, И.О. Сухнов «Социология и психология управления». Серия «Учебники и учебные пособия» Ростов -на- Дону, «Феникс», 2001 – 512 с.
2.Ансофф, Стратегическое управление. М; 1989, 638 с.
3.Блейк М., Моутон Д. Научные методы управления. Киев, 1990 – 348 с.4.Бреддик У. Менеджмент в организации. М; 1997 – 343 с.
5.Вендоров Е.Е. Психологические проблемы управления. М; 1982 – 292 с.
№12Дәріс тақырыбы: Білімгерлер оқу іс-әрекетінің субьектісі ретінде
Жоспары:
1.Білімдену оқу іс-әрекеті субьектісінің маңызды сипаттамасы ретінде.
2.Жоғары білім беру жүйесіндегі оқыту субьектісінің жас ерекшелік және психологиялық сипаттамалары.
3.Білімдену психологиялық сипаттама ретінде.
Студенттік кезең – бұл ерекше әлеуметтік мәдениет, жоғары білім беру институтымен біріктірілген адамдардың қоғамы. Тарихи жағынан бұл әлеуметтік-кәсіби құрылым бірінші университеттердің пайда болу уақытынан, 11-12 ғасырдан басталады. Студенттер бағыттылықпен білімді және кәсіби біліктілікті жүйелі меңгеретін, оқу еңбегімен айналысатын адамдар тобы.
Әлеуметтік топ ретінде ол кәсіби бағыттылықпен, келешек кәсібіне деген қатынастың қалыптасуымен сипатталады. Соңғысы мамандық қоятын талаптар мен кәсіби іс-әрекет жағдайларын білуді қажет етеді. Зерттеулер нәтижесінде студенттің мамандық туралы түсініктері оның сабаққа деген қатынасының деңгейімен сәйкес келетінін көрсеткен: өзінің мамандығы туралы неғұрлым аз білсе, соғұрлым сабаққа деген жағымды қатынасы төмен болатыны анықталған.
Әлеуметтік-психологиялық аспектте студенттер өзге топтармен салыстырғанда неғұрлым жоғары білімділік деңгейімен, мәдениетті белсенді пайдалану және таным мотивациясының жоғарғы деңгейімен сипатталады. Сонымен қатар студенттер - әлеуметтік белсенділіктің жоғарғы деңгейімен және жеткілікті түрде интеллектуалды және әлеуметтік зерделіліктің үйлесімділігімен сипатталатын әлеуметтік қоғам. Бұл студенттік ерекшеліктің негізінде әрбір студентке деген оқытушының педагогикалық қатынастың болуы жатыр. Жеке дара-іс-әрекеттік тұрғыдан студент өзінің іс-әрекетін өз бетімен ұйымдастырушы педагогикалық өзара әрекеттің субъектісі ретінде қарастырылады. Оған нақты кәсіби-бағдарланған тапсырмаларды шешу үшін танымдық және коммуникативті белсенділікке деген бағыттылық тән. Студенттік кезең – адамның қалыптасуындағы орталық кезең және түрлі қызығушылықтардың көрінуімен ерекшеленеді.
Бұл спорттық рекордтың орындалуы, шығармашылық, техникалық және ғылыми белсенді әлеуметтанудың жүзеге асатын кезеңі.
Б.Г. Ананьев мектебінің зерттеушілерінен алынған мәліметтер студенттік кезеңнің – интеллекттің күрделі құрылымдарының уақыты екендігін көрсетеді. Жоғары оқу орнындағы оқу уақытында еңбектік, кәсіби іс-әрекеттің негізі қалыптасады. Оқу барысында меңгерілген білім, біліктілік, дағды оқу іс-әрекетінің пәні ретінде емес, кәсіби іс-әрекеттің құралына айналады. Бірақ техникалық жоғарғы оқу орындарындағы студенттердің жартысында жоғары мектепті таңдаған кезде кәсіпке деген қызығушылық мотиві жоқ. Студенттердің үштен бір бөлігінен көбі өзінің мамандығын дұрыс таңдағанына күмәнданады (А.А. Вербицкий, Т.А. Платонова).
Студенттің мәнді көрсеткіші – оқу іс-әрекетінің түрлері мен түр пішіндерін орындай алу біліктілігі.
Оқытушылардың алдында жауапкершілігі мол психологиялық-педагогикалық тапсырма тұр. Ол студентті өзінің әрекетін жоспарлап, ұйымдастыра алуды білдіретін оқу іс-әрекет субъектісі ретінде қалыптастыру мәселесі.
Студентке әлеуметтік зерделі тұлғаға қатынас ретінде қарау адамның әлемге деген көзқарасы емес, дүниедегі өзінің орынына деген пікірдің де қалыптасуына әкеледі. Студенттің әлемді тануын қалыптастыру оның рефлексиясының дамуын, өзін іс-әрекет субъектісі, әлеуметтік пайдалы тұлға ретінде сезінуін білдіреді.
Практикалық психологтың тұлғалық-кәсіби даму процесінің жүзеге асуы объективті, субъективті, субъективті-объективті жағдайлардың орындалуын талап етеді
Жантанушыларды дайындауда психологиялық-акмеологиялық тұрғы мәселенің негізі бола алады (Б.Г. Ананьев, К.А. Абульханова, А.А. Бодалев, А.А. Дергач, А.С. Гусева, В.Г. Зазыкин, Н.В. Кузьмина, И.Н. Семенов, А.П. Ситников, Е.А. Яблокова).
Жантанушы-студенттің тұлғалық-кәсіби дамуы дайындық процесінің ғылыми-әдістемелік, мазмұндық және ұйымдасқан қамтамасыздануы негізінде мүмкін болады.
Жантанушы-студенттің тұлғалық-кәсіби дамуының алғышарты болып өзін-өзі танудың дамуы және өзін-өзі жетілдіру тілегінің деңгейі болып табылады. Өзін-өзі тану іс-әрекетін жоғары деңгейде меңгеру өзіндік жетілу мен кәсіби даму әрекетіне белсенді қосылуға мүмкіндік береді. Сол себепті тұлғалық жетілудің жоғарғы деңгейі практикалық психологтің кәсіби дамуының бірінші және екінші деңгейімен байланысты. Өз-өзін тану, өзін-өзі қабылдау және өзіндік жетілдіру деңгейі дайындық процесінде іс-әрекет субъектісі жантанушы-студенттің тұлғалық-кәсіби дамуы маңызды болып саналады.
Әдебиеттер:
1. Рабочая книга практического психолога / Под ред. А.А. Бодалева и др. – М.: Институт Психотерапии, 2003. – 640 с.
2. Пономаренко В.А. Страна Авиация. - М.: Наука, 1995.
3. Бабанский Ю.К. и др. Педагогика высшей школы – Алма-Ата: Мектеп, 1989. – 176 с.
4. Основы педагогики и психология высшей школы / Под ред. Акад. АПН СССР А.В. Петровского. - М., 1986.– 303 с.
5. Брушлинский А.В. Деятельностный подход и психологическая наука // Вопросы философии. - №2. - 2001. - С. 89-95.
№13Дәріс тақырыбы: Педагогикалық қарым-қатынас психологиясы
Жоспары:
1.Педагогикалық қарым-қатынас білім беру процесі субьектілерінің өзара әрекетінің негізгі формасы ретінде.
2.Қарым-қатынастың қызметтері мен құрылымы.
3.Педагогикалық қарым-қатынас сипаттамасы мен қызметтері.
Педагогикалық қарым-қатынас - белгілі бір педагогикалық қызмет атқаратын, жәйлі психологиялық климат құруға және оқу іс-әрекетін, педагог пен оқушы арасындағы, оқушылар ұжымы ішіндегі қатынастарды психологиялық тиімді етуге бағытталған оқытушы мен оқушының сабақтағы және сабақтан тыс уақыттағы кәсіптік қарым-қатынасы.Қарым-қатынас – адамдар арасында бірлескен іс-әрекет қажеттілігін туғызып, байланыс орнататын күрделі процесс; екі немесе одан да көп адамдардың арасындағы танымдық немесе эмоционалды ақпарат, тәжірибе, білімдер, біліктер, дағдылар алмасу. Қарым-қатынас тұлғалар мен топтар дамуының және қалыптасуының қажетті шарты болып табылады.Қарым-қатынас барысында адамдардың танымдық хабарлармен, ақпаратпен, тәжірибемен, біліммен, дағдылармен алмасуы және өзара түсінісуі, бірін-бірі қабылдауы жүзеге асады. Қарым-қатынастың интерактивті, коммуникативті, перцептивті деген үш жағы және мезо, макро, микро, рухани, іскер, т.б. деңгейлері болады. Негізгі қызметі:1) ақпараттық-коммуникативтік (ақпарат алмасу және адамдардың бірін-бірі тануымен байланысты);2) реттеуші-коммуникативтік (адамдардың іс-әрекетін реттеу және біріккен әрекетті ұйымдастыру);3) аффективті-коммуникативтік (адамның эмоционалдық аясымен байланысты).Ғылымаралық баяндауда дау-дамай жайлы түснікАдам баласының ілгері дамуы немесе кері кетуінің алғы шарты ретінде қарама-қайшылықтардың әр түрлі үлгіде көрініс беріп отыратындығы қоғамдық ғылымдарда жиі аталады.Осындай қарама-қайшылықтардың бір көрінісі дау(конфликт)-әлеуметтік феномен түрінде қарастырылады.Конфликті латынның «қарама-қарсытұру », «қарсы күресу» етістігінен шыққан.Дау (конфликт) ұғымына әр түрлі ғылым саласында түрліше анықтамалар беріледі.Қарым-қатынас барысында адамдардың танымдық хабарлармен, ақпаратпен, тәжірибемен, біліммен, дағдылармен алмасуы және өзара түсінісуі, бірін-бірі қабылдауы жүзеге асады. Қарым-қатынастың интерактивті, коммуникативті, перцептивті деген үш жағы және мезо, макро, микро, рухани, іскер, т.б. деңгейлері болады. Негізгі қызметі:1) ақпараттық-коммуникативтік (ақпарат алмасу және адамдардың бірін-бірі тануымен байланысты);2) реттеуші-коммуникативтік (адамдардың іс-әрекетін реттеу және біріккен әрекетті ұйымдастыру);3) аффективті-коммуникативтік (адамның эмоционалдық аясымен байланысты).Қарым- қатынас мұғалімнің кәсіби- шығармашылық қызметінің құрамдас бөлігі Педагогикалық қарым-қатынас мұғалім мен оқушылардың оқудағы өзара әрекеттесу, ынтымақтастық формасы. Бұл – аксиалды-ретиалды, тұлғалық және әлеуметтік бағдарланған өзара әрекеттесу. Педагогикалық қарым-қатынас вербалды, бейнелі, символдық және кинетикалық құралдардың бүкіл жиынтығын пайдалана отырып, бір мезгілде коммуникативтік, перцептивтік және интерактивті функцияларды жүзеге асырады.
Әдебиеттер:
Андреева Г.М. Социальная психология. -М.,1996.
Абрамова Г.С. Введение в психологическую психологию. М.,1997.
Агеева В.С. Межгрупповое взаимодействие. Социально- психологические проблемы. - М., 1990.
Шепель В.М. Управленческая психология М., 1984.
№14Дәріс тақырыбы: Педагогикалық әсер ету психологиясы
Жоспары:
1.Әсер ету психологиясының теориялық негізі.
2.Психологиялық өзара әрекет және әсер ету тиімділіктері.
3.Психологиялық әсер етудің жіктелуі.
1. Әсер ету психологиясының теориялық негіздері. Әсер ету базистік философиялық, онтологиялық категорияның бірі болып табылады. Бұл әсер ету байланысының феномені, ауысу, әр түрлі объхектілердің өзара әсер етуінің дамуы. Оөара әсер ету – бастапқы, алғашқы,рулық категория.
Өзара әрекет сипаттамасы. Белсенділік тірі материяның кез келген өзара әрекеті процесінде әр түрлі байланыстардың  негізгі сипаттамасы болып табылады. Өзара әрекет объектілер арасындағы орнатылған өзара байланыстың негізі және шарты болып табылады. Білім беру процесі көпжоспарлы іс-әрекет. Бұл оқушы мен мұғалімнің оқудағы өзара әрекеті. Бұл сонымен қатар оқушылардың өзарабайланысы. Соынмен бірге бұл тұлғаралық қарым-қатынас, ол оқу-әдістемелік процеске әр түрлі әсер етеді.
Психологиялық өзара әсер және психологиялық әсер ету эффекттері.
Психологиялық контакт бір біріне сенетін, өзара түсіністікпен, қызығушылықтан туындайтын адамдардың психикалық күйі нәтижесінде пайда болады. Психологиялық күй Н.Д.Левитовтың пікіренен кейін, адамның психикалық психикалық іс әрекетінің тұтас сипаттамасы болып табылады, ол психикалық процестердің өзіндік ағымын көрсетеді. Контакт субъектілердің жағымды өзара әрекетін тудырады. Контакт жағдайында өзара әрекет субъектілерінің барлық тұлғалық қасиеттері көрінеді, басқаша айтқанда ол эмоционалды және интеллектуалды уайымдау және эмоционалдық қанағаттанушылық болып табылады. Контакттың пайда болуының ішкі шарты өзара әрекеттесуші жақтар арасындағы бір біріне сыйластық., эмпатия және толлерантық.
Қазіргі заман ғылымының  дамуында оның  ғылыми салалар,  пәндер мен  проблемалық салалардың  (жүйелендіру, иерархияландыру, куммулятивтік сияқты беталыстармен қатар) ықпалдасуы  мен саралап жіктелінуі сияқты негізгі екі беталысының өзара әрекеттесуі неғұрлым айқын көрініп келеді. Ғылымның ықпалдастығын талдай келе, Ж. Пиаже, Б.Г. Ананьев пен Б.М. Кедров ғылыми білімнің ортасында адам туралы ғылым - психология тұр деп көрсеткен. Ғылыми білім үшбұрышының Б.М. Кедров ұсынған  түсіндірмесі (оның шыңы – жаратылыстану ғылымдары, оның тағандарының бұрыштары – философия және қоғамдық ғылымдар, ал оның ортасында осы ғылымдармен психология түйісіп тұр) Ж. Пиаженің келесі пайымдауымен сәйкестендіріледі «...психология барлық басқа ғылымдардың өнімі ретінде ғана маңызды орын алып тұрған жоқ, ол сондай-ақ олардың қалыптасуы мен дамуына  түсініктеме бере алушы   бастау ретінде де орталық орын алады».
Адам проблемасының ғылым дамуындағы рөлін анығырақ Б.Г. Ананьев  анықтайды, оның ойынша адамды тереңірек зерттеу, саралап жіктеу,  сонымен бірге осы саладағы барлық зерттеулердің ықпалдасуы  адам  проблемасының жалпы ғылымдық сипатқа ие болуына ықпалын тигізді.
Педагогикалық психологияның зерттеу пәні болып адамның әлеуметтік мәдени тәжірибені  меңгеру заңдылықтары, фактілері және осы процестің білім беру процесінің әртүрлі жағдайларында педагогтың ұйымдастырып және басқаратын оқу қызметінің субъекті ретінде қарастырылатын адамның (баланың) интеллектуалдық және тұлғалық даму деңгейінде өзгеруді меңгеруін туғызуы болып табылады. Жекелеп айтқанда, педагогикалық психология «білімді, икемділік пен дағдыларды меңгеру заңдылықтарын зерттейді, осы процестердегі жеке айырмашылықтарды зерттейді, оқушылардың өз бетімен шығармашылық ойлауын қалыптастыру заңдылықтарын, бала психикасында оқыту мен тәрбиелеу әсерінен пайда болатын өзгерістерді зерттейді» [96, 7б.], яғни, жаңадан пайда болған  психикалық өзгерістерді қалыптастыру. Ал, кеңінен алғанда, ғылымның зерттеу пәні - ол объектте нені зерттесе сол болып табылады. Келтіріліп отырған анықтама педагогикалық психологияның зерттеу пәнінің күрделігі, көп аспектілігі мен  біртекті еместігін дәлелдейді.
Жалпы, педагогикалық психология оқу-тәрбие беру қызметінің, білім беру процесінің әртүрлі жағдайларында адамның интеллектуалдық  және тұлғалық дамуының психологиялық ерекшеліктері мен заңдылықтарын жүйелеп баяндап, зерттейді. Педагогикалық психологияның нақты міндеттеріне:
-          оқушының интеллектуалдық және тұлғалық дамуына оқытушылық және тәрбие берушілік әсердің механизмдері мен заңдылықтарын ашу;
-          оқушының әлеуметтік мәдени тәжірибені меңгеру механизмдері мен заңдылықтарын анықтау, оның оқушының жеке санасында сақталынуы (нығаюы) және әртүрлі жағдайларда пайдалануы;
-          оқушының интеллектуалдық және тұлғалық даму деңгейі мен оқытушылық және тәрбие берушілік ықпалдың (еңбектестік, оқытудың белсенді формалары және т.б.) формалары мен әдістері арасындағы байланысты анықтау;
-          оқушылардың оқу қызметін ұйымдастыру мен басқару ерекшеліктерін және осы процестердің интеллектуалдық, тұлғалық даму мен оқу-танымдық белсенділікке әсерін анықтау;
-          педагог қызметінің психологиялық негіздерін, оның жеке-психологиялық және кәсіби сапасын  зерттеу;
-          дамыта оқытудың, атап айтқанда, ғылыми, теоретикалық ойлаудың механизмдері  мен заңдылықтарын анықтау;
-          білімді меңгеру заңдылықтары, шарттары мен өлшемдерін анықтау, олардың негізінде әртүрлі міндеттерді шешу процесінде қызметтің операциялық құрамын  қалыптастыру;
-          игеру сапасы диагностикасының деңгейінің психологиялық негіздері мен оның білім беру стандарттарына қатыстығын анықтау;
-          білім беру жүйесінің барлық деңгейлерінде білім беру процесін ары қарай жетілдірудің психологиялық негіздерін жасау.
Әдебиет:
1. Смирнов С.Д. Психология и педагогика высшей школы М.: Издательский центр "Академия", 2001. - 304 с.
2.       Буланова-Топоркова М. В.Психология и педагогика высшей школы. - Ростов н/Д:Феникс, 2002. - 544 с.
3.      Ги Лефрансуа Прикладная педагогическая психология СПб 2003
4.      Давыдов В.В. Проблемы развивающего обучения – М.2004.
5.      Джакупов С.М. психологическая структура процесса обучения А. 2002 г.
6.      Джакупов С.М.Управление познавательной деятельностью студентов в процессе обучения Алматы
7.      Дьяченко М.И. Кандыбович Психология высшей школы.- Минск, 2006
№15Дәріс тақырыбы: Оқытушы мен студенттің тұлғааралық өзара әрекеттестігінің мәселелері
Жоспары:
1.Жоғары мектеп оқытушысының мамандығындағы психологиялық қиындықтар.
2.Жоғары мектептегі жас және кемелденген жастағы оқытушылар қиындықтарының ерекшеліктері.
3.Оқытушының стресс және психологиялық денсаулығы.
Педагогикалық іс-әрекет дегеніміз студенттің  тұлғалық, интеллектуалдық, іс-әрекеттік дамуына бағытталған және сонымен бірге оның өзін-өзі  дамытуы мен өзін-өзі  жетілдіруінің негізі болып табылатын мұғалімнің тәрбиелеуші және оқытушы ықпалы болып табылады. Бұл іс-әрекет өркениет тарихында мәдениеттің пайда болуымен бірге, «өндірістік іскерліктер үлгілері (эталондарын) мен әлеуметтік мінез-құлық нормаларын жасау, сақтау және өсіп келе жатқан ұрпаққа беру» міндеті қоғамдық даму үшін маңыздылардың бірі болған кезде пайда болған. Бұл тіпті алғашқы қауымнан басталған, мұнда балалар үлкендермен қарым-қатынас жасау барысында, оларға еліктеп, оларға ере отырып үйренген.  Дж. Брунер оны «контексте оқыту» деп анықтайды. Дж. Брунер бойынша, адамзат «жас ұрпақты оқытудың тек үш негізгі тәсілін ғана» біледі: жоғары приматтарда ойын процесінде дағдының құраушы компоненттерін өндіру, туземдік  халықтарда контексте оқыту  және тікелей практикадан оқшау мектептегі абстрактілі оқыту.
Біртіндеп қоғам дамуымен бірге алғашқы сыныптар, мектептер, гимназиялар қалыптаса бастады. Түрлі елдерде түрлі сатыларда оқыту мазмұнында, оның мақсаттарында түрлі өзгерістерге түсе отырып, мектеп сонда да әлеуметтік институт болып қалды, оның арнаулы – мұғалімдер мен педагогтардың педагогикалық іс-әрекеттері арқылы әлеуметтік-мәдени тәжірибені беру.
Әлеуметтік-мәдени тәжірибені беру формалары мектептің даму тарихында өзгеріп отырды. Бұл әңгіме (сократтық әңгіме) немесе майевтика; шеберханалардағы жұмыс (қыш өнімдерін жасау, тері өңдеу, тоқу және өндірістік оқытудың басқа түрлі бағыттарының тәжірибесі), мұнда, шәкірттің технологиялық үрдіске жүйелі және мақсатты қатысуы, оның біртіндеп өндірістік операцияларды игеруі негізгісі болды; вербалды насихат (гувернерлер, «ағатайлар» институты, монастырьлар т.б.). Я.А. Коменскийдің кезінен бері сыныптық-сабақтық оқыту бекіді, мұнда оның сабақ, лекция, семинар, сынақ, практикум сияқты формалары жіктеліп бөлінді. Соңғы он жылдарда тренингтер пайда болды. Оқытушылар үшін оның іс-әрекетінің ең қиын формаларының бірі лекция болып табылса, студент, оқушы үшін – семинар сабақтары, сынақтар екенін атап өту қажет. 
Педагогикалық іс-әрекеттің сипаттамалары
Педагогикалық іс-әрекет адамзат іс-әрекетінің кез-келген түріне тән сипаттамаларға ие. Бұл ең алдымен, мақсаттылық, түрткілік, пәнділік. Педагогикалық іс-әрекеттің өзгеше сипаттамасы, Н.В. Кузьмина бойынша, оның өнімділігі болып табылады.  Педагогикалық іс-әрекеттің өнімділігінің бес дәрежесін ажыратады:
«І – (минималды) репродуктивті; педагог өзі білгенін өзгелерге айтып бере алады; продуктивті емес.
ІІ – (төмен)бейімделуші; педагог өз хабарламасын аудитория ерекшелігіне бейімдей алады; аз продуктивті.
ІІІ – (орташа) локалды модельдеуші; педагог оқушыларды курстың әр бөлімдері бойынша білімге, дағдыларға, іскерліктерге үйрету стратегияларына ие (яғни, педагогикалық мақсат қою, іздестіру нәтижесі бойынша өзіне жауап беру және оқушыларды оқу-танымдық іс-әрекетке  біртіндепен енгізу; орташа  продуктивтілік.
IV – (жоғары) оқушылардың жүйелі модельдеуші білімдері; педагог жалпы  пән бойынша оқушылардың дағдылар, іскерліктер ізденістегі  білімдер жүйесін қалыптастыру стратегиясын меңгерген;  продуктивті.
V – (ең жоғарғы) оқушылардың жүйелі модельдеуші іс-әрекеттері мен мінез-құлықтары; педагог өз пәнін оқушы тұлғасын қалыптастыру, оның өзін- өзі тәрбиелеуге,  өзін-өзі оқытуға, өзін-өзі дамытуға қажеттіліктерін қалыптастыру құралына айналдыру стратегиясын меңгерген; жоғарғы продуктивтілік. 
Педагогикалық іс-әрекетті қарастырғанда біз оның жоғарғы продуктивті сипаты жөнінде айтамыз.
    Оқытушы мамандығының қиындықтары. Педагогикалық бағыттылық мотивтері.
Педагогикалық бағыттылықтың басты мотиві педагогикалық іс-әрееттің мазмұнына қызығушылық болып табылады. Ресейде және шетелде жүргізілген эмпирикалық бақылаудың нәтижесінде мұғалімдердің стратегиялары мен тактикаларында «дамуға
Бағытталған және оқушылардың «нәтижелеріне» бағытталған тактикалар арасында айырмашылықтар бар екенін тұжырымдайды.
«Дамуға» бағытталған мұғалімдер өз назарын көбіне оқу жетістігінің өзгермелі факторларына аударады, «нәтижеге» бағытталған мұғалімдер көбіне оқудағы жетістіктердің тұрақты фактрларына назар аударады. Соған сәйкес олар мектеп үлгерімінің және оқушылардың болашақ кәсіби карьерасына ұзақ мерзімді болжам жасайды.
 Әдебиеттер:
1. Смирнов С.Д. Психология и педагогика высшей школы М.: Издательский центр "Академия", 2001. - 304 с.
2.       Буланова-Топоркова М. В.Психология и педагогика высшей школы. - Ростов н/Д:Феникс, 2002. - 544 с.
3.      Ги Лефрансуа Прикладная педагогическая психология СПб 2003
4.      Давыдов В.В. Проблемы развивающего обучения – М.2004.
5.      Джакупов С.М. психологическая структура процесса обучения А. 2002 г.
6.      Джакупов С.М.Управление познавательной деятельностью студентов в процессе обучения Алматы
7.      Дьяченко М.И. Кандыбович Психология высшей школы.- Минск, 2006
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қ.ЖҰБАНОВ АТЫНДАҒЫ АҚТӨБЕ ӨҢІРЛІК МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
Педагогика институты
«Білім беру педагогикасы және
психологиясы» кафедрасы
Пәнді оқытудағы әдістемелік ұсынымдар
Psi 5204 «Психология»пәні
магистранттарды оқыту бағыты күндізгі
магистратураның барлық мамандықтары үшін
Ақтөбе қаласы
2016-2017 жыл
Орындаушы(лар)
Білім беру педагогикасы және психологиясы
кафедрасының п.ғ.д., доцент__________ Курманова Б.Ж.
“___”____________20___ ж.
Білім беру педагогикасы және психологиясы
кафедрасының аға оқытушысы, п.ғ.к. __________ Кусаметова Г.К.
“___”____________20___ ж.
КАФЕДРА ОТЫРЫСЫНДА ТАЛҚЫЛАНДЫ
Хаттама № “” 20___ ж.
Кафедра меңгерушісі
Білім беру педагогикасы және психологиясы
кафедрасының меңгерушісі, п.ғ.к., доцент __________ Жукенова Г.Б.
“___”____________20___ж.
Пәнді оқытуда әдістемелік ұсынымды рәсімдеу үлгісі
Пәнді оқыту процесінде магистранттардың оқу белсенділігін арттыру мен пәнді игерудегі мүмкіндіктерін, қабілеттерін арттыруда төмендегі ұсынылған негізгі әдебиеттерге үнемі назар аудару керек. Пәнді игеру барысында магистранттарға берілген қосымша тапсырмаларды орындауда (слайд) ғаламтор материалдары мен арнайы ресми сайттарға шолу жасап отыру керек.
Пәнді игеру барысында қажетті негізгі әдебиеттер
Негізгі әдебиеттер
1.Дружинина В.Н. Психология. Для гуманитарных вузов. -СтПтб., 2000
2.Зеер Э.Ф. Психология профессионального развития. –Москва, 2006
3.Дьяченко М.И. и др. Психология высшей школы. – Минск, 2006.
4.Лобанов А.А. Основы проф.-пед.общения. –Москва, 2002.
5.Духновский С.В. Диагностика межличностных отношений. – Санкт -Птб., 2010
6.Бреслав Г.М. Основы психологического исследования. – Москва, 2010.
7.Димитриева З. Школа менеджмента. Санкт-Петербург, 2008.
8.Психология. Учебник. Под ре.А.А.Крылова. – Москва, 1998.
9.Психология педагогического взаимодействия. Под ред. Коломинского Я.Л. – Санкт-Петербург, 2007.
10.Зимняя И.А. Педагогическая психология. –Москва, 2002.
11.Хасан Б.И. Конструктивная психология конфликта. Санкт-Петербург, 2003
12.Немов Р.С. Общая психология. Санкт-Петербурн, 2003.
13.Габай Т.В. Педагогическая психология. - Москва, 2003
14.Немов Р.С. Практическая психология. –Москва, 1998.
15.Психология труда. Под ред. А.Карпова. – Москва, 2004.
16.Урбанович А.А. Психология управления. Уч.пос. – Минск, 2001.
17.Толочек В.А. Современная психология труда. –Москва, 2005.
18.Гудвин Д. Исследование в психологии: методы и планирование. – Санкт-Петербург, 2007.
19.Эргономика. Под ред.А.А. Крылова и Г.В.Суходольского. – Ленинград; 1988.
20.Сергеев С.Ф. Курс лекций по инженерной психологии и эргономике. – С.Пб., 2008.
Пәннің тақырыптарын оқыту ұсынымдары:
№ 1-тақырып Кіріспеде оқытуда психология пән ретінде қаралатынына, психология ғылымының атқаратын міндеттеріне, психология ғылымының әдістері және салаларыерекшеліктеріне айрықша көңіл бөлу керек.
№ 2-тақырып «Жоғары мектеп психологиясының пәні, міндеттері және құрылымы» тақырыбын оқытуда жоғары мектеп психологиясы пәні мен мақсат-міндеттеріне, оның алатын орнына айрықша көңіл бөлген жөн.
№ 3-тақырып «Нарықтық экономика жағдайындағы білім беру процесінің гносеологиялық және онтологиялық мәселелері»оқытуда білім беру әлеуметтік институт ретінде екеніне, білім берудің гносеологиялық және онтологиялық мәселелеріне,қазіргі жағдайдағы оқытудың сапасы мен тиімділігін көтерудегі психологиялық әдістер мен құралдарына айрықша көңіл бөлу керек.
№ 4-тақырып «Оқыту процесіндегі студенттердің танымдық іс-әрекет психологиясы» оқытуда оқыту үдерісіндегі адамның танымдық қызметіне, оның психологиялық ерекшеліктеріне, танымдық қызметтің мәніне айрықша көңіл бөлу керек.
№ 5-тақырып «Қазіргі жағдайдағы оқытудың психологиялық әдістері мен тиімділікті арттыру құралдары және сапасы» оқытуда психологиялық білім беру үдерісінің әдістеріне, тиімділікті арттыру құралдарына, педагогикалық қарым-қатынас сипаттамасына, педагогикалық үдерістегі әр түрлі қатысушылардың арасындағы тұлға аралық қарым-қатынастарғаайрықша көңіл бөлу керек.
№ 6-тақырып «Тәрбие процесінің психологиялық негіздері» оқытуда тәрбие үдерісі, оныңпсихологиялық негіздері мәселелерінеайрықша көңіл бөлу керек.
№ 7-тақырып «Жоғары мектептегі тәрбие мәселесі»оқытуда жоғары білім беру мекемесіндегі тәрбие төңірегіндегі сұрақтар мен мәселелерге айрықша көңіл бөлу керек.
№ 8-тақырып «Тәрбие және кәсіби өзіндік сананың қалыптасуы»оқытуда тәрбие мәселелері мен тұлғаны кәсіби тәрбиелеудегі оның өзіндік санасын қалыптастыру мәселелеріне айрықша көңіл бөлу керек.
№ 9-тақырып «Кәсіби-бағдарланған тұлғаның психодиагностикалық мәселелері» оқытудатұлға моделіне, тұлғаның әлеуметтенуі мен «Мен»концепциясына, тұлғаның кәсіби қалыптасуының психологиялық негіздеріне, психодиагностикалық зерттеу әдістерінеайрықша көңіл бөлу керек.
№ 10-тақырып «Болашақ мамандардың кәсіби іс-әрекетінің профилін негізге ала отырып студенттер мен оқытушыларға психологиялық кеңес беру»оқытуда кеңес беру қызметінің мазмұны мен құрылымына, кәсіптік кеңес беру мәселелеріне айрықша көңіл бөлу керек.
№ 11-тақырып «Оқыту процесін басқару» оқытудаменеджменттің мәніне, менеджмент психологиясының пәні мен объектісіне, менеджмент психологиясының мәніне айрықша көңіл бөлу керек.
№ 12-тақырып «Білімгерлер оқу іс-әрекетінің субьектісі ретінде»оқытуда білім беру үдерісінің негізі болып табылатын білім алушы субьектілер, олардың тұлғалық-жастық ерекшеліктері мәселелеріне айрықша көңіл бөлу керек.
№ 13-тақырып «Педагогикалық қарым-қатынас психологиясы»оқытудапедагогикалық қызметтегі қарым-қатынас процесіне, оның түрлері мен қарым-қатынас барысында туындауы мүмкін жағдайлар мен оларды шешу жолдарына айрықша көңіл бөлу керек.
№ 14-тақырып «Педагогикалық әсер ету психологиясы»оқытуда Әсер ету психологиясының теориялық негіздеріне,  психологиялық өзара әсер және психологиялық әсер ету эффекттеріне айрықша көңіл бөлу керек.
№ 15-тақырып «Оқытушы мен студенттің тұлғааралық өзара әрекеттестігінің мәселелері» оқытудастуденттер, оқытушылар мен болашақ кәсіби қызметінің бейіндік сипатын ескере отырып, болашақ мамандарға кеңес беруге, олардың қарым-қатынас жасауында кездесетін қиыншылықтарға айрықша көңіл бөлу керек.
Өзіндік жұмысты (үй тапсырмалары) орындауға арналған ұсынымдар:
Тақырып бойынша теориялық материал тапсырмалардың негізін өтілген тақырыптарды пысықтау, магистранттардың білімдерін тереңдету, теориялық білімдерін және практикалық дағдыларын қалыптастырып, қажетті білім, білік, дағды қалыптастыруды көздейді.
Оқытылған тақырып бойынша үй тапсырмасын орындаудың ережелері, тәртібі мен талаптары төмендегі кестеде беріліп отыр.

р/н Тақырып Тапсырма Сағат саны Бақылау түрі Орындау мерзімі
1 Психология ғылымының әдістері және салалары. 1. Психология ғылымдар қатарына жататындығын дәлелдеңіз.
2. Психология әдістері мен салаларына талдау жасап, олардың ерекшеліктерін бейнелейтін сызба даярлаңыз.
3.«Интервью психологиялық зерттеу әдісі ретінде» тақырыбында слайд дайындаңыз. 5 Конспект, сызба,слайд даярлау 1-апта
2 Қазіргі жағдайдағы оқытудың сапасы мен тиімділігін көтерудегі психологиялық әдістер мен құралдар. 1.« Психологиялық мәдениет» ұғымына анықтама беріңіз.
2. Үзіліссіз білім берудегі психологиялық мәдениеттің пайда болу жолдары кестеге түсіріңіз.
3. Педагогтардың білім алушыға деген қарым-қатынас психологиясының ерекшеліктері мысал келтіріңіз.
5 Конспект, кесте сызу. 2-апта
3 Оқыту үдерісіндегі танымдық қызмет. 1. Оқыту үдерісіндегі танымдық қызметтерді атаңыз.
2. Танымдық үрдістердің бір-бірінен айырмашылықтары мен ұқсастықтарын Венн диаграммасына түсіріңіз. 5 Конспект, Венн диаграммасына түсіру 3-апта
4 Білім беру үдерісіндегі оқу-педагогикалық ынтымақтастық пен қарым-қатына 1. И.Н.Зимняяның «Педагогикалық психология» атты еңбегін талдай отырып, мына төмендегі сұрақтарға жауап жазыңыз:
1. Өзара қарым-қатынас дегеніміз не?
2. Білім беру үдерісі субъектілерінің өзара қарым –қатынасының негізгі сипаты қандай?
3.Білім беруші мен білім алушы арасындағы қарым-қатынастың болмауы неліктен өзара қарым-қатынасты жояды? 5 Сұрақтарға жауап жазу 4-апта
5 Конфликтілі жағдайдағы оқыту үдерісін басқару. 1. «Конфликт» ұғымына ғылыми еңбектерді талдай отырып, анықтама беріңіз.
2.«Конфликтілі жағдайдағы білім беру проблемалар» тақырыбында хабарлама дайындаңыз. 5 Кітаппен жұмыс, хабарлама дайындау. 5-апта
6 Жоғары білімді маманға қойылатын талаптар 1. Жоғары білімді маманның тұлғасына қойылатын негізгі талаптарды атап көрсетіңіз.
2.Оқыту үдерісінде болашақ мамандардың шығармашылық ойлауын дамытудың қандай тиімді жолдары бар деп ойлайсыз? Өз пікіріңізді білдіріңіз. 5 Конспект,
Сұрақ-жауап 6-апта
7 Тұлғаның кәсіби өсуі 1. Тұлғаның кәсіптену кезеңдерін атаңыз.
2.«Өз кәсібінің шебері болудың жолдары» тақырыбында слайд дайындаңыз. 4 Конспект, слайд 7-апта
8 АМО жүйесін инженерлік-психологиялық жобалау 1. Тақырып бойынша 5 тест құрастырыңыз..
2.«Психологиялық сипататмалардың қызметте көрініс табуы» тақырыбында хабарлама дайындаңыз.
4 Тест, хабарлама 8-апта
9 Ұжымдағы тұлға аралық қарым-қатынастың психологиялық диагностикасы проблемалары 1. Ұжымдағы тұлға аралық қарым-қатынастың психологиялық диагностикасын жасаушы әдістер жүйесін жинақтаңыз және саралаңыз. 4 Конспект 9-апта
10 Басшы қызметіндегі басқару қарым-қатынасын құру ерекшеліктері 1.Басқару құызметінің қандай ерекшеліктері бар?
2.Урбанович А.А. «Психология управления» оқу құралынан «Басшы бағыныштылардың көзқарасымен»тақырыбындағы психологиялық тестіні өзіңізге және өзіңіз қызмет еткен мекеме басшысына өткізіп, талдаңыз. 4 Конспект, Тест 10-апта
11 Менеджмент психологиясының мәні 1. Менеджердің маңызды функциялары қандай?
2.Менеджерлік қызметке қойылатын талаптар қандай болады?
3. «Жапондық менеджментте жинақталған тәжірибелердің мәні мен маңызы» тақырыбында хабарлама дайындаңыз. 4 Сұрақ-жауап, хабарлама 11-апта
12 Ұйымдастыру мәдениеті. 1.Сұрақтарға жауап беріңіз:
1)Ұйымдық мәдениет ұғымы қандай?
2)Ұйымдық мәдениеттің функциясы қандай?
3)Ұйымдық мәдениет мәні қандай?
2.Атаулардың дефиницияларын жазыңыз:
1.Ұйымдастыру мәдениеті –
2.Уәждеме –
3.Синергетикалық тиімділік (эффект) –
4.Ұйымдық мінез-құлық –5.Мониторинг – 4 Сұрақ-жауап, конспект 12-апта
13 Өмірде болатын дағдарыстар мен стрестерді алдын алу және жеңу 1. Клоуздарды толтырыңыз:
1)Стресс – күшті әсерлердің қысымымен пайда болатын ... . Г.Сельенің айтуы бойынша, организмнің оған ... талаптарға беретін ерекше ... .
2)Депрессия – өзін өзі толыққанды ... сезбейтін және .... көңіл-күй.
2.Тапсырманы орындаңыз:
Вирджиния Н.Квинн. Прикладная психология. –СПб, 2000. 347 б. 11.2, 11.3 жаттығуларын орындаңыз. 4 Клауздарды толтыру, жаттығу 13-апта
14-
15 Карьераны жоспарлау.
1.Сұрақтарға жауап беріңіз:
1)Жұмысқа тұру барысындағы аппликациялық хат мазмұны қандай болуы керек?
2)Еңбек гигиенасының факторлары дегеніміз не?
3)Депрессия дегенімз не?
2. «Менің карьерам» тақырыбында эссе жазыңыз.
4
4 Сұрақ-жауап, эссе 14-апта
15-апта
НЕГІЗГІ ЖӘНЕ ҚОСЫМША ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
НЕГІЗГІ ӘДЕБИЕТТЕР:
1.Дружинина В.Н. Психология. Для гуманитарных вузов. -СтПтб., 2000
2.Зеер Э.Ф. Психология профессионального развития. –Москва, 2006
3.Дьяченко М.И. и др. Психология высшей школы. – Минск, 2006.
4.Лобанов А.А. Основы проф.-пед.общения. –Москва, 2002.
5.Духновский С.В. Диагностика межличностных отношений. – Санкт -Птб., 2010
6.Бреслав Г.М. Основы психологического исследования. – Москва, 2010.
7.Димитриева З. Школа менеджмента. Санкт-Петербург, 2008.
8.Психология. Учебник. Под ре.А.А.Крылова. – Москва, 1998.
9.Психология педагогического взаимодействия. Под ред. Коломинского Я.Л. – Санкт-Петербург, 2007.
10.Зимняя И.А. Педагогическая психология. –Москва, 2002.
11.Хасан Б.И. Конструктивная психология конфликта. Санкт-Петербург, 2003
12.Немов Р.С. Общая психология. Санкт-Петербурн, 2003.
13.Габай Т.В. Педагогическая психология. - Москва, 2003
14.Немов Р.С. Практическая психология. –Москва, 1998.
15.Психология труда. Под ред. А.Карпова. – Москва, 2004.
16.Урбанович А.А. Психология управления. Уч.пос. – Минск, 2001.
17.Толочек В.А. Современная психология труда. –Москва, 2005.
18.Гудвин Д. Исследование в психологии: методы и планирование. – Санкт-Петербург, 2007.
19.Эргономика. Под ред.А.А. Крылова и Г.В.Суходольского. – Ленинград; 1988.
20.Сергеев С.Ф. Курс лекций по инженерной психологии и эргономике. – С.Пб., 2008.
ҚОСЫМША ӘДЕБИЕТТЕР:
21.Смирнов С.Д. Педагогика и психология высшего образования: от деятельности к личности. – Москва, 2001.
22.Комендант А.Г. Михайлов Г.С. Психологические проблемы профессиональной деятельности руководителя. – Москва, 2001.
23.Вазина К.Я., Крейкина Е.Ю. Управление инновационными процессами в системе образования. Нижний Новгород, 1999.
24.Димитриева З. Школа менеджмента. – СПб., 2008.
25.Федотова Л.Н. Паблик Рилейшнз и общественность. – Спб., 2003.
Пәннің тесттік жүйесінің жұмысына арналған түсінік:
Әрбір тақырыпты ұғынуда сізге тесттік тапсырмаларды орындау ұсынылды.
Бұл тапсырмаларды орындаудың ерекше түйіні игерілген теориялық және
практикалық білімдерді тексеру.
Әрбір тест 100 баллдық шкала бойынша бағаланады.
Егер сіз 100% дұрыс жауап берсеңіз, тақырып меңгерілген болып саналады.
Бақылау жұмысының тапсырмалары мен өз білімін тексеруге арналған бақылау сұрақтары жұмыстары бойынша түсіндіру:
Өз білімін тексеруге арналған бақылау сұрақтары жұмыстарында әдебиеттерге айрықша көңіл бөлу керек.
1.Дружинина В.Н. Психология. Для гуманитарных вузов. -СтПтб., 2000
2.Зеер Э.Ф. Психология профессионального развития. –Москва, 2006
3.Дьяченко М.И. и др. Психология высшей школы. – Минск, 2006.
4.Лобанов А.А. Основы проф.-пед.общения. –Москва, 2002.
5.Духновский С.В. Диагностика межличностных отношений. – Санкт -Птб., 2010
6.Бреслав Г.М. Основы психологического исследования. – Москва, 2010.
7.Димитриева З. Школа менеджмента. Санкт-Петербург, 2008.
8.Психология. Учебник. Под ре.А.А.Крылова. – Москва, 1998.
9.Психология педагогического взаимодействия. Под ред. Коломинского Я.Л. – Санкт-Петербург, 2007.
10.Зимняя И.А. Педагогическая психология. –Москва, 2002.
11.Хасан Б.И. Конструктивная психология конфликта. Санкт-Петербург, 2003
12.Немов Р.С. Общая психология. Санкт-Петербурн, 2003.
13.Габай Т.В. Педагогическая психология. - Москва, 2003
Бақылау жұмысының тапсырмаларын орындауда келесілерді білу және ұғыну қажет: ұсынылған әдебиеттермен, сөздіктермен жұмыс жасай алу, глоссарий ұғымдарын білу, зерттеу әдістерін қолдана білу.
Аралық бақылауда колоквиумға дайындалуды түсіндіру:
Коллоквиумға дайындалған кезде пәннің мағынасына, сұрақтарға, тақырыптарға ерекше мән беру керек:
Коллоквиум сұрақтарының тізімі:
Білім беру – жоғары мектеп психологиясы
Жоғары мектеп психологиясының қолданбалы мәселелері
Жоғары мектеп психологиясы басқа салалармен байланысы
Нарықтық қоғамдағы білім беру мен тәрбиенің мақсаты
Экономика саласының психологиясы
Ақпараттық орта психологиясы
Кәсіби шеберлік және «Мен-концепциясы»
ЖОО тәрбие үдерісінің психологиялық негіздері
Болашақ педагогты даярлаудағы психолдогиялық білімнің алатын рөлі
Кәсіби өзіндік сана құрылымы
Педагогтың әлеуметтік-психологиялық компетентілігі
нарық жағдайындағы тұлғаның әлеуметтік-психологиялықерекшеліктері
Қоғам дамуындағы әлеуметтік психологиялық білімнің құрылымы
Индивидуалдық, дербестілік, рационалдылық және белсенділіктің қалыптасуы
Тұлға дамуындағы негізгі факторлар, қозғаушы күштер және дамудың негізгі қайнар көзі
 Топ және ұжым туралы түсінік
Оқыту үдерісіндегі танымдық іс-әрекеттер
Жоғары оқу орнындағы психологиялық білім берудің мазмұны
Оқытудың құрылымдық үдерісі- дидактикалық жүйе ретінде
Жоғары оқу орнында белсенді оқыту әдістерін қолдану
Тұлға – психологиялық категория ретінде
Студенттердің әлеуметтік бейімделуі
Жоғарғы мектептегі психодиагностика
Жоғары мектептегі тәрбие
Жоғары оқу орнында тәрбиелеу міндеттері және құралдары
Психодиагностикалық әдістердің жіктемесі
Болашақ мамандардың кәсіби іс-әрекеті
Педагогикалық іс-әрекет мазмұны, формасы және сипаттамасы
Жоғары мектеп оқытушысының тәрбиелік және коммуникативтік қабілеттері
Педагог іс-әрекетіндегі басқарудың психологиялық ерекшеліктері
Педагогикалық қарым-қатынас – білім беру үдерісі
Әсер ету стратегиясы (бихевиоризм).
Әсер ету психологиясы
Тәрбие және кәсіби өзіндік сананың
Жоғарғы мектептегі психодиагностика
Нарықтық қоғамдағы білім беру мен тәрбиенің мақсаты
Білім берудің психологиялық принциптері мен негізгі тенденциялары
Болашақ кәсіби іс-әрекет аймағындағы жұмысшының профессиограммасы және психограммасы
Тұлға – психологиялық категория
Студенттердің әлеуметтік бейімделуі
Топ және ұжым туралы түсінік
Тәрбиелеу әдістерінің жіктемесі және олардың тиімділігі
Кәсіби өзіндік сана құрылымы: өзінің кәсіби адамгершілігін саналай алу- кәсіби іс-әрекет субъектісі
Кәсіби шеберлік және «Мен-концепциясы»
Жоғары мектеп оқытушысының тәрбиелік және коммуникативтік қабілеттері
Педагог іс-әрекетіндегі басқарудың психологиялық ерекшеліктері
Педагогикалық қарым-қатынас – білім беру үдерісі субъектілерінің өзара әрекет жасау формасы
Педагогикалық қарым-қатынас қызметтері және сипаты
Әсер ету психологиясының теориялық негізі
Жоғары мектептегі жас және егде жастағы оқытушылар қиындықтарының психологиялық ерекшеліктері
Студентке педагог қатынасының стилдері
Қарым-қатынастың қызметтері және құрылымы
Конфликт туралы түсінік және оның негізгі қызметтері
Тұлғалық, интерсубъективті тұрғы
Қабылдау стереотипі
Оқыту үдерісіндегі субъектінің психологиялық бейімделуі және эмоциялық күйзелуі
Болашақ мамандардың кәсіби іс-әрекетінің ерекшеліктері
Жоғары мектеп оқытушысының тәрбиелік және коммуникативтік қабілеттер
Студентке педагог қатынасының стилдері
Дербес білім алу
Емтиханға дайындалуға кеңестер:
Емтиханға (сынақ) дайындалу кезінде келесідей жайттарға айрықша көңіл бөлу керек:
1. Емтихан сұрақтарының әр қайсысына толық, нақты жауап дайындау.
2. Ұсынылған әдебиеттер бойынша әр сұрақтарға жазбаша конспектілерді толықтыру.
3. Глоссарий ұғымдарын есте сақтау.
Әдебиеттермен жұмыс жасау ұсынымы:
Пәнді оқып үйренуде келесі әдебиет көздеріне ерекше мән берілу керек:
1.Дружинина В.Н. Психология. Для гуманитарных вузов. -СтПтб., 2000
2.Зеер Э.Ф. Психология профессионального развития. –Москва, 2006
3.Дьяченко М.И. и др. Психология высшей школы. – Минск, 2006.
4.Лобанов А.А. Основы проф.-пед.общения. –Москва, 2002.
5.Духновский С.В. Диагностика межличностных отношений. – Санкт -Птб., 2010
6.Бреслав Г.М. Основы психологического исследования. – Москва, 2010.
7.Димитриева З. Школа менеджмента. Санкт-Петербург, 2008.
8.Психология. Учебник. Под ре.А.А.Крылова. – Москва, 1998.
9.Психология педагогического взаимодействия. Под ред. Коломинского Я.Л. – Санкт-Петербург, 2007.
10.Зимняя И.А. Педагогическая психология. –Москва, 2002.
11.Хасан Б.И. Конструктивная психология конфликта. Санкт-Петербург, 2003
12.Немов Р.С. Общая психология. Санкт-Петербурн, 2003.
13.Габай Т.В. Педагогическая психология. - Москва, 2003
14.Немов Р.С. Практическая психология. –Москва, 1998.
15.Психология труда. Под ред. А.Карпова. – Москва, 2004.
16.Урбанович А.А. Психология управления. Уч.пос. – Минск, 2001.
17.Толочек В.А. Современная психология труда. –Москва, 2005.
18.Гудвин Д. Исследование в психологии: методы и планирование. – Санкт-Петербург, 2007.
19.Эргономика. Под ред.А.А. Крылова и Г.В.Суходольского. – Ленинград; 1988.
20.Сергеев С.Ф. Курс лекций по инженерной психологии и эргономике. – С.Пб., 2008.
Қорытынды
Пәнді оқып үйренгеннен кейін келесідей тұжырым және қорытынды шығаруға болады.
Мынадай білімдерді игерді:
ҚР білім беру жүйесі туралы мәліметтерді;
психологияның қазіргі теориялық мәселелері мен практикалық маңызы, даму болашағы, психологияның өзге пәндер мен ғылымдар арасындағы орны, ерекшеліктері туралы білімді
болашақ мамандықтарына сай жұмыстар жүргізудің практикалық қырын;
психологиялық кеңес беру жұмыстарын кәсіби деңгейде жүргізуді.
Біліктілігі бар:
психологиялық зерттеу әдістерінінің мәні мен құрылымын анықтай білу;
кәсіби тұрғыдан өз бетімен білім алу мен өз бетінше дамуын жүзеге асырып, өзінің білім алу бағдарын және кәсіби өсуін жобалай алу.
Дағдысы пайда болды:
ғылыми психологиялық әдебиеттерге талдау жасау;
педагогикалық теорияны практикалық іс-тәжірибемен байланыстыру;
тақырыпты, оның өзектілігін анықтау.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қ.ЖҰБАНОВ АТЫНДАҒЫ АҚТӨБЕ ӨҢІРЛІК МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
Педагогика институты
«Білім беру педагогикасы және
психологиясы» кафедрасы
Магистратураның барлық мамандықтары үшін
1-курс магистранттарына арналған
Psi 5204 «Психология»
пәні бойынша
практикалық сабақтарға
әдістемелік нұсқаулық
Ақтөбе
2016-2017 ж.
Орындаушы(лар)
Білім беру педагогикасы және психологиясы
кафедрасының п.ғ.д., доцент__________ Курманова Б.Ж.
“___”____________20___ ж.
Білім беру педагогикасы және психологиясы
кафедрасының аға оқытушысы, п.ғ.к. __________ Кусаметова Г.К.
“___”____________20___ ж.
КАФЕДРА ОТЫРЫСЫНДА ТАЛҚЫЛАНДЫ
Хаттама № “” 20___ ж.
Кафедра меңгерушісі
Білім беру педагогикасы және психологиясы
кафедрасының меңгерушісі, п.ғ.к., доцент __________ Жукенова Г.Б.
“___”____________20___ж.
Алғы сөз
Қазақстандық білім беру жүйесіндегі саясат жалпы адамзаттық құндылықтарға, адам құқына, білім берудің гуманистік сипатына негізделіп, оның ғылыми, экологиялық бағдарларына, білім беру жүйесін басқаруының демократияландырылуын талап етуде. Қазірде білім берудің маңызы артып, адамдар үшін жоғары өрелік деңгейге жету мен әлеуметтік иерархияда сәйкес орын алуға мүмкіндіктер туып отыр. Білім саласын демократияландыру жалпы адамзаттық құндылықтарға негізделіп, білім беру жүйесі басқару демократиялық сипат алуда. «Психология» пәні магистранттардың осы пәнді оқып үйренуіне дейінгі бакалавриатта оқылған «Педагогика», «Психология» пәндерінің негізінде оқытылады.
№1 Практикалық сабақ
Тақырып: «Жоғары мектеп психологиясы» пәні
Мақсаты: жоғары мектеп психологиясы пәнінің міндеттерін, әдіснамасы мен әдістерінің мәнін ашу.
Блиц-тест
1.Психология пәні –
А)субъектінің құрылымы және оның әлеммен қарым-қатынасының үдерісі.
В)психологиялық әдістер мен тәсілдердің жиынтығы.
С)эксперименталды материалдардың мазмұны.
Д)психика және оның пайда болу заңдылықтары, қалыптасуы, қызмет етуі мен көрінуі.
Е)адам және түрлі әлеуметтік топтардың өмірі.
2.Психологиялық зерттеу объектісі-
А)Субъектінің құрылымы және оның әлеммен қарым-қатынасы.
В)Психологиялық әдістер мен тәсілдердің жиынтығы.
С)Эксперименталды материалдардың мазмұны.
Д)Психика және оның пайда болу заңдылықтары, қалыптасуы, қызмет етуі мен көрінуі.
Е)Адам және түрлі әлеуметтік топтардың өмірі.
3.Психика -
А)жоғары деңгейде ұйымдастырылған материяның (мидың) тірі организмнің мінез-құлқы мен қызметінің мақсатталығын қамтамасыз ететін шынайы болмысты санаға тәуелсіз және объективті күйде субъективті көріністерін беретін қасиеті.
В)Индивид өміріндегі мәдениетті қабылдауындағы маңызды күй.
С)Мидың толыққанды жұмыс істеу үдерісі.
Д)Адамның өмірі бойы алдыңғылардың тәжірибесін игеруі үдерісі.
Е)Адамдардың бір бірімен қарым-қатынас құру мінез-құлқы.
4.Психиканың басты функциясы:
А)сыртқы болмыстың көрініс табуы негізінде және оның адам қажеттілігімен сәйкес келетін жеке мінез-құлқының реттелуі.
В)жоғары деңгейде ұйымдастырылған материяның (мидың) тірі организмнің мінез-құлқы мен қызметінің мақсатталығын қамтамасыз ететін шынайы болмысты санаға тәуелсіз және объективті күйде субъективті көріністерін беретін қасиеті.
С)Индивид өміріндегі мәдениетті қабылдауындағы маңызды күй.
Д)Мидың толыққанды жұмыс істеу үдерісі.
Е)Психика және оның пайда болу заңдылықтары, қалыптасуы, қызмет етуі мен көрінуі.
5.Іс-әрекеттегі психикалық функционалды жүйе –
А)психикалық үдеріс;
В)психикалық күй;
С)психикалық қызмет;
Д)психикалық мінез;
Е)психикалық қызмет.
Бақылау сұрақтары:
1.Психология пәні не болып табылады?
2. «Әдіснама» мен «әдіс» ұғымдарындың айырмашылығын айтыңыз
3.Бақылау әдісіне қандай талаптар қойылады?
4.Эксперименттік әдістің кезеңдері?
5.Психологияның салалары қандай?
Глоссарий
Психология-психикалық құбылыстардың пайда болу, даму және қалыптасу заңдылықтарын зерттейтін ғылым.
Психика-жоғары ұйымдастырылған материяның, мидың қасиеті.
Психикалық кейіп-адамның түрлі көңіл-күйінің тұрақты компоненттері (шабыт, зерігу, абыржу, сергектік, белсенділік т.б.).
Психикалық қасиеттер-бір адамды екінші адамнан ажыратуға негіз болатын ең маңызды, ең тұрлаулы ерекшеліктері (темперамент, мінез, қабілет).
Психикалық процестер-сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының мидағы түрлі бейнелері.
Еңбек психологиясы-адамның еңбек ету әрекетінің психологиялық ерекшеліктерін, еңбектің ғылыми тұрғыдан ұйымдастырудың психологиялық аспектілерін зерттейтін сала.
Педагогикалық психология-адамға білім және тәрбие берудің
психологиялық заңдылықтарын зерттейді.
Медициналық психология-дәрігердің іс-әрекетінің және науқастың мінез-құлқының аспектілерін зерттейді.
Заң психологиясы-құқыққа қатысты мәселелерді реттеу және оларды тәжірибе жүзінде қолданудың психологиялық мәселелерін зерттейді.
Даму психологиясы-әр адамның жасына байланысты психикалық заңдылықтарын, ерекшеліктерін, тұлғаның психологиялық қасиеттерін және әр түрлі психикалық процестердің онтогенезін зерттейді.
Арнайы психология-адам дамуының бірқалыпты даму жолынан ауытқуын, ми ауруына шалдыққандардың психикалық күйзелістері мен осы саладағы әр қилы аурулардың себептерін қарастырады.
Салыстырмалы психология-психиканың филогенетикалық түрлерін қарастырады. Мұнда адам мен хайуанаттар психикасын салыстыра отырып зерттейді.
Әлеуметтік психология-адам мен қоғам арасындағы қатынас мәселелерімен айналысады.
Байқау-белгілі жоспар бойынша жүйелі түрде біраз уақыт бойына зерттелуші адамның психикалық ерекшеліктерін қадағалау.
Эксперимент-тәжірибе жасауда зерттеуші өзіне қажетті жан қуаттарының көлденеңнен кез болуын күтіп тұрмай, сол процестің тууына өзі жағдай жасайды.
Әңгімелесу-психолог белгілі жоспар бойынша зерттеленуші адамның жас және дара ерекшеліктеріне, білім көлеміне қарай күні бұрын әзірленген сұрақтар қояды.
Тест-балалардың білімі мен икемділігі, бейімділігі, жалпы ақыл-ойының даму дәрежесі, не жекелеген жан қуаттарының дамып, қалыптасуы жөнінен мағлұмат алуға көмекетеседі.
Лонгитюдті зерттеу-тұлғаның түрлі өмірлік кезеңдерін ұзақ уақыт бойы және жүйелі түрде зерттеу.
Социометрия-топ ішіндегі адамдар арасындағы қарым-қатынасты зерттейтін эксперименталды әдіс.
Әдебиеттер:
1. Столяренко Л.Д. Основы психологии / Л.Д. Столяренко. - 2-е изд. - Ростов н/Д: Феникс, 1997. - 736 с.
2. Стефаненко Т.Г. Этнопсихология / Т.Г. Стефаненко. – М.: Академический проект, 1999. – 320 с.
3. Яковленко Л.Н. Адаптация первокурсников // Аспирант и соискатель. – 2003. – С. 116-120.
4. Воронский В.А. Исследования студентов к условием в вузы / В.А. Воронский // Соционика. – 2001. - №6. – С. 29-33.
5. Любимова Г.Ю. От первокурсника до выпускника / Г.Ю. Любимова// Вестник Московского Университета. Сер 14. Психология. –2001.-№1. 48-52 с.
6. Свиридова Н.А Адаптационные процессы в среде молодежи /Н.А Свиридова // соц. ис. № 1. 2002.
7. Дудник Е.А. Адаптация учащихся младщих классов к условиям обучения в среднем звене. Дипломная работа. - У-Ка, 2000.
№2 Практикалық сабақ
Тақырып: Біліктілік пен кәсіби қалыптасудағы жоғары білім берудің ролі
Мақсаты: біліктілік және қазіргі кездегі жоғары білім берудің маңыздылығы туралы түсінік қалыптастыру.
Блиц-тест
1.Бүгінгі таңда педагогика,  психология ғылымдарының өзекті мәселелерінің бірі...
а) жеке тұлғаны жетілдіруде, жан - жақты дамытуда, білім беруде, ғылымның соңғы жетістіктерін қолданып, шығармашылық жұмыстарды жасауға қабілетті, дүние көзқарасы кең, рухани бай азамат дайындау;
б) арнайы пәндер мен психологиялық-педагогикалық пәндердің арасындағы байланыстың нашарлауы;
в) жаңа педагогикалық технологияларды тәжірибеге енгізудің жеткіліксіздігі;
г) педагогикалық білім беру жүйесіндегі ақпараттық орта мен мәдениеттің нашар дамуы;
д)білім беру мекемелерін басқару жүйесі және оның құрылымындағы олқылықтар.
2. Қоғамның мәдени, әлеуметтік, экономикалық, саяси дамуының маңызды компоненті...
а)білім беруді қаржыландыру;
б) күрделі мәселелерді шешу;
в) кәсіптік білім берудің сапасы;
г) оқу пәндері бойынша оқу құралдары мен оқулықтар жасау;
д) жаңа педагогикалық технологияларды тәжірибеге енгізу.
3. Қай психолог жоғары педагогикалық оқу орнындарында психологиялық даярлық жұмыстары жүргізудегі мәселелерді қарастырған?
а)Х.Т.Шерьязданова;
б) Р.С.Немов;
в)Л.С.Выготский;
г)Д.Б.Эльконин;
д)А.В. Запорожец.
4.Бірізді оқыту жүйесі дегеніміз...
а) оқытудың логикасына сәйкес білім алушы кәсіптік білім бағдарламасындағы пәндерді жүйелі түрде берілген сағаттық көлем негізінде белгілі уақытта оқыту;
б) әр студенттің және оқытушының кредит бойынша еңбек шығынын есептеуге негізделген білім беру жүйесі;
в) тындаушының, оқытушының оқу жұмысы көлемінің өлшем бірлігі;
с) аудиторияда және аудиториядан тыс жүргізетін оқыту;
д) оқушылардың оқу жұмысының өлшеу көлемінің бірлігін бірыңғайлау.
Бақылау сұрақтары:
Біліктілік дегеніміз не?
Қазіргі заманғы қоғамдағы білім беру туралы айтыңыз.
Қазақстандағы білім беруді бейнелеңіз.
Білім берудің гносеологиялық және онтологиялық мәселелерін салыстырыңыз.
Глоссарий
Гносеология — адамның танымдық iзденiстерiнiн табиғатың, бiлiмнiң шындыққа қатынасың, оның мәдениет және қатынастар-байланыстар жүйесiнде алатың орының, даму шарттарың, ақиқат өлшемiн және сонымен қатар, шынайы бiлiмдерге жету заңдылықтарың мен әдiс-тәсiлдерiн қарастырады.
Таным дегеніміз — нағыздықтың адам санасында мақсатты және белсенді түрде бейнелену үдерісі болып табылады.
Білім беру жүйесі - сабақтастығы бар білім беру бағдарламалары мен әр түрлі деңгей мен бағыттағы мемлекеттік білім беру стандарттары жүйесінің, оларды әртүрлі ұйымдастыру құқықтық формадағы, типтегі және түрдегі білім беру мекемелерінде іске асырушы тармақтардың, сонымен бірге білім беруді басқару органдары жүйесінің жиыны.
Әдебиеттер:
Абрамова Г.С. Введение в практическуюпсихологию. М., 1995.
Еникеев М.И. Основы общей и юридической психологии.-М., 1997.
Климов Е.А. Введение в психологию труда. М., 1988.
Сегизбаев О.С. История казахской философии.-Алматы, 1999.
Немов Р.С. Психология.-М., 1995.
Общая психология / Под.ред. А.В. Петровского.-М., 1986.
Психологический словарь / Под.ред. В.В. Давыдова и др.-М., 1993.
№3 Практикалық сабақ
Тақырып: Оқытудың кредиттік жүйесі жағдайындағы жоғары білім берудің ерекшеліктері
Мақсаты: білім берудегі кредиттік жүйе, оның ерекшеліктері туралы теориялық білімдерін толықтыру
Бақылау сұрақтары:
1.Кредиттік жүйе дегеніміз не?
2.Кредиттік жүйеде білім беру үдерісі субъектілерінің өзара қарым –қатынасының негізгі сипаты қандай?
3. Кредиттік жүйе мен дәстүрлі білім беру жүйесі арасында қандай айырмашылықтар бар?
Глоссарий
Кредит (Сrеdit, Сrеdit-hоur) – білім алушының/оқытушының оқу жұмысы көлемін өлшейтін біріздендірілген бірлік;
Тіркеу бөлімі – білім алушылардың оқудағы жетістіктерінің барлық тарихын тіркеумен айналысатын және білімін бақылаудың барлық түрлерін және оның академиялық рейтингісіне есеп жасауды ұйымдастыруды қамтамасыз ететін қызмет;
Силлабус – оқитын пәннің сипаттамасын, мақсаттары мен міндеттерін, оның қысқаша мазмұнын, әрбір сабақтың тақырыбы мен ұзақтығын, өзіндік жұмыс тапсырмаларын, әдебиеттер тізімін, кеңес беру уақытын, коллоквиум кестесін, оқытушы талаптарын, бағалау өлшемдері мен ережелерін қамтитын оқу бағдарламасы.
Әдебиеттер:
1. Талызина Н.Ф. Педагогическая психология. М., 1998. Гл. 6.
2..Якунин В.А. Психология деятельности студентов. М., 1994.
3.Зимняя И.А. Педагогическая психология. – Москва, 2000.
4.Общая психология. Под общ.ред.М.В.Гамезо. – Москва, 2006.
№4 Практикалық сабақ
Тақырып: Танымдық процестерді жүйелеу мәселесі (қабылдау, ес, ойлау) оқытудың инновациялық технологиясының негізі ретінде.
Мақсаты: оқыту үдерісіндегі танымдық қызмет туралы түсінікті толықтыру.
Блиц-тест
1.Ойлау мен елестету арқылы қайта пайда болатын бейнелер мене түйсіктер түріндегі болмыстың түрлі қырлары көрінетін психикалық үдеріс -
А) Танымдық үдеріс
В) Оқу үдерісі
С) Үйрету
Д) Рефлексия
Е) Танымдық қызмет
2.Адамның тері түйсігінің сезгіштігін зерттейтін аспап:
A) Тахистаскоп
B) Пнеймограф
C) Аудиометр
D) Хроноскоп
E) Эстезиометр
3.Психикалық бейнелеудің жоғары формасы:
A) Сана
B) Қажеттілік
C) Инстинкт
D) Темперамент
E) Түйсік
4.Сана деген не?
A) Адамның өмір процесінде өзін-өзі саналы түрде түсінуі
B) Іс-әрекет пен нәтиженің бірлігі
C) Ішкі және сыртқы іс-әрекеттің нәтижесі
D) Бірлескен психика түрі, адамның еңбек әрекетінде қалыптасуының тарихи қоғамдық жағдайларының нәтижесі
E) Күрделі, көбінесе ішкі қарама-қайшы келетін, бірақ біріккен процесс
5.Адам санасының белгілі бір затқа бағыттала тұрақталуын көрсететін құбылыс 
А) Зейін 
В) Түйсік 
С) Қабылдау 
Д) Ойлау 
Бақылау сұрақтары:
1. Оқыту үдерісіндегі танымдық қызметтерге нелер жатады?
2. Оқу қызметінің құрылымдық кезеңдері қандай?
3. Танымдық процестерге анықтама беріңіз.
Глоссарий
Оқыту процесі - бұл оқытушылар мен студенттердің белгілі бір мақсатқа бағытталған өзара әрекеттестігінің барысында окушыларға білім беру міндеттерін шешу.
Түйсіну – объективті дүние заттар қасиеттерінің рецепторға әсер еткенде пайда болатын қасиеттері. Организмнің ортамен психикалық байланысы орнығатын бастапқы форма болып табылады. Сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының жеке қасиеттерінің сезім мүшелеріне тікелей әсер етуінен пайда болатын мидағы бейнелеулерді түйсік деп атайды
Ес - сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының адам миында сақталып, қайтадан жаңғыртылып, танылып, ұмытылуын бейнелейтін процесс.
Еске түсіру - ұзақ мерзімдік жадтан қажет ақпаратты іздеумен, қалпына келтірумен және алумен байланысты ақыл-ой ерекеті. Еске түсіру еске алудың ырықты нысаны ретінде көрінеді.
Есте сақтау, есте қалдыру - материалдың жадта сақталуын қамтамасыз ететін процестердің жалпылама атауы. Есте сақтаудың нетижелілігі, ең алдымен, жаңа материалды ұғынылған байланыстар жүйесіне кіріктіру мүмкіндігіне қарай анықталады. Есте сақтау процестерінің іс-әрекет құрылымындағы орнына байланысты ерікті және еріксіз есте сақтау болып бөлінеді.
Зейін - адамның санасының айналадағы объектілердің, болып жатқан құбылыстар мен процестердің ішінен керектісін бөліп алып, назарын тұрақтатуы.
Қабылдау - сезім органдарының рецепторлық беттеріне физикалық тітіркендіргіштердің тікелей әсері кезінде пайда болатын заттардың, жағдаяттар мен оқиғалардың тұтас бейнесі.
Сана - әлеуметтік тіршілік иесі ретіндегі адамның рухани белсенділігінің ең жоғары деңгейі
Әдебиеттер:
1.Общая психология: Учебное пособие /Под ред. А.В.Петровского. М., 1977
2.Общая психология: Курс лекций /Сост. И.Рогов.- М.,1983
3.Немов Р.С. Психология: Учебник: В 1 кн.- М.,1998
4.Сәбет Бап-Баба. Жалпы психология. ЖШС «Заң әдебиеті» баспаханасы. –
Алматы, 2005
№5 Практикалық сабақ
Тақырып: Жоғары оқу орнында белсенді оқыту әдістерін қолдану.
Мақсаты: студенттерде оқытудағы белсенді оқыту әдістері туралы жалпы түсінік пен білімдер жүйесін қалыптастыру.
Тест сұрақтары:
1.Баяндау әдісіндегі әңгіме түрлері:
А) Әңгімелей отырып баяндау
В) Баяндап оқып беру
С) Әңгімелеп мазмұндау
Д) Әңгімелеп отырып беру
Е) Әңгімелеп жеткізу
2. Оқыту әдістерін қарастырған ғалымдар:А) М.Н. Скаткин.
В) А.И.Пономарев.
С) М.Л. Кочеткова.
Д) М.Д.Анищенко.
Е) К.С. Щитова.
3.Оқушылардың танымдық әрекетінің белсенділігіне зор үлес қосқан
әдіскерлермен психологтар:
А) Н.В. Петрова.
В) Б.Г. Есипов
С) Д.С. Кондратенко.
Д) М.Н. Сергеева.
Е) В.И. Малиновский.
4.Іс-әрекетті ұйымдастыру мен мінез-құлық тәжірибесін қалыптастыру әдістеріне жатады
А)Тапсырма беру
В)Мадақтау
С)Дәріс
Д)Жазалау
Е)Этикалық әңгіме
5.Оқу дәрістерін өткізу әдіс-тәсілдеріне байланысты дәрісбаян түрлері
А)Көрнекілік дәрісбаян
В)Болжамдық дәрісбаян
С)Жаппай дәрісбаян
Д)Мазмұндық дәрісбаян
Е)Әдістемелік дәрісбаян
Бақылау сұрақтары:
1)Белсенді оқыту әдістері дегеніміз не?
2)ЖОО-дағы студенттерге тиімді болып келетін қандай белсенді оқыту әдістерін атай аласыз?
3)Коучинг дегеніміз не?
Әдебиеттер:
1. Смирнов С.Д. Психология и педагогика высшей школы М.: Издательский центр "Академия", 2001. - 304 с.
2. Буланова-Топоркова М.В.Психология и педагогика высшей школы. - Ростов н/Д:Феникс, 2002. - 544 с.
3.Ги Лефрансуа Прикладная педагогическая психология СПб 2003
4. Давыдов В.В. Проблемы развивающего обучения – М.2004.
5. Джакупов С.М. психологическая структура процесса обучения А. 2002 г.
6. Джакупов С.М.Управление познавательной деятельностью студентов в процессе обучения Алматы
7. Дьяченко М.И. Кандыбович Психология высшей школы.- Минск, 2006
№6 Практикалық сабақ
Тақырып: Студенттік ұжым және оның қалыптасуы
Мақсаты: студенттер, оқытушылар мен болашақ кәсіби қызметінің бейіндік сипатын ескере отырып болашақ мамандарға кеңес беруді үйрену.
Блиц-тест
1.Ұжымның даму кезеңдері бөлінеді?
А)2
В)3
С)4
2.Студенттер тобы жатады?
А)контактылы ұжым
В)негізгі ұжым
С)жалпы ұжым
3.“Тұлғаның дамуы мен қалыптасу ортасы ұжым” - деп атап айтқан кім?
А)Крупская
В)Сухомилинский
С)Лунчарский
4. Ұжым өзін-өзі басқаруға көшеді?
А)2 кезеңде
В)1 кезеңде
С)3 кезеңде
Бақылау сұрақтары:
1.Кәсіби кеңес беру дегеніміз не?
2.Кәсіби бағдардың (профориентация) қандай түрлері бар?
3.Қолданбалы психология әдістерін атаңыз.
4. Кәсіби бейімделудің неше кезеңі бар?
Глоссарий
Ұжым - бір мақсатқа бағытталған мекемелерде жұмыс істейтін адамдардың немесе білім беру орындарында оқитын студенттердің, оқушылардың және т.б. тобы.
Топ — әлеуметтік тұтастықтан белгілі бір нышандары негізінде бөлінетін адамдардың шектеулі шамадағы қауымдастығы; бұл нышандар атқаратын қызметтерінің сипаты, әлеуметтік не таптық қатыстылығы, даму деңгейі және т.б. болуы мүмкін
Әдебиеттер:
1. Андреева, Г.М. Социальная психология: Учеб. Пособие/ Г.М. Андреева.- 5-е изд. испр. и доп.- М.: Аспект Пресс, 2003.-344с.
2. Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. – 384б.
3. Макаренко, А.С. Коллектив и воспитание личности/ [Сост. и автор вступ. ст., В.В. Кумарин].- Челябинск: Юж.-Урал. кн. изд-во, 1988-261с.
4. А.В. Петровский, М.Г. Ярошевский. Психология. –М.: Академия, 2002.- 512 с.
№7 Практикалық сабақ
Тақырып: Жоғары мектептегі тәрбие психологиясының негізі
Мақсаты: студенттерде тәрбие, жоғары мектептегі тәрбие үдерісінің психологиялық негізі, оның әдістері мен формалары туралы түсінік қалыптастыру.
Блиц-тест
1)Тәрбиенің қоғамдық бағыттылық принципін жүзеге асырудың ережелері қандай?
А) мінез-құлық пен әңгімелесудің бағалы тәжірибесін жинақтау
В) қоғамдық пайдалы нақты істермен нығайту;
С) тәрбиеленушілермен нақты ынталандырылған өзара әрекетке қол жеткізу;
2.Тәрбиеде жеке тұлғаға жол табудың принципін жүзеге асыру ережелері қандай?
А) тұлғаның тәрбиеленуге бағытталғандығы;
В) тәрбиеде қалыптасқан тұжырымдар ;
С) тұлғаның жеке дара қасиеттеріне сүйену;
3.Тәрбиенің принциптері дегеніміз неде?
А) Тәрбие процесінің спецификасын көрсетеді
В) Тәрбие процесінің мазмұнына, ұйымдастырылу әдістеріне қойылатын негізгі талаптар
С) Педагогтардың тәрбие міндеттерін шешудегі басшылығы
4.Тәрбиешінің принциптеріне қойылатын талаптар қандай?
А) Тәрбие процесі тиімділігінің талаптарын дөрекі әрі ұдайы бұзу, елемеу
В) Міндеттілік, кешенділік, жүйелілік
С) бірінен кейін бірі пайдаланылмаған бірденнен барлығы бірге және фронталды қолданылатын принциптер
5.Қазіргі тәрбие жүйесі тәрбиенің қандай принциптерді басшылыққа алады?
А) тәрбиенің көрнекілік, ғылыми, жүйелік принциптері
В) Жеке тұғаға бағытталған көзқарас, тәрбиенің өмірмен байланысы, тәрбиенің мақсаттылығы
С)Тәрбие әсерінің біртұтастылығы
Бақылау сұрақтары:
1)ЖОО-дағы тәрбие процесінің ерекшеліктерін атаңыз.
2)Тәрбие әдістері қалай жіктеледі?
3)Тәрбие түрлерінің маңыздылығы неде?
Әдебиеттер:
1 Абылкасымова А.Е., Рахимбек Х.М. О стратегии развития вясшего образования в РК. //Вестник высшей школы Казахстана. – 1998. - №5. – с. 18 – 27.
2 Көшербаев Қ.Е., Ахметов Ә.І. , Әбілхасымова А.Е., Рахымбеков Х.М. Қазақстан Республикасындағы жоғары білімді дамыту стратегиясы. – Алматы: «Білім» баспасы, 1998.
3 Педагогика и психология высшей школы: Учебное пособие. – Ростов: Феникс, 2002. – 554с.
4 Абдулина О.А. Личность студента в процессе профессиональной подготовки // Выс. обр в Россий. 1993. № 3.
5 Ананьев Б.Г. Извранные психологические труды: В 2 т. / под ред Ананьева Б.Г. Мос. 2004 г.
№8 Практикалық сабақ
Тақырып:Өзін-өзі жүзеге асыру және өзін-өзі реттеу мәселелері.
Мақсаты: студенттердің өзін-өзі жүзеге асыру және өзін-өзі реттеу мәселелері туралы теориялық білімдерін толықтыру.
Блиц-тест
1. Жоғары оқу орнының психологиялық қызметі...
А) Бұл салыстырмалы түрде жаңа құбылыс;
В)Бұл әлеуметтік құбылыс;
С)Бұл тұлғаны, ақыл-ой әрекеттерін және операцияларын қалыптастыру;
Д)Бұл психологияның адамдардың даралық психологиялық ерекшеліктерін сандық анықтау сипаттау және талқылау;
Е)Бұл студенттердің оқу іс-әрекетін белсендіруге бағытталған оқыту мен тәрбиелеудің жаңа әдістері мен құралдарын пайдалану.
2.Қай ғалымның еңбектерінде ЖОО психологиялық қызметті жүзеге асырудың үш аспектісі қарастырылады?
А) Н.М.Пейсахов
В) Е.А.Климова
С) Л.Ф.Бурлачук
Д) М.Р.Битянова
Е) Б.Г.Ананьев
3. Адамдарға мамандандырылған деңгейде психологиялық көмек көрсету үшін мекемелер мен ұйымдарда құрылған арнайы қызмет жүйесі не боп табылады?
А)Психодиагностика
В)Психологиялық қызмет
С)Әлуметтік қызмет
Д)Дәрігерлік қызмет
Е)Психокоррекция
4. Жұмыскер қызмет субъектісі ретінде неше жақты қаралады:
А)3
В)2
С)6
Д)5
Е)4
Бақылау сұрақтары:
1)Өзін-өзі реттеу дегенді қалай түсінесіз?
2)ЖОО-да өзін-өзі студент қалай жетілдіре алады?
Әдебиеттер:
1.Пряжников Н.С. Психологический смысл труда. М.,1997. / 2, с. 53./http://www.enu.kz
2. Зеер Э.Ф. Психология профессии: Учеб. пособие для студ. высш. учеб.заведений. – М.: Академический Проект; Фонд "Мир", 2005. – /3, с.336/ .
3.Дружинина В.Н. Психология. Для технических вузов. -СтПтб., 2000
№9 Практикалық сабақ
Тақырып: Тұлғалық және кәсіби кемелдену
Мақсаты: Студенттік жас кезеңіндегі кәсіби даму мен кемелдену туралы білімдер жүйесін қалыптастыру
Блиц-тест
1.Әрбір адамның балалық шағынан бастап тұлғалық кезеңге дейінгі алған білімі мен тәрбиесінің негізінде, жалпы қоғам мойындаған қағидалар мен заңдылықтарға сай қалыптасуы
А) Тұлғаның кәсіби қалыптасуы.
В) Тұлғаның бейімдік (адаптивті) моделі
С)Адамның дамуы
Д) Оптация
Е) Тұлғаның қалыптасуы
2. Психологтардың мәліметтеріне сүйенсек, тұлғаның кәсіби қалыптасуы қай кезеңнен бастау алады?
А) Жасөспірімдік кезең
В)Жеткіншектік кезең
С) Балалық шақ
Д)Ересек кезең
Е)Сәбилік кезең
3. Л.М. Митина кәсіби іс-әрекет қалыптасуының неше моделін бөліп көрсетті?
А)2
В)3
С)4
Д)5
Е)6
4.Е.А. Климов бойынша кәсіби бағдарланған кезеңдер
А) Оптация кезеңі, кәсіби дайындық кезеңі, кәсіпқойдың даму кезеңі
В) Кәсіби ниет кезеңі, кәсіби білім беру кезеңі,мамандыққа кірісу кезеңі
С) Кәсіби білім беру кезеңі,мамандыққа кірісу кезеңі, кәсіпқойдың даму кезеңі
Д) Кәсіби дайындық кезеңі, кәсіпқойдың даму кезеңі, жоғары кәсіпқойлық кезеңі
Е) Кәсіпқойлыққа дейінгі кезең, кәсіпқойлық кезең, жоғары кәсіпқойлық кезең
5. Кәсіпқойдың қалыптасуын 5 деңгейге бөліп көрсеткен ғалым:
А) А.К. Маркова.
В) Т.В. Кудрявцев.
С) Е.А. Климов.
Д) Дж.Сьюпер.
Е) Л.М. Митина.
Бақылау сұрақтары:
1.Тұлғаның кәсіптену кезеңдері қандай?
2.Қабілетті кәсіптендіру тетіктері қандай?
3.Кәсіптік деформациялану дегенімзі не?
4. Тұлғаның кәсіби бейімделуі қаншалықты маңызды?
Глоссарий
Тұлға-қандай да болмасын бір іспен айналысатын, азды-көпті өмір тәжірибесі, білімі мен дағдысы, икемі, дүниетанымы, сенімі мен талғам-мұраты, бағыт-бағдары бар адам.
Кәсіп /профессия/ - адамның білімі туралы тиісті құжаттармен расталған кәсібінің, еңбек қызметінің негізгі түрі.
Кәсіптік білім - белгілі бір кәсіп иесі үшін қажетті арнаулы дағды, іскерліктерді меңгертеді. К.Б. алған адамдар белгілі мамандық алып шығады.
Кәсіптік бағдар беру - кең өрісті жалпы, политехникалық және еңбекке дайындау негізінде оқушылардың жеке бейімділігін, қабілеттерін және қоғамдық қажеттіліктерді есепке ала отырып, дер кезінде еңбектік іс-әрекеттің түрлерімен таныстыруға бағытталған мектептің оқу-тәрбие процесінің құрамды бөлігі.
Кәсіптік білім беру - әр түрлі мамандықтар және сол мамандықтардың адамға қоятын талаптары жөнінде шешім кабылдауға көмектесетін кәсіптік бағдардың формасы.
Кәсіптік кеңес-оқушыға мамандық талаптарына сәйкес өзінің дербес бейімділігін, психофизиологиялық мүмкіндіктерін анықтайтын, сол мамандыққа жарамдылығы жөнінде шешім қабылдауға көмектесетін кәсіптік бағдардың формасы.
Кәсіптік іріктеу - еңбек экспертизасының формасы, жастардың белгілі бір мамандыққа жарамдылығын немесе жарамсыздығын қабілетіне, тәжірибесіне, моральдық белгілеріне қарай анықтау. К. I. міндетіне қарай психологиялық, медициналық, физиологиялық және педагогикалық деп ажыратады.
Кәсіптік бейімделу /адаптация/ - әр түрлі оқу орындарында оқитын және кәсіпорындарда жүмыс істейтін жастардың кәсіби еңбек ету жағдайына бейімделу жүйесі.
Әдебиеттер:
1.Пиняева С.Е., Андреев И.В. Личностное и профессиональное развитие в период зрелости // Вопросы психологии, № 2, 1998,/1, с. 3-10./
2. Пряжников Н.С. Психологический смысл труда. М.,1997. / 2, с. 53./http://www.enu.kz
3. Зеер Э.Ф. Психология профессии: Учеб. пособие для студ. высш. учеб.заведений. – М.: Академический Проект; Фонд "Мир", 2005. – /3, с.336/
№10 Практикалық сабақ
Тақырып: Жоғары мектеп педагогының коммуникативтік біліктілігі.
Мақсаты: Педагогикалық және тұлғааралық қарым-қатынастың түрлері мен мәні туралы түсініктерін қалыптастыру.
Блиц-тест
1.Өзіндік  адамгершілік әлеуметтік, психологиялық қырларын ашылған саналы іс-әрекет иесі....деп аталады.
А) Тұлға
В)Индивид
С)Даралық
Д)Адам
Е)Басшы
2. Қай ғылым саласы тұлғаны өзінің өмір жолын белгілей алатын, қайталанбас даралық ерекшелігін сезінетін субъект ретінде қарастырған?
А)Психология
В)Философия
С)Социология
Д)Педагогика
Е)Биология
3. Мақсатына қарай қарым-қатынас психологиясы тұлғааралық ортақтасудың неше түрін ажыратады:
А)3
В)2
С)5
Д)4
Е)7
4. Қай ғалымның пікірі бойынша, ортақтасу-адамдарды біріктіру және дамыту тәсілі.
А) Г. М. Андреева
В) Э. Шостром
С) Дейл Карнеги
Д) А. Макаренко
Е) С.Л.Рубинштейн
5. Тұлғааралық қақтығыс дегеніміз...
А) Табиғи бетпе-бет, сөздік және бейсөздік (ым, қимыл) құралдар көмегімен жасалынатын толық психологиялық контакт
В) Қатысушылардың кері байланыс уақытын ұзартатын, не кешіктіретін жазу және техника құралдары арқылы жасалынатын толықсыз психологиялық контакт. 
С) Екі не құрамы өзгермейтін топ ішіндегі таныс адамдардың тікелей контактлары. 
Д) Ортақ іс-әрекет үрдісінде жеке қасиеттерін айқындайтын белгілі тұлғалардың психологиялық контакттары 
Е) Белгілі әлеуметтік рөлдерді орындаушылардың психологиялық контакттары
Бақылау сұрақтары:
1.Тұлға психологиясы туралы түсінік беріңіз.
2.Тұлғаның психологиялық ұйымдасуы туралы не айтасыз?
3.Тұлғааралық қатынаcтар туралы айтып беріңіз.
4.Тұлға психологиясы дегеніміз не?
Глоссарий
Тұлға - жеке адамның өзіндік  адамгершілік әлеуметтік, психологиялық қырларын ашып, адамды саналы іс-әрекет иесі және қоғам мүшесі ретінде жан-жақты сипаттайтын ұғым.
Тұлғааралық қатынас — этнопсихологияда әрбір тайпаның, халықтың ұлттық дәстүрлерге байланысты әдет-ғұрыптары, салт-дәстүрлері және т.б.
Тұлғалық белгілер  - адамның даралық ерекшеліктерін көрсететін, психологиялық және физиологиялық элементтерін және оның ойлауы мен қылығын сипаттайтын өмір бойы қалыптасатын психофизиологиялық жүйе.
Тұлғаның бағыттылығы - тұлғаның іс-әрекетін бағдарлайтын және нақты бар жағдаяттан біршама тәуелсіз, орнықты түрткі-ниеттер жиынтығы.
Тұлғаның имплицитті теориясы - белгілі бір адамның даралық өмір тәжірибесіндегі тұрақты қалыптасқан, типтік жағдайлардағы сыртқы белгілердің негізінде бір-бірімен адамдардың психологиясы мен қылығының үйлесімділігі ретінде түсінігін белгілейтін ғылыми, әлеуметтік-психологиялық ұғым.
Тұлғаның өзін-өзі анықтауы - адамның өз өмір жолын, мақсаттарын, құндылықтарын, әдептілік нормаларын, болашақ мамандығы мен өмір жағдайларын өзінше таңдауы.
Тұлғааралық қақтығыс - екі не құрамы өзгермейтін топ ішіндегі таныс адамдардың тікелей контактлары. 
Әдебиеттер:
1.Дружинина В.Н. Психология. Для гуманитарных вузов. -СтПтб., 2000
2.Дружинина В.Н. Психология. Для технических вузов. -СтПтб., 2000
3.Лобанов А.А. Основы проф.-пед.общения. –Москва, 2002.
4.Духновский С.В. Диагностика межличностных отношений. – Санкт -Птб., 2010
5.Бреслав Г.М. Основы психологического исследования. – Москва, 2010.
№11 Практикалық сабақ
Тақырып: Студенттердің ақпараттармен және эмпирикалық материалдармен өзіндік жұмыс жасаудың негізгі түрлері, әдістері және формалары.
Мақсаты: студенттердің ақпараттармен және эмпирикалық материалдармен өзіндік жұмыс жасаудың теориялық негіздерінің мәнін ашу.
Тест:
Эмпирикалық деңгейдегі әдістер:
А) Бақылау, сауалнама, эксперимент, педагогикалық тәжірибені оқып-үйрену
В) Теориялық анализ және синтез
С) Индукция және дедукция
Д) Абстрактлау
Е) Жалпылау
Теориялық деңгейдегі әдістер:
А) Эксперимент, бақылау
В) Анализ және синтез, индукция және дедукция
С) Әңгімелесу
Д) Сауалнама
Е) Оқушылардың іс-әрекет нәтижелерін оқып-үйрену
3.Эксперимент ерекшеленеді:
А) Табиғи
В) Жасанды
С) Лабораториялы
D) Табиғи, жасанды, лабораториялы
Е) Жағдаятты
4. Адамның еңбектің белгілі бір түріне жарамдылығын көрсететін психологиялық, физиологиялық ерекшеліктерінің, оған қажетті тиісті білім, дағды, икемділіктердің жиынтығы.
А) Кәсіби кеңес беру
В) Кәсіби жарамдылық
С) Кәсіби бейімделу
Д) Кәсіби іріктеу
Е) Кәсіби қызмет
5. Кәсіби бейімделудің неше кезеңі бар?
А)2
В)3
С)4
Д)5
Е)6
Бақылау сұрақтары:
1)Студенттердің ақпараттармен жұмыс жасауының қандай түрлері бар?
2)Эмпирикалық материалдар дегеніміз не?
3)Өзіндік жұмыс формаларын атаңыз.
Глоссарий
Эмпирикалық – зерттеу әдістерінің бір тобы
Эксперимент-тәжірибе жасауда зерттеуші өзіне қажетті жан қуаттарының көлденеңнен кез болуын күтіп тұрмай, сол процестің тууына өзі жағдай жасайды.
Сауалнама – арнайы дайындалған жауаптар және зерттеудің негізгі міндетіне сәйкес сұрақтар негізінде ақпарат алудың эмпирикалық әлеуметтік-психологиялық әдісі.
Әдебиеттер:
1.Дружинина В.Н. Психология. Для гуманитарных вузов. -СтПтб., 2000
2.Дружинина В.Н. Психология. Для технических вузов. -СтПтб., 2000
3.Лобанов А.А. Основы проф.-пед.общения. –Москва, 2002.
4.Духновский С.В. Диагностика межличностных отношений. – Санкт -Птб., 2010
5.Бреслав Г.М. Основы психологического исследования. – Москва, 2010.
№12 Практикалық сабақ
Тақырып: Студенттік жас кезеңіндегі жетекші іс-әрекет түрі және дамудың әлеуметтік жағдайлары.
Мақсаты: іс-әрекет мәнін, дамудың әлеуметтік жағдайларын түсіндіру, теориялық білімдерін толықтыру.
Бақылау сұрақтары:
1.Студенттік кезеңдегі жетекші іс-әрекет түрлері нелер?
2.Әлеуметтік даму дегенді қалай түсінесіз?
3.Студенттік жас кезеңіндегі даму ерекшеліктері қандай?
Глоссарий
Іс-әрекет - әлемді және өз-өзін саналы түрде өзгертетін процесте адамның немесе топтың әлеммен жасайтын өзара әрекеті
Студент (лат. studens — бір нәрсеге ұмтылушы, бір нәрсеге қызығушы) — жоғары оқу орнында (институт, университет т.б.) оқып білім алушы.
Әлеуметтік даму - қоғамның ұзақ уақыт бойына біртіндеп, баяу, жүйелі сандық және сапалық әзгеруінің негізгі түрілерінің бірі.
Әдебиеттер:
1. Рабочая книга практического психолога / Под ред. А.А. Бодалева и др. – М.: Институт Психотерапии, 2003. – 640 с.
2. Пономаренко В.А. Страна Авиация. - М.: Наука, 1995.
3. Бабанский Ю.К. и др. Педагогика высшей школы – Алма-Ата: Мектеп, 1989. – 176 с.
4. Основы педагогики и психология высшей школы / Под ред. Акад. АПН СССР А.В. Петровского. - М., 1986.– 303 с.
5. Брушлинский А.В. Деятельностный подход и психологическая наука // Вопросы философии. - №2. - 2001. - С. 89-95.
6. Сергиенко Е.А. Становление субъекта: неоконченная дискуссия// Психол. Журн. - №2. - 2003. - С. 114-120.
№13 Практикалық сабақ
Тақырып: Педагогикалық іс-әрекеттегі трансактілі қарым-қатынастың өнімді және өнімсіз тұстары.
Мақсаты: магистранттардың педагогтың іс-әрекеттегі трансактілі қарым-қатынастарының өнімді және өнімсіз тұстары туралы түсініктерін толықтыру.
Тест:
1.Ұжымда немесе топта өзара қарым-қатынасты зерттеуге мүмкіндік беретін психологияның әдісі 
А)социометрия
В)тест
С)анкета
Е)әңгіме
2.Ым-ишара, пантомимик, мимика арқылы сөз жүзіндегі емес қарым-қатынас жасау а)қоғамдықпікір в)вербальдықарым-қатынас с)вербальдыемесқарым-қатынас д) дипломатия 
3. Мектептерде тәрбиеші-тәрбиеленуші, оқушы-оқытушы арасындағы қарым-қатынас жүйесі:A) педагогикалық бағыттар.B) тәсілдер.C) педагогикалық шарттар.D) педагогикалық жүйелер.E) әдістер
Бақылау сұрақтары:
1.Трансактілі қарым-қатынас дегеніміз не?
2.Оның қандай өнімді және өнімсіз жақтары бар?
Глоссарий
Трансакция– адамдардың әрқайсысының белгілі бір позицияны ұсынып, өзара әрекеттесу бірлігі.
қарым-қатынастың трансактілі анализі негізгі 3 позицияны бөліп көрсетеді: бала, ата-ана және ересек адам. Олар күніне бірнеше рет бірін-бірі ауыстырып отырады. Адамның жүріс-тұрысында үш позицияның біреуі басым болуы мүмкін.
Ұйымдастыру- жалпының бөлшектері арасында өзара байланыстардың пайда болуына жəне жетілдірілуіне əкелетін үдерістердің немесе əрекеттердің жиынтығы.
Өктемдік стиль – бұл өкімдікке құмар, шексіз билеуге құрғақ беделге ие болу, басшысының ролін көтеру, ұжымыныњ мүмкіншіліктерін бағаламау.
Демократиялық стиль – бұл стильмен өз жұмысын басқаратын мектеп директоры басқару міндеттерін өзара орынбасарларымен бөліседі, ұжым мүшелерінің кәсіби өсуіне жағдай жасайды.
Ымырашылдық стиль бойынша іс-әрекетін басқаратын мектеп директоры оқу-тєрбие процесінің мәніне жете түсіне бермейді, сондықтан басқару ісінде білмеушілік байқалады.
Әдебиеттер:
Дружинина В.Н. Психология. Для гуманитарных вузов. -СтПтб., 2000
Дружинина В.Н. Психология. Для технических вузов. -СтПтб., 2000
Семенов Ю.Г. Организационная культура. –Москва, 2006.
№14 Практикалық сабақ
Тақырып: Жоғары мектептегі педагогтың тұлғасы және іс-әрекеті.
Мақсаты: педагог тұлғасы және оның кәсібінің профессиограммасы мен психограммасы туралы түсінік қалыптастыру.
Блиц-тест
1. Еңбек әрекеті мен еңбек жағдайын суреттеу мен талдаудың жалпы әдісі болып табылады.
А) Профессиограмма
В)Психограмма
С) Психологиялық профессиограмма
Д) Конструктивті профессиограмма
Е) Әдістік профессиограмма
2. Профессиограмманың неше сипаттамасы бар?
А)1
В)2
С)3
Д)4
Е)5
3. Кәсіби кеңес беру мен кәсіби бағдарлану кезінде қолданылатын кесте профессиограмманың қай формасында қолданылады?
А) Ақпараттық профессиограмма
В) Диагностикалық профессиограмма
С) Конструктивті профессиограмма
Д) Әдістік профессиограмма
Е) Бағдарламалы профессиограмма
4. Адамның енбек әрекетін өнімді және сапалы орындауға қажетті субъективті сапаларының жүйесі.
А) Профессиограмма
В)Психограмма
С) Психологиялық профессиограмма
Д) Конструктивті профессиограмма
Е) Әдістік профессиограмма
Бақылау сұрақтары:
1.Профессиограмма дегеніміз не?
2.Психограмма мазмұны мен құрылымы қандай?
3.Педагог мамандығына қойылатын негізгі талаптарды қандай?
4.Жоғары білімді маманның тұлғасына қойылатын негізгі талаптарды атап көрсетіңіз.
5.Оқыту үдерісінде болашақ аммандардың шығармашылық ойлауын дамытудлың қандай тиімді жолдары бар деп ойлайсыз?
Глоссарий
Профессиограмма белгiлi бiр мамандықтың ерекше мiндеттерiн жеткiлiктi бейнелеу, суреттеу /жазу/.
Психограмма дегеніміз адамның енбек әрекетін өнімді және сапалы орындауға қажетті субъективті сапаларының жүйесі.
Психологиялық профессиограмма дегеніміз белгілі бір еңбек түрін қомақты, жүйелі және қысқартылған түрде суреттеу болып табылады.
Әдебиеттер:
1.Дружинина В.Н. Психология. Для гуманитарных вузов. -СтПтб., 2000
2.Зеер Э.Ф. Психология профессионального развития. –Москва, 2006
3.Дьяченко М.И. и др. Психология высшей школы. – Минск, 2006.
4.Лобанов А.А. Основы проф.-пед.общения. –Москва, 2002.
№15 Практикалық сабақ
Тақырып: Білім берудегі басқару психологиясының негіздері. Адамдарды басқару құралдары мен тәсілдері, қазіргі стилдері
Мақсаты: білім беру жүйесіндегі басқару, оқытушы мен білім алушы арасындағы қарым-қатынас және конфликтілік жағдайлар туралы түсінік қалыптастыру.
Блиц-тест
1. ЖОО оқытушыларын шартты түрде неше топқа бөлуге болады?
А)2
В)3
С)4
Д)5
Е)6
2. Біркелкі өнімді әрекет (БӨӘ) концепциясын ұсынған профессор
А) Л Фестингер
В) Н.В.Гришин
С)К.Томас
Д)В.Я.Ляудис
Е) М.Таллен
3. М.Талленнің пікірі бойынша ЖОО оқытушыларының қарым-қатынасына қарай қандай типті атауға болады?
А) «Менеджер»
В) «Психолог»
С) «Педагог»
Д) «Жоғары»
Е) «Төмен»
4. Конфликтердің пайда болып, дамып, аяқталу заңдылықтары, сондай-ақ принциптері, әдістері және тәсілдерін конструктивті реттеу заңдылықтары туралы ғылым қалай аталады?
А)Психология
В) Конфликтология
С)Философия
Д)Жас ерекшелік психологиясы
Е)Қарым-қатынас психологиясы
5. К.Томас шиеленісті реттеудің қандай моделді қолдануды ұсынады.
А)Төрт өлшемді
В)Үш өлшемді
С)Екі өлшемді
Д)Бір өлшемді
Е)Алты өлшемді
Бақылау сұрақтары:
1. Конфликтілі жағдайдағы оқыту үдерісін қалай басқаруға болады?
2. Конфликтілі ситуациялардың қандай жіктемесі бар?
3.Психологиялық-педагогикалық ситуацияларды болдырмау және алдын-алу үшін не қажет?
Глоссарий
«Шебер-мастер»- өмірдің барлық жағдайында үлгі тұтар тұлға.
«Генерал»- өзін тыңдауды, талаптан ауытқымай, бұйрықты дұрыс орындауды талап етеді.
«Менеджер» топты мадақтап, белсенділіктерін қолдау арқылы тиімді іс-әрекетке бағыттайды.
Конфликтология- конфликтердің пайда болып, дамып, аяқталу заңдылықтары, сондай-ақ принциптері, әдістері және тәсілдерін конструктивті реттеу заңдылықтары туралы ғылым.
Гностикалық компонент – бұл мұғалімнің кәсіби әрекетінің негізін құрайтын, сонымен қатар оның нәтижелілігіне әсер ететін танымдық әрекетінің нақты құрамдарын анықтайтын қабілет және білім жүйесі.
Ұйымдастырушылық іс-әрекет -білімалушыларды іс-әрекеттің түрлеріне енгізуге және ұжымды тудыруға, біріккен іс-әрекетті ұйымдастыруға бағытталған іс-әрекеттердің жүйесін орындау.
Коммуникативтік іс-әрекет-педагогтың тәрбиеленушілермен, мектеп педагогтарымен, қоғам өкілдерімен, ата-аналармен педагогикалық қарым-қатынас орнатуға бағытталған.
Әдебиеттер:
1. Хасан Б.И. Констурктивная психология конфликта. –Москва, 2003.
2.БаранщиковА.В. Проблемы педагогической культуры преподавателей вузов. М., 1981.
3.Анцупов А.Я.,Баклановский С.В. Конфликтология в схемах и коментариях.-СПб.:Питер,2006.-288 с.: ил.- (Серия «Учебное пособие»).
4. Есарева З.Ф. Особенности деятельности преподавателя высшей школы. Л., 1976.
КЕЛІСІМ ПАРАҒЫ
ПӘННІҢ ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНІ
Мамандық: барлық мамандықтар үшін
Пән: Psi 5204 Психология
Білім деңгейі: ЖОО кейінгі білім(магистратура)
Оқу формасы: күндізгі
Оқу жылы: 2016-2017
Оқу және оқу-әдістемелік жұмыстар жөніндегі проректор
П.ғ.д., профессор ______________ Туребаева К.Ж.
«___»____________ 20___ ж.
Мамандандырылған аудиториялар (кабинеттер) лабораториялардың тізімі
«Білім беру педагогикасы және психологиясы» кафедрасы
Psi 5204 Психология
пәні бойынша сабақ өткізу
№ Аудитория (кабинет, лаборатория) № Бекітілген аудитория (кабинет, лаборатория) Пәнді оқытуда қолданылған құрал мен жабдықтар
1 523 523 Жазу тақтасы, интерактивті тақта

Приложенные файлы

  • docx 14702244
    Размер файла: 284 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий