УМКД медпред2014-15КАЗ


ОҚУ- ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНІ
Элективті пән: Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің
жұмыс ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету.
Мамандық: 5В051103 – «Фармация»
Модуль: Фармацевт- менеджер
Курс: 5
Семестр: 9
Оқу сағатының көлемі : 90 сағат (2 кредит)
Бақылау формасы: емтихан (1 этап- тест, 2- этап-ауызша )
Алматы, 2014
МАЗМҰНЫ
1. Оқу бағдарламасы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
2. Силлабус . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
3. Тәжірибелік сабақтарға арналған методикалық нұсқаулықтар . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
4. Оқытушының студентпен өзіндік жұмысына арналған методикалық нұсқаулықтар......... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
5. Студенттің өзіндік жұмысына арналған методикалық нұсқаулықтар.. . . . . . . . . . . . 196
6. Бақылау өлшегіш құралдары . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201
Бекітемін
ОӘЖ бойынша проректор
профессор К.А.Тулебаев
______________________
«____»_________ 2014 ж.
ЖҰМЫС БАҒДАРЛАМАСЫ
Элективті пән: Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің
жұмыс ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету.
Мамандық: 5В051103 – «Фармация»
Модуль: Фармацевт- менеджер
Курс: 5 Семестр: 9
Оқу сағатының көлемі : 90 сағат (2 кредит)
Практикалық сабақтар: 30 сағат
Оқытушы жетекшілігімен студенттің өзіндік жұмысы (ОСӨЖ): 14 сағат
Студенттің өзіндік жұмысы (СӨЖ): 46 сағат
Бақылау формасы: емтихан (1 этап- тест, 2- этап-ауызша )
Алматы, 2014 ж.
Жұмыс бағдарламасы «Фармацевт- менеджер» модулінің мәжілісінде қарастырылды, «____»_______________2014 жыл, хаттама № ____.
«Фармацевт- менеджер» модулінің жетекшісі А.Р. Шопабаева
Жұмыс бағдарламасы фармацевтикалық пәндердің білім беру бағдарламалары комитетінің отырысында талқыланды, «____»_______________2014 жыл, хаттама № ____.
ББК төрайымы, доцент Г.М.Саякова
Жұмыс бағдарламасы Әдістемелік кеңестің отырысында талқыланды
«____»_______________ 2014 жыл, хаттама № ____.
ӘК төрағасы , профессор К.А.Тулебаев

1. ЖАЛПЫ МӘЛІМЕТТЕР
ЖОО-ның аты- С.Ж.Асфендияров атындағы Қазақ Ұлттық медицина
университеті
Модуль- «Фармацевт- менеджер»
Пән- Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс
ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету.
Мамандық- 5В051103 «Фармация»
Оқу сағатының көлемі- 2 кредит (90 сағат)
Оқыту курсы және семестрі- 9 семестр
2. БАҒДАРЛАМА
2.1 Кіріспе
«Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету» - арнайы фармацевтикалық пәндердің бірі болып табылады, ол фармацевтикалық нарықта жұмыс істейтін маманда кәсіби білімді, дағдыны қалыптастырады.
Бұл пән «Фармацевтикалық қызметтің негіздері» пәнін оқытудың логикалық жалғасы болып табылады, басқа пәндердің негізінде дәрілік заттардың айналыс субъектілерінің ақпараттық және басқару қызметтерін қамтиды.
«Фармацевтикалық ақпарат» пәнінің оқу бағдарламасы ақпараттық қажеттіліктерді, фармацевтикалық бизнесті ақпаратпен қамтамасыз етуді және дәрілік препараттарды жарнамалаудың әдістемелік ыңғайларын оқып-үйренуге бағытталған.
Фармацевтика компаниясының өкілінің қызметі дәрілік заттарды нарықта жылжыту дәрігерлермен және дәріхана фармацевтерімен жұмыс жүргізуімен байланысты.
Мақсаты фармацевтикалық компаниялардың медициналық және фармацевтикалық өкіл-дерінің дәрігерлермен және дәріхана қызметкерлерімен жұмысы туралы жалпы білімді және дағдыларды қалыптастыру.
Заманауи қазақстандық фармацевтикалық нарық қазіргі кезде сапалық жағынан өзгерістерге ұшырады және белсенді түрде өсіп келеді. Препаратты өндіру мен жылжытудың жаңа технологияларын енгізе отырып отандық өндірушілер өздерінің бәсекелестік қабілетін арттыруға ұмтылады. Болып жатқан өзгерістерге сәйкес маркетинг және дәрілік заттарды жылжыту саласындағы жоғары білікті мамандарға деген сұраныс та өседі: сарапшыларға, маркетинг және жарнама бағытындағы мамандар мен жетекшілерге, продакт-менеджерлерге, медициналық өкілдерге.
2.2 Пәннің мақсаты
Фармацевтикалық бизнесті ақпараттық қамтамасыз етуді ұйымдастыру бойынша білімді, практикалық дағдыларды қалыптастыру.
Студенттерде заманауи ақпараттық мәдениет фундаментін қалыптастыру. Медициналық және
фармацевтикалық өкілдің қызметін ұйымдастыру негіздері басқа да фармацевтикалық пәндермен қатар фармацевт мамандығын қалыптастыруда бітірушілерді арнайы дайындықпен қамтамасыз етуде зор роль атқарады. Фармацевтикалық бизнесті ақпаратпен қамтамасыз етуді ұйымдастыру бойынша білімді, практикалық және коммуникативтік дағдыларды қалыптастыру. Дәрілік заттар, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техника айналым сферасындағы кәсіби ақпаратты жинау принциптерін біліктілік ыңғайларын ескере отырып игеру. Студенттерде дәрілік заттар, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техника айналым сферасында білім қалыптастырумен қатар шығырмашылық потенциал, ойлау және іскерлік қатынас дағдыларын қалыптастыру.
2.3 Пәнді оқыту міндеттері
Фармацевтикалық бизнесті ақпараттық қамтамасыз етуді ұйымдастыру бойынша білімді, практикалық дағдыларды қалыптастыру.
Студенттерді фармацевтикалық ақпарат негіздерімен және дәрілік заттар туралы ақпараттың ерекшеліктерімен таныстыру.
Дәрілік заттардың айналыс субъектілерін ақпаратпен қамтамасыз ету жүйесі туралы түсініктеме беру.
Үйрету:
фармацевтикалық ақпаратты жинау және өңдеу әдістеріне;
ақпараттық қажеттіліктерді қанағаттандыру әдістеріне.
Басқа фармацевтикалық пәндермен бірге медициналық және фармацевтикалық өкілдің қызметін ұйымдастыру негіздері фармацевтің ассистенті және фармацевт мамандығын қалыптастыруда және болашақ мамандарды арнайы фармацевтикалық дайындықпен қамтамасыз етуде маңызды роль атқарады.
Оқу пәні ретіндегі «Медициналық және фармацевтикалық өкілдің қызметін ұйымдастыру» теориялық және практикалық курсының негізгі мақсаты 5В110300 - "Фармация" мамандығы бойынша студенттерді фармацевт қызметіне үйрету болып табылады.
2.4 Оқытудың қорытынды нәтижелері
Келесі тараулар бойынша білім қалыптастыру:
фармацевтикалық ақпараттың қасиеттері, оның жіктелуі;
ақпараттық қажеттіліктерді қанағаттандыру әдістері;
фармациядағы коммуникациялық саясаттың принциптері;
дәрілік заттар туралы ақпараттың негізгі бағыттары;
жаңа ақпараттық технологиялар негіздері және олардың фармацевтикалық бизнестегі
табыстарға ықпалы;
медицина және денсаулық сақтау саласындағы ұлттық және дүниежүзілік ақпараттық ресурстар;
компьютерлік техниканың және бағдарламалық құралдардың даму бағыты және қазіргі
жағдайы;
Қазақстандағы фармацевтикалық нарық және оны мемлекеттік реттеу;
медициналық ( фармацевтикалық) өкілдің жұмысының ерекшеліктері;
медициналық өкілдің міндеттері және мақсаты;
Практикалық дағды қалыптастыру:
фармацевтикалық нарықтағы ақпаратты жинау және өңдеу әдістеріне;
ақпараттық қажеттіліктерді қанағаттандыру әдістеріне.
пәннің негізгі түсініктері мен теориялық әдістеріне;
медициналық (фармацевтикалық) өкілдің функционалдық міндеттерін;
медициналық өкілдің дәрігермен жұмысының ерекшеліктерін;
фармацевтикалық өкілдің дәріханалармен жұмысының ерекшеліктерін;
Коммуникативтік дағды қалыптастыру:
медициналық және фармацевтикалық қызметкерлердің біріге жұмыс істеуі бойынша;
тұрғындардың арасында санитарлық-ағарту жұмыстарын жүргізу бойынша;
денсаулық сақтау саласы мамандарының арасында ақпараттық жұмыстарды жүргізе білу;
кәсіби тапсырмаларды орындауда ақпараттық әдебиеттерді қолдана білу;
коммуникативтік дағдылар бойынша;
Құқықтық дағды қалыптастыру:
кәсіби тапсырмаларды орындауда нормативтік құжаттарды, ақпараттық әдебиеттерді қолдана
білу;
Өзін-өзі жетілдіру және ізденіс дағдысын қалыптастыру:
нормативтік, ғылыми, анықтамалық ақпараттармен жұмыс істей білу;
фармация саласында ғылыми ізденістерді жоспарлай және жэүргізе білу;
экономиканың әртүрлі саласында шел ел тәжірибелеріне сүйене отырып антикризистік әдістерді
үйрене білу;
халықаралық келісімдерді ұйымдастыруды үйрену;
ISO 9000:2000 стандартарын үйрену;
заманауи компьютерлік технологияларды пайдалана отырып ақпараттар жинау, оны өңдеу және талдау жасай білуге үйрену.
2.5 Пререквизиттері: фармация тарихы; фармацевтикалық қызметті ұйымдастыру негіздері; фармацевтикалық қызметті реттейтін заңдар; медициналық және фармацевтикалық тауартану; фармацевтикалық қамқорлық, фармацияның басқарылуы және ұйымдастырылуы, фармациядағы маркетинг және менеджмент.
2.6 Постреквизиттері: дәрілік қалыптар технологиясы, фармацевтикалық химия, фармакогнозия.
2.7 Тематикалық жоспар
Практикалық сабақтардың тематикалық жоспары
№№ п/п Тақырыптары Өткізу формасы ұзақтығы (сағ)
Кредит № 1 1 Фармацевтикалық ақпараттың теориялық негіздері. Фармацевтикалық ақпараттың көздері және оны өңдеу әдістері. Ақпараттық жүйенің типтері: ақпаратты іздеу жүйесі, басқаруды ақпараттандыру жүйесі. Салалық ақпараттық жүйелер. Фармациядағы коммуникациялық саясат Семинар, дискуссия, презентация, эссе
кіші топтардағы жұмыс,
4
2 Фармацевтикалық ұйымдардың мамандарын анықтамалық ақпараттармен қамтамасыз ету.
Фармацевтикалық ұйымдардың тәжірибелік жұмыстарында жаңа ақпараттық технология-ларды қолдану. Фармацевтикалық нарықтағы ақпараттық технологиялар және электронды коммерция. Дәрілік заттар туралы кәсіби ақпаратты дайындау, тарату және қолдану. Дискуссия, кіші топтардағы жұмыс, презентация, эссе, бақылау
4
7 Дәрілік заттарды жарнамалаудағы мәселелер. Дәрілік заттарды жарнамалаудың әдістемелік ыңғайлары. ҚР жарнама туралы заңы. Дискуссия, кіші топтардағы жұмыс, презентация, эссе, бақылау 4
8 Фармацевтикалық кәсіби ақпаратты тарату жүйелері. Дискуссия, кіші топтардағы жұмыс, презентация, бақылау 3
9 Медициналық өкіл прктикалық дәрігерлер үшін ақпарат көзі ретінде, дәрігерлермен жұмыс. Тренинг. Дискуссия, кіші топтардағы жұмыс, презентация, бақылау 3
1 Госпитальды сектордағы жұмыс. Презентациялау дағдылары.Тренинг. Дискуссия, кіші топтардағы жұмыс, презентация, бақылау ситуациялық тапсырма 3
1 Медициналық және фармацевтикалық өкіл жұмысын зерттеу (сандық және сапалық көрсеткіштер бойынша). Тренинг Дискуссия, кіші топтардағы жұмыс, презентация, бақылау 3
8 Медициналық және фармацевтикалық өкілдің дәріханалармен жұмысының ерекшеліктері, конференциялар және семинарлар ұйымдастыру және қатысу. Медициналық және фармацевтикалық өкілдің дистрибьюторлармен жұмысының ерекшеліктері, конференциялар және семинарлар ұйымдастыру және қатысу. Тренинг. Дискуссия, кіші топтардағы жұмыс, презентация, бақылау – ситуациялық тапсырма
бақылау 3
1 Медициналық өкіл жұмысының тиімділігіне талдау. Іскерлік этикет және протокол. Дәрілік заттардың қауіпсіздігі. Дискуссия, кіші топтардағы жұмыс, презентация, бақылау – ситуациялық тапсырма.
3
Барлығы : 30 сағ.
Оқытушының жетекшілігімен студенттердің өзіндік жұмысының
тематикалық жоспары – ОЖСӨЖ,
№№ п/п Тақырыптары Өткізу формасы ұзақтығы (сағ)
1. Фармацевтикалық ақпарат және оның көздері. Фармацевтикалық ақпаратқа қажеттілікті анықтау принциптері. Өзіндік жұмысты
орындау, презентация, бақылау. 2
2. Информатика ақпаратты өңдеу принциптері, әдістері және тәсілдері туралы ғылым ретінде. Фармацевтикалық ақпаратты жинау, қайта өңдеу, сақтау және тарату әдістері. Дәрілік заттардың анықтамалық ақпараттық қоры. Өзіндік жұмысты орындау, презентация, бақылау-тест. 2
3 Дәрілік заттар туралы мәліметтер базасының принциптерін құрастыру. Салалық ақпараттық жүйелер. Өзіндік жұмысты орындау, презентация, бақылау. 2
4 Аралық бақылау 1 Жазбаша бақылау 1
5 Фармацевтикалық нарықтағы ақпараттық технологиялар және электронды коммерция. Фармациядағы жарнама. Өзіндік жұмысты орындау, презентация, бақылау. 2
6 Медициналық өкіл фармацевтикалық ақпарат көзі ретінде. Өзіндік жұмысты орындау, презентация, бақылау. 2
7 Медициналық және фармацевтикалық өкілдің дәріханалармен, дистрибьюторлармен жұмыс- ының ерекшеліктері, конференциялар және семинарлар ұйымдастыру және қатысу. Тренинг. Өзіндік жұмысты орындау, презентация, бақылау. 2
8 Аралық бақылау 2 Жазбаша бақылау 1
Барлығы : 21 сағ
Студенттердің өзіндік жұмысының тематикалық жоспары – СӨЖ
№№ п/п Тақырыптары Өткізу формасы ұзақтығы (сағ)
1 2 3 4
1. Фармацевтикалық бизнесті ақпаратпен қамтамасыз ету. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 3
2. Дәрілік заттар туралы ақпараттың негізгі бағыттыры және оны жүргізу жолдары. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 3
3. Фармацевтикалық ақпарат бойынша мамандар дайындау . Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 3
4. Фармацевтикалық ақпаратқа қажеттілікті анықтау принциптері. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 3
5. Дәрілік заттар, медициналық мақсаттағы бұйымдар және медициналық техника айналымында ақпараттарды іздестіру әдістері. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 3
6. Дәрілік заттардың анықтамалық ақпараттық қоры. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 3
7. Фармацевтикалық ақпаратты аналитико- синтетикалық өңдеу. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 3
8. Дәріханалық ұйымдар мен фармацевтикалық кәсіпорындарда ақпраттық қызметтерді ұйымдастыру. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 3
9. Фармацевтикалық нарық субъектілерінің ақпараттық қажеттілігін анықтау. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 3
10. Фармацевтикалық ақпаратты қолдану бағыттары. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 3
11. Фармацевтикалық нарық, фармацевтикалық нарық ерекшеліктері. Бірегей және өндірілген препараттар. Медициналық өкіл, оның функциясы және міндеттемелері. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 3
12. Дәрілік препараттарды жарнамалау. Фармацевтикалық өндіруші компаниялардың ақпараттық (жарнамалық) қызметінің негізгі бағыттары.
Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 3
13 Медицина қызметкерлеріне (фармацевтерге) төменде көрсетілген дәрілік заттар топтары бойынша ақпарат- презентация өткізу:
Витаминдер және олардың аналогтары.
Қанның ұюына әсер ететін дәрілік заттар.
Өт айдайтын дәрілік заттар.
Қалқанша бездің функциясына әсер ететін дәрілік заттар.
Аминқышқылдары.
Темір препараттары.
Биогендік препараттар.
Антисептиктер.
Химиотерапевтикалық дәрілік заттар.
Диагностикалық заттар. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар
7
14 Фармацевтикалық коммуникация, коммуникация формалары, принциптері. Фармацевтикалық индустрияның презентациясы.
Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 3
Барлығы: 46 сағ.
\ОҚЫТУ ӘДІСТЕРІ
Практикалық (семинарлық) сабақтарды жүргізу: ақпараттық материалмен жұмыс, пікірталас, ауызша сұрау, практикалық тапсырмаларды орындау, ситуациялық есептерді шешу, кіші топтардағы жұмыс.
Оқытушының жетекшілігімен студенттердің өзіндік жұмысы (ОЖСӨЖ): оқытушының кеңесі, реферат тақырыптарын презентациялау, оқытушының белсенді кеңес беруімен пән тақырыптарын студенттердің өздігінен оқуы, іскерлік ойындар, ми шабуылы, аралық бақылау.
Студенттердің өзіндік жұмысы (СӨЖ): жеке тапсырмаларды орындау, ұсынылған әдебиеттерді рефераттау, ситуациялық есептерді шешу, тарату материалымен жұмыс істеу, студенттердің оқу-зерттеу жұмысы, глоссарий құрастыру, тест тапсырмаларын дайындау, кроссвордтар құрастыру.
БІЛІМДІ БАҒАЛАУ ЕРЕЖЕСІ ЖӘНЕ КРИТЕРИЛЕРІ
Ағымдық бақылау: практикалық сабақ және ОЖСӨЖ ауызша немесе жазбаша сұрау, сабақ нәтижелерін ресімдеуді тексеру, ситуациялық есептерді шешу және т.б. бойынша бағаланады. СӨЖ рефераттарды, баяндамаларды қорғау арқылы бағаланады.
Аралық бақылау: билет немесе тест бойынша жазбаша сұрау түріндегі коллоквиум.
Қорытынды бақылау: ағымдағы бақылау нәтижелерін ескере отырып тестілік емтихан.
5 курс студенттеріне арналған «Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету» элективті пәнінен компетенциялар бойынша бағалау
15 практикалық сабақ (1- 15) – білім;
5 практикалық сабақ ( 5, 9, 10, 12, 13) – практикалық дағды
4 практикалық сабақ (9, 12, 13, 15) – коммуникативтік дағды
4 практикалық сабақ (4,6, 7, 15) – құқықтық компетенция
СӨЖ- өзін-өзі дамыту және ізденіс
5 курс студенттеріне арналған «Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету» элективті пәнінен білімді бағалау парағы (максималды 100 балл)
а)-ауызша сұрау– максимальді 80 бал
- ауызша тақырыпты талдағанда толық және дұрыс жауап бергенде– 74-80 бал
- ауызша тақырыпты талдағанда толық емес жауап бергенде – 60-73 бал
- толық жауап бермегенде,кейбір қателіктерімен – 52-59 бал
- толық жауап бермегенде, тақырыптың негізгі көріністері бар – 50-51 бал
- жауап жоқ – 0 бал
б) тапсырманы тест түрінде орындағанда – максималды 20 бал
- 86 - 100 % - 20 балл
- 75 - 85 % - 15 балл
- 60 - 74 % - 7 балл
- 50 - 59 % - 3 балл
- аз 50 % - 0 балл
5 курс студенттеріне арналған «Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету» элективті пәнінен практикалық дағдыны бағалау парағы (максималды 100 балл)

- ауызша тақырыпты талдағанда толық және дұрыс жауап бергенде -– 90-100 балл
- ауызша тақырыпты талдағанда толық емес дұрыс жауап бергенде -– 75-89 балл
- толық жауап бермегенде,кенйбір қателіктерімен – 50-74 бал
- толық жауап бермегенде,тақырыптың негізгі көріністері бар – 0-49 балл
- жауап жоқ – 0 бал
5 курс студенттеріне арналған «Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету»
элективті пәнінен коммуникативтік дағдыны бағалау парағы
Максимальді 100 балл
№ Дағдылар балл
1. Әсерлі презентация 10
2. Ашық сөйлесу, сенімді қарым –қатынас орната білу 10
3. Әңгімелесу темпін сақтау,қабылдау 10
4. Сенімділік 10
5. Түсініп қабылдай білу 10
6. Әңгімелесушінің көз-қарасымен,мәселерді көре білу 10
7. Өзіне сенімділігін артыру 10
8. Топтық дискусиялар мен дебаттар жүргізу 10
9. Дәріхана ұйымдарындағы көрсеткіштердің алдын алу,және түсіну 10
10. Кері байланыс 10
Барлығы: 100
5 курс студенттеріне арналған «Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету» элективті пәнінен құқықтық дағдыны бағалау парағы (максималды 100 балл)
- ауызша тақырыпты талдағанда толық және дұрыс жауап бергенде -– 90-100 балл
- ауызша тақырыпты талдағанда толық емес дұрыс жауап бергенде -– 75-89 балл
- толық жауап бермегенде,кенйбір қателіктерімен – 50-74 бал
- толық жауап бермегенде,тақырыптың негізгі көріністері бар – 0-49 балл
- жауап жоқ – 0 бал
5 курс студенттеріне арналған «Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету» элективті пәнінен өзін- өзі жетілдіру, ізденіс дағдысын бағалау (СӨЖ) парағы (максималды 100 балл)
№ Критерилер балл
1. СӨЖ толық барлық талаптарға сай орындау 90-100
2. Тапсырма толық орындалмағанда, кейбір қателіктер жібергенде 75-89
3. Тапсырма толық орындалмағанда, көп қателіктер жібергенде 50-74
4. Тапсырма толық орындалмағанда, көп қателіктер жібергенде және СӨЖ критерилеріне сай болмаған жағдайда 0-49
5 курс студенттеріне арналған ««Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету» элективті пәнінен СӨЖ - дің пайыздық қатынасы
№ Атауы в %
1. Презентация 20
2. Эссе 20
3. Реферат 25
4. Кестелер 5
5. Әдебиеттерге шолу 10
6 Тест тапсырмасы – 10 20
Барлығы: 100
Студенттердің білімін бағалауды жүргізу технологиясы
I = R х 0,6 + E х 0,4, мұндағы
I – қорытынды баға
R– жіберу рейтингін бағалау
E – қорытынды бақылауды бағалау (пән бойынша емтихан)
Рейтинг қорытынды бағаның 60% құрайды,
емтихан - 40%
Білім алушылардың рейтингін бағалау ағымдағы және аралық бақылаудың бағаларынан құралады.
left181610Бірінші рейтинг келесі формуламен есептеледі:
t – ағымдағы бақылау = практикалық сабақтың орташа бағасы (лабораторлық, семинар) + ОЖСӨЖ орташа бағасы + СӨЖ орташа бағасы
r - аралық бақылау
Әрбір практикалық сабақ, ОЖСӨЖ, СӨЖ, аралық бақылау 100 баллдан есептеледі, ол 100 пайызға сәйкес келеді
Екінші рейтинг келесі формуламен есептеледі:

t – ағымдағы бақылау = практикалық сабақтың орташа бағасы (лабораторлық, семинар) + ОЖСӨЖ орташа бағасы + СӨЖ орташа бағасы
r - аралық бақылау
Студенттің қорытынды бағасындағы жіберу рейтингі 60 % кем болмау керек, сондықтан білім алушының семестрлік бағасы келесі формуламен анықталады

Білім алушы емтиханға жіберілді деп есептеледі, егер оның семестрлік бағасы 30% немесе одан жоғары болса
Аралық бақылау болмаған жағдайда жіберу рейтингі ағымдағы бағалар бойынша есептеледі.
Аралық бақылау саны көп болған жағдайда сәйкес рейтинг сандары есептеледі, семестрдің соңында орташа рейтингті есептейді
Емтиханды бағалау және жүргізу технологиясы
Қорытынды бақылаудың максималды пайыздық мәні 100 % сәйкес келеді. Емтихан алушы қорытынды бақылаудың бағаларын емтихан ведомостына қояды, білім алушылардың қорытынды бақылауын өлшеудің құралдарын пайдалана отырып.
Тест түріндегі қорытынды бақылауды өлшеу құралдары
Емтиханда студентке 50 тест тапсырмасы беріледі, яғңни әрбір тапсырма 2 баллға немесе пайызға сәйкес келеді.
№ Жұмыстың орындалу сапасы Бағалау диапазоны
1 Орындалмады
Емтиханға себепсіз келмеуі 0%
2 Әрбір дұрыс жауаптың бағасы 2%
Қорытынды: 0-100%
Қорытынды бақылау бағасының үлесі пән бойынша қорытынды бағаның 40 % пайызынан аспау керек, сондықтан пән бойынша емтихан бағасы 0,4 коэффициентіне көбейтіледі (Е х 0,4)
Әрі қарай қорытынды баға есептеледі
I = R х 0,6 + E х 0,4
Қорытынды бақылау: емтихан
5. Әдебиет
Негізгі:
Кодекс Республики Казахстан от 18 сентября 2009 года № 193-IV ЗРК «О здоровье народа и системе здравоохранения».
Приказ МЗ РК № 774 от 24 ноября 2009 года «Об утверждении Номенклатуры медицинских и фармацевтических работников».
Багирова В.Л. Управление и экономика фармации. – Москва: Медицина, 2004. – 716 с.
Лоскутова Е.Е. Управление и экономика фармации. Фармацевтическая деятельность. Организация и регулирование. – Москва: ACADEMIA. – Том I. – 2003. – 447 c.
Косова И.В. Организация и экономика фармации. – Москва: ACADEMIA, 2004. – 400 с.
Чубарев В.Н. Фармацевтическая информация.- М., 2000.- 442 с.
Гельман В.Я. Медицинская информатика: практикум / В.Я. Гельман .— 2-е изд., испр. — СПб. и др. : Питер, 2002 .— 468 с.
Криков В.П., Прокопишин В.И. Организация и экономика фармации. – Москва: Медицина, 1999. – 624 с.
Парновский Б.Д., Прокопишин В.И., Гордиенко Л.П., Брумарел М.Д. Основы фармацевтической информации. – Кишинев: Штиинца, 1986. – 163 с.
Қосымша:
Официальный сайт фонда фармацевтической информации : [сайт]. – URL: - http://www.drugreg.ru (дата обращения: 25.08.2009).
Электронная версия справочника Видаль» : [сайт]. – URL: - http://www.vidal.ru (дата обращения: 25.08.2009).
Электронная версия газеты "Фармацевтический Вестник" : [сайт]. – URL: - http://www.pharmvestnik.ruЭлектронная версия медицинского журнала «ФАРМАТЕКА» : [сайт]. – URL: - http://www.pharmateca.ru
Харькевич Д.А. Фармакология. – Москва: Медицина, 2008.
Сборник законодательных и нормативных актов по фармацевтической деятельности (второе издание). – Алматы, 2006.
СИЛЛАБУС
Пән: «Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс ерекшеліктері және
оны ақпараттық қамтамасыз ету»
Мамандығы: 5В110300 – «Фармация»
Модуль: «Фармацевт- менеджер»
Курс: 5, семестр: 9
Практикалық (семинарлық) сабақтар: 30 часов
Оқытушының жетекшілігімен студенттердің өзіндік жұмысы (ОЖСӨЖ): 14 часов
Барлық аудиторлық: 44 часов
Аудиториядан тыс студенттердің өзіндік жұмысы (СРС): 46 часов
Барлығы: 90 сағат (2 кредит)
Бақылау формасы: емтихан
Алматы, 2014
«Фармацевт- менеджер» модулінің доценті Шопабаева А.Р. және оқытушылар Кеукенова Ж.Қ., Асемова А.О. құрастырды, жұмыс бағдарламасына сәйкес дайындалды, модуль мәжілісінде қарастырылды, «____»____________2014 жыл, хаттама № ____.
«Фармацевт- менеджер» модулінің жетекшісі А.Р. Шопабаева


1. ЖАЛПЫ МӘЛІМЕТТЕР
ЖОО-ның аты- С.Ж.Асфендияров атындағы Қазақ Ұлттық медицина
университеті
Модуль- «Фармацевт- менеджер»
Пән- «Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс
ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету»
Мамандық- 5В051100 «Фармация»
Оқу сағатының көлемі- 2 кредит (90 сағат)
Оқыту курсы және семестрі- 9 семестр
Кафедраның оқытушылары туралы мәліметтер:
№№ р/с Ф.А.Ж. Қызметі Дәрежесі
1. Шопабаева Алма Рахимбаевна доцент фарм.ғ.к.
2. Кеукенова Жұлдыз Қалибекқызы оқытушы магистр
3. Асемова Айжан Ондасыновна оқытушы магистр

Ақпарат
Мекен-жайы: Бөгенбай батыр, 151, № 1 оқу корпусы, екінші этаж
Телефондар: 292-64-87, ішкі 248, 249
Пәннің саясаты
Студенттер міндетті:
Дәріске, практикалық сабақтарға кешікпейкелуге және халатпен қатысуға.
Сабақты себепсіз қалдырмауға (ауруы бойынша ...), жіберілген сабақтарды өтеуге деканаттан берілген рұқсатты көрсетуге.
Жіберілген сабақтарды оқытушы белгілеген белгілі бір уақытта өтеуге.
Практикалық сабақтардың барлық тапсырмаларын талаптарға сәйкес рәсімдеуге және орындауға.
Барлық жұмыс түрлерін белгіленген мерзімдерде тапсыруға.
Үлгерімі, сабаққа қатысуы төмен болғанда, егерде студент келесі курсқа ауыстырылмайтын жағдай болғанда, оның жіберілген пәнді демалыс кезінде ақылы негізде өтеуге құқы бар.
2. БАҒДАРЛАМА
2.1 Кіріспе
Фармацевтикалық ақпарат арнайы фармацевтикалық пәндердің бірі болып табылады, ол фармацевтикалық нарықта жұмыс істейтін маманда кәсіби білімді, дағдыны қалыптастырады.
Бұл пән «Фармацевтикалық қызметтің негіздері» пәнін оқытудың логикалық жалғасы болып табылады, басқа пәндердің негізінде дәрілік заттардың айналыс субъектілерінің ақпараттық және басқару қызметтерін қамтиды.
«Фармацевтикалық ақпарат» пәнінің оқу бағдарламасы ақпараттық қажеттіліктерді, фармацевтикалық бизнесті ақпаратпен қамтамасыз етуді және дәрілік препараттарды жарнамалаудың әдістемелік ыңғайларын оқып-үйренуге бағытталған.
Фармацевтика компаниясының өкілінің қызметі дәрілік заттарды нарықта жылжыту дәрігерлермен және дәріхана фармацевтерімен жұмыс жүргізуімен байланысты.
Мақсаты фармацевтикалық компаниялардың медициналық және фармацевтикалық өкіл-дерінің дәрігерлермен және дәріхана қызметкерлерімен жұмысы туралы жалпы білімді және дағдыларды қалыптастыру.
Заманауи қазақстандық фармацевтикалық нарық қазіргі кезде сапалық жағынан өзгерістерге ұшырады және белсенді түрде өсіп келеді. Препаратты өндіру мен жылжытудың жаңа технологияларын енгізе отырып отандық өндірушілер өздерінің бәсекелестік қабілетін арттыруға ұмтылады. Болып жатқан өзгерістерге сәйкес маркетинг және дәрілік заттарды жылжыту саласындағы жоғары білікті мамандарға деген сұраныс та өседі: сарапшыларға, маркетинг және жарнама бағытындағы мамандар мен жетекшілерге, продакт-менеджерлерге, медициналық өкілдерге.
2.2 Пәннің мақсаты
Фармацевтикалық бизнесті ақпараттық қамтамасыз етуді ұйымдастыру бойынша білімді, практикалық дағдыларды қалыптастыру.
Студенттерде заманауи ақпараттық мәдениет фундаментін қалыптастыру. Медициналық және
фармацевтикалық өкілдің қызметін ұйымдастыру негіздері басқа да фармацевтикалық пәндермен қатар фармацевт мамандығын қалыптастыруда бітірушілерді арнайы дайындықпен қамтамасыз етуде зор роль атқарады. Фармацевтикалық бизнесті ақпаратпен қамтамасыз етуді ұйымдастыру бойынша білімді, практикалық және коммуникативтік дағдыларды қалыптастыру. Дәрілік заттар, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техника айналым сферасындағы кәсіби ақпаратты жинау принциптерін біліктілік ыңғайларын ескере отырып игеру. Студенттерде дәрілік заттар, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техника айналым сферасында білім қалыптастырумен қатар шығырмашылық потенциал, ойлау және іскерлік қатынас дағдыларын қалыптастыру.
2.3 Пәнді оқыту міндеттері
Студенттерде фармацевтикалық ақпарат және оның ерекшеліктері туралы білім
қалыптастыру.
Дәрілік заттардың, медициналық мақсаттағы бұйымдар және медициналық техника айналыс субъектілерін ақпаратпен қамтамасыз ету жүйесі туралы түсініктеме беру.
Үйрету:
фармацевтикалық нарықтағы ақпаратты жинау және өңдеу әдістеріне;
ақпараттық қажеттіліктерді қанағаттандыру әдістеріне.
пәннің негізгі түсініктері мен теориялық әдістеріне;
медициналық (фармацевтикалық) өкілдің функционалдық міндеттерін;
медициналық өкілдің дәрігермен жұмысының ерекшеліктерін;
фармацевтикалық өкілдің дәріханалармен жұмысының ерекшеліктерін;
2.4 Оқытудың қорытынды нәтижелері
Студенттерде келесі тараулар бойынша білім қалыптастыру:
фармацевтикалық ақпараттың қасиетін және оның жіктелуін;
ақпараттық қажеттіліктерді зерттеу әдістерін;
фармацевтикалық ақпарат көздерін;
фармациядағы коммуникациялық саясат приницптерін;
дәрілік заттар туралы ақпараттың негізгі бағыттарын;
жаңа ақпараттық технология негіздері және олардың фармацевтикалық бизнеске әсері;
медицина және денсаулық сақтау саласындағы ұлттық және дүниежүзілік ақпараттық ресурстар;
компьютерлік техниканың және бағдарламалық құралдардың даму бағыты және қазіргі жағдайы;
Қазақстандағы фармацевтикалық нарық және оны мемлекеттік реттеу;
медициналық ( фармацевтикалық) өкілдің жұмысының ерекшеліктері;
медициналық өкілдің міндеттері және мақсаты;
орындай білу дағдысын қалыптастыру:
дәрілік заттар туралы ақпаратты жинауды, өңдеуді, сақтауды және таратуды жүргізуді;
ақпараттық қажеттіліктерді анықтауды;
ақпараттық-анықтамалық қорларды түзуді;
кәсіби тапсырмаларды орындауда ақпараттық әдебиеттерді қолдана білу;
денсаулық сақтау саласы мамандарының арасында ақпараттық жұмыстарды жүргізе білу;
презентация жүргізе білу;
дөңгелек үстел, конференциялар, семинарлар өткізе білу;
мерчандайзингпен қамтамасыз етуді білу.
Студенттерде келесі дағдыларды қалыптастыру:
медициналық және фармацевтикалық қызметкерлердің біріге жұмыс істеуі бойынша;
тұрғындардың арасында санитарлық-ағарту жұмыстарын жүргізу бойынша;
электрондық пошта, телеконференция, электрондық кеңсе құралдарын пайдалану бойынша;
жеке компьютерде жұмыс жасау бойынша;
кәсіби тапсырмаларды орындауда ақпараттық әдебиеттерді қолдану бойынша;
коммуникативтік дағдылар бойынша;
IT- технологиялар бойынша.
2.5 Пререквизиттері: фармация тарихы; фармацевтикалық қызметті ұйымдастыру негіздері; фармацевтикалық қызметті реттейтін заңдар; медициналық және фармацевтикалық тауартану; фармацевтикалық қамқорлық, фармацияның басқарылуы және ұйымдастырылуы, фармациядағы маркетинг және менеджмент.
2.6 Постреквизиттері: дәрілік қалыптар технологиясы, фармацевтикалық химия, фармакогнозия.
2.7 Тематикалық жоспар
Практикалық сабақтардың тематикалық жоспары
№№ п/п Тақырыптары Өткізу формасы ұзақтығы (сағ)
Кредит № 1 1 Фармацевтикалық ақпараттың теориялық негіздері. Фармацевтикалық ақпараттың көздері және оны өңдеу әдістері. Ақпараттық жүйенің типтері: ақпаратты іздеу жүйесі, басқаруды ақпараттандыру жүйесі. Салалық ақпараттық жүйелер. Фармациядағы коммуникациялық саясат Семинар, дискуссия, презентация, эссе
кіші топтардағы жұмыс,
4
2 Фармацевтикалық ұйымдардың мамандарын анықтамалық ақпараттармен қамтамасыз ету.
Фармацевтикалық ұйымдардың тәжірибелік жұмыстарында жаңа ақпараттық технология-ларды қолдану. Фармацевтикалық нарықтағы ақпараттық технологиялар және электронды коммерция. Дәрілік заттар туралы кәсіби ақпаратты дайындау, тарату және қолдану. Дискуссия, кіші топтардағы жұмыс, презентация, эссе, бақылау
4
3 Дәрілік заттарды жарнамалаудағы мәселелер. Дәрілік заттарды жарнамалаудың әдістемелік ыңғайлары. ҚР жарнама туралы заңы. Дискуссия, кіші топтардағы жұмыс, презентация, эссе, бақылау 4
4 Фармацевтикалық кәсіби ақпаратты тарату жүйелері. Дискуссия, кіші топтардағы жұмыс, презентация, бақылау 3
5 Медициналық өкіл прктикалық дәрігерлер үшін ақпарат көзі ретінде, дәрігерлермен жұмыс. Тренинг. Дискуссия, кіші топтардағы жұмыс, презентация, бақылау 3
6 Госпитальды сектордағы жұмыс. Презентациялау дағдылары.Тренинг. Дискуссия, кіші топтардағы жұмыс, презентация, бақылау ситуациялық тапсырма 3
7 Медициналық және фармацевтикалық өкіл жұмысын зерттеу (сандық және сапалық көрсеткіштер бойынша). Тренинг Дискуссия, кіші топтардағы жұмыс, презентация, бақылау 3
8 Медициналық және фармацевтикалық өкілдің дәріханалармен жұмысының ерекшеліктері, конференциялар және семинарлар ұйымдастыру және қатысу. Медициналық және фармацевтикалық өкілдің дистрибьюторлармен жұмысының ерекшеліктері, конференциялар және семинарлар ұйымдастыру және қатысу. Тренинг. Дискуссия, кіші топтардағы жұмыс, презентация, бақылау – ситуациялық тапсырма
бақылау 3
9 Медициналық өкіл жұмысының тиімділігіне талдау. Іскерлік этикет және протокол. Дәрілік заттардың қауіпсіздігі. Дискуссия, кіші топтардағы жұмыс, презентация, бақылау – ситуациялық тапсырма.
3
Барлығы : 30 сағ.
Оқытушының жетекшілігімен студенттердің өзіндік жұмысының
тематикалық жоспары – ОЖСӨЖ,
№№ п/п Тақырыптары Өткізу формасы ұзақтығы (сағ)
1. Фармацевтикалық ақпарат және оның көздері. Фармацевтикалық ақпаратқа қажеттілікті анықтау принциптері. Өзіндік жұмысты
орындау, презентация, бақылау. 2
2. Информатика ақпаратты өңдеу принциптері, әдістері және тәсілдері туралы ғылым ретінде. Фармацевтикалық ақпаратты жинау, қайта өңдеу, сақтау және тарату әдістері. Дәрілік заттардың анықтамалық ақпараттық қоры. Өзіндік жұмысты орындау, презентация, бақылау-тест. 2
3 Дәрілік заттар туралы мәліметтер базасының принциптерін құрастыру. Салалық ақпараттық жүйелер. Өзіндік жұмысты орындау, презентация, бақылау. 2
4 Аралық бақылау 2 Жазбаша бақылау 1
5 Фармацевтикалық нарықтағы ақпараттық технологиялар және электронды коммерция. Фармациядағы жарнама. Өзіндік жұмысты орындау, презентация, бақылау. 2
6 Медициналық өкіл фармацевтикалық ақпарат көзі ретінде. Өзіндік жұмысты орындау, презентация, бақылау. 2
7 Медициналық және фармацевтикалық өкілдің дәріханалармен, дистрибьюторлармен жұмыс- ының ерекшеліктері, конференциялар және семинарлар ұйымдастыру және қатысу. Тренинг. Өзіндік жұмысты орындау, презентация, бақылау. 2
8 Аралық бақылау 3 Жазбаша бақылау 1
Барлығы : 14 сағ
Студенттердің өзіндік жұмысының тематикалық жоспары – СӨЖ
№№ п/п Тақырыптары Өткізу формасы ұзақтығы (сағ)
1 2 3 4
1. Фармацевтикалық бизнесті ақпаратпен қамтамасыз ету. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
2. Дәрілік заттар туралы ақпараттың негізгі бағыттыры және оны жүргізу жолдары. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
3. Фармацевтикалық ақпарат бойынша мамандар дайындау . Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
4. Фармацевтикалық ақпаратқа қажеттілікті анықтау принциптері. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
5. Дәрілік заттар, медициналық мақсаттағы бұйымдар және медициналық техника айналымында ақпараттарды іздестіру әдістері. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
6. Дәрілік заттардың анықтамалық ақпараттық қоры. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
7. Фармацевтикалық ақпаратты аналитико- синтетикалық өңдеу. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
8. Дәріханалық ұйымдар мен фармацевтикалық кәсіпорындарда ақпраттық қызметтерді ұйымдастыру. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
9. Фармацевтикалық нарық субъектілерінің ақпараттық қажеттілігін анықтау. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
10. Фармацевтикалық ақпаратты қолдану бағыттары. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
11. Фармацевтикалық нарық, фармацевтикалық нарық ерекшеліктері. Бірегей және өндірілген препараттар. Медициналық өкіл, оның функциясы және міндеттемелері. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
12. Дәрілік препараттарды жарнамалау. Фармацевтикалық өндіруші компаниялардың ақпараттық (жарнамалық) қызметінің негізгі бағыттары.
Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
13. Медицина қызметкерлеріне (фармацевтерге) төменде көрсетілген дәрілік заттар топтары бойынша ақпарат- презентация өткізу:
Витаминдер және олардың аналогтары. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
14. Қанның ұюына әсер ететін дәрілік заттар. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
15. Өт айдайтын дәрілік заттар. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
16. Қалқанша бездің функциясына әсер ететін дәрілік заттар. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
17. Аминқышқылдары. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
18. Темір препараттары. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
19. Биогендік препараттар. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
20. Антисептиктер. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
21. Химиотерапевтикалық дәрілік заттар. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
22. Диагностикалық заттар. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
23. Фармацевтикалық коммуникация, коммуникация формалары, принциптері. Фармацевтикалық индустрияның презентациясы.
Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
Барлығы: 46 сағ.
6. ОҚЫТУ ӘДІСТЕРІ
(дәрістерді, практикалық сабақтарды, ОЖСӨЖ, СӨЖ өткізу формалары)
Практикалық сабақтарды өткізу: кіші топтар, пікірталас, жұптасып жұмыс істеу, ситуациялық есептерді шешу.
ОЖСӨЖ ұйымдастыру формалары: тақырып бойынша кеңес беру, семинар, өзіндік тапсырмаларды орындау, тақырыпты талқылау, оқу әдебиетімен жұмыс, әртүрлі күрделіліктегі тест тапсырмаларын орындау.
СӨЖ ұйымдастыру формалары: сұрақтар бойынша әдебиетпен жұмыс, реферат, презентация, кроссворд, эссе, схема, салыстыру кестелері.
БІЛІМ МЕН ДАҒДЫЛАРДЫ БАҒАЛАУ ӘДІСТЕРІ:
Күнделікті бақылау – тестілеу, ауызша сұрау, тапсырмалардың орындалуын, ситуациялық есептерді шешуді, өзіндік тапсырмалардың орындалуын тексеру.
Аралық бақылау – тестілеу, жазбаша және ауызша сұрау түріндегі коллоквиум.
Қорытынды бақылау – күнделікті және аралық бақылаудың нәтижелерін ескере отырып емтихан.
5 курс студенттеріне арналған «Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс
ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету» элективті пәнінен компетенциялар бойынша бағалау
15 практикалық сабақ (1- 15) – білім;
5 практикалық сабақ ( 5, 9, 10, 12, 13) – практикалық дағды
4 практикалық сабақ (9, 12, 13, 15) – коммуникативтік дағды
4 практикалық сабақ (4,6, 7, 15) – құқықтық компетенция
СӨЖ- өзін-өзі дамыту және ізденіс
5 курс студенттеріне арналған «Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс
ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету» элективті пәнінен білімді бағалау парағы (максималды 100 балл)
а)-ауызша сұрау– максимальді 80 бал
- ауызша тақырыпты талдағанда толық және дұрыс жауап бергенде– 74-80 бал
- ауызша тақырыпты талдағанда толық емес жауап бергенде – 60-73 бал
- толық жауап бермегенде,кейбір қателіктерімен – 52-59 бал
- толық жауап бермегенде, тақырыптың негізгі көріністері бар – 50-51 бал
- жауап жоқ – 0 бал
б) тапсырманы тест түрінде орындағанда – максималды 20 бал
- 86 - 100 % - 20 балл
- 75 - 85 % - 15 балл
- 60 - 74 % - 7 балл
- 50 - 59 % - 3 балл
- аз 50 % - 0 балл
5 курс студенттеріне арналған «Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс
ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету»
элективті пәнінен практикалық дағдыны бағалау парағы (максималды 100 балл)

- ауызша тақырыпты талдағанда толық және дұрыс жауап бергенде -– 90-100 балл
- ауызша тақырыпты талдағанда толық емес дұрыс жауап бергенде -– 75-89 балл
- толық жауап бермегенде,кенйбір қателіктерімен – 50-74 бал
- толық жауап бермегенде,тақырыптың негізгі көріністері бар – 0-49 балл
- жауап жоқ – 0 бал
5 курс студенттеріне арналған «Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс
ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету» элективті пәнінен коммуникативтік дағдыны бағалау парағы
Максимальді 100 балл
№ Дағдылар балл
1. Әсерлі презентация 10
2. Ашық сөйлесу, сенімді қарым –қатынас орната білу 10
3. Әңгімелесу темпін сақтау,қабылдау 10
4. Сенімділік 10
5. Түсініп қабылдай білу 10
6. Әңгімелесушінің көз-қарасымен,мәселерді көре білу 10
7. Өзіне сенімділігін артыру 10
8. Топтық дискусиялар мен дебаттар жүргізу 10
9. Дәріхана ұйымдарындағы көрсеткіштердің алдын алу,және түсіну 10
10. Кері байланыс 10
Барлығы: 100
5 курс студенттеріне арналған «Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс
ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету» элективті пәнінен құқықтық дағдыны бағалау парағы (максималды 100 балл)
- ауызша тақырыпты талдағанда толық және дұрыс жауап бергенде -– 90-100 балл
- ауызша тақырыпты талдағанда толық емес дұрыс жауап бергенде -– 75-89 балл
- толық жауап бермегенде,кенйбір қателіктерімен – 50-74 бал
- толық жауап бермегенде,тақырыптың негізгі көріністері бар – 0-49 балл
- жауап жоқ – 0 бал
5 курс студенттеріне арналған «Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс
ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету» элективті пәнінен өзін- өзі жетілдіру, ізденіс дағдысын бағалау (СӨЖ) парағы (максималды 100 балл)
№ Критерилер балл
1. СӨЖ толық барлық талаптарға сай орындау 90-100
2. Тапсырма толық орындалмағанда, кейбір қателіктер жібергенде 75-89
3. Тапсырма толық орындалмағанда, көп қателіктер жібергенде 50-74
4. Тапсырма толық орындалмағанда, көп қателіктер жібергенде және СӨЖ критерилеріне сай болмаған жағдайда 0-49
5 курс студенттеріне арналған «Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмыс
ерекшеліктері және оны ақпараттық қамтамасыз ету» элективті пәнінен СӨЖ - дің пайыздық қатынасы
№ Атауы %
1. Презентация 20
2. Эссе 20
3. Реферат 25
4. Кестелер 5
5. Әдебиеттерге шолу 10
6 Тест тапсырмасы – 10 20
Барлығы: 100
8. БАҒАЛАУ КРИТЕРИІ
Пән бойынша әріптік-баллды-рейтингтік бағалау
Әріп жүйесі бойынша бағалау Баллдардың (ұпайлардың) сандық эквиваленті Пайыздық мазмұны Дәстүрлі жүйе бойынша бағалау
А
А- 4,0
3,67 95-100
90-94 Үздік
В1
В
В- 3,33
3,0
2,67 85-89
80-84
75-79 Жақсы
С1
С
C-
D1
D 2,33
2,0
1,67
1,33
1,0 70-74
65-69
60-64
55-59
50-54 Қанағаттанарлық
D- 0 0-49 Қанағаттанарлықсыз
2.10 Әдебиет
Негізгі:
Кодекс Республики Казахстан от 18 сентября 2009 года № 193-IV ЗРК «О здоровье народа и системе здравоохранения».
Приказ МЗ РК № 774 от 24 ноября 2009 года «Об утверждении Номенклатуры медицинских и фармацевтических работников».
Багирова В.Л. Управление и экономика фармации. – Москва: Медицина, 2004. – 716 с.
Лоскутова Е.Е. Управление и экономика фармации. Фармацевтическая деятельность. Организация и регулирование. – Москва: ACADEMIA. – Том I. – 2003. – 447 c.
Косова И.В. Организация и экономика фармации. – Москва: ACADEMIA, 2004. – 400 с.
Чубарев В.Н. Фармацевтическая информация.- М., 2000.- 442 с.
Гельман В.Я. Медицинская информатика: практикум / В.Я. Гельман .— 2-е изд., испр. — СПб. и др. : Питер, 2002 .— 468 с.
Криков В.П., Прокопишин В.И. Организация и экономика фармации. – Москва: Медицина, 1999. – 624 с.
Парновский Б.Д., Прокопишин В.И., Гордиенко Л.П., Брумарел М.Д. Основы фармацевтической информации. – Кишинев: Штиинца, 1986. – 163 с.
Қосымша:
Официальный сайт фонда фармацевтической информации : [сайт]. – URL: - http://www.drugreg.ru (дата обращения: 25.08.2009).
Электронная версия справочника Видаль» : [сайт]. – URL: - http://www.vidal.ru (дата обращения: 25.08.2009).
Электронная версия газеты "Фармацевтический Вестник" : [сайт]. – URL: - http://www.pharmvestnik.ruЭлектронная версия медицинского журнала «ФАРМАТЕКА» : [сайт]. – URL: - http://www.pharmateca.ru
Харькевич Д.А. Фармакология. – Москва: Медицина, 2008.
Сборник законодательных и нормативных актов по фармацевтической деятельности (второе издание). – Алматы, 2006.
Фармацевтикалық факультет
Фармацевт-менеджер модулі
ПРАКТИКАЛЫҚ (СЕМИНАРЛЫҚ) САБАҚҚА
АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАР
Курс 5
Пән «МЕДИЦИНАЛЫҚ (ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ) ӨКІЛДІҢ ЖҰМЫС
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ АҚПАРАТТЫҚ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ»
Құрастырушылар:
Доцент Шопабаева А.Р:
Оқытушылар: Кеукенова Ж.Қ., Асемова А.О.
Алматы, 2014
ТАҚЫРЫП:ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҢ КӨЗДЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ ӨҢДЕУ ӘДІСТЕРІ.
1.МАҚСАТЫ: Студенттерде білім қалыптастыру:
ақпараттың қасиетімен және жіктелуімен, ролі және ақпаратты қалыптастыру формаларымен таныстыру.
информатика, кибернетика және ақпаратты өңдеумен
2.ОҚЫТУ МІНДЕТТЕРІ
Студенттерде білім қалыптастыру:
фармацевтикалық ақпараттың қасиеті және оның жіктелуі.
сала мамандарына ақпараттық қажеттілікті үйрету әдістері туралы
фармацевтикалық ақпараттың көздері; ҚР фармацевтикалық нарығы және фармацевтикалық нарықты мемлекеттік реттеу.
Студенттерде өзін- өзі жетілдіру дағдысын қалыптастыру:
ақпаратпен өзіндік жұмыс (оқулық, анықтамалық, нормативтік);
фармация саласында ғылыми ізденістер және жоспарлау жасау;
заманауи ізденіс әдістерін қолдану, ақпараттар жинау, оны өңдеу және талдау.
3. ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ
1. Ақпарат түсінігі.
2. Ақпараттың қасиеті.
3. Ақпараттың жіктелуі.
4. Ақпаратты көрсету формалары.
5. Фармацевтикалық ақпараттың дәрілік заттардың айналымы сферасындағы ролі.
6. Фармацевтикалық ақпараттың дәрілік заттардың, ММБ және МТ айналымы сферасындағы ролі.
7. Ақпараттық ресурстардың жіктелуі.
8. Ақпараттың негізгі қасиеттері.
9. Дәрілік заттардың, ММБ және МТ айналымы сферасындағы бірыңғай ақпараттық кеңістіктің
концептуальді үлгісі.
10. Фармацевтикалық ақпараттық жүйе дәрілік заттардың, ММБ және МТ айналымы сферасын-
дағы бірыңғай ақпараттық кеңістікті қалыптастырудың құралы ретінде.
11. Фармацевтикалық ақпараттық жүйе – басқару шешімдерін орындауға бағыттылған ақпараттық
технология типі.
Фармацевтикалық ақпараттық жүйенің дәрілік заттар және ММБ базалар көрсеткіші.
Дәрілік заттардың, ММБ және МТ айналымы сферасындағы маркетингтік ақпараттар жүйесі.
Дәрілік заттардың, ММБ және МТ айналымы сферасындағы маркетингтік ақпараттар жүйешелері. (подсистема)
Бағдарламалық және техникалық қамтамасыз ету жүйелері.
Лингвистикалық қамтамасыз ету жүйелері.
Ақпараттық қамтамасыз ету жүйесі.
Фармацевтикалық нарықтағы бірыңғай ақпараттық жүйе.
Басылымдар ақпарат көздері ретінде.
Біріншілік және екіншілік құжаттар.
Құжаттарды аналитикалық - синтетикалық өңдеу.
Аналитикалық- синтетикалық өңдеу құжаттарының негізгі түрлері, олардың сипаттамасы:
библиографиялық сипаттау;
олардың жіктелуі (индекстеу);
аннотациялау;
рефераттау;
бір тілден екінші тілге аудару;
шолу құрастыру.
4. ОҚЫТУ ӘДІСТЕРІ
Кіші топтардағы жұмыс. Презентация:
Фармацевтикалық бизнес субъектілері мен объектілерін ақпаратпен қамтамасыз ету.
Ақпараттың қасиеті.
Ақпараттың жіктелу белгілері және түрлері.
Сұрақтар бойынша пікірталас:
Тұрғындарды және емдеу-алдын алу ұйымдарын дәрілік қамтамасыз ету процесіндегі ақпараттың ролі және орны.
Ақпараттың сапасын анықтау бойынша критерий.
Ақпараттың жетімділігі.
Аналитикалық- синтетикалық өңдеу құжаттарының негізгі түрлері, олардың сипаттамасы.
Ақпарат кибернетиканың негізгі катигориясы ретінде.
Информатика ақпаратты өңдеу құралы, және әдістері, принциптері туралы ғылым ретінде.
ӘДЕБИЕТ
Негізгі:
1.Багирова В.Л. Управление и экономика фармации. – Москва: Медицина, 2004. – С. 682-685.
2.Лоскутова Е.Е. Управление и экономика фармации. Фармацевтическая деятельность. Организация и регулирование. – Москва: ACADEMIA, 2003. – 447 с.
3.Парновский Б.Д., Прокопишин В.И., Гордиенко Л.П., Брумарел М.Д. Основы фармацевтической информации. – Кишинев: Штиинца, 1986. – 163 с
Қосымша:
Криков В.П., Прокопишин В.И. Организация и экономика фармации. – Москва: Медицина, 1999. – 624 с.
Парновский Б.Д., Прокопишин В.И., Гордиенко Л.П., Брумарел М.Д. Основы фармацевтической информации. – Кишинев: Штиинца, 1986. – 163 с.
Официальный сайт фонда фармацевтической информации : [сайт]. – URL: - http://www.drugreg.ru (дата обращения: 25.08.2009).
Электронная версия справочника Видаль» : [сайт]. – URL: - http://www.vidal.ru (дата обращения: 25.08.2009).
Электронная версия газеты "Фармацевтический Вестник" : [сайт]. – URL: - http://www.pharmvestnik.ruЭлектронная версия медицинского журнала «ФАРМАТЕКА» : [сайт]. – URL: - http://www.pharmateca.ru
Харькевич Д.А. Фармакология. – Москва: Медицина, 2008.
СҰРАҚТАР БОЙЫНША БАҚЫЛАУ1.
Ақпарат түсінігі.
Ақпараттың жіктелуі.
Дәрілік заттардың айналыс сферасындағы ақпараттың ролі
Ақпараттың негізгі қасиеті.
Фармацевтикалық ақпарат сапасы.
Ақпараттың техникалық тиімділігі.
Ақпарат
5.Ақпараттың жіктелу белгілері.
6.Ақпараттың түрлері.
ТАҚЫРЫП:АҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕНІҢ ТИПТЕРІ: АҚПАРАТТЫ ІЗДЕУ ЖҮЙЕСІ, БАСҚАРУДЫ АҚПАРАТТАНДЫРУ ЖҮЙЕСІ. САЛАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕР.
МАҚСАТЫ
Студенттерді фармацевтикалық ақпарат көздерімен таныстыру.
Оқыту міндеттері – ақпарат көздерін танып-білуге үйрету.
ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ
1.Маркетингтік ақпараттық жүйелер (МАЖ).
2.Фармацевтикалық нарықтағы бірыңғай ақпараттық жүйе.
3.Құжаттар ақпарат көздері ретінде.
ОҚЫТУ ЖӘНЕ ҮЙРЕТУ ӘДІСТЕРІ
Сұрақтар бойынша пікірталас:
МАЖ-нің жүйешелері.
Біріншілік және екіншілік құжаттар.
Кіші топтардағы жұмыс. Презентация:
Техникалық және бағдарламалық қамтамасыз ету жүйешесі.
Лингвистикалық қамтамасыз ету жүйешесі.
Ақпараттық қамтамасыз ету жүйешесі.
Басылымдардың жіктелуі.
Ақпараттарды және екіншілік құжаттарды аналитикалық-синтетикалық өңдеу.
ӘДЕБИЕТ
Негізгі:
1.Багирова В.Л. Управление и экономика фармации. – Москва: Медицина, 2004. – С. 691-699.
2.Лоскутова Е.Е. Управление и экономика фармации. Фармацевтическая деятельность. Организация и регулирование. – Москва: ACADEMIA, 2003. – 447 с.
3.Парновский Б.Д., Прокопишин В.И., Гордиенко Л.П., Брумарел М.Д. Основы фармацевтической информации. – Кишинев: Штиинца, 1986. – 163 с.
СҰРАҚТАР БОЙЫНША БАҚЫЛАУ
Вариант 1
1.Маркетингтік ақпарат жүйесі.
2.«Реферат», «Шолу» түсініктеріне анықтама беру.
Вариант 2
1.Маркетингтік ақпарат жүйесінің жүйешелерін атап көрсету.
2.«Аннотация» түсінігіне анықтама беру.
Вариант 3
1.Техникалық және бағдарламалық қамтамасыз ету жүйешесі.
2.Біріншілік құжаттардың жіктелуі.
Вариант 4
1.Лингвистикалық қамтамасыз ету жүйешесі.
2.Басылымдардың жіктелуі.
Вариант 5
1.Ұйымдастыру және ақпараттық қамтамасыз ету жүйешесі.
2.Екіншілік құжаттар және оның функциялары.
Вариант 6
1.Ақпарат ағыны. Релевантты құжаттар.
2.Ақпаратты аналитикалық-синтетикалық өңдеудің түрлері.
Вариант 7
1.Фармацевтикалық нарықтағы бірыңғай ақпараттық жүйе.
2.Библиографиялық жазба және оның міндетті элементтері.
ТАҚЫРЫП:ФАРМАЦИЯДАҒЫ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ САЯСАТ.
МАҚСАТЫ
Студенттерді фармациядағы коммуникациялық саясатпен таныстыру.
Оқыту міндеттері – студенттерді таныстыру:
фармациядағы коммуникациялық саясатпен;
дәрілік препараттарды жарнамалаудың әдістемелік ыңғайларымен;
электронды дәріхана шештін міндеттермен.
ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ
1.Фармациядағы коммуникациялық (ақпараттық) саясат.
2.Электронды дәріханалар сайттарының негізгі сипаттамалары және мазмұны.
ОҚЫТУ ЖӘЕН ҮЙРЕТУ ӘДІСІ
Сұрақтар бойынша пікірталас:
Фармациядағы коммуникациялық саясат.
Дәрілік препараттарды жарнамалаудың әдістемелік ыңғайлары.
Кіші топтардағы жұмыс. Презентация:
ДДҰ бекітілген дәрілік заттарды жылжытудың этикалық және ғылыми критерилері.
Өздері туралы жағымды қоғамдық пікірді қалыптастыру бойынша фирманың қызметі.
Фирмалық стиль.
Жарнама субъектісін және мотивін анықтау.
Өтімге дем беру.
Электронды дәріханалар шешетін негізгі міндеттер.
Электронды дәріханалар сайтының негізгі сипаттамалары және мазмұны.
Дәрілік заттардың жарнамасына қойылатын заңдылық талаптары.
ӘДЕБИЕТ
Негізгі:
1.Багирова В.Л. Управление и экономика фармации. – Москва: Медицина, 2004. – С. 265-271.
2.Лоскутова Е.Е. Управление и экономика фармации. Фармацевтическая деятельность. Организация и регулирование. – Москва: ACADEMIA, 2003. – 447 с.
3.Парновский Б.Д., Прокопишин В.И., Гордиенко Л.П., Брумарел М.Д. Основы фармацевтической информации. – Кишинев: Штиинца, 1986. – 163 с.
4.Кодекс Республики Казахстан от 18 сентября 2009 года № 193-1V ЗРК «О здоровье народа и системе здравоохранения».
СҰРАҚТАР БОЙЫНША БАҚЫЛАУ
Вариант 1
1.Фармациядағы коммуникациялық саясат.
2.Электронды дәріханалардың сайтының «Қонақтар кітабы» категориясындағы ақпараттың мазмұны.
Вариант 2
1.Дәрілік препараттарды жарнамалаудың әдістемелік ыңғайлары.
2.«Форум» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
Вариант 3
1.ДДҰ бекітілген дәрілік заттарды жылжытудың этикалық және ғылыми критерилері.
2.«Дәрілік заттар туралы» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
Вариант 4
1.Өздері туралы жағымды қоғамдық пікірді қалыптастыру бойынша фирманың қызметі.
2.«Медицина және фармация жзаңалықтары» категриясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
Вариант 5
1.Фирмалық стиль.
2.«Контактылы ақпарат» категриясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
Вариант 6
1.Жарнама субъектісін және жарнама мотивін анықтау.
2.«Сайт базасы бойынша дәрілік заттарды іздеу» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
Вариант 7
1.Өтімге дем беру.
2.«Прайс-парақ», «Вакансиялар» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
Вариант 8
1.Электронды дәріханалар шешетін негізгі міндеттер.
2.«Тіркеу» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
Вариант 9
1.Электронды дәріханалар сайттарының негізгі сипаттамалары және мазмұны.
2.«Жеткізу» категриясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
Вариант 10
1.Дәрілік заттардың жарнамасына қойылатын заңдылық талаптары.
2.«Дәріханалардағы дәрілік препараттарды іздеу» және «Дәріханаларда дәрілік препараттарды броньдау» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
Вариант 11
1.«Жоба туралы» катеогриясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
2.«Фирмалық стиль» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
Вариант 12
1.«Көмек» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
2.«Электронды пошта арқылы жіберу» категриясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
ТАҚЫРЫП:ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ ҰЙЫМДАРДЫҢ МАМАНДАРЫН АНЫҚТАМАЛЫҚ АҚПАРАТТАРМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ
МАҚСАТЫ
Студенттерді дәрілік заттар туралы ақпараттың негізгі бағыттарымен таныстыру.
Оқыту міндеттері –студенттерді таныстыру:
дәрілік заттар туралы ақпараттың негізгі бағыттарымен;
дәрілік заттар туралы фармацевтикалық ақпаратты жүргізу жолдарымен.
ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ
1.Фармацевтикалық қызметкерлерге арналған дәрілік заттар туралы ақпарат.
2.Медициналық қызметкерлерге арналған дәрілік заттар туралы ақпарат.
3.Тұрғындарға арналған дәрілік заттар туралы ақпарат.
ОҚЫТУ ЖӘНЕ ҮЙРЕТУ ӘДІСТЕРІ
Сұрақтар бойынша пікірталас:
Фармацевтикалық қызметкерлерге арналған дәрілік заттар туралы ақпарат.
Медициналық қызметкерлерге арналған дәрілік заттар туралы ақпарат.
Тұрғындарға арналған дәрілік заттар туралы ақпарат.
Кіші топтардағы жұмыс. Презентация:
1.Фармацевтикалық қызметкерлерге арналған ақпарат:
дәрілік заттардың болуы туралы;
жаңа дәрілік заттар туралы;
науқастарды күту бұйымдары туралы (жарыққа қарсы бандаждар).
2.Медициналық қызметкерлерге арналған ақпарат:
дәрілік заттардың болуы туралы;
жаңа дәрілік заттар туралы;
жаңадан шыққан нормативті құжаттар туралы (рецептерді жазу ережесі).
2.Тұрғындарға арналған ақпарат:
рецептсіз босатылатын дәрілік заттар туралы;
жаңадан түскен дәрілік заттар туралы;
жаңа дәрілік заттар туралы;
науқастарды күту бұйымдарын қолдану ережесі туралы.
ӘДЕБИЕТ
Негізгі:
1.Багирова В.Л. Управление и экономика фармации. – Москва: Медицина, 2004. – 716 с.
2.Лоскутова Е.Е. Управление и экономика фармации. Фармацевтическая деятельность. Организация и регулирование. – Москва: ACADEMIA, 2003. – 447 с.
3.Парновский Б.Д., Прокопишин В.И., Гордиенко Л.П., Брумарел М.Д. Основы фармацевтической информации. – Кишинев: Штиинца, 1986. – 163 с.
Қосымша:
1.Криков В.П., Прокопишин В.И. Организация и экономика фармации. – Москва: Медицина, 1999. – 624 с.
СҰРАҚТАР БОЙЫНША БАҚЫЛАУ
1.Дәрілік заттар туралы ақпараттың негізгі бағыттары.
2.Дәрілік заттар туралы ақпаратты жүргізу жолдары.
3.Тұрғындарға арналған дәрілік заттар туралы ақпарат.
4.Фармацевтикалық қызметкерлерге арналған дәрілік заттар туралы ақпарат.
5.Медициналық қызметкерлерге арналған дәрілік заттар туралы ақпарат.
6.Дәрілік заттар туралы фармацевтикалық ақпараттың маңызы
ТАҚЫРЫП:ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ ҰЙЫМДАРДЫҢ ТӘЖІРИБЕЛІК ЖҰМЫСТАРЫНДА ЖАҢА АҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ҚОЛДАНУ. ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ НАРЫҚТАҒЫ АҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖӘНЕ ЭЛЕКТРОНДЫ КОММЕРЦИЯ
МАҚСАТЫ
Студенттерді фармацевтикалық нарықтағы ақпараттық технологиялармен таныстыру.
Оқыту міндеті – студенттерді таныстыру:
дәріхана қызметіндегі ақпараттык технологиялармен таныстыру;
фармацевтикалық нарықтағы электронды коммерциямен танысу.
ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ
1.Дәріхана қызметіндегі ақпараттық технологиялар.
2.Фармацевтикалық нарықтағы электронды коммерция.
3.Электронды дәріханалардың негізгі сипаттамалары.
4.Электронды дәріханалар сайтының мазмұны.
ОҚЫТУ ЖӘНЕ ҮЙРЕТУ ӘДІСТЕРІ
Сұрақтар бойынша пікірталас:
Дәріхана қызметіндегі ақпараттық технологиялар.
Кіші топтардағы жұмыс. Презентация:
Фармацевтикалық нарықтағы электронды коммерция.
ӘДЕБИЕТ
Негізгі:
1.Багирова В.Л. Управление и экономика фармации. – Москва: Медицина, 2004. – С. 259-265.
2.Лоскутова Е.Е. Управление и экономика фармации. Фармацевтическая деятельность. Организация и регулирование. – Москва: ACADEMIA, 2003. – 447 с.
3.Парновский Б.Д., Прокопишин В.И., Гордиенко Л.П., Брумарел М.Д. Основы фармацевтической информации. – Кишинев: Штиинца, 1986. – 163 с.
СҰРАҚТАР БОЙЫНША БАҚЫЛАУ
Вариант 1
1.«Тұтынушы – тұтынушы» түсінігіне анықтама беру.
2.Дәріхана қызметіндегі ақпараттық технологиялардың ролі қандай.
Вариант 2
1.«Тұтынушы – әкімшілік» түсінігіне анықтама беру.
2.Компьютерлендірудің көмегімен шешілетін міндеттер.
Вариант 3
1.«Бизнес – әкімшілік» түсінігіне анықтама беру.
2.Автоматтандырылған басқару жүйесін таңдаудың негізгі критерилері.
Вариант 4
1.«Бизнес – тұтынушы» түсінігіне анықтама беру.
2.Автоматтандыру жүйесінің негізгі компоненттері.
Вариант 5
1.«Бизнес» түсінігіне анықтама беру.
2.Кассалық терминалға не кіретінін атап шығу.
Вариант 6
1.Интернет-қызметті ақпараттық құраушылардың көздері.
2.«Касса» автоматтандырылған жұмыс орнында орындалатын функциялар (АРМ).
Вариант 7
1.«Электронды коммерция» түсінігіне анықтама беру.
2.«Қойма» АРМ функционалдық мүмкіндіктері.
Вариант 8
1.Интернет-технологияның көмегімен фармацевтикалық нарықта ұсынылатын қызметтің түрлері.
2.Электронды құрал-жабдықтарды және арнайы бағдарламалық қамтамасыз етуді қолдану дәріхана ұйымдарына қандай мүмкіндіктерді береді?
Вариант 9
1.Электронды анықтамаларда болатын дәрілік заттар туралы ақпаратты атап шығу?
2.Интернет-технологияны қолдануда фармацевтикалық нарыққа қатысушылар үшін ашылатын мүмкіндіктер.
Вариант 10
Электронды коммерция біріктіретін бизнес-операциялар.
Интернет ресурстарына пайдаланушының қол жеткізуін жүзеге асырудың жалпы логика-лық схемасы.
ТАҚЫРЫП:ДӘРІЛІК ЗАТТАР ТУРАЛЫ КӘСІБИ АҚПАРАТТЫ ДАЙЫНДАУ, ТАРАТУ ЖӘНЕ ҚОЛДАНУ
МАҚСАТЫ
Студенттерді фармацевтикалық ақпаратқа қажеттілікті зерттеудің негізгі принциптеріне үйрету.
ОҚЫТУ МІНДЕТТЕРІ
Студенттерді таныстыру:
фармацевтикалық ақпаратқа қажеттілікті дайындау, тарату приницптерімен таныстыру;
ақпараттық қажеттіліктің қасиеттерімен таныстыру.
ӨТКІЗУ ФОРМАСЫ
Кіші топтардағы жұмыс, ситуациялық есептерді шешу.
ТАҚЫРЫП БОЙЫНША ТАПСЫРМАЛАР
1 тапсырма. Дәріханаға препаратқа жазылған рецепт түсті. Бұл дәрі қалада, ауданда жоқ, болашақта түсуі де белгісіз. Бұл жағдайда не істеу керек?
2 тапсырма. Дәрігер фармацевтикалық ақпарат кабинетіне өндірістен алынып тасталынған препаратқа сұрау салды. Ақпарат беруші не істеуі керек? Осы жағдайдағы дәрігердің ақпараттық қажеттілігінің түрін анықтаңдар.
3 тапсырма. Бір емханада екі дәрігер-терапевт қабылдау жүргізеді. Дәрігер К. «Нигедаза» препаратының қолдану тәсілі және мөлшері туралы анықтама алу үшін дәріханаға телефон соқты. Дәрігер Д. бұл препаратты ешкімге тағайындамайды. Әр дәрігердің ақпаратқа қажеттілігінің түрін атаңдар. Бұл жағдайдағы фармацевтің іс-әрекеті қандай?
4 тапсырма. Алған ақпараттық әдебиеттерді спецификалық ақпараттық қажеттіліктерін ескере отырып тұтынушылар бойынша бөлу керек:
а) Медицина қызметкерлеріне арналған ақпарат.
б) Фармацевтикалық қызметкерлерге арналған ақпарат.
в) Тұрғындарға арналған ақпарат.
5 тапсырма. Ақматы қаласының ЕАҰ-ғы ақпаратты тұтынушыларды маңызды кәсіби белгілері бойынша (дәрігерлердің мамандануы) топтау. Мәліметтерді жұмыс дәптерінде орындау керек.
1. Келесідей бөлімдері бар көп профильді арухана:
а) терапевтикалық;
б) кардиологиялық;
в) хирургиялық;
г) пульманологиялық;
д) гастрологиялық.
2. Келесі мамандардың кабинеттері жұмыс істейтін емхана:
а) терапевтикалық;
б) кардиоревматологиялық;
в) жасөспірімдерге қызет көрсететін кабинет;
г) эндокринологиялық;
д) хирургиялық;
е) урологиялық;
ж) көз аурулары;
з) неврологиялық (психиатриялық).
3. Стоматологиялық емхана, кабинеты:
а) терапевтикалық;
б) хирургиялық;
в) протездік.
4. Дәрігерлік денсаулық пункті.
5. Фельдшерлік-акушерлік пункт.
6. Дәрігерлік-косметологиялық кабинет.
№№ п/п Кәсіби белгілері (дәрігерлердің мамандануы) Осы ақпаратты тұтынушы бар ЕАҰ, бөлімін немесе кабинетін көрсете отырып
1. Дәрігер-терапевт 2. Дәрігер терапевт-стоматолог 3. Кардиолог 4. Хирург 5. Гастроэнтеролог 6. Пульманолог 7. Уролог 8. Окулист 9. Невропатолог 10. Ортопед 11. Фельдшер-акушер 12. Косметолог 6 тапсырма. № 1 емхананың асқазан, бауыр, өт жолдарының және гипертониялық аурулармен ауыратын пациенттердің 400 ауру тарихын талдау нәтижесінде келесіні көрсетті: 375 жағдайдың 54%-да дәрігер дәріні қабылдау уақытын көрсетпеген (өт шығаратын дәрілік заттар). 266 тағайындаудың (асқазанның ойық жарасы) 34 жағдайында (8%) дәрілік затты қабылдау туралы нұсқау берілген. Мөлшерін жоғарылату жағдайлары бар.
Тапсырмада берілген статистикалық мәліметтерге талдау жүргізіңдер. № 1 емханада дәрілік терапияны жетілдіру, жақсарту үшін информатор қандай іс-шараларды жүргізу қажеттігін көрсетіңдер. Ақпаратқа қажеттіліктің түрін анықтаңдар.
7 тапсырма. Әрбір дәрілік заттың пайдалану пайызын анықтаңдар және оларды пайдалану тиімділігіне талдау жүргізіңдер. Қорытынды жасаңдар.
Анықталған диагнозға байланысты қаланың ЕАҰ Р., К. және Н. Дәрігер-терапевтерінің дәрілік заттарды тағайындауына салыстырмалы сипаттама (диагнозы – бронхит және жедел бронхиолит).
Шифр ДЗ ДЗ атауы ДЗ дәрігердің тағайындау жиілігі
Р. К. Н.
абс. % абс. % абс. %
62085 Олететрин (табл. 125 000 ЕД № 13) 20 32 20 61014 Стрептомицин сульфаты (стерильді ұнтақ, 1 000 000 ЕД фл.) 16 31 16 65063 Эритромицин (табл. 100 000 ЕД № 10 бума) 17 3 17 67011 Сульфадиметоксин (табл. 0,5 № 10) 28 13 28 67056 Сульфадимезин (табл. 0,5 № 10) 9 43 9 66019 Норсульфазол (табл. 0,3 № 10) 10 47 10 65062 Олеандомицин фосфаты (табл. 125 000 ЕД № 12) 32 1 – 25036 Құрамында термопсисі бар жөтелге қарсы микстура 20 2 20 6079 Оксацилин натрий тұзы (капсулада 0,26 № 10 труб) 48 – – Өзге де дәрілік заттар 65 9 9 БАРЛЫҒЫ: 271 181 111 ТАРАТУ МАТЕРИАЛЫ

Дәрілік заттар туралы ақпараттың мазмұны оның кімге арналғанына байланысты болады. Тұтынушыға байланысты ол 3 топқа бөлінеді:
1. Медицина қызметкерлеріне арналған ақпарат.
2. Фармацевтикалық қызметкерлерге арналған ақпарат.
3. Тұрғындарға арналған ақпарат.
Дәрігерлер үшін келесі ақпараттардың маңызы зор: препараттың әсер ету механизмі, енгізу тәсілі, мөлшері, басқа препараттармен бір уақытта қолдану мүмкіндігі, препараттың әсеріне клиникалық байқау жүргізу, жанама әсері, сиымсыздығы, дәрілік заттардың аналогы, әсері бойынша ұқсас препараттарға салыстырмалы сипаттама, бағасы және т.б.
Фармацевтикалық қызметкерлерді жарамдылық мерзімі, дәрідік затты қабылдау тәртібі, теріс жанама әсері, фармакотерапия кезіндегі рационалды диета, фармацевтикалық сиымсыздықтары, дәрілік қалыптарды дайныдау және талдау технологиясы, сақтау спецификасы және босату тәртібі, препараттың шығарылу формасы, бағасы, нормативті-техникалық құжаттары, дәрілік заттардың номенклатурасындағы өзгерістер туралы мәліметтер қызықтырады.
Номенклатурада бар барлық препараттар туралы мәліметтер қажет болатын фармацевтикалық қызметкерлерден айырмашылығы, дәрігерлерге олардың мамандануы және жұмыс профиліне байланысты белгілі бір фармакотерапевтикалық топтардың дәрілік заттары туралы ақпаратты беру керек. Мысалы, дәрігер-педиатрларға педиатрияда қолданылатын дәрілік заттар туралы ақпарат қажет, ең алдымен микробқа қарсы, паразиттерге қарсы, антигистаминді, бронхолитикалық, қақырық түсіретін және т.б. дәрілік препараттар туралы. Дәіргер-онкологтар үшін ең алдымен қатерлі емдеу үшін қолданылатын дәрілік заттар, ісікті емдеуде қолданылатын гормональды және ферментті препараттар, сонымен бірге диагностикалық заттар туралы ақпараттар маңызды. Дәрігер-психневрологтар ең алдымен нейролептиктер, транквилизаторлар, седативті заттар туралы мәліметтерді қажет етеді.
Тұрғындарға арналған ақпарат тағайындалған дәріні тез алуды қамтамасыз етуі және дәріні бақылаусыз қолдануды болдырмауға бағытталуы керек, сонымен бірге дәріні үй жағдайында сақтау және қабылдау тәртібі туралы, дәрілік терапия кезіндегі қажетті диета туралы мәліметтер беруі керек.
Дәрілік заттардың жоғарыда аталған барлық аспектілері бойынша медицина және дәріхана қызметкерлерін нақты оперативті мәліметтермен қамтамасыз ету мақсатында фармацевтикалық ақпарат қызметінің бөлімшелеріндегі ақпаратты-анықтама қорында (ААҚ-СИФ) болатын барлық ақпарат көздерін қолдану керек.
Ақпараттық іздеудің мақсаты – әрбір тұтынушыға олардың алдына қойған міндеттерін ұтымды шешуге мүмкіндік беретін ақпаратты беру.
Бұл мақсатқа жету үшін ақпаратқа қажеттілікті анықтаудың әртүрлі әдістері ұсынылады.
ӘДЕБИЕТ
Негізгі:
1.Багирова В.Л. Управление и экономика фармации. – Москва: Медицина, 2004. – 716 с.
2.Лоскутова Е.Е. Управление и экономика фармации. Фармацевтическая деятельность. Организация и регулирование. – Москва: ACADEMIA, 2003. – 447 с.
3.Парновский Б.Д., Прокопишин В.И., Гордиенко Л.П., Брумарел М.Д. Основы фармацевтической информации. – Кишинев: Штиинца, 1986. – С. 60-78.
Қосымша:
1.Криков В.П., Прокопишин В.И. Организация и экономика фармации. – Москва: Медицина, 1999. – 624 с.
СҰРАҚТАР БОЙЫНША БАҚЫЛАУ
Вариант 1
1.Ақпаратқа қажеттілік туралы түсінік.
2.Медицина қызметкерлерінің дәрілік заттар туралы ақпаратқа қажеттілігін зерттеудің мақсаты.
Вариант 2
1.Ақпаратты тұтынушылардың жіктелуі.
2.АҚ өзара байланысы және өзара тәуелділігі.
Вариант 3
1.Ақпаратты тұтынушыларды біріктіру белгілері.
2.АҚ зерттеу әдістері: анкеталау; интервью жүргізу; рецептураны зерттеу.
Вариант 4
1.Ақпараттық қажеттіліктер туралы мәселелерді шешудегі медициналық және фармацевтикалық органдардың ролі.
2.АҚ негізгі қасиеттері: әмбебаптығы; тұрақтылығы; динамизм; ескіруі; объективтілігі; субъективтілігі.
Вариант 5
1.Тұтынушыларға байланысты дәрілік заттар туралы ақпарат қандай топтарға бөлінеді.
2.Мәліметтер банкін құру (оперативті бөлімі, архив).
Вариант 6
1.Медициналық қызметкерлерге арналған ақпараттың мазмұны.
2.Ақпараттық қажеттіліктің құрылымы.
Вариант 7
1.Фармацевтикалық қызметкерлерге арналған ақпараттың мазмұны.
2.Ақпараттық қажеттіліктің тұрақтылығы. Ақпараттық қажеттіліктің динамизмі (өзгергіштігі).
Вариант 8
1.Тұрғындарға арналған ақпараттың мазмұны.
2.Ақпараттық қажеттіліктің тұрақтылығы. Ақпараттық қажеттіліктің динамизмі (өзгергіштігі).
ТАҚЫРЫП:ДӘРІЛІК ЗАТТАРДЫ ЖАРНАМАЛАУДАҒЫ МӘСЕЛЕЛЕР. ДӘРІЛІК ЗАТТАРДЫ ЖАРНАМАЛАУДЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК ЫҢҒАЙЛАРЫ. ҚР ЖАРНАМА ТУРАЛЫ ЗАҢЫ.
МАҚСАТЫ
Студенттерді дәрілік заттарды жарнамалау туралы заңымен тансытыру
ҮЙРЕТУ МІНДЕТТЕРІ
Студенттерді ҚР ДЗ жарнамалау туралы заңымен таныстыру.
Студенттерді ақпаратты аналитикалық-синтетикалық өңдеуге үйрету.
ӨТКІЗУ ФОРМАСЫ
Жұптасып жұмыс істеу, тапсырмаларды орындау, оқытушымен бірге сабақ тақырыбы бойынша сұрақтарды талқылау.
ТАҚЫРЫП БОЙЫНША ТАПСЫРМАЛАР
1 тапсырма. Ақпараттық құжаттардың жіктелуін және оларға не жататынын схема түрінде көрсету.
2 тапсырма. Ақпаратты аналитикалық-синтетикалық өңдеудің негізгі түрлерін және оның анықтамасын жазбаша көрсетіңдер, мысалдар келтіріңдер.
3 тапсырма. Төменде көрсетілген препараттарға аннотация құрастырыңдар: 1) анальгин таблеткасы; 2) ацетилсалицил қышқылы; 3) аллохол; 4) алмагель; 5) ависан; 6) бензилпенициллин; 7) бруфен таблеткасы; 8) бутадион таблеткасы; 9) валидол таблеткасы; 10) вольтарен табллеткасы; 11) димедрол таблеткасы; 12) дибазол таблеткасы; 13) изониазид таблеткасы; 14) корвалол таблеткасы; 15) никодин таблеткасы.
4 тапсырма. 4-буындағы анетибиотиктер – цефалоспориндер тобы бойынша реферат құрастыру: 1) цефапим; 2) цефапиром.
5 тапсырма. Шолу құрастыру: 1) сульфаниламид препараттары; 2) жүрек гликозидтері; 3) фторхинолан препараттары (әртүрлі химиялық құрылымдағы микробқа қарсы заттары – ципрофлоксацин, норфлоксацин, пефлоксацин, ломефлоксацин, офлоксацин немесе таривид, левофлоксацин немесе левозин және басқалары; 4) опиоидты анальгетиктер; 5) орталық әсері бар анальгетикалық белсенділігі бар опиоидты емес препараттар; 5) гликозидті емес кардиотоникалық заттар.
ТАРАТУ МАТЕРИАЛЫ
Ақпарат жүйесіне оқиғаларды және фактілерді тіркейтін мәліметтерді алу, бекіту, сақтау және өңдеу, сонымен бірге біріншілік ақпаратты логикалық өңдеу нәтижесінде алынған жаңа ақпаратты жасау, сақтау және беру кіреді.
Ақпаратты іздеу әдістері
Ғылыми әдебиет ғылымның әлеуметтік механизмінің алынбас бөлігі, ғылыми коммуникация жүйесінің маңызды компоненті болып табылады. Оның жай-күйі және сандық көрсеткіштері бойынша ғылым саласының даму деңгейі, оның қандай да бір елде қол жеткізен табыстары туралы айтуға болады. Ғылыми әдебиеттің дамуын сипаттайтын барынша маңызды заңдылықтарға басылымдардың өсуі, ескіруі және бөлінуі жатады. Ғылыми әдебиеттің негізгі элементі ғылыми құжат болып табылады.
Ғылыми құжат деп қандай да бір тәсілдермен ғылыми мәліметтер немесе ғылыми ақпарат бекітілген (жазылған) материалды тасушының ғылыми негізделген бір түрі аталады, ғылыми құжатта міндетті түрде ол қай жердк және қашан құрылғанын хабарлайтын көрсеткіші болуы керек.
Жарияланған және жарияланбаған ғылыми құжаттардың жиынтығын деректі ақпараттар ағыны деп атау қабылданған (ДИП-ДАА).
Ақпараттық құжаттар біріншілік және екіншілік болып бөлінеді.
Негізінен жаға ғылыми мәліметтер немесе белгілі идеялар мен фактілердің жаңаша тұжырымдамалары көрсетілген құжаттар мен басылымдар біріншілік болып саналады. Біріншілік құжаттар мен басылымдарға кітаптардың басым көпшілігін, мерзімдік басылымдарды, техникалық басылымдардың арнайы түрлерін, ғылыми-техникалық есептерді, диссертацияларды, ақпараттық карталарды, жарияланбағандардан – жинақталған қолжазбалар мен ғылыми-зерттеу есептерін жатқызуға болады.
Екіншілік құжаттарды ақпараттың біріншілік көздерін аналитикалық-синтетикалық өңдеу нәтижесінде алады. Екіншілік құжаттарға рефераттар, шолу статьялары, библиогра-фиялық карточкалар, аннотациялар, авторефераттар, анықтама әдебиеттері жатады.
Белгілі бір тақырып бойынша ақпараттық құжаттарды алуға қойлыатын талаптар іздеу жазбасы деп аталады, ал құжаттардың барлық жиынтығы – ақпараттық массив. Іздеу жазбасына сәйкес келетін ақпараттық массив құжаттары релевантты құжаттар деп аталады. Ақпараттық іздеуге келесідей талаптар қойлыады: барлық релевантты құжаттарды алу; іздеу жазбасына сәйкес келмейтін құжаттарды беруді болдырмау; іздеу поцедурасына аз уақытты жұмсау.
Ақпаратты аналитикалық-синтетикалық өңдеу
Ғылыми-ақпараттық қызмет сферасында жүзеге асырылатын ғылыми құжаттар мен ақпараттарды аналитикалық-синтетикалық өңдеудің негізгі түрлері: библиографиялық сипаттау; индекстеу; аннотациялау және рефераттау; аударма; әдебиет шолуларын құрастыру.
Белгілі бір ереже бойынша қандай да құжат туралы мәліметтер тізімін құрастыру нәтижесі мен процесі библиографиялық сипаттау деп аталады, ол осы құжатты идентификациялайды және көптеген басқа құжаттардың арасынан табуға мүмкіндік береді. Басылым шығармаларының библиографиялық сипаттаулары 7.1-76 МСТ-мен регламенттелген.
Жиі кездесетін библиографиялық сипаттауларға мысал келтірейік.
Баяндамалардың, сөйлеулердің сипаттамасы:
Блохин Н.Н. Медициналық ғылымның даму тенденциясы: КСРО МҒА-ның сессиясындағы баяндама // Мед. газ. 1980, 28 қараша. Қысқ. басылған.
Съездер, конференциялар, симпозиумдардың материалдарының сипаттамасы:
Ғылыми медициналық ақпараттың тиімділігін жоғарылату жолдары: Жалпыодақ. Ғылыми конф. баянд. тез. (Киев, 15-17 қараша, 1977 ж.) // Москва: ВНИИМИ, 1977. – 164 б.
Қоғамдық ғылымдар шығармаларының сипаттамасы:
Маркс К. Жұмысшы табы // Маркс К.,Энгельс Ф. Шығ. 2-басыл. Т. 9. Б. 479-482.
Кітаптың сипатаулары:
Ғылыми медициналық ақпараттың негіздері / КСРО МҒА-ның мүше-корр. Ю.А. Лисициннің жетекш. – Москва: Медицина, 1979. – 250 б.
Мақалалардың сипатаулары:
Тенцова А.И., Мошкова Л.В., Семенова Т.Д. Дәрілік заттар туралы ақпараттық қажеттіліктер // Фармация. 1983. № 6. Б. 5-8.
Авторефераттардың сипаттауы:
Алексеева Л.М. Ғылыми медициналық ақпарат жүйесіндегі фармацевтикалық профильдегі мамандарды ақпаратпен қамтамасыз ету: Автореф. фарм. ғыл. канд. ....... дис. - Москва, 1983. – 23 б.
Құжаттарды іздеуді және сипаттауды унификациялау үшін ақпараттық тілдерді қолданады, онда жіктеме түсініктері, терминдер, символдар бар және ақпараттық тілдердің біршама мөлшері жасалған. Кітапханада, мерзімдік басылым әдебиеттерінде, реферативті журналдарда ақпараттық материалдарды іздеу кезінде фармацевтикалық қызметкерлерге қажетті болатын олардың негізгілерімен таныстырамыз (Универсальды ондық жіктелу – УДК, алфавиттік-пәндік және жүйелік каталогтар және т.б.). Библиографиялық сипаттаулар ақпараттық тілдің көмегімен құжаттарды жіктеу (индекстеу) үшін негіз болып табылады.
Құжаттарды аналитикалық-синтетикалық өңдеудің келесі тәсілі индекстеу болып табылады – ақпараттық-іздеу тілдерінде қолданылатын терминдерде құжаттың маңызды тақырыбын немесе пәнін көрсету процесі. Қандай да құжаттың негізгі мазмұнын сипатау ақпаратты-іздеу тілінде іздеу бейнесі деп аталады. Құжаттардың іздеу бейнесі ретінде жіктеу индекстері, пәндік тақырыпшалар немесе негізгі сөздер (дескрипторлар) болады.
Аннотациялау – бұл ғылыми құжатты өңдеу процесі (көп жағдайда біріншілік құжатты), ол өңделген құжаттың мазмұны, оның ресімделуі және шығуы туралы қысқаша мәліметтерді алуға мүмкіндік береді.
Аннотация (7.0-77 МСТ-на сәйкес) – мазмұны, қолданылуы, формасы және басқа да ерекшеліктері тұрғысынан баспа шығармаларының (олардың жиынтығының немесе бөліктерінің) қысқаша сипаттамасы. Аннотацияның орташа көлемі – 500 баспа белгісі.
Мазмұны және мақсатты қолданылуы бойынша аннотациялар ақпараттық және ұсыныстық болып бөлінеді. Ақпараттық аннотациялар құжат тақырыбын ашады және ол туралы қандай да бір мәліметтерді хабарлайды, бірақ оның сынау бағасын бермейді; ұсыныстық аннотацияларда тұтынушылардың белгілі бір категорияларына жарамдылық көзқарасы тұрғысынан құжаттың бағасы беріледі.
Үлкен көлемдегі аннотацияның бір түрі дәрілік препаратқа инструкция, онда келесідей бөлімдер болады:
Препараттың аты (орыс және латын тілдерінде).
Синонимдері.
Қолдануға көрсетілімдер.
Фармакологиялық қасиеттері.
Қолдану тәсілі және мөлшері.
Жанама әсерлері.
Шығарылу формасы, сақтау тәсілі, бағасы.
Рефераттау – бұл ғылыми құжатты өңдеу процесі (көп жағдайда біріншілік құжатты), нәтижесінде қысқа, бірақ салыстырмалы түрде нақты фактографиялық ақпаратты алады.
Реферат деп біріншілік құжаттың (немесе оның бөлігінің) негізгі нақты мәліметтері және қорытындылары берілген қысқартылған мазмұндамасы айтылады. Рефератқа біріншілік құжатта болатын ақпараттың барынша көп мөлшері кіру керек. Реферат мәтінінің баспа белгілерінедегі орташа көлемі: 500 – ескертпелер мен қысқа хабарламалар үшін, 1000 – мақалалар, патенттердің басым көпшілігі үшін, 2500 – көп көлемдегі құжаттар үшін.
Жеке жағдайларда реферат формасы арнайы құжаттарда регламенттеледі. Мысалы, «Орындалған ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға рефератты құрастыру және ресімдеу бойынша «Әдістемелік нұсқау» бар.
Шолу дегеніміз синтезделген мәтін, онда белгілі бір сұрақтың жиынтық сипаттамасы беріледі. Және де ол үшін осы мақсатқа таңдалып алынған көптеген біріншілік құжаттың ішінен алынған ақпарат қолданылады. Шолудың үш негізгі типі болады: библиографиялық, реферативтік және аналитикалық.
Библиографиялық шолуда белгілі бір уақытта пайда болған немесе қандай да бір белгілерімен біріктірілген біріншілік құжаттардың сипаттамасы беріледі.
Реферативтік шолу бастапқы біріншілік құжатта қарастырылған сұрақтардың жинақ сипаттамасын келтірілген ақпараттарға сын көзбен бағалаусыз береді.
Аналитикалық шолуда бастапқы біріншілік ақпарат құжаттарында келтірілген ақпараттарға жан-жақты талдау, оның аргументтелген бағасы және ос ыақпаратты қолдану бойынша негізделген ұсыныстар беріледі. Аналитикалық шолу кей жағдайларда критикалық шолулар деп аталады.
Кітапхана каталогтарының жіктелуі
Құжаттарды унификациялау және іздеу үшін ақпаратты тілдер қолданылады, онда жіктеу түсініктері, терминдер, символдар болады. Ақпараттық тіл құралы арқылы әрбір құжаттың сипаттамасы беріледі, ол ақпараттық массивтен релевантты құжаттарды бөлуге мүмкіндік береді.
Фармацевтикалық ақпарат саласында маманданатын фармацевтер үшін қажетті ақпараттық тілдерге тоқталамыз.
Белгілі бір тақырып бойынша алфавиттік-пәндік каталогты құру үшін алдымен осы салаға жататын ақпараттық құжаттарға жіктеу жүргізіледі. Жіктеу кезінде түзілген әрбір рубрикаға белгілі бір ат беріледі (мысалы: «Жағылмалар», «дәрілердің сапасын бақылау»). Рубрика атауларының алфавиттік тізімі бақыланатын сөздікті құрайды. Осыдан кейін әрбір кіретін ақпаратты құжат бір немесе бірнеше рубрикаларға жатады. Мысалы, «дәріхана шығын айналымының деңгейін зерттеу» келесі рубрикаларға жатқызылуы керек «Дәріхана», «Шығын айналымы», «Экономикалық талдау» және т.б. Кіретін құжаттардың библиографиялық сипаттаулары өздері тиісті болатын әрбір рубрика бойынша сақталады .
Сирек кездесетін тақырыптық құжаттарды іздеу үшін ұтымды бақыланатын сөздікті құрастыру күрделілігі, алфавиттік-заттық каталогты жүйелі түрде кеңейту және қарастырып отыру қажеттігі (жаға ғылыми терминдер, түсінікте, зерттеу объектілері пайда болғанда) олармен жұмыс істеуді қиындатады.
Жүйелі каталогтың бақыланатын сөздігі ұқсас құжаттарды бөлімдерге біріктіретін, әрі қарай оларды рубрикаларға және подрубрикаларға бөлетін жіктеу жүйесі болып. Мысалы, «Дәрілік қалыптар» жүйелі каталогында «Жағылма» бөлімі болуы мүмкін және ол келесі рубрикаларға бөлінеді «Жағылмаларды дайындау», «Жағылмалардың тұрақтылығы» және т.б. Жүйелі каталогты пайдалануды жеңілдету үшін барлық бөлімдері, рубрикалары және подрубрикалары көрсетілген алфавитті тізім қосымша беріледі. Жүйелі каталогтың бөлімдерін қалыптастыру кезінде УОЖ (УДК) кестелері қолданылады.
УОЖ (УДК) – көптеген елдерде қолданылатын халықаралық жүйе. ҚР-да жаратылыстану ғылымдары мен техника саласындағы барлық әдебиеттер УОЖ индексімен шығарылады. УОЖ-ны дамыту және жетілдіру Құжаттардың халықаралық федерациясының (МФД). Федерация тұрақты түрде арнайы басылымдарды шығарып тұрады «Ұсыныстар жобасы және ұсыныстар», онда УОЖ үшін жаңа түсініктер және қолданыстағыларға енгізілген өзгерістер беріледі.
УОЖ-де білімнің барлық салаларының жиынтығы 10 класқа бөлінеді:
О – Жалпы бөлім.
1 – Философия.
2 – Дін.
3 – Қоғамдық ғылымдар. Құқық. Басқару.
4 – Еркін индекс.
5 – Математика. Жаратылыстану ғылымдары.
6 – Қолданбалы білімдер. Медицина. Техника.
7 – Өнер. Қолданбалы өнер. Ойындар. Спорт.
8 – Филология. Тілтану. Көркемдік әдебиет.
9 – Өлкетану. География. Өмірбаяндар. Тарих.
УОЖ класстары бөлудің ондық принципі бойынша 10 бөлімге жіктеледі, олардың әрқайсысы 10 бөлімшені құра алады және т.б. УОЖ-ның сандық белгіленуі индекс деп аталады.
Иллюстрация ретінде индекстердің жіктелу бөлінулерін келтірейік:
6 – Қолданбалы білім. Медицина. Техника.
61 – Медицина.
615 – Дәрітану. Жалпы фармакология. Жалпы терапия. Токсикология.
615.2 –Негізгі әсері бойынша топталған дәрілік заттар (индексті оқу ыңғайлы болу үшін үш саннан кейін нүкте қойылады).
515.212 – Ауруды басатын және ыстықты төмендететін заттар.
615.212.7 – Тәуелділікті тудыратын ауруды басатын заттар. Есірткі заттар.
УОЖ-мен жұмыс істеген кезде жіктелетін құжаттар үшін индекстерді комбинациялық құру мүмкіндігінің маңызы зор, оған математикалық белгілерді қолдану арқылы қол жеткізіледі:
11. Фармацевтикалық ақпарат.
11.1.Фармацевтикалық әдебиет (фармакопея, мануалдар, анықтамалар, оқулықтар, оқу бағдарламалары, диссертациялар, журналдар).
11.2.Фармацевтикалық конгресстер, съездер, конференциялар, симпозиумдар.
11.3.Ақпаратты-іздеу жүйелері.
11.4.Дәрілік заттар туралы ақпарат (дәрілік заттарға аннотация, дәрілік заттың әсеріне клиникалық бақылаулар туралы мәліметтер).
11.5.тәжірибе алмасу.
11.6.Тақырыптық шолулар. Рецензиялар, сын және библиография. Хроника.
Ақпаратты іздеу жүйесі деп ақпаратты тілдердің, ақпаратты іздеу мен техникалық құралдардың, өңдеу ережелерінің жиынтығын айтады, олар осы процестерді орындалуын қамтамасыз етеді.
Техникалық құралдар бойынша АІЖ автоматтандырылған (ЭЕМ қолдану арқылы) және қол айналысы болып бөлінеді. Дәрілік заттар туралы ақпарат келесі бөлімдерді қамтиды:
дәрілік заттың орысша және латынша атаулары, халықаралық патенттелмеген және химиялық атаулары, сонымен бірге синонимдері;
дәрілік заттардың номенклатурасындағы өзгеріс;
дәрілік заттардың өндірісін, бақылауын және медиицналық қолданылуын регламенттейтін құжаттар;
дайын дәрілік заттардың құрамы және шығарылу формасы;
дәрілік заттардың физикалық-химиялық қасиеттері;
дәрілік заттардың сапасын бақылау әдістері;
қолдануға көрсетілімдері, қарсы көрсетілімдері, жанама әсерлері, қолдану тәсілдері және мөлшерлерін қоса дәрілік заттардың клиникалық қолданылуы;
дәрілік заттардың сақталуы;
дәрілік заттардың сиымсыздығы және басқа препараттармен өзара әсерінің түрлері;
дәрілік заттармен жабдықтаушылар;
дәрілік заттар туралы ақпаратты беретін әдебиет, ресми ақпарат көздері.
Ақпараттық қажеттіліктері бойынша барлық абоненттер ұжымдық және жеке болып бөлінеді. Шешілетін міндеттердің сипатын, білімін, жұмыс орындарын ескере отырып ОАИПС «Лекарство» тобының абоненттері келесідей топтарға бөлінген: басқару аппараты, дәріханалық ұйымдар, емдеу алдын алу ұйымдары, ҒЗИ. Жеке абоненттер де лауазымдық жағдайы және кәсіби принциптері бойынша бөлінген (фармацевтер, дәрігерлер және т.б.). Осы көрсетілген мамандарды ақпаратпен қамтамасыз ету бюллетеньдерді шығару, шолуларды, экспресс-ақпараттарды дайындау арқылы жүзеге асыру жоспарланған.
Ақпараттық материалдарды тұтынушыларға оперативті және толық жеткізу үшін министрліктің ақпартты есептеу орталықтарына мәліметтер базасын электронды тасығыштарда жеткізу қапрастырылған және ол әрі қарай тираждармен басылып шығарылады.
ӘДКБИЕТ
Негізгі:
1.Багирова В.Л. Управление и экономика фармации. – Москва: Медицина, 2004. – 716 с.
2.Лоскутова Е.Е. Управление и экономика фармации. Фармацевтическая деятельность. Организация и регулирование. – Москва: ACADEMIA, 2003. – 447 с.
3.Парновский Б.Д., Прокопишин В.И., Гордиенко Л.П., Брумарел М.Д. Основы фармацевтической информации. – Кишинев: Штиинца, 1986. – 162 c.
Қосымша:
1.Криков В.П., Прокопишин В.И. Организация и экономика фармации. – Москва: Медицина, 1999. – 624 с.
ТАҚЫРЫП:ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ КӘСІБИ АҚПАРАТТЫ ТАРАТУ ЖҮЙЕЛЕРІ
МАҚСАТЫ
Студенттерді дәрілік заттар туралы ақпаратты жинау, өңдеу, сақтау және тарату әдістеріне үйрету.
ҮЙРЕТУ МІНДЕТТЕРІ
Студенттерді ғылыми ақпарат көздерімен таныстыру.
Студенттерді ақпаратты аналитикалық-синтетикалық өңдеуге үйрету.
ӨТКІЗУ ФОРМАСЫ
Жұптасып жұмыс істеу, тапсырмаларды орындау, оқытушымен бірге сабақ тақырыбы бойынша сұрақтарды талқылау.
ТАҚЫРЫП БОЙЫНША ТАПСЫРМАЛАР
1 тапсырма. Ақпараттық құжаттардың жіктелуін және оларға не жататынын схема түрінде көрсету.
2 тапсырма. Ақпаратты аналитикалық-синтетикалық өңдеудің негізгі түрлерін және оның анықтамасын жазбаша көрсетіңдер, мысалдар келтіріңдер.
3 тапсырма. Төменде көрсетілген препараттарға аннотация құрастырыңдар: 1) анальгин таблеткасы; 2) ацетилсалицил қышқылы; 3) аллохол; 4) алмагель; 5) ависан; 6) бензилпенициллин; 7) бруфен таблеткасы; 8) бутадион таблеткасы; 9) валидол таблеткасы; 10) вольтарен табллеткасы; 11) димедрол таблеткасы; 12) дибазол таблеткасы; 13) изониазид таблеткасы; 14) корвалол таблеткасы; 15) никодин таблеткасы.
4 тапсырма. 4-буындағы анетибиотиктер – цефалоспориндер тобы бойынша реферат құрастыру: 1) цефапим; 2) цефапиром.
5 тапсырма. Шолу құрастыру: 1) сульфаниламид препараттары; 2) жүрек гликозидтері; 3) фторхинолан препараттары (әртүрлі химиялық құрылымдағы микробқа қарсы заттары – ципрофлоксацин, норфлоксацин, пефлоксацин, ломефлоксацин, офлоксацин немесе таривид, левофлоксацин немесе левозин және басқалары; 4) опиоидты анальгетиктер; 5) орталық әсері бар анальгетикалық белсенділігі бар опиоидты емес препараттар; 5) гликозидті емес кардиотоникалық заттар.
ТАРАТУ МАТЕРИАЛЫ
Ақпарат жүйесіне оқиғаларды және фактілерді тіркейтін мәліметтерді алу, бекіту, сақтау және өңдеу, сонымен бірге біріншілік ақпаратты логикалық өңдеу нәтижесінде алынған жаңа ақпаратты жасау, сақтау және беру кіреді.
Ақпаратты іздеу әдістері
Ғылыми әдебиет ғылымның әлеуметтік механизмінің алынбас бөлігі, ғылыми коммуникация жүйесінің маңызды компоненті болып табылады. Оның жай-күйі және сандық көрсеткіштері бойынша ғылым саласының даму деңгейі, оның қандай да бір елде қол жеткізен табыстары туралы айтуға болады. Ғылыми әдебиеттің дамуын сипаттайтын барынша маңызды заңдылықтарға басылымдардың өсуі, ескіруі және бөлінуі жатады. Ғылыми әдебиеттің негізгі элементі ғылыми құжат болып табылады.
Ғылыми құжат деп қандай да бір тәсілдермен ғылыми мәліметтер немесе ғылыми ақпарат бекітілген (жазылған) материалды тасушының ғылыми негізделген бір түрі аталады, ғылыми құжатта міндетті түрде ол қай жердк және қашан құрылғанын хабарлайтын көрсеткіші болуы керек.
Жарияланған және жарияланбаған ғылыми құжаттардың жиынтығын деректі ақпараттар ағыны деп атау қабылданған (ДИП-ДАА).
Ақпараттық құжаттар біріншілік және екіншілік болып бөлінеді.
Негізінен жаға ғылыми мәліметтер немесе белгілі идеялар мен фактілердің жаңаша тұжырымдамалары көрсетілген құжаттар мен басылымдар біріншілік болып саналады. Біріншілік құжаттар мен басылымдарға кітаптардың басым көпшілігін, мерзімдік басылымдарды, техникалық басылымдардың арнайы түрлерін, ғылыми-техникалық есептерді, диссертацияларды, ақпараттық карталарды, жарияланбағандардан – жинақталған қолжазбалар мен ғылыми-зерттеу есептерін жатқызуға болады.
Екіншілік құжаттарды ақпараттың біріншілік көздерін аналитикалық-синтетикалық өңдеу нәтижесінде алады. Екіншілік құжаттарға рефераттар, шолу статьялары, библиогра-фиялық карточкалар, аннотациялар, авторефераттар, анықтама әдебиеттері жатады.
Белгілі бір тақырып бойынша ақпараттық құжаттарды алуға қойлыатын талаптар іздеу жазбасы деп аталады, ал құжаттардың барлық жиынтығы – ақпараттық массив. Іздеу жазбасына сәйкес келетін ақпараттық массив құжаттары релевантты құжаттар деп аталады. Ақпараттық іздеуге келесідей талаптар қойлыады: барлық релевантты құжаттарды алу; іздеу жазбасына сәйкес келмейтін құжаттарды беруді болдырмау; іздеу поцедурасына аз уақытты жұмсау.
Ақпаратты аналитикалық-синтетикалық өңдеу
Ғылыми-ақпараттық қызмет сферасында жүзеге асырылатын ғылыми құжаттар мен ақпараттарды аналитикалық-синтетикалық өңдеудің негізгі түрлері: библиографиялық сипаттау; индекстеу; аннотациялау және рефераттау; аударма; әдебиет шолуларын құрастыру.
Белгілі бір ереже бойынша қандай да құжат туралы мәліметтер тізімін құрастыру нәтижесі мен процесі библиографиялық сипаттау деп аталады, ол осы құжатты идентификациялайды және көптеген басқа құжаттардың арасынан табуға мүмкіндік береді. Басылым шығармаларының библиографиялық сипаттаулары 7.1-76 МСТ-мен регламенттелген.
Жиі кездесетін библиографиялық сипаттауларға мысал келтірейік.
Баяндамалардың, сөйлеулердің сипаттамасы:
Блохин Н.Н. Медициналық ғылымның даму тенденциясы: КСРО МҒА-ның сессиясындағы баяндама // Мед. газ. 1980, 28 қараша. Қысқ. басылған.
Съездер, конференциялар, симпозиумдардың материалдарының сипаттамасы:
Ғылыми медициналық ақпараттың тиімділігін жоғарылату жолдары: Жалпыодақ. Ғылыми конф. баянд. тез. (Киев, 15-17 қараша, 1977 ж.) // Москва: ВНИИМИ, 1977. – 164 б.
Қоғамдық ғылымдар шығармаларының сипаттамасы:
Маркс К. Жұмысшы табы // Маркс К.,Энгельс Ф. Шығ. 2-басыл. Т. 9. Б. 479-482.
Кітаптың сипатаулары:
Ғылыми медициналық ақпараттың негіздері / КСРО МҒА-ның мүше-корр. Ю.А. Лисициннің жетекш. – Москва: Медицина, 1979. – 250 б.
Мақалалардың сипатаулары:
Тенцова А.И., Мошкова Л.В., Семенова Т.Д. Дәрілік заттар туралы ақпараттық қажеттіліктер // Фармация. 1983. № 6. Б. 5-8.
Авторефераттардың сипаттауы:
Алексеева Л.М. Ғылыми медициналық ақпарат жүйесіндегі фармацевтикалық профильдегі мамандарды ақпаратпен қамтамасыз ету: Автореф. фарм. ғыл. канд. ....... дис. - Москва, 1983. – 23 б.
Құжаттарды іздеуді және сипаттауды унификациялау үшін ақпараттық тілдерді қолданады, онда жіктеме түсініктері, терминдер, символдар бар және ақпараттық тілдердің біршама мөлшері жасалған. Кітапханада, мерзімдік басылым әдебиеттерінде, реферативті журналдарда ақпараттық материалдарды іздеу кезінде фармацевтикалық қызметкерлерге қажетті болатын олардың негізгілерімен таныстырамыз (Универсальды ондық жіктелу – УДК, алфавиттік-пәндік және жүйелік каталогтар және т.б.). Библиографиялық сипаттаулар ақпараттық тілдің көмегімен құжаттарды жіктеу (индекстеу) үшін негіз болып табылады.
Құжаттарды аналитикалық-синтетикалық өңдеудің келесі тәсілі индекстеу болып табылады – ақпараттық-іздеу тілдерінде қолданылатын терминдерде құжаттың маңызды тақырыбын немесе пәнін көрсету процесі. Қандай да құжаттың негізгі мазмұнын сипатау ақпаратты-іздеу тілінде іздеу бейнесі деп аталады. Құжаттардың іздеу бейнесі ретінде жіктеу индекстері, пәндік тақырыпшалар немесе негізгі сөздер (дескрипторлар) болады.
Аннотациялау – бұл ғылыми құжатты өңдеу процесі (көп жағдайда біріншілік құжатты), ол өңделген құжаттың мазмұны, оның ресімделуі және шығуы туралы қысқаша мәліметтерді алуға мүмкіндік береді.
Аннотация (7.0-77 МСТ-на сәйкес) – мазмұны, қолданылуы, формасы және басқа да ерекшеліктері тұрғысынан баспа шығармаларының (олардың жиынтығының немесе бөліктерінің) қысқаша сипаттамасы. Аннотацияның орташа көлемі – 500 баспа белгісі.
Мазмұны және мақсатты қолданылуы бойынша аннотациялар ақпараттық және ұсыныстық болып бөлінеді. Ақпараттық аннотациялар құжат тақырыбын ашады және ол туралы қандай да бір мәліметтерді хабарлайды, бірақ оның сынау бағасын бермейді; ұсыныстық аннотацияларда тұтынушылардың белгілі бір категорияларына жарамдылық көзқарасы тұрғысынан құжаттың бағасы беріледі.
Үлкен көлемдегі аннотацияның бір түрі дәрілік препаратқа инструкция, онда келесідей бөлімдер болады:
Препараттың аты (орыс және латын тілдерінде).
Синонимдері.
Қолдануға көрсетілімдер.
Фармакологиялық қасиеттері.
Қолдану тәсілі және мөлшері.
Жанама әсерлері.
Шығарылу формасы, сақтау тәсілі, бағасы.
Рефераттау – бұл ғылыми құжатты өңдеу процесі (көп жағдайда біріншілік құжатты), нәтижесінде қысқа, бірақ салыстырмалы түрде нақты фактографиялық ақпаратты алады.
Реферат деп біріншілік құжаттың (немесе оның бөлігінің) негізгі нақты мәліметтері және қорытындылары берілген қысқартылған мазмұндамасы айтылады. Рефератқа біріншілік құжатта болатын ақпараттың барынша көп мөлшері кіру керек. Реферат мәтінінің баспа белгілерінедегі орташа көлемі: 500 – ескертпелер мен қысқа хабарламалар үшін, 1000 – мақалалар, патенттердің басым көпшілігі үшін, 2500 – көп көлемдегі құжаттар үшін.
Жеке жағдайларда реферат формасы арнайы құжаттарда регламенттеледі. Мысалы, «Орындалған ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға рефератты құрастыру және ресімдеу бойынша «Әдістемелік нұсқау» бар.
Шолу дегеніміз синтезделген мәтін, онда белгілі бір сұрақтың жиынтық сипаттамасы беріледі. Және де ол үшін осы мақсатқа таңдалып алынған көптеген біріншілік құжаттың ішінен алынған ақпарат қолданылады. Шолудың үш негізгі типі болады: библиографиялық, реферативтік және аналитикалық.
Библиографиялық шолуда белгілі бір уақытта пайда болған немесе қандай да бір белгілерімен біріктірілген біріншілік құжаттардың сипаттамасы беріледі.
Реферативтік шолу бастапқы біріншілік құжатта қарастырылған сұрақтардың жинақ сипаттамасын келтірілген ақпараттарға сын көзбен бағалаусыз береді.
Аналитикалық шолуда бастапқы біріншілік ақпарат құжаттарында келтірілген ақпараттарға жан-жақты талдау, оның аргументтелген бағасы және ос ыақпаратты қолдану бойынша негізделген ұсыныстар беріледі. Аналитикалық шолу кей жағдайларда критикалық шолулар деп аталады.
Кітапхана каталогтарының жіктелуі
Құжаттарды унификациялау және іздеу үшін ақпаратты тілдер қолданылады, онда жіктеу түсініктері, терминдер, символдар болады. Ақпараттық тіл құралы арқылы әрбір құжаттың сипаттамасы беріледі, ол ақпараттық массивтен релевантты құжаттарды бөлуге мүмкіндік береді.
Фармацевтикалық ақпарат саласында маманданатын фармацевтер үшін қажетті ақпараттық тілдерге тоқталамыз.
Белгілі бір тақырып бойынша алфавиттік-пәндік каталогты құру үшін алдымен осы салаға жататын ақпараттық құжаттарға жіктеу жүргізіледі. Жіктеу кезінде түзілген әрбір рубрикаға белгілі бір ат беріледі (мысалы: «Жағылмалар», «дәрілердің сапасын бақылау»). Рубрика атауларының алфавиттік тізімі бақыланатын сөздікті құрайды. Осыдан кейін әрбір кіретін ақпаратты құжат бір немесе бірнеше рубрикаларға жатады. Мысалы, «дәріхана шығын айналымының деңгейін зерттеу» келесі рубрикаларға жатқызылуы керек «Дәріхана», «Шығын айналымы», «Экономикалық талдау» және т.б. Кіретін құжаттардың библиографиялық сипаттаулары өздері тиісті болатын әрбір рубрика бойынша сақталады .
Сирек кездесетін тақырыптық құжаттарды іздеу үшін ұтымды бақыланатын сөздікті құрастыру күрделілігі, алфавиттік-заттық каталогты жүйелі түрде кеңейту және қарастырып отыру қажеттігі (жаға ғылыми терминдер, түсінікте, зерттеу объектілері пайда болғанда) олармен жұмыс істеуді қиындатады.
Жүйелі каталогтың бақыланатын сөздігі ұқсас құжаттарды бөлімдерге біріктіретін, әрі қарай оларды рубрикаларға және подрубрикаларға бөлетін жіктеу жүйесі болып. Мысалы, «Дәрілік қалыптар» жүйелі каталогында «Жағылма» бөлімі болуы мүмкін және ол келесі рубрикаларға бөлінеді «Жағылмаларды дайындау», «Жағылмалардың тұрақтылығы» және т.б. Жүйелі каталогты пайдалануды жеңілдету үшін барлық бөлімдері, рубрикалары және подрубрикалары көрсетілген алфавитті тізім қосымша беріледі. Жүйелі каталогтың бөлімдерін қалыптастыру кезінде УОЖ (УДК) кестелері қолданылады.
УОЖ (УДК) – көптеген елдерде қолданылатын халықаралық жүйе. ҚР-да жаратылыстану ғылымдары мен техника саласындағы барлық әдебиеттер УОЖ индексімен шығарылады. УОЖ-ны дамыту және жетілдіру Құжаттардың халықаралық федерациясының (МФД). Федерация тұрақты түрде арнайы басылымдарды шығарып тұрады «Ұсыныстар жобасы және ұсыныстар», онда УОЖ үшін жаңа түсініктер және қолданыстағыларға енгізілген өзгерістер беріледі.
УОЖ-де білімнің барлық салаларының жиынтығы 10 класқа бөлінеді:
О – Жалпы бөлім.
1 – Философия.
2 – Дін.
3 – Қоғамдық ғылымдар. Құқық. Басқару.
4 – Еркін индекс.
5 – Математика. Жаратылыстану ғылымдары.
6 – Қолданбалы білімдер. Медицина. Техника.
7 – Өнер. Қолданбалы өнер. Ойындар. Спорт.
8 – Филология. Тілтану. Көркемдік әдебиет.
9 – Өлкетану. География. Өмірбаяндар. Тарих.
УОЖ класстары бөлудің ондық принципі бойынша 10 бөлімге жіктеледі, олардың әрқайсысы 10 бөлімшені құра алады және т.б. УОЖ-ның сандық белгіленуі индекс деп аталады.
Иллюстрация ретінде индекстердің жіктелу бөлінулерін келтірейік:
6 – Қолданбалы білім. Медицина. Техника.
61 – Медицина.
615 – Дәрітану. Жалпы фармакология. Жалпы терапия. Токсикология.
615.2 –Негізгі әсері бойынша топталған дәрілік заттар (индексті оқу ыңғайлы болу үшін үш саннан кейін нүкте қойылады).
515.212 – Ауруды басатын және ыстықты төмендететін заттар.
615.212.7 – Тәуелділікті тудыратын ауруды басатын заттар. Есірткі заттар.
УОЖ-мен жұмыс істеген кезде жіктелетін құжаттар үшін индекстерді комбинациялық құру мүмкіндігінің маңызы зор, оған математикалық белгілерді қолдану арқылы қол жеткізіледі:
11. Фармацевтикалық ақпарат.
11.1.Фармацевтикалық әдебиет (фармакопея, мануалдар, анықтамалар, оқулықтар, оқу бағдарламалары, диссертациялар, журналдар).
11.2.Фармацевтикалық конгресстер, съездер, конференциялар, симпозиумдар.
11.3.Ақпаратты-іздеу жүйелері.
11.4.Дәрілік заттар туралы ақпарат (дәрілік заттарға аннотация, дәрілік заттың әсеріне клиникалық бақылаулар туралы мәліметтер).
11.5.тәжірибе алмасу.
11.6.Тақырыптық шолулар. Рецензиялар, сын және библиография. Хроника.
Ақпаратты іздеу жүйесі деп ақпаратты тілдердің, ақпаратты іздеу мен техникалық құралдардың, өңдеу ережелерінің жиынтығын айтады, олар осы процестерді орындалуын қамтамасыз етеді.
Техникалық құралдар бойынша АІЖ автоматтандырылған (ЭЕМ қолдану арқылы) және қол айналысы болып бөлінеді. Дәрілік заттар туралы ақпарат келесі бөлімдерді қамтиды:
дәрілік заттың орысша және латынша атаулары, халықаралық патенттелмеген және химиялық атаулары, сонымен бірге синонимдері;
дәрілік заттардың номенклатурасындағы өзгеріс;
дәрілік заттардың өндірісін, бақылауын және медиицналық қолданылуын регламенттейтін құжаттар;
дайын дәрілік заттардың құрамы және шығарылу формасы;
дәрілік заттардың физикалық-химиялық қасиеттері;
дәрілік заттардың сапасын бақылау әдістері;
қолдануға көрсетілімдері, қарсы көрсетілімдері, жанама әсерлері, қолдану тәсілдері және мөлшерлерін қоса дәрілік заттардың клиникалық қолданылуы;
дәрілік заттардың сақталуы;
дәрілік заттардың сиымсыздығы және басқа препараттармен өзара әсерінің түрлері;
дәрілік заттармен жабдықтаушылар;
дәрілік заттар туралы ақпаратты беретін әдебиет, ресми ақпарат көздері.
Ақпараттық қажеттіліктері бойынша барлық абоненттер ұжымдық және жеке болып бөлінеді. Шешілетін міндеттердің сипатын, білімін, жұмыс орындарын ескере отырып ОАИПС «Лекарство» тобының абоненттері келесідей топтарға бөлінген: басқару аппараты, дәріханалық ұйымдар, емдеу алдын алу ұйымдары, ҒЗИ. Жеке абоненттер де лауазымдық жағдайы және кәсіби принциптері бойынша бөлінген (фармацевтер, дәрігерлер және т.б.). Осы көрсетілген мамандарды ақпаратпен қамтамасыз ету бюллетеньдерді шығару, шолуларды, экспресс-ақпараттарды дайындау арқылы жүзеге асыру жоспарланған.
Ақпараттық материалдарды тұтынушыларға оперативті және толық жеткізу үшін министрліктің ақпартты есептеу орталықтарына мәліметтер базасын электронды тасығыштарда жеткізу қапрастырылған және ол әрі қарай тираждармен басылып шығарылады.
ӘДКБИЕТ
Негізгі:
1.Багирова В.Л. Управление и экономика фармации. – Москва: Медицина, 2004. – 716 с.
2.Лоскутова Е.Е. Управление и экономика фармации. Фармацевтическая деятельность. Организация и регулирование. – Москва: ACADEMIA, 2003. – 447 с.
3.Парновский Б.Д., Прокопишин В.И., Гордиенко Л.П., Брумарел М.Д. Основы фармацевтической информации. – Кишинев: Штиинца, 1986. – 162 c.
Қосымша:
1.Криков В.П., Прокопишин В.И. Организация и экономика фармации. – Москва: Медицина, 1999. – 624 с.
ТАҚЫРЫБЫ: ГОСПИТАЛЬДЫ СЕКТОРДАҒЫ ЖҰМЫС. ПРЕЗЕНТАЦИЯЛАУ ДАҒДЫЛАРЫ. ТРЕНИНГ.
Баяндама мәтінін сәлемдесуден бастамай, бірден мәселенің қойылуына көшіңіз.
Презентацияда айтуға тиіс идеяңызды мейлінше қарапайым тілмен толықтай жеткізуге тырысыңыз.
Мәтінді көркемдеу мақсатында қиын да түсініксіз сөз иірімдерін, пафосты үндеулерді қолданудан аулақ болыңыз.
Презентация баяндамасы – блогкемпте жасалатын презентацияның мәтіндік қысқаша түсіндірмесі.
Презентация баяндамасы – ғылыми немесе публицистік мақала емес, сондықтан оны жазудан қорықпау керек.
Презентация баяндамасының құрылымы қандай болуы керек?
Жеткізу формасы бойынша креативтілік танытам десеніз, біріншіден, әрине, сәлемдeсу қажет. Ал баяндама мәтінін жазуға қиналатындар үшін нұсқаулық ретінде төмендегідей шаблондар ұсынылады. Сонымен, презентация баяндамасы шамамен келесі мәселелерді қамтуы керек:
Айтатын ойыңыздың қойылымы, негізгі мәселесі;
Мәселені шешу жолы;
Нәтиже және алдағы жоспарлар. Мәселенің шешілмей қалған тұстары;
Сілтемелер (бар болған жағдайда).
Материал көлемі сурет, кестелерді қосқанда 1 беттен аспауы керек.Материал MSWord редакторында дайындалып, шрифті Times New Roman 12 пт, жолдар арасы 1 интервал болуы керек.Бет параметрлері: жоғарғы және төменгі жиектер 2 см, сол жақ 3 см, және оң жақ 1,5 см болуы тиіс. Жаңа жолдағы шегініс 0,75 см.
Презентацияны көріктендіру амалдары:
- фотографиялардан жасалған слайд-шоу;
- фотографияларды анимациялау;
музыка қатысымен;
түрлі түсті безендіру;
салют;
титрлер;
видео. 
 Профессионалды слайд –шоу фотомоделдер мен актёрлер үшін.
Стандартты слайд -шоу үй фотографияларынан.
Слайд-шоу  Видео каталог бутиктер мен дүкендерді, көрмелерді, стендтерді безендіру.
Слайд-шоу Супер анимация эксклюзивті слайдшоу және дайындау технологиясы.
Сондықтан презентация үрдісі кезінде «визуализациялайтын» етістіктерді және үстеулерді қолдану қажет.
Аудиториямен көзбе-көз қатынас абсолютті қажет.
Залдағы адамдарды периметр бойынша солдан оңға қарай қарау керек, кейін назарды залдың ортасына аударып, сізге жақын сол жақтағы бастапқы нүктеге қайта оралу керек. Сөз барысында залдағы бір адамға ғана қарап сөйлеуге болмайды. Орташа алғанда, әрбір тыңдарманмен көзбе-көз қатынас 3-4с болу керек.
Егер алғашқы уақытта әрбір адаммен көзбе-көз қатынас медициналық өкілді ұялтатын болса, олардың мұрындарына қарауға болады – үлкен аудиторияларда мұндай айланы байқамайды. Болып жатқанға қатыстылығын байқатып, әрбіреуге жеке назар аудару үшін, подиумның әбір нүктесінен аудиторияны қарау керек, яғни қозғалып отыру керек.

Дұрыс тұру керек: тұрақта симметриялық қалыпта түзу тұру керек. Екі аяққа дене салмағын біркелкі түсіру керек. Табанның барлық бетімен еденді біркелкі басу керек. Иекті көденең ұстау қажет. Иықтарды сәл кері қарай, арқаны түзу, ішті және арт жақты тарып ұстау керек. Тізені түзу, бірақ буындарды бос ұсау керек. Сондай-ақ қол саусақтарын және алақанды бос ұстау қажет. Медициналық өкіл байқамай теңселіп немесе еңкейіп бара жатқанын байқап отыру керек. Микрофон биіктігін алдын ала өінің бойына сәйкес орнатып алу керек. Микрофон алдында еңкеюге болмайды.
Уақыт ара подиумда орын ауыстырып тұру абсолютті түрде қажет. Алдыға және артқа қарай қозғалуға қарағанда оңға және солға қарай қозғалу дұрыс. Бірдей стереотипті қимылдармен қозғалуға мүлде болмайды, өйткені ол биге ұқсап кетеді.
Егер медициналық өкілдің қолдары аздап дірілдеп тұрса – устел немесе трибуна шетін ұстап тұрған жөн (бірақ «жабысып» емес), егер олар жақында болса. Медициналық өкіл мен аудиторияның біріші қатарынан алшақтаудың тиімді ара қашықтығы – бірдей қырлы үшбұрыштың шыңындағы нүктесі, мұндағы бұрыштары – бірінші қатардың оң және сол «флангтарының» шеттері.
Егер сөйлеу кезінде медициналық өкіл терлеп кетсе, ол әрқашан таза, жаңа, және үтіктелген қалта орамалын қолдану керек немесе трибунаға сүлгілер дайындап қою керек. Сөйлеу кезінде бетті орамалмен немесе сүлгімен сүртуден ұялмау керек. Беттен ағатын тер тамшылары одан ұят көрінеді.
Сөйлеу кезінде өз ойыңды қимылдармен көрсету дұрыс. Жестикуляция өз алдында аудитория назарын аударады және «қолды қайда жіберу керек?» деген сұрақты жояды. Бірінші жест жасау арқылы мүлдем өз қолдарың туралы ұмытуға болады. Қимылдар амплитудасы аудитория ауданымен тікелей байланыста болу керек. Қолдар қозғалысын ашық алақанмен өзіңнен қарай ашып көрсету дұрыс. Жестикуляция ерікті, табиғи болу керек, ол ішкі сенімділік пен позитивті сезімге тікелей байланысты байланысты. Сөз барысында айтылған жалпыламаларды айқындайтын қимылдар келесідей бола алады:
Оған дейін алшақтанған алақандарды қосу;
Ауада бір қолмен немесе саусақпен шеңбер салу;
Алда тұрған ойдағы шарды екі қолмен қысып имитациялау;
Сол ойдағы шарды екі қолмен жоғарыдан төмен қарай салу, ашық алақандардың тыңдармандарға жақындауы осы жестті аяқтайды;
Аудиторияға қарай ашық алақандар кеуде деңгейінде қосылатын қолдардың бірқалыпты көлденең қозғалысы.
Презентацияның негізгі бөлімінің құрылымын бірнеше мәнді сегменттерге бөлуге болады. Әрбіреуін өзің үшін белгілі бір тезиспен белгілеп қою керек. Осы тезистері жазылған кішкентай қағазды өзіңе көрінетіндей, бірақ аудиторияға көрінбейтіндей етіп орналастыру керек. Бұл өзіндік сақтандыру шарасы презентацияның екіншілік тақырыптарға ауытқып кетпей (ал ол кезегінде үшіншіліктерге алып кетуі мүмкін), негізін ұстанып тұруына көмектеседі. Ал аудитория «есіме не түседі, соны айтам» принципі бойынша құрылған хабарламаларды өте жаман қабылдайды. Мазмұндаудың қатал тәртібіне өзіңді үйрету керек.
Бір жағынан, слайдтарды белгілі бір тәртіппен презентацияның маңызды бөлігі ретінде көрсету – мазмұндау түзуін берік сақтауын қамтамасыз ететін жақсы көмекші. Слайдтарда жазылғанды жай ғана оқымай, оларды әсер ететіндей мазмұндау керек.
Сөйлеу кезінде ең маңызды жерлерін бөліп көрсету үшін, өз дауысыңды тембр және қаттылығы бойынша модульдеуге болады.
Сөз барысында қажет жағдайда әсерді күшейту үшін кей жағдайларда пауза қолданады. Паузаларды дұрыс қолданған жағдайда, олар сәтті презентация өткізудің қолайлы көмекшісі болады.
әдетте пауза бір секундтан үш секундқа дейін созылады. Баяндаушыға қарағанда тыңдармандарға пауза қысқа болып көрінеді. Бірақ кейде сегіз секундқа дейін созылатын «драматикалық паузалар» да қажет.
Арнайы жасалған паузалар әсер етеді:
маңызды тезис құру алдында;
маңызды тезис құрғаннан кейін;
аудиторияны ойландыруды қажет ететін түсінігі бар маңызды слайдты көрсеткеннен кейін;
сұраққа жауап берер алдында (жауаптың маңыздылығын көрсетеді);
белгілі бір уақытқа жоғалған аудитория назарын қайтару үшін.
Презентацияның құрылымы және сценарийі
1. презентацияның кіріспе бөлімі. Барлық сөйлеу уақытының шамамен 20%-ын алады.
Аудиторияның назарын аудару: «қыздыру» аудиторияның өзінің таныстыруын, бағдарлама аңдатпасын және регламентін көрсетеді. Презентацияның алдағы сәттілігі осы бөлімде анықталады: аудиторияны қызықтырса, олар әрі қарай тыңдайды. Қызықтырмаса - өте өкінішті. Аудитория назарын аударған соң, оны бүкіл презентация бойы ұстап тұру қажет, жиналғандардың кері реакциясын тұрақты бақылап отыра.
2. негізгі бөлім. Оның уақыт бойынша ұзақтығы 60%.
Негізгі бөлім басында сол медициналық мәселенің ауырлығын және онымен байланысты пациенттерге жағымсыз нәтижелерін белгілейді. Бір-екі статистикалық мысалдар көрсету өте орынды болады. Қандай да бір қатты әсер қалдыратын дерек көрсетуге болады, әдетте ол аудитория назарын күшейтеді.
Сол клиникалық жағдайдың жағымсыз сәттерін алмастыру үшін, жылжытатын препаратты қолдануға байланысты бір жағымды ақпаратқа сенімді көшу қажет. Берілген кульминациялық сәтте препараттың мінездемесі туралы егжей-тегжейлі айту керек және осы мінездемеден сіздің препаратыңызды қолданудан шығатын клиникалық артықшылықтары мен тиімділігін көрсету қажет. Сонымен қатар бұл препарат жоғарыда көрсетілген және айқын мәселелердің шешімі болып табылады.

Ауыспа сөздерді қолдану жөн.
Одан басқа, берілген дәрігерлік аудиторияға дәрежелі клиницисттерге сілтеме жасау жөн. Аудиторияны тыңдауға көңілдерін аудару үшін оларға риторикалық сұрақ қою керек (немесе соңында өзіңнің жаубыңа есептелген сұрақ). Сұрақтың «пафостылығын» төмендетуге де болады, ағамдағы жағдайдан шыға отырып. Сұрақтан кейін мүмкіндігінше «драматикалық» пауза ұстап қалу керек.
Өзіңнің сұрағыңа мүлтіксіз жауап беру және қасиеттеріне байланысты жылжытатын препараттың клиникалық артықшылықтары туралы сенетіндей айтып беру керек.
Сонымен қатар олардың мөлшерлеуі, препаратты тағайындауға көрсетілімдерді, қарсы көрсетілімдерді, адам жасы бойнша шектеулер болуы немесе болмауы туралы дұрыстап түсіндіру қажет.
3. қорытынды бөлім (барлық уақыттңың 20%) – айтылғанды қысқаша шолу және қорытынды жасау ( препаратты тағайындау кезіндегі барлық клиникалық артықшылықтары және дәрігерлер мен пациенттерге тиімділігі), жылжытатын препараттың кең қолданысымен байланысты аудиторияның нақты шаралар қолдануына түрткі болуы.
Қорытынды бөлімде сонымен қатар аудитория қошеметі орынды.
Сұрақтарға жауап берер алдында сұрақты дұрыс түсінгендерін біліп алу қажет.
Жеке визиттегі «дәрігермен дауға түсуге болмайды» ережесі презентация кезінде де әсер ететінін естен шығармау керек. Қойылған сұрақтарға жауап қысқа болу керек, себебі презентация аяқталды. Медициналық өкіл берілген регламентке сәйкестігін қадағалап отыру керек. Егер қабырға сағаты болмаса, қол сағатын шешіп, көрінетін жерге қою керек. Сөйлеу кезінде ешқашан қолдағы сағатқа қарауға болмайды.
Сонымен, сәтті презентациядан кейін сіз сұрақтарға жауап бердіңіз, сондықтан сізде тағы бір әсерлі аяқтайтын сөйлем болуы керек.
Промоциялық материалдарды презентациядан кейін тарату керек, бірақ ұйымдастырушылық себептерге байланысты ол әрқашан мүмкін бола бермейді. Промоциялық материалды оқитын адам бірден тыңдауды ұмытады.
Презентация жүргізу кезінде тыйым салынады: қағаздан оқу, көрермен залына қарамау, отырып сөйлеу, қалай болса солай тұру, екі қолды қалтаға салып тұру.
Мүмкіндігінше трибунаға көп тұрмау керек – аудиторияның бір бқлігі бұл кезде біоден «өшеді». Жағдайға байланысты тік, трибунаға симметриялы тұру керек, уақыт ара сахна боймен орын ауыстырып тұру керек.
Көрмелерде сату.
Қазіргі кезде әртүрлі (халықаралық және аумақтық) тематикалық көрмелер өткізу қазақстандық фармацевтикалық нарықта көрсетілген шет елдік те, отандық та компаниялар тәжірибесіне берік енді. Ұлттық және аумақтық арнайы іс-шаралар шегінде болатын, сонымен бірге дербес жүретін көрмелер болады. Көрмелерге қатысуда Компанияның негізгі мақсаттары:
Компанияның позитивті имиджін құру;
Компания және жаңа препараттар жайлы ақпарат көрсету (әсіресе жаңа өнімді айналымға жіберу үшін немесе препаратты репозициялау кезінде тиімді);
Бәсекелестерден қорғану немесе көшірме жасаудан сақтану мақсатында сәтті маркетингтік қадамдар табу;
Нарықтағы жағдайлардың мониторингі;
Сату – мұндай сатылымдарға шығындар «даладағы» жұмыстарға қарағанда 3 есе аз, соңғы кезе көрмелерде сату үлесі Компанияның сату жалпы көлемінде азайп келеді.
ТАҚЫРЫП : МЕДИЦИНАЛЫҚ ЖӘНЕ ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ ӨКІЛДЕРДІҢ ДӘРІХАНАЛАРМЕН ЖҰМЫСЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, КОНФЕРЕНЦИЯЛАР МЕН СЕМИНАРЛАР ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ ҚАТЫСУ. ТРЕНИНГ.
САБАҚТЫҢ МАҚСАТЫ: Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің дәріханамен жұмыс
істеуінің ерекшеліктерін оқып үйрену.
ОҚЫТУ МАҚСАТЫ:
- Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмысы бойынша білім қалыптастыру.
- Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің дәрігерлермен жұмысы бойынша білім
қалыптастыру.
ӨТКІЗУ ФОРМАСЫ: дискуссия, презентациялар, тренинг
ТАРАТУ МАТЕРИАЛЫ
Шолу барысынды, белгілі уақыт аралығында осы дәріханадағы компанияның нарықта бар препараттарының сатылымы және қоры бақыланады. Сонымен қатар, медициналық өкіл бірінші шолу барысында-ақ дәріхананың клиент ретіндегі тартымдылығын бағалайды. Бұл жерде дәріханаға тұтынушылардың келуі, дәріхана қызметкерлерінің сатып алушыға көрсететін қызметінің сапасы, дәріханаға келушінің өзіне қажетті препараттарын сатып алу шешімін қабылдауға сауда залының ыңғайлылығы алға тартылып отыр.
Егер, сауда залындағы фармацевт, «бірінші үстел» қызметкері, сатып алушыға қызмет көрсетіп тұрса, онда медициналық өкіл витриналарға көңіл аударуына болады. Ең алдымен компания жылжытатын препараттардың витринада барына және тұрған орнына көңіл аударады. Күнделікте немесе препараттардың атауы және олардың қозғалысы бойынша графасы бар арнайы формада дәріханада бар препараттардың бағасын жазады. Содан кейін, дәріхананың қызметкері босаған соң, «бірінші үстелдегіге» көңіл бөледі. Сөйлескенге дейін фармацевтің аты (аты және әкесінің аты) жазылған бейджикке қарайды және оған жасын ескере отырып сөйлейді. Медициналық өкіл компанияның препараттарын дәріханаға және емдеу алдын алу ұйымдарына өткізетін дистрибьюторлар мен делдалдардың барлығына біркелкі адал болуы керек.
Препараттың дәріханада жоқтығы немесе аз мөлшері медициналық өкілге саудасының жоғалуына тікелей әсер етеді. Фармацевт сатып алушыға бәсекелес компанияның алмастыратын препараттарын ұсынады. Медициналық өкіл тек қана саудасын жоғалтпайды. Осы немесе басқа себептерге байланысты фармацевт бәсекелстің препараттарын ұсынуға, ал тұтынушы онымен қолдануға үйренеді.
Осы дәріханада делдалдарға тапсырыс беретін препараттардың тізімі мен мөлшеріне кім жауапты екенін білу өте маңызды. Қандай жағдай болмасын, дәріханада ең алдымен меңгерушімен немесе (меңгеруші болмаса) оның орынбасарымен танысу керек, себебі, 1) ол тауарларға тапсырыс береді; 2) қабылданған субординацияны сақталады. Сонымен қатар, медициналық өкіл дәріхана басшылығымен сауда залында жұмыс істейтін қызметкерлерге фармүйірмелер немесе фармоқытулар, яғни препараттың презентациясын жүргізуге келісуіне болады. Егер дәріхана желілікке жататын болса, онда осы дәріхана желілерінің барлық фармацевтерінің алдында презентация жүргізу мақсатында орталықтандырылған фармоқытуға жауапты тұлғамен жолығады.медициналық өкілдерге осындай фармоқытулардан кейін провизорлар мен фармацевтер пациенттерге өздерінің препараттарын ұсынулары маңызды болады. Ал дәріхананың басшылығы осы жағдайда медициналық өкілден өзідерінің қызметкерлерінің заманауи фармацевтикалық препараттар, мерчендайзинг принциптері мен сатып алушымен тиімді қарым қатынас жасау бойынша квалификациясын жоғарылатуға мүмкіндік алады. Фармацевтердің 40%-ы медициналық өкілдердің шолуы медициналық ақпараттың көзі деп санайтыны дәлелденген.
Фармоқытуларды жүргізу медициналық өкілге бір дәріхананың немесе дәріхана желісінің фармацевтерімен және провизорларымен іскерлік қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік береді.
Фармацевтикалық нарықтың 25%-ын құрайтын госпитальдық сауда медициналық өкілден ерекше дағды мен іскерлікті талап етеді. Госпитальдық секторда жұмыс істейтін медициналық өкіл осы стационардың қаржысы қалай түзілетінін, оның қаржыландыруының қанша бөлігін міндетті сақтандырудың аймақытқ қоры қамтамасыз ететінін, және де бәсекелес емдеу ұйымының төлемді жүргізу қабілеттілігін білуі керек. Әр стационардағы тауарды сатып алудың соңғы шешімін қабылдайтын, сонымен қатар осы шешімді қабылдауға әсерін тигізетін адамдарды міндетті түрде анықтау керек. Осындай сатып алуға техникалық мүмкіншіліктерді жасау үшін белгілі процедураның жүру тәртібін (мысалы, бөлек ірі стационардың формулярлы тізіміне препаратты енгізу) анық білу керек. Бұл механизм регионға, бағынушылыққа, стационардың дәрежесіне байланысты түрленеді. Бірақ кез келген жағдайда сатып алынатын препараттардың бағалық сипаттамасы стационарға дәріханалық сектордағыларға қарағанда маңыздырақ болып келеді.
Егер дәріхана мен емханада медициналық өкілдің практикалық жұмысындағы субординацияны сақтау маңызды болса, онда стационарда ол екі есе тіпті үш есе маңыздырақ. Сол себепті жұмыс басталмас бұрын бас дәрігерге немесе емдеу жұмыстары бойынша орынбасарына жолығу керек. Сонымен қатар, стационардың клиникалық фармакологымен, дәріхананың меңгепушісімен және үлкен медсестрамен танысу керек. Содан кейін медициналық өкілді қызықтыратын бөлімнің меңгерушісімен, үлкен медсетрамен және емдеуші дәрігермен өзара әрекет басталады. Бас дәрігермен немесе оның орынбасарымен белгіленген кездесуге медициналық өкіл уақытында келуі керек. Ерте келуге де болмайды. Егер медициналық өкіл кездесуге кешігіп жатса, ол қоңырау шалып уақытында келе алмайтындығын айтуы керек. Кешігу себебінің дәлелді себептерін айтып және кездесу уақытын біраз кешке аусытырып, ондай жағдай болмаса кездесуді басқа күнге ауыстыру мүмкіндігін сұрауы керек.
ТАҚЫРЫБЫ: МЕДИЦИНАЛЫҚ ЖӘНЕ ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ ӨКІЛДІҢ ДИСТРИБЬЮТОРЛАРМЕН ЖҰМЫСЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, КОНФЕРЕНЦИЯЛАР ЖӘНЕ СЕМИНАРЛАР ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ ҚАТЫСУ. ТРЕНИНГ.
Қазіргі кездегі нарықта талап етілген мамандықтардың бірі медициналық өкіл.
Медициналық өкіл өзінің фирмасының дәрілік шикізатының жеңіске жетуіне атсалысады.Медициналық өкіл компаниялармен жұмыс жасайды.Дистрибьюторлармен жұмыс істеуінің мақсаты:дәрілік өнім шикізатының жеткізілуіне контрактқа отырады.Ұйымдастырылуы бойынша тіркеу алды клиникалық тексерулерді жасайды,маркетингтік зерттеулер жүргізеді ,Ұсыныс және сұраныс компанияныңпрепараттары жайлы ақпараттарды толық қарастырады,басқа компаниялармен конкуренттілігі қалай соны да зерттеуге алады.Осы жұмыстардың барлығы медициналық өкілдің мойнына жүктеледі.
Медициналық өкілге медициналық жоғары білімді мамандарды жұмысқа алады.Казіргі кездегі міліметтерге сүйенсек 25-35жас аралығында жұмыс жасайтын мамандар басым келеді.
Дистрибьютор - бұл көтерме фармацевтикалық серiктестiктер ,тауар аптекаға оны және қала және өлкелік емдеу мекемесіне жеткізілуді қамтамасыз етеді .Дәрілік затты дәріханаға және медициналық ұйымдарға жеткізу үшін медициналық өкілмен жұмыс жасайды.Директрге визит жайлы мәлімет беру,маркетологтік бөлімнің бастығына және сату бөлімінің бастығына визит жайлы ақпарат беріп отыруы тиіс. Дистрибьюторлардың жұмыс істеу әдісі стандарттарға сай келеді.Дистрибьюторлармен дәріхана белгілі бір бөлігімен ғана жұмыс жасайды.
Медициналық өкіл компанияның препаратының өтімді болуына жұмыс істейді,дистрибьюторлардың жұмысының алға басуыны бірден-бір себепші жан медициналық өкіл.Медициналық өеілдің белсенді жұмысымен ғана жеңіске жету шектелмейді,сонымен қатар дистибьюторлардың орталық складында дәрілік препараттың көп көлемде болуы маңызды.Медициналық өкіл дистрибьюторлардың өнімдерін басқа филиалдарға жеткізілуіне тырысуы керек.
VISON компаниясы
ВИСИОН компаниясында дистрибьюторларды дистрибутор емес, тартушы деп атайды, өйткенi онының басты сесебi, тауар өткiзіп қана қоймай, жаңа келген медициналық өкілдерді өзіне тарту.Өзінің компаниясының тауарын өткізіп,қомақты қаржы табу. Бұл жұмыстың жүзеге асуы медициналық өкілдің қарқынды жұмысымен жүзеге асырылады. Тәжiрибеде бұл еңбекпен болады. Кейбір фирмалар тауарларды сатып алғанда сенімсіздікпен алады,бұл жағдай дистрибьюторлардың қалеліктерінің кесірінентуындайды. Кейбiр дистрибуторлардың жолы болмайтындарда болады.Сонда ол шықғынға әкеліп сққтырады. ВИСИОНЕ салынған ақша жоғалтып «бизнес» жолдары болмайды.
Дистрибьтер – тартушыныі жұмысы есепте тұрады,істелінген жұмысыкомпютерде сандық мінде жахзылып отырады соған байланысты айлық тағайындайды.. Фирма ВИСИОН екi скалады Мәскеуде, Ресейдiң iрi ірі қалаларында орналасқан. Қоймадан әрбiр сатып алуы туралы мәлiметтері базаның комьютернуюлерiне түседi. Бұл мәліметтер негiздеуде есептеседi, дистрибутордың бір айда жұмыс істеу дә»режесін анықтайды.
ТАҚЫРЫБЫ: МЕДИЦИНАЛЫҚ ӨКІЛ ЖҰМЫСЫНЫҢ ТИІМДІЛІГІНЕ ТАЛДАУ
САБАҚТЫҢ МАҚСАТЫ: фармацевтикалық өкіл жұмысына талдау жасап, тиімділігін анықтау
ОҚЫТУ МАҚСАТЫ:
- Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің жұмысы бойынша білім қалыптастыру.
- Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің дәрігерлермен жұмысы бойынша білім
қалыптастыру.
ӨТКІЗУ ФОРМАСЫ: дискуссия, презентациялар, эссе, рефераттар.
ТАРАТУ МАТЕРИАЛЫ
Медициналық өкілдің жұмысы немен бітеді? Олар не үшін айлық алады?
Талаптары бойынша бұл сұрақтарға келесідей жауап береміз:
Препарат туралы дәрігерге ақпарат беру;
Жаңа емдеу жағдайларын және медикаменттер туралы соңғы ақпаратты медициналық қоғамға дейін жеткізу;
Компания имиджін құру;
Жарнамалық ақпараттарды тарату;
Негізінен бұл жауаптардың барлығы дұрыс емес. Фармацевтикалық компания, басқа да коммерциялық өндірістер сияқты, табыс есебінен ғана (сонымен қатар тауарды сату нәтижесінен) дамиды және пайда болады. Мұндай жағдайда медициналық өкіл жұмысының негізгі мақсаты – бұл жоспарды орындау, сатуды және табысты жоғарылату. Жоғарыда келтірілген жауаптың барлығы жұмыстың мақсаты болмайды, бірақ тек сол мақсаттарға жетудің жолы болады. Негізінен, фармацевтикалық компаниядағы медициналық өкілдің негізгі тапсырысы – бұл медикаменттерді дәрігерлерді ынталандыру арқылы тағайындауынмен сатудыдағы табысты жоғарылату, сондай-ақ дәріханаларда және стационарларда дәрілік затты сатып алуға ынталандыру. Дәл осындай жағдайда жарнамалық ақпаратты тарату жүргізіледі, дәрігерлерге жолдамамен бару, препараттар туралы симпозиум және конференция жүргізу, дәріханалық жеңілдіктер және басқа да маркетингтік іс- шаралар жүргізу.
Медициналық өкілдің ең жақсы ресурсы – бұл өзі: оның жұмысының жетістігі үштік бірлесу құру (ASK принципі) – өзінің жұмысының қатынасына байланысты (attitude), өзінің препараттарын туралы тереңдетіп білу (knowledge) және сату жағдайын профессионалды игеру және коммуникациясы (skills). Қазіргі кездегі басқа бизнестер сияқты, фармацевтикалық нарықтада бәсекелестік өте жоғары деңгейде, сондықтан бұрынғы General Electric корпорациясының бастығы Джек Уэлчаның пікірі: « Сіз өзгеріс жасағыңыз келмесе, онда мен сіздің орныңызға басқа біреу өзгеріс жасайтынына сенім беремін» деп айтылғаны актуальды.
Медициналық өкіл клиентіне (дәрігер немесе фармацевт) өзінің фармацевтикалық компаниясынан шыққан препараттарды тұтынушыға ұсынуға көндірту керек. Бұл дәріханаларға немесе емханаларға медициналық өкілдің бірінші баруының басты мақсаты болып табылады. Медициналық өкілдің дәрігерге немесе дәріханаға келесі барғанында осы препаратты қабылдайтын пациенттердің тобы және терапевтикалық көрсетілімдер спектрі де кеңейеді. Клиентпен жақсы жұмыс істеу сату көлемін көбейтуге алып келеді, және де медициналық өкілдің профессионалдық жетістіктерге жеткізуге алып келеді. Өз кезегінде, медициналық өкілдің жоғары деңгейдегі дайындығы (medical representative – MRp, fieldforce – Ffvum sales-force - SF) фармацевтикалық компаниядағы дәрілік препарат нарығын бәсекелесетер арасындағы күрестерде жеңуіне алып келеді.
Медициналық өкіл өзінің нарықтағы мақсатқа жету сегментін жақсы білу керек, яғни дәрігер – сіздің препаратыңызды көп көлемде жылжытуға әсер етуші. Жаңа бастап жүрген медициналық өкiлдердiң қатесi препарат қасиеттерiнде тұрып қалу болып табылады.
Кез-келген табысты медициналық өкіл, сонымен қатар оның препараттары, дәрігердің көзқарасымен «басқаларға қарағанда жақсы» көрінде, яғни өзінің профессионалды шынайы позитивті ерекшеліктірімен басқалардан ерекшеленеді. Ерекшелену себебі, ол өзіне және біліміне сенімді. Медициналық өкілге оптимальды болып табылатын ассертивті (өз-өзіне сенімді) мінез-құлық деп аталынады. Ол өэ-өзіне сенімді, өз көзқарасының қорғай алатын адам болу керек.

Медициналық өкіл дәрігермен кездесу кезіндегі жағдайларға және дайындау дәрежесіне байланысты препараттың практикалық қолданылу әдістерін көрсетіп, кездесу тактикасын өзгерте отырып , пайда болатын қарсылықтарға жауап бере алады. Кез келген жарнамалар мұндай өзгерістер жасай алмайды. Медициналық өкілдер дәрігерлермен тікелей кездескенде кері байланыстың болуына мүмкіндік алады (дәрігерлерден эффективтілік туралы ойын сұрайды, препараттың қауіпсіздігін және тиіміділігі жайында пікірін сұрайды), бұл маркетингтік мәлімет жинаудың маңызды құралы болып табылады. Батыс елдерінде гумантирлық (медициналық емес) мамандық иелері медициналық өкілдер қызметін атқара алады, ал Қазақстанда көптеген жағдайларда медициналық өкіл – бұл дәрігер немесе провизор болуы керек. Бұл жағдайда корпоративті байланыс жасау ыңғайлы болады (емханада дәрігерлер өз әріптестерімен байланыста болуы ықтимал), осылайша қызметкерлер білім алуда қаражаттарын үнемдеуге мүмкіндк болады. Мысалы, фармацевтикалық серiктестiктердiң өкiлдерi үшiн алғашқы тренингтi Еуропада құрайды, орташа, 6 апталар - оларға сол уақыт iшiнде анатомияның баcы, физиология және тағы басқаларларды айтады.
Дәрiгерлiк өкiлдiң келесi артықшылығы промоцияның аспабы сияқты оның иiлгiштiгi болып табылады. Егер нарыққа өзгертулер болса (жаңа басылымдықтардың пайда болуы, препараттың орнын анықтауын ауысым, өнiмнiң портфелiнiң кеңейтуi ) қалған барлық әдістер материалдық шығындарды(жаңа кiтапшалардың мөрi, жарнамалық роликтердiң жасауы тағы сол сияқтылар) және уақытша пайда болудың қозғалысын талап етеді, ондай жағдайда өкілдерден өз клиенттері арасында жаңа мәліметтің сапалы таратуына бір немесе екі күндік тренинг жүргізуді ғана талап етеді.
Препараттың алға жылжуы тек қана медициналық өкіл арқылы ғана іске асады және препараттың эффективті бақылау мүмкіндігі де медициналық өкілдің жұмысына байланысты болады. Талап бойынша, бұл бақылау (емхана, дәрiгерлер тағы сол сияқтылар) өз нарығының өкiлiн бiлiмнiң тексеруi, сонымен бiрге клиентке ақпаратты беру сәйкестігінің деңгейін, алынған білімі процесіне де бақылау жасайды.
Препараттың алға жылжуына медициналық өкілдер препараттың қолданылуы туралы түсіндіріп жазылғанымен өзінің кемшіліктері де бар. Солардың бірі промоцияның бір түрі мед созылу болып табылады.
Фармацевтикалық препараттардың айналым тізбегінде дәріхана аяқтаушы бөлігі болып табылады. Көп жағдайда дәріхананың өзі тұтынушыларға қозғалыстағы препаратты ұсынады. Медициналық өкіл үшін жұмыстың “дәріханалық” сатысы (Рецептсіз босатылатын (ОТС) препараттарды жылжытатын) өте маңызды болып келеді, сонымен қатар рецептпен босатылатын препараттарды жылжытатындарға да әсер етеді.
Біздің елімізде бұрынғы кезден тамыр алған өзін-өзі емдеу әдеті тұтынушыларды өз еркімен немесе провизор, фармацевт консультациясы көмегімен сатып алуға мәжбүрлейді. Жағдайлардың 40%-нда сатып алушы провизорға дәрігер жазып берген препаратты айтудың орнына өз ауруының белгілерін айтады. Бұл жағдайда да егер әңгіме шынында да қалыпты жағдай (мысалы, асқынбаған ЖРВИ) жайлы болса, провизор консультант ретінде тілдесу керек. Көп жағдайда мұндай рецепт бойынша босатылатын препараттар бойынша да болуы мүмкін.
Терминдер келесі мағыналарды білдіреді: “мотивация” – дәрігердің медициналық өкілмен тілдесуіндегі қызығушылығын ынталандыру, “конверсия” – лат. Qonversio- “айналдырамын” (тауардың белгілі бір қасиеттерін клиентке әсерлі артықшылықтарға айналдыру), “квотация” – лат.quotatio “көз жеткізу”- клиенттердің қарсылықтарын және күдіктерін жоққа шығару, “жабылуы” – айтылғанды жалпылау және препаратты қолдануға (сатып алуға) келісім алу.
Емдеу мекемелеріне алғаш келгенде ауруханаішілік иерархия жайлы ескеру керек: ең алдымен бас дәрігерге танысу үшін және басқа дәрігерлерге кіруге рұқсат алу үшін кіру керек. Әкімшілік әдетте өзінің өкілеттілігіне қызғанышпен қарайды, сондықтан келешектегі жұмыста келіспеушіліктерді болдырмау үшін мүмкіндігінше емдеу мекемесінің басшылығына өзін-өзі таныстыру үшін, өзінің компаниясын таныстыру үшін, сувенир қалдыру үшін (қалам, күнтізбе) бірнеше минут бөлу керек. Бұл кездесуді алдыңғы дәрігерлермен тілдесулерде қолдануға болады.
Клиентке (дәрігерге, провизорға немесе дистрибьюторға екіншілік (қайталама) келу медициналық өкілдің біріншілік кездесуінен кейінгі жұмысының логикалық жалғасы болып табылады. Егер бірінші визиттің мақсаты клиентпен танысу, онымен сенімді қатынастар орнату және компанияның препараттарының негізгі қасиеттерімен таныстыру болса, екіншілік визит басқа мәселелер бойынша жүргізіледі:
клиентпен конструктивті жұмыс қатынастарын бекіту;
дәрігер пікірін білу, бұрын ұсынылған препараттың қолданылуы жайлы;
берілген препаратқа қатысты дәрігердің күдіктерінің барлығын талқылау;
серіктестікті кеңейтуге ұсыныстар, яғни дәрігерді Компаниямен жұмысқа белсенді араластыру;
клиент жайлы ақпарат жинау және оны қолдану жолымен неғұрлым сенімді қатынас орнату.

Бұл суреттен біріншілік визитте негізгі назар препаратқа, оның қасиеттеріне, сапасына және артықшылықтарына аударылады, сонымен қатар дәрігер компанияның препаратын ұсына бастауына көңіл бөледі. Екіншілік визитті уақытша бөлуде басқаша жағдай байқалады – онда уақыттың көп бөлігін медикаментті сипаттауға емес, дәрігермен өзара қарым-қатынасқа назар аударады.
Новаторлар 2-4%
Ерте азшылық 14%
Ерте көпшілік 34%
Кеш көпшілік 34%
Консерваторлар 16%


Осы мәліметтер бойынша кез-келген инновацияларды позитивті қабылдайтын барлығынан бұрын “новатор”-дәрігерлер, олардың жалпы саны сәйкесінше көп емес. Олар қатерді жақсы біледі, әдебиеттерді оқиды, жаңалықтармен таныс,сонымен қатар медициналық өкілдерді қызығушылықпен тыңдайды және жаңа препаратпен жұмыс жасау арқылы өзіне тәжірибе алуға оңай келіседі. Бірақ клиенттердің бұл тобы түрлі препараттардың брендтеріне құбылмалы түрде қарайтынын ескеру керек – олар медикаментті қабылдауға қызығушылығы тез “жанып”, тез “өшуі” мүмкін. Новаторлар тобымен бірінші визитте-ақ препаратты тағайындап көру туралы (дәріханаға алып көру) қажетті келісімге қол жеткізуге болады.
Клиенттердің келесі тобы “ерте азшылық” (10-14%) деп аталады, мұндай дәрігерлер де емдеудің қиыншылықтарымен жақсы таныс, оқыған, тәжірибесі бар, бірақ новаторларға қарағанда олар “бірінші болуды” ұнатпайды – мұндай дәрігер препаратпен жұмыс жасауға келісу үшін медициналық өкілге басқа біреу қолдануда жағымды тәжірибе алғанын айту керек (ғылыми мақаласын немесе емдеу стандартын, пікірін көрсету керек), қарсы жағдайда келісім алу қиынға түседі.
Ерте аздық алдыңғы топқа қарағанда екінші болуды да қаламайды – олар өте сақ болады және қауіп төндіргісі келмейді. Визиттерде олардан танысу үшін мақалалар қалдыру өтінішін естуге болады, жеке тәжірибе алу үшін бірнеше үлгілерін қалдыруды сұрайды, онсыз олар препаратпен жұмыс жасауды бастамайды. Мұндай дәрігерлерді мәжбүрлеудің қажеті жоқ, себебі сұраған материалдарды қалдыру арқылы келесі визитке бір айдан кейін емес, бір-екі күннен кейін келуге болады – нәтижесін осы екінші кездесуде ғана алуға болады. Кейінгі көпшілікті де консерваторларды сияқты көндіру үшін көп уақытты талап етеді – үштен бесвизитке дейін, сондықтан препараттың бағасын және Компания үшін препараттың өз бағасын ескере отырып, ең алдымен поликлиникадағы клиенттердің мұндай категориясынан оңай бас тартуға болады. Осылайша, медициналық өкілдің жұмысы ең алдымен (өткізілетін препараттарды тағайындау бойынша ең перспективті клиенттер ретінде) “новаторларға”, “ерте азшылыққа” және “ерте көпшілікке” бағытталу керек. Осыдан шығатыны, медициналық өкілдің тапсырмаларының бірі бірінші визитте дәрігелердің психологиялық типін анықтау және соған сәйкес сол дәрігерлермен алдағы жұмыс жобасын құру болып табылады. Мұндай тәсіл тек қатардағы дәрігер-мамандармен жұмысқа қатысты: OL-мен жұмыста ол қолданылмайды – бұл жағдайда медициналық өкіл қажет жағдайларда ғана OL келеді.
Жұмысты жоспарлау біліктілігі (бір айға, айналымға немесе тоқсанға). Медициналық өкіл өз клиенттеріне барудың жоспарланған жиілігінен басқа, өзінің күнделікті жұмысының уақытын және бағыттарын ыңғайлы жоспарлау керек, себебі ең перспективті және маңызды клиенттерге таңғы сағат 11-ге дейін бару керек (адамның бүйрекүсті қыртысынан кортикостероидтардың бөліну шыңы таңғы сағат 10-11 аралығында болады, бұл уақытта клиент үшін жұмысқа ең қабілетті және жаңа ақпаратты жақсы қабылдайды), ауруханаларды аралау кезінде уақытты үнемдеу үшін оларды ең алдымен территориялық көрсеткіштеріне қарай топтастыру керек. Кез-келген визитті орындау схемасында үш саты бар:
визитке дейінгі уақыт
визиттің өзі
визиттен кейінгі уақыт
Визитке дейінгі уақыт осы визитке дұрыс дайындалу үшін қажет – кез-келген тілдесулердің 20% ғана өткізу техникасына, ал 80% дайындыққа байланысты. Медициналық өкілдің визитті дайындау кезінде маңызды жұмыс құралы “визиттің картасы”, Call Card болып табылады, онда дәрігерлер туралы барлық мәлімет енгізіледі (ақпарат, визит саны, потенциал, тағайындалған/ұсынылған препараттар саны). Картаға дәрігерге берілген үлгілер, сувенирлер және басылым жарнама материалдар көлемін енгізу пайдалы болып табылады. Мұндай карта бірнеше нұсқада келтіріледі: ресми, оны менеджерлер есеп беру форма түрінде қолданады және онда формальді ақпарат бар, ресми емес – жеке қолдану үшін. Соңғы нұсқа медициналық өкілдің өзімен әр визиттен кейін толтырылады және құрылады, онда берілген дәрігер жайлы жеке пікірлері, не айтылғаны жайлы және дәрігерді не қызықтырады, оған не ұсынылды (үлгілер, ғылыми мақалалар, т.б.), жеке мінездемесі туралы мағлұмат жазылады. Визиттен кейін қысқартылған түрде толтыру 30 секундтан аспайды, бірақ ол міндетті түрде қажет, себебі ең жоғарғы есте сақтау қабілетінің өзі бір күндік жұмыстың визиттеріндегі барлық нюанстардың өзін есте сақтай алмайды, бір айлық, толық циклді айтпағанда. Картаны тұрақты қолдану жұмыс нәтижелілігін жоғарылатады және дәрігердің медициналық өкілге қатынасын жақсартады. Қайталама визиттерде дәрігерге: “Дәрігер, екі апта бұрын Сіз ... туралы мақаланы сұрап едіңіз. Мен сізге арнайы алып келдім” немесе “Ал сіздің аппақ Жужа итіңіздің жағдайы қалай?” деп қызығушылық танытсаңыз оған өте жағымды естіледі. Бұл клиентті психологиялық тұрғыдан “Мен – лауазымды қызметкер, құрметті және есте қалатын адаммын” деген позицияға қояды, ал бізге керегі де осы еді. Осылайша, медициналық өкіл дәрігерге барудың алдында өз жұмысын жеңілдету үшін ең алдымен визиттің картасын оқып шығу керек, соңғы кездесуде болғанды еске түсіру үшін және берілген ақпараттың сипатын анықтау үшін. Соңғысы алдағы тілдесудің жоспарын құру үшін негіз болып табылады (қайталанбау).
Дайындалудың келесі қадамы әрбір нақты визит үшін мақсаттарды анықтау болып табылады. Медициналық өкілдің визитінің жалғыз мақсаты препаратты сату болғандықтан, берілген түсінікті келесі түрде сипаттауға болады: “Мақсат – қазіргі уақытта қол жеткізген және белгілі бір период соңында күтілген жетістіктер арасындағы маңызды айырмашылық”. Ағылшын тілді әдебиетте мақсатқа қатысты SMART аббревиатурасы жиі қолданылады, мақсаттар “ақылды” болу керек: спецификалық (S), өлшенетін (M), қол жетерлік (A), шынайы (R), және уақыт бойынша шектеулі (T).
Бұл анықтаманың шынында мәні бар, себебі мақсаттың спецификалығы медициналық өкілдің қандай және қай препарат туралы не айтатынын анықтайды. Өлшену деп дәрігер жасаған рецепттер немесе тағайындама көлемін және дәріхана сатып алған адамдар санын айтады. Мақсатты қою кезінде мақсат-максимум, сол сияқты мақсат-минимумды ескеру керек (осы дәрігермен жұмысты жалғастыру үшін қажет минимальді орам саны немесе пациент саны). Мұндай көлемдік мақсат болса, болашақта нақты өлшемдер көмегімен дәрігермен жұмыс жасауға болады. Мақсаттың көлемдік құраушыларын құру дәріханамен немесе дистрибьюторлармен тапсырыс көлемі жайлы келісу кезінде пайдалы болып табылады (орамдағы көлемі, теңге бойынша қосындысы – минимальді және максимальді). Нақты сандармен көрсету сапалық көрсеткіштерді қолдануға қарағанда әрқашан дәлелді болып келеді.
Визит нәтижесінде әнгімелесу тематикасынан басқа, оған материалдардың дайындығы (визуальді қолдау) үлкен әсер етеді. Ең тиімді материалдарды үйде, жұмыс күнінің басында, визиттің картасына және жобасына сәйкес жасау болып табылады: әрбір визитке қажет материалдарды бөлек белгілі бір көлемдегі фирмалық пластик пакеттерге салып қояды.
Қарсы жағдайда визит кезінде брошюра немесе үлгі, ақпарат қағаздарын басқа материалдар арасынан асығып іздеуге көп уақыт (және дәрігер назары) жоғалады. Одан басқа, препараттардың үлгілерін ортақ пакетке немесе сумкаға салып жүру нәтижесінде 2-3 күннен кейін оларға презентабельді емес келбет береді, және респектабельді фармацевтикалық компания қызметкері ретінде өзін таныстыра отырып, мыжылған үлгіні көрсеткенде дәрігерді сендіру өте қиын болады. Әсіресе бұл қайталама визиттерде болады, себебі материалдардың көбі таратылған, ал көрсетуге бір ғана жаңа ғылыми мақала немесе үлгі керек. Бұл материалдарды асығыс іздеу қатынас орнату процесін қиындатады, себебі тілдесу ырғағын бұзады және дәрігердің де, медициналық өкілдің де назарына кедергі жасайды.
Дәрігермен кез-келген кездесу ерекше болып келеді, мәні ұқсас визиттердің өзі бөліктерімен ерекшеленеді. Тілдесу процесі – бұл шығармашылық процесс, сондықтан визитте ең маңызды компонент медициналық өкілдің ішкі дайындығы, имиджі және жеке мотивациясы болып табылады. Егер адам ауырып тұрса, жеке басы мәселелерімен мазаланып тұрса визит сәтсіз болады. Осыдан өте маңызды роль – бір күн бойы да өзгере алатын ішкі мотивация жайлы қорытынды жасауға болады.
Сатушы жұмысының “сәттілік формуласы” белгілі:
С = (Б+Д) * M
Мұндағы С – сәттілік, Б – препараттарды білу, Д – сату дағдылары, М – мотивация.
Оқыту (тренинг) тек (Б+Д) дамыта алады, ал мотивация – медициналық өкілдің өз ісіне қатынасына, өзінің кәсіпқойлығын дамытуға қызығушылығына негізделген санат болып табылады.
Визитке дайындық кезінде медициналық өкілдің сырт келбеті де маңызды болып табылады.
Визиттерде жазып отыру үшін медициналық өкілде өзінің қаламы болу керек, сонымен бірге блокнот-органайзер де қажет (ол жеке визиттің картасы ретінде қолданылады). Бұл блокнот өте ұқыпты ұсталу керек, өзінде Компания логотипі белгіленеді. Блокнотқа дәрігер қойған сұрақтарды және тілектерін жазып жүруге болады.
Осылайша, визитке дайындалу процесі оның сәттілігінде ең маңызды роль атқарады, онда мәні аз компоненттер жоқ, және оларды елемеу клиентпен тілдесу кезінде бас тартуға алып келеді.
Медикаменттерді сату техникасын үйрету екі негізгі сатымен жүреді – бұл коммуникацияның бастамалық, кейіннен қорғаныстық дағдыларын игеру. Біріншілердің мақсаты – препаратты тағайындауды ынталандыру және үсыныс жасау (біріншілік сату). Екіншілердің мақсаты – дәрігер белгілі бір себептермен пайдалы қатынасқа дайын емес немесе өткізілген медикаменттің сынамалаумен наразы болмаған кезде, қиын жағдайларда белгілі техникаларды қолдана білу.
Инициативті дағдылар, немесе дәрігерге біріншілік визит құрылымы СНТ ұсыныстарына сәйкес келесідей болады:

1 саты – визитті ашу (сәлемдесу және дәрігердің диалогқа мотивациясы);
2 саты – конверсия (препараттың басқа аналогтарынан кемшіліктерін және
артықшылықтарын көрсету);
3 саты – квотация (қарсылықтарға төтеп беру, күмәндану, сұрақтарға жауап беру);
4 саты – визитті жабу.

Госпитальды сектордағы жұмыс
Фармацевтикалық нарықтың жалпы көлемінің 25 % н құрайтын госпитальдық сатылымдар медициналық өкілден арнайы ілімдер мен білімді талап етеді. Стационарда немесе емханада препаратты жылжыту тактикасының негізгі ерекшелігі - "кнопкалар стратегиясын " қолдану қажеттілігі болып табылады. Бұл жағдайда "кнопкалар" жылжыту процесіне қатысатын барлық жауапты тұлғалар.
Берілген схема бойынша, "кнопкалар" ретінде негізгі әрекет етуші тұлғалар ойы да (бөлім жетекшілері, дәріхана жетекшісі және бас дәрігер) ғана емес, сондай-ақ қызмет көрсетуші тұлғалар (сатып алынған препаратпен жұмыс жасаушы), науқастардың да препарат туралы ойы (тиімділігі, қауіпсіздігі және қолдану тиімділігі) да алынады. Сондықтан, осы тізбектің барлық қатысушыларынан қолдау табуы қажет. Ал мәселелер туындаған жағдайда – мәселе туындаған "кнопкада" шешу керек.
Енді, берілген "кнопкалар" схемасын қарастырайық.
Бірінші кнопка – берілген стационардың бюджеті болып табылады. Медициналық өкіл бұл сатыда анықтайтын негізгі анықтамалар:
Бюджеттің көлемі (емхана шотындағы ақша көлемі);
Қаржылау көздері туралы мәліметтер (демеушілер немесе ақылы қызметтер).
Осы препартты сатып алуға қаржының бар екендігіне көзімізді жеткізгеннен кейін, келесі "кнопкаға" өтеміз – стационардың арнайы қажеттіліктерін анықтау. Бұл үшін алғашқыда жоғарыда берілген факторлар : осы емхананың потенциалын анықтайтын – мамандануы, жалпы фонды, ғылыми жұмыспен айналысуы сияқты факторлар талданады. Осындай талдамадан кейін емхана администрациясымен кездесу туралы келіссе де болады, кездесу кезінде , біріншіден, максимальды түрде оң әсер қалдыру, екіншіден, емхананың қажеттіліктерін анықтау және бәсекелестердің активтілігі дәрежесін анықтау (мүмкін болса, қай препараттар қандай жағдайда сатып алынуын анықтау).
Кездесу туралы келісім алдын-ала телефон арқылы администрация адамдарымен келісіп қойылуы тиіс. Бас дәрігердің қажеттіліктерін анықтаған соң, осы кездесу уақытысында конверсия және квотация ( ДСМ ұсыну хаттамалары, емдеу стандарттары мен фармакоэкономикалық негіздеулер) әдістерін қолдана отырып, өз препаратын сипаттайды. Кездесу соңында міндетті түрде бөлімдерден тапсырыс алу үшін осы стационардың маманданған бөлімдерінің қызметкерлерімен кездесуі жөнінде администрациядан рұқсат алу керек.
Схемадағы басты "кнопканың" бірі – маманданған бөлімнің меңгерушісімен кездесу. Маман және администратор ретінде, дәл соның ойы жылжытатын препаратты сатып алу туралы сұрақтың шешімі ретінде қабылдануы мүмкін.
Бұл кездесу толығымен "Біріншілік кездесу" сипаттамасы болып табылады, яғни оған мотивация, конверсия, квотация және қорытынды кіреді. Негізгі ойды берілген препараттың терапевтикалық маңызына аудару керек: конверсия алдын-ала негізгі кезеңдерді( тиімділігі, қауіпсіздігі, медикаментты қабылдау ыңғайлылығы, экономикалық тиімділігі,яғни күн ақысы, емдеу курсының ақысы) ескере отырып, өкілмен дайындалуы керек .
Бұл кездесуде,сондай-ақ, ғылыми әдебиеттер, маманданған Ассоциациялар мен ДСМ-ның ұсыныстары, басқа да емханалардағы мамандардың ойлары (препаратпен жұмыстың оң позитивті тәжірибесі) да маңызды. Конверсия жүргізе отырып, белгілі бір препаратты жеткізіп беруші компанияның мүмкіншіліктерін атап өту қажет, яғни, презентациялар өткізу мүмкіндігі және бөлім қызметкерлерін қатыстыра отырып, ғылыми конференциялар ұйымдастыру, препаратты қолдану туралы бөлім қызметтерінің нәтижелері бойынша ғылыми жұмыстарды басып шығару.
Фармацевтикалық факультет
Фармацевт-менеджер модулі
ОҚЫТУШЫНЫҢ ЖЕТЕКШІЛІГІМЕН СТУДЕНТТІҢ ӨЗІНДІК ЖҰМЫСЫНА
АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАР
Курс 5
Пән «МЕДИЦИНАЛЫҚ (ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ) ӨКІЛДІҢ ЖҰМЫС
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ АҚПАРАТТЫҚ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ»
Құрастырушылар:
Доцент Шопабаева А.Р:
Оқытушылар: Кеукенова Ж.Қ., Асемова А.О.
Алматы, 2014
ТАҚЫРЫП:ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ АҚПАРАТ ЖӘНЕ ОНЫҢ КӨЗДЕРІ. ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ АҚПАРАТҚА ҚАЖЕТТІЛІКТІ АНЫҚТАУ ПРИНЦИПТЕРІ.
МАҚСАТЫ
Студенттерді фармацевтикалық ақпаратқа қажеттілікті зерттеудің негізгі принциптеріне үйрету.
ОҚЫТУ МІНДЕТТЕРІ
Студенттерді таныстыру:
фармацевтикалық ақпаратқа қажеттілікті зерттеу приницптерімен;
ақпараттық қажеттіліктің қасиеттерімен.
ӨТКІЗУ ФОРМАСЫ
Кіші топтардағы жұмыс, ситуациялық есептерді шешу.
ТАҚЫРЫП БОЙЫНША ТАПСЫРМАЛАР
1 тапсырма. Дәріханаға препаратқа жазылған рецепт түсті. Бұл дәрі қалада, ауданда жоқ, болашақта түсуі де белгісіз. Бұл жағдайда не істеу керек?
2 тапсырма. Дәрігер фармацевтикалық ақпарат кабинетіне өндірістен алынып тасталынған препаратқа сұрау салды. Ақпарат беруші не істеуі керек? Осы жағдайдағы дәрігердің ақпараттық қажеттілігінің түрін анықтаңдар.
3 тапсырма. Бір емханада екі дәрігер-терапевт қабылдау жүргізеді. Дәрігер К. «Нигедаза» препаратының қолдану тәсілі және мөлшері туралы анықтама алу үшін дәріханаға телефон соқты. Дәрігер Д. бұл препаратты ешкімге тағайындамайды. Әр дәрігердің ақпаратқа қажеттілігінің түрін атаңдар. Бұл жағдайдағы фармацевтің іс-әрекеті қандай?
4 тапсырма. Алған ақпараттық әдебиеттерді спецификалық ақпараттық қажеттіліктерін ескере отырып тұтынушылар бойынша бөлу керек:
а) Медицина қызметкерлеріне арналған ақпарат.
б) Фармацевтикалық қызметкерлерге арналған ақпарат.
в) Тұрғындарға арналған ақпарат.
5 тапсырма. Ақматы қаласының ЕАҰ-ғы ақпаратты тұтынушыларды маңызды кәсіби белгілері бойынша (дәрігерлердің мамандануы) топтау. Мәліметтерді жұмыс дәптерінде орындау керек.
1. Келесідей бөлімдері бар көп профильді арухана:
а) терапевтикалық;
б) кардиологиялық;
в) хирургиялық;
г) пульманологиялық;
д) гастрологиялық.
2. Келесі мамандардың кабинеттері жұмыс істейтін емхана:
а) терапевтикалық;
б) кардиоревматологиялық;
в) жасөспірімдерге қызет көрсететін кабинет;
г) эндокринологиялық;
д) хирургиялық;
е) урологиялық;
ж) көз аурулары;
з) неврологиялық (психиатриялық).
3. Стоматологиялық емхана, кабинеты:
а) терапевтикалық;
б) хирургиялық;
в) протездік.
4. Дәрігерлік денсаулық пункті.
5. Фельдшерлік-акушерлік пункт.
6. Дәрігерлік-косметологиялық кабинет.
№№ п/п Кәсіби белгілері (дәрігерлердің мамандануы) Осы ақпаратты тұтынушы бар ЕАҰ, бөлімін немесе кабинетін көрсете отырып
1. Дәрігер-терапевт 2. Дәрігер терапевт-стоматолог 3. Кардиолог 4. Хирург 5. Гастроэнтеролог 6. Пульманолог 7. Уролог 8. Окулист 9. Невропатолог 10. Ортопед 11. Фельдшер-акушер 12. Косметолог 6 тапсырма. № 1 емхананың асқазан, бауыр, өт жолдарының және гипертониялық аурулармен ауыратын пациенттердің 400 ауру тарихын талдау нәтижесінде келесіні көрсетті: 375 жағдайдың 54%-да дәрігер дәріні қабылдау уақытын көрсетпеген (өт шығаратын дәрілік заттар). 266 тағайындаудың (асқазанның ойық жарасы) 34 жағдайында (8%) дәрілік затты қабылдау туралы нұсқау берілген. Мөлшерін жоғарылату жағдайлары бар.
Тапсырмада берілген статистикалық мәліметтерге талдау жүргізіңдер. № 1 емханада дәрілік терапияны жетілдіру, жақсарту үшін информатор қандай іс-шараларды жүргізу қажеттігін көрсетіңдер. Ақпаратқа қажеттіліктің түрін анықтаңдар.
7 тапсырма. Әрбір дәрілік заттың пайдалану пайызын анықтаңдар және оларды пайдалану тиімділігіне талдау жүргізіңдер. Қорытынды жасаңдар.
Анықталған диагнозға байланысты қаланың ЕАҰ Р., К. және Н. Дәрігер-терапевтерінің дәрілік заттарды тағайындауына салыстырмалы сипаттама (диагнозы – бронхит және жедел бронхиолит).
Шифр ДЗ ДЗ атауы ДЗ дәрігердің тағайындау жиілігі
Р. К. Н.
абс. % абс. % абс. %
62085 Олететрин (табл. 125 000 ЕД № 13) 20 32 20 61014 Стрептомицин сульфаты (стерильді ұнтақ, 1 000 000 ЕД фл.) 16 31 16 65063 Эритромицин (табл. 100 000 ЕД № 10 бума) 17 3 17 67011 Сульфадиметоксин (табл. 0,5 № 10) 28 13 28 67056 Сульфадимезин (табл. 0,5 № 10) 9 43 9 66019 Норсульфазол (табл. 0,3 № 10) 10 47 10 65062 Олеандомицин фосфаты (табл. 125 000 ЕД № 12) 32 1 – 25036 Құрамында термопсисі бар жөтелге қарсы микстура 20 2 20 6079 Оксацилин натрий тұзы (капсулада 0,26 № 10 труб) 48 – – Өзге де дәрілік заттар 65 9 9 БАРЛЫҒЫ: 271 181 111 ТАРАТУ МАТЕРИАЛЫ

Дәрілік заттар туралы ақпараттың мазмұны оның кімге арналғанына байланысты болады. Тұтынушыға байланысты ол 3 топқа бөлінеді:
1. Медицина қызметкерлеріне арналған ақпарат.
2. Фармацевтикалық қызметкерлерге арналған ақпарат.
3. Тұрғындарға арналған ақпарат.
Дәрігерлер үшін келесі ақпараттардың маңызы зор: препараттың әсер ету механизмі, енгізу тәсілі, мөлшері, басқа препараттармен бір уақытта қолдану мүмкіндігі, препараттың әсеріне клиникалық байқау жүргізу, жанама әсері, сиымсыздығы, дәрілік заттардың аналогы, әсері бойынша ұқсас препараттарға салыстырмалы сипаттама, бағасы және т.б.
Фармацевтикалық қызметкерлерді жарамдылық мерзімі, дәрідік затты қабылдау тәртібі, теріс жанама әсері, фармакотерапия кезіндегі рационалды диета, фармацевтикалық сиымсыздықтары, дәрілік қалыптарды дайныдау және талдау технологиясы, сақтау спецификасы және босату тәртібі, препараттың шығарылу формасы, бағасы, нормативті-техникалық құжаттары, дәрілік заттардың номенклатурасындағы өзгерістер туралы мәліметтер қызықтырады.
Номенклатурада бар барлық препараттар туралы мәліметтер қажет болатын фармацевтикалық қызметкерлерден айырмашылығы, дәрігерлерге олардың мамандануы және жұмыс профиліне байланысты белгілі бір фармакотерапевтикалық топтардың дәрілік заттары туралы ақпаратты беру керек. Мысалы, дәрігер-педиатрларға педиатрияда қолданылатын дәрілік заттар туралы ақпарат қажет, ең алдымен микробқа қарсы, паразиттерге қарсы, антигистаминді, бронхолитикалық, қақырық түсіретін және т.б. дәрілік препараттар туралы. Дәіргер-онкологтар үшін ең алдымен қатерлі емдеу үшін қолданылатын дәрілік заттар, ісікті емдеуде қолданылатын гормональды және ферментті препараттар, сонымен бірге диагностикалық заттар туралы ақпараттар маңызды. Дәрігер-психневрологтар ең алдымен нейролептиктер, транквилизаторлар, седативті заттар туралы мәліметтерді қажет етеді.
Тұрғындарға арналған ақпарат тағайындалған дәріні тез алуды қамтамасыз етуі және дәріні бақылаусыз қолдануды болдырмауға бағытталуы керек, сонымен бірге дәріні үй жағдайында сақтау және қабылдау тәртібі туралы, дәрілік терапия кезіндегі қажетті диета туралы мәліметтер беруі керек.
Дәрілік заттардың жоғарыда аталған барлық аспектілері бойынша медицина және дәріхана қызметкерлерін нақты оперативті мәліметтермен қамтамасыз ету мақсатында фармацевтикалық ақпарат қызметінің бөлімшелеріндегі ақпаратты-анықтама қорында (ААҚ-СИФ) болатын барлық ақпарат көздерін қолдану керек.
Ақпараттық іздеудің мақсаты – әрбір тұтынушыға олардың алдына қойған міндеттерін ұтымды шешуге мүмкіндік беретін ақпаратты беру.
Бұл мақсатқа жету үшін ақпаратқа қажеттілікті анықтаудың әртүрлі әдістері ұсынылады.
ӘДЕБИЕТ
Негізгі:
1.Багирова В.Л. Управление и экономика фармации. – Москва: Медицина, 2004. – 716 с.
2.Лоскутова Е.Е. Управление и экономика фармации. Фармацевтическая деятельность. Организация и регулирование. – Москва: ACADEMIA, 2003. – 447 с.
3.Парновский Б.Д., Прокопишин В.И., Гордиенко Л.П., Брумарел М.Д. Основы фармацевтической информации. – Кишинев: Штиинца, 1986. – С. 60-78.
Қосымша:
1.Криков В.П., Прокопишин В.И. Организация и экономика фармации. – Москва: Медицина, 1999. – 624 с.
СҰРАҚТАР БОЙЫНША БАҚЫЛАУ
Вариант 1
1.Ақпаратқа қажеттілік туралы түсінік.
2.Медицина қызметкерлерінің дәрілік заттар туралы ақпаратқа қажеттілігін зерттеудің мақсаты.
Вариант 2
1.Ақпаратты тұтынушылардың жіктелуі.
2.АҚ өзара байланысы және өзара тәуелділігі.
Вариант 3
1.Ақпаратты тұтынушыларды біріктіру белгілері.
2.АҚ зерттеу әдістері: анкеталау; интервью жүргізу; рецептураны зерттеу.
Вариант 4
1.Ақпараттық қажеттіліктер туралы мәселелерді шешудегі медициналық және фармацевтикалық органдардың ролі.
2.АҚ негізгі қасиеттері: әмбебаптығы; тұрақтылығы; динамизм; ескіруі; объективтілігі; субъективтілігі.
Вариант 5
1.Тұтынушыларға байланысты дәрілік заттар туралы ақпарат қандай топтарға бөлінеді.
2.Мәліметтер банкін құру (оперативті бөлімі, архив).
Вариант 6
1.Медициналық қызметкерлерге арналған ақпараттың мазмұны.
2.Ақпараттық қажеттіліктің құрылымы.
Вариант 7
1.Фармацевтикалық қызметкерлерге арналған ақпараттың мазмұны.
2.Ақпараттық қажеттіліктің тұрақтылығы. Ақпараттық қажеттіліктің динамизмі (өзгергіштігі).
Вариант 8
1.Тұрғындарға арналған ақпараттың мазмұны.
2.Ақпараттық қажеттіліктің тұрақтылығы. Ақпараттық қажеттіліктің динамизмі (өзгергіштігі).
ТАҚЫРЫП:ИНФОРМАТИКА АҚПАРАТТЫ ӨҢДЕУ ПРИНЦИПТЕРІ, ӘДІСТЕРІ ЖӘНЕ ТӘСІЛДЕРІ ТУРАЛЫ ҒЫЛЫМ РЕТІНДЕ. ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ АҚПАРАТТЫ ЖИНАУ, ҚАЙТА ӨҢДЕУ, САҚТАУ ЖӘНЕ ТАРАТУ ӘДІСТЕРІ. ДӘРІЛІК ЗАТТАРДЫҢ АНЫҚТАМАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ҚОРЫ.
МАҚСАТЫ
Студенттерді дәрілік заттар туралы ақпаратты жинау, өңдеу, сақтау және тарату әдістеріне үйрету.
ҮЙРЕТУ МІНДЕТТЕРІ
Студенттерді ғылыми ақпарат көздерімен таныстыру.
Студенттерді ақпаратты аналитикалық-синтетикалық өңдеуге үйрету.
ӨТКІЗУ ФОРМАСЫ
Жұптасып жұмыс істеу, тапсырмаларды орындау, оқытушымен бірге сабақ тақырыбы бойынша сұрақтарды талқылау.
ТАҚЫРЫП БОЙЫНША ТАПСЫРМАЛАР
1 тапсырма. Ақпараттық құжаттардың жіктелуін және оларға не жататынын схема түрінде көрсету.
2 тапсырма. Ақпаратты аналитикалық-синтетикалық өңдеудің негізгі түрлерін және оның анықтамасын жазбаша көрсетіңдер, мысалдар келтіріңдер.
3 тапсырма. Төменде көрсетілген препараттарға аннотация құрастырыңдар: 1) анальгин таблеткасы; 2) ацетилсалицил қышқылы; 3) аллохол; 4) алмагель; 5) ависан; 6) бензилпенициллин; 7) бруфен таблеткасы; 8) бутадион таблеткасы; 9) валидол таблеткасы; 10) вольтарен табллеткасы; 11) димедрол таблеткасы; 12) дибазол таблеткасы; 13) изониазид таблеткасы; 14) корвалол таблеткасы; 15) никодин таблеткасы.
4 тапсырма. 4-буындағы анетибиотиктер – цефалоспориндер тобы бойынша реферат құрастыру: 1) цефапим; 2) цефапиром.
5 тапсырма. Шолу құрастыру: 1) сульфаниламид препараттары; 2) жүрек гликозидтері; 3) фторхинолан препараттары (әртүрлі химиялық құрылымдағы микробқа қарсы заттары – ципрофлоксацин, норфлоксацин, пефлоксацин, ломефлоксацин, офлоксацин немесе таривид, левофлоксацин немесе левозин және басқалары; 4) опиоидты анальгетиктер; 5) орталық әсері бар анальгетикалық белсенділігі бар опиоидты емес препараттар; 5) гликозидті емес кардиотоникалық заттар.
ТАРАТУ МАТЕРИАЛЫ
Ақпарат жүйесіне оқиғаларды және фактілерді тіркейтін мәліметтерді алу, бекіту, сақтау және өңдеу, сонымен бірге біріншілік ақпаратты логикалық өңдеу нәтижесінде алынған жаңа ақпаратты жасау, сақтау және беру кіреді.
Ақпаратты іздеу әдістері
Ғылыми әдебиет ғылымның әлеуметтік механизмінің алынбас бөлігі, ғылыми коммуникация жүйесінің маңызды компоненті болып табылады. Оның жай-күйі және сандық көрсеткіштері бойынша ғылым саласының даму деңгейі, оның қандай да бір елде қол жеткізен табыстары туралы айтуға болады. Ғылыми әдебиеттің дамуын сипаттайтын барынша маңызды заңдылықтарға басылымдардың өсуі, ескіруі және бөлінуі жатады. Ғылыми әдебиеттің негізгі элементі ғылыми құжат болып табылады.
Ғылыми құжат деп қандай да бір тәсілдермен ғылыми мәліметтер немесе ғылыми ақпарат бекітілген (жазылған) материалды тасушының ғылыми негізделген бір түрі аталады, ғылыми құжатта міндетті түрде ол қай жердк және қашан құрылғанын хабарлайтын көрсеткіші болуы керек.
Жарияланған және жарияланбаған ғылыми құжаттардың жиынтығын деректі ақпараттар ағыны деп атау қабылданған (ДИП-ДАА).
Ақпараттық құжаттар біріншілік және екіншілік болып бөлінеді.
Негізінен жаға ғылыми мәліметтер немесе белгілі идеялар мен фактілердің жаңаша тұжырымдамалары көрсетілген құжаттар мен басылымдар біріншілік болып саналады. Біріншілік құжаттар мен басылымдарға кітаптардың басым көпшілігін, мерзімдік басылымдарды, техникалық басылымдардың арнайы түрлерін, ғылыми-техникалық есептерді, диссертацияларды, ақпараттық карталарды, жарияланбағандардан – жинақталған қолжазбалар мен ғылыми-зерттеу есептерін жатқызуға болады.
Екіншілік құжаттарды ақпараттың біріншілік көздерін аналитикалық-синтетикалық өңдеу нәтижесінде алады. Екіншілік құжаттарға рефераттар, шолу статьялары, библиогра-фиялық карточкалар, аннотациялар, авторефераттар, анықтама әдебиеттері жатады.
Белгілі бір тақырып бойынша ақпараттық құжаттарды алуға қойлыатын талаптар іздеу жазбасы деп аталады, ал құжаттардың барлық жиынтығы – ақпараттық массив. Іздеу жазбасына сәйкес келетін ақпараттық массив құжаттары релевантты құжаттар деп аталады. Ақпараттық іздеуге келесідей талаптар қойлыады: барлық релевантты құжаттарды алу; іздеу жазбасына сәйкес келмейтін құжаттарды беруді болдырмау; іздеу поцедурасына аз уақытты жұмсау.
Ақпаратты аналитикалық-синтетикалық өңдеу
Ғылыми-ақпараттық қызмет сферасында жүзеге асырылатын ғылыми құжаттар мен ақпараттарды аналитикалық-синтетикалық өңдеудің негізгі түрлері: библиографиялық сипаттау; индекстеу; аннотациялау және рефераттау; аударма; әдебиет шолуларын құрастыру.
Белгілі бір ереже бойынша қандай да құжат туралы мәліметтер тізімін құрастыру нәтижесі мен процесі библиографиялық сипаттау деп аталады, ол осы құжатты идентификациялайды және көптеген басқа құжаттардың арасынан табуға мүмкіндік береді. Басылым шығармаларының библиографиялық сипаттаулары 7.1-76 МСТ-мен регламенттелген.
Жиі кездесетін библиографиялық сипаттауларға мысал келтірейік.
Баяндамалардың, сөйлеулердің сипаттамасы:
Блохин Н.Н. Медициналық ғылымның даму тенденциясы: КСРО МҒА-ның сессиясындағы баяндама // Мед. газ. 1980, 28 қараша. Қысқ. басылған.
Съездер, конференциялар, симпозиумдардың материалдарының сипаттамасы:
Ғылыми медициналық ақпараттың тиімділігін жоғарылату жолдары: Жалпыодақ. Ғылыми конф. баянд. тез. (Киев, 15-17 қараша, 1977 ж.) // Москва: ВНИИМИ, 1977. – 164 б.
Қоғамдық ғылымдар шығармаларының сипаттамасы:
Маркс К. Жұмысшы табы // Маркс К.,Энгельс Ф. Шығ. 2-басыл. Т. 9. Б. 479-482.
Кітаптың сипатаулары:
Ғылыми медициналық ақпараттың негіздері / КСРО МҒА-ның мүше-корр. Ю.А. Лисициннің жетекш. – Москва: Медицина, 1979. – 250 б.
Мақалалардың сипатаулары:
Тенцова А.И., Мошкова Л.В., Семенова Т.Д. Дәрілік заттар туралы ақпараттық қажеттіліктер // Фармация. 1983. № 6. Б. 5-8.
Авторефераттардың сипаттауы:
Алексеева Л.М. Ғылыми медициналық ақпарат жүйесіндегі фармацевтикалық профильдегі мамандарды ақпаратпен қамтамасыз ету: Автореф. фарм. ғыл. канд. ....... дис. - Москва, 1983. – 23 б.
Құжаттарды іздеуді және сипаттауды унификациялау үшін ақпараттық тілдерді қолданады, онда жіктеме түсініктері, терминдер, символдар бар және ақпараттық тілдердің біршама мөлшері жасалған. Кітапханада, мерзімдік басылым әдебиеттерінде, реферативті журналдарда ақпараттық материалдарды іздеу кезінде фармацевтикалық қызметкерлерге қажетті болатын олардың негізгілерімен таныстырамыз (Универсальды ондық жіктелу – УДК, алфавиттік-пәндік және жүйелік каталогтар және т.б.). Библиографиялық сипаттаулар ақпараттық тілдің көмегімен құжаттарды жіктеу (индекстеу) үшін негіз болып табылады.
Құжаттарды аналитикалық-синтетикалық өңдеудің келесі тәсілі индекстеу болып табылады – ақпараттық-іздеу тілдерінде қолданылатын терминдерде құжаттың маңызды тақырыбын немесе пәнін көрсету процесі. Қандай да құжаттың негізгі мазмұнын сипатау ақпаратты-іздеу тілінде іздеу бейнесі деп аталады. Құжаттардың іздеу бейнесі ретінде жіктеу индекстері, пәндік тақырыпшалар немесе негізгі сөздер (дескрипторлар) болады.
Аннотациялау – бұл ғылыми құжатты өңдеу процесі (көп жағдайда біріншілік құжатты), ол өңделген құжаттың мазмұны, оның ресімделуі және шығуы туралы қысқаша мәліметтерді алуға мүмкіндік береді.
Аннотация (7.0-77 МСТ-на сәйкес) – мазмұны, қолданылуы, формасы және басқа да ерекшеліктері тұрғысынан баспа шығармаларының (олардың жиынтығының немесе бөліктерінің) қысқаша сипаттамасы. Аннотацияның орташа көлемі – 500 баспа белгісі.
Мазмұны және мақсатты қолданылуы бойынша аннотациялар ақпараттық және ұсыныстық болып бөлінеді. Ақпараттық аннотациялар құжат тақырыбын ашады және ол туралы қандай да бір мәліметтерді хабарлайды, бірақ оның сынау бағасын бермейді; ұсыныстық аннотацияларда тұтынушылардың белгілі бір категорияларына жарамдылық көзқарасы тұрғысынан құжаттың бағасы беріледі.
Үлкен көлемдегі аннотацияның бір түрі дәрілік препаратқа инструкция, онда келесідей бөлімдер болады:
Препараттың аты (орыс және латын тілдерінде).
Синонимдері.
Қолдануға көрсетілімдер.
Фармакологиялық қасиеттері.
Қолдану тәсілі және мөлшері.
Жанама әсерлері.
Шығарылу формасы, сақтау тәсілі, бағасы.
Рефераттау – бұл ғылыми құжатты өңдеу процесі (көп жағдайда біріншілік құжатты), нәтижесінде қысқа, бірақ салыстырмалы түрде нақты фактографиялық ақпаратты алады.
Реферат деп біріншілік құжаттың (немесе оның бөлігінің) негізгі нақты мәліметтері және қорытындылары берілген қысқартылған мазмұндамасы айтылады. Рефератқа біріншілік құжатта болатын ақпараттың барынша көп мөлшері кіру керек. Реферат мәтінінің баспа белгілерінедегі орташа көлемі: 500 – ескертпелер мен қысқа хабарламалар үшін, 1000 – мақалалар, патенттердің басым көпшілігі үшін, 2500 – көп көлемдегі құжаттар үшін.
Жеке жағдайларда реферат формасы арнайы құжаттарда регламенттеледі. Мысалы, «Орындалған ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға рефератты құрастыру және ресімдеу бойынша «Әдістемелік нұсқау» бар.
Шолу дегеніміз синтезделген мәтін, онда белгілі бір сұрақтың жиынтық сипаттамасы беріледі. Және де ол үшін осы мақсатқа таңдалып алынған көптеген біріншілік құжаттың ішінен алынған ақпарат қолданылады. Шолудың үш негізгі типі болады: библиографиялық, реферативтік және аналитикалық.
Библиографиялық шолуда белгілі бір уақытта пайда болған немесе қандай да бір белгілерімен біріктірілген біріншілік құжаттардың сипаттамасы беріледі.
Реферативтік шолу бастапқы біріншілік құжатта қарастырылған сұрақтардың жинақ сипаттамасын келтірілген ақпараттарға сын көзбен бағалаусыз береді.
Аналитикалық шолуда бастапқы біріншілік ақпарат құжаттарында келтірілген ақпараттарға жан-жақты талдау, оның аргументтелген бағасы және ос ыақпаратты қолдану бойынша негізделген ұсыныстар беріледі. Аналитикалық шолу кей жағдайларда критикалық шолулар деп аталады.
Кітапхана каталогтарының жіктелуі
Құжаттарды унификациялау және іздеу үшін ақпаратты тілдер қолданылады, онда жіктеу түсініктері, терминдер, символдар болады. Ақпараттық тіл құралы арқылы әрбір құжаттың сипаттамасы беріледі, ол ақпараттық массивтен релевантты құжаттарды бөлуге мүмкіндік береді.
Фармацевтикалық ақпарат саласында маманданатын фармацевтер үшін қажетті ақпараттық тілдерге тоқталамыз.
Белгілі бір тақырып бойынша алфавиттік-пәндік каталогты құру үшін алдымен осы салаға жататын ақпараттық құжаттарға жіктеу жүргізіледі. Жіктеу кезінде түзілген әрбір рубрикаға белгілі бір ат беріледі (мысалы: «Жағылмалар», «дәрілердің сапасын бақылау»). Рубрика атауларының алфавиттік тізімі бақыланатын сөздікті құрайды. Осыдан кейін әрбір кіретін ақпаратты құжат бір немесе бірнеше рубрикаларға жатады. Мысалы, «дәріхана шығын айналымының деңгейін зерттеу» келесі рубрикаларға жатқызылуы керек «Дәріхана», «Шығын айналымы», «Экономикалық талдау» және т.б. Кіретін құжаттардың библиографиялық сипаттаулары өздері тиісті болатын әрбір рубрика бойынша сақталады .
Сирек кездесетін тақырыптық құжаттарды іздеу үшін ұтымды бақыланатын сөздікті құрастыру күрделілігі, алфавиттік-заттық каталогты жүйелі түрде кеңейту және қарастырып отыру қажеттігі (жаға ғылыми терминдер, түсінікте, зерттеу объектілері пайда болғанда) олармен жұмыс істеуді қиындатады.
Жүйелі каталогтың бақыланатын сөздігі ұқсас құжаттарды бөлімдерге біріктіретін, әрі қарай оларды рубрикаларға және подрубрикаларға бөлетін жіктеу жүйесі болып. Мысалы, «Дәрілік қалыптар» жүйелі каталогында «Жағылма» бөлімі болуы мүмкін және ол келесі рубрикаларға бөлінеді «Жағылмаларды дайындау», «Жағылмалардың тұрақтылығы» және т.б. Жүйелі каталогты пайдалануды жеңілдету үшін барлық бөлімдері, рубрикалары және подрубрикалары көрсетілген алфавитті тізім қосымша беріледі. Жүйелі каталогтың бөлімдерін қалыптастыру кезінде УОЖ (УДК) кестелері қолданылады.
УОЖ (УДК) – көптеген елдерде қолданылатын халықаралық жүйе. ҚР-да жаратылыстану ғылымдары мен техника саласындағы барлық әдебиеттер УОЖ индексімен шығарылады. УОЖ-ны дамыту және жетілдіру Құжаттардың халықаралық федерациясының (МФД). Федерация тұрақты түрде арнайы басылымдарды шығарып тұрады «Ұсыныстар жобасы және ұсыныстар», онда УОЖ үшін жаңа түсініктер және қолданыстағыларға енгізілген өзгерістер беріледі.
УОЖ-де білімнің барлық салаларының жиынтығы 10 класқа бөлінеді:
О – Жалпы бөлім.
1 – Философия.
2 – Дін.
3 – Қоғамдық ғылымдар. Құқық. Басқару.
4 – Еркін индекс.
5 – Математика. Жаратылыстану ғылымдары.
6 – Қолданбалы білімдер. Медицина. Техника.
7 – Өнер. Қолданбалы өнер. Ойындар. Спорт.
8 – Филология. Тілтану. Көркемдік әдебиет.
9 – Өлкетану. География. Өмірбаяндар. Тарих.
УОЖ класстары бөлудің ондық принципі бойынша 10 бөлімге жіктеледі, олардың әрқайсысы 10 бөлімшені құра алады және т.б. УОЖ-ның сандық белгіленуі индекс деп аталады.
Иллюстрация ретінде индекстердің жіктелу бөлінулерін келтірейік:
6 – Қолданбалы білім. Медицина. Техника.
61 – Медицина.
615 – Дәрітану. Жалпы фармакология. Жалпы терапия. Токсикология.
615.2 –Негізгі әсері бойынша топталған дәрілік заттар (индексті оқу ыңғайлы болу үшін үш саннан кейін нүкте қойылады).
515.212 – Ауруды басатын және ыстықты төмендететін заттар.
615.212.7 – Тәуелділікті тудыратын ауруды басатын заттар. Есірткі заттар.
УОЖ-мен жұмыс істеген кезде жіктелетін құжаттар үшін индекстерді комбинациялық құру мүмкіндігінің маңызы зор, оған математикалық белгілерді қолдану арқылы қол жеткізіледі:
11. Фармацевтикалық ақпарат.
11.1.Фармацевтикалық әдебиет (фармакопея, мануалдар, анықтамалар, оқулықтар, оқу бағдарламалары, диссертациялар, журналдар).
11.2.Фармацевтикалық конгресстер, съездер, конференциялар, симпозиумдар.
11.3.Ақпаратты-іздеу жүйелері.
11.4.Дәрілік заттар туралы ақпарат (дәрілік заттарға аннотация, дәрілік заттың әсеріне клиникалық бақылаулар туралы мәліметтер).
11.5.тәжірибе алмасу.
11.6.Тақырыптық шолулар. Рецензиялар, сын және библиография. Хроника.
Ақпаратты іздеу жүйесі деп ақпаратты тілдердің, ақпаратты іздеу мен техникалық құралдардың, өңдеу ережелерінің жиынтығын айтады, олар осы процестерді орындалуын қамтамасыз етеді.
Техникалық құралдар бойынша АІЖ автоматтандырылған (ЭЕМ қолдану арқылы) және қол айналысы болып бөлінеді. Дәрілік заттар туралы ақпарат келесі бөлімдерді қамтиды:
дәрілік заттың орысша және латынша атаулары, халықаралық патенттелмеген және химиялық атаулары, сонымен бірге синонимдері;
дәрілік заттардың номенклатурасындағы өзгеріс;
дәрілік заттардың өндірісін, бақылауын және медиицналық қолданылуын регламенттейтін құжаттар;
дайын дәрілік заттардың құрамы және шығарылу формасы;
дәрілік заттардың физикалық-химиялық қасиеттері;
дәрілік заттардың сапасын бақылау әдістері;
қолдануға көрсетілімдері, қарсы көрсетілімдері, жанама әсерлері, қолдану тәсілдері және мөлшерлерін қоса дәрілік заттардың клиникалық қолданылуы;
дәрілік заттардың сақталуы;
дәрілік заттардың сиымсыздығы және басқа препараттармен өзара әсерінің түрлері;
дәрілік заттармен жабдықтаушылар;
дәрілік заттар туралы ақпаратты беретін әдебиет, ресми ақпарат көздері.
Ақпараттық қажеттіліктері бойынша барлық абоненттер ұжымдық және жеке болып бөлінеді. Шешілетін міндеттердің сипатын, білімін, жұмыс орындарын ескере отырып ОАИПС «Лекарство» тобының абоненттері келесідей топтарға бөлінген: басқару аппараты, дәріханалық ұйымдар, емдеу алдын алу ұйымдары, ҒЗИ. Жеке абоненттер де лауазымдық жағдайы және кәсіби принциптері бойынша бөлінген (фармацевтер, дәрігерлер және т.б.). Осы көрсетілген мамандарды ақпаратпен қамтамасыз ету бюллетеньдерді шығару, шолуларды, экспресс-ақпараттарды дайындау арқылы жүзеге асыру жоспарланған.
Ақпараттық материалдарды тұтынушыларға оперативті және толық жеткізу үшін министрліктің ақпартты есептеу орталықтарына мәліметтер базасын электронды тасығыштарда жеткізу қапрастырылған және ол әрі қарай тираждармен басылып шығарылады.
ӘДКБИЕТ
Негізгі:
1.Багирова В.Л. Управление и экономика фармации. – Москва: Медицина, 2004. – 716 с.
2.Лоскутова Е.Е. Управление и экономика фармации. Фармацевтическая деятельность. Организация и регулирование. – Москва: ACADEMIA, 2003. – 447 с.
3.Парновский Б.Д., Прокопишин В.И., Гордиенко Л.П., Брумарел М.Д. Основы фармацевтической информации. – Кишинев: Штиинца, 1986. – 162 c.
Қосымша:
1.Криков В.П., Прокопишин В.И. Организация и экономика фармации. – Москва: Медицина, 1999. – 624 с.
ДӘРІЛІК ЗАТТАР ТУРАЛЫ МӘЛІМЕТТЕР БАЗАСЫНЫҢ ПРИНЦИПТЕРІН ҚҰРАСТЫРУ. САЛАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕР.
МАҚСАТЫ
Студенттерді дәрілік заттар туралы мәліметтер базасын құру принциптерімен және ақпарат қызметкерлерін дайындау принциптерімен таныстыру.
ҮЙРЕТУ МІНДЕТТЕРІ
Студенттерді дәрілік заттар (ДЗ) туралы мәліметтер базасын құру принциптеріне үйрету.
Студенттерді ақпарат қызметкерлерін дайындау принциптерімен таныстыру.
ӨТКІЗУ ФОРМАСЫ
Жұптасып жұмыс істеу, тапсырмаларды орындау, оқытушымен бірге сабақ тақырыбы бойынша сұрақтарды талқылау.
ТАҚЫРЫП БОЙЫНША ТАПСЫРМАЛАР
1 тапсырма. ДЗ туралы мәліметтер базасының моделінен медициналық қызметкерлер – дәрігерлерге қатысты ақпаратты таңдап алу (Тарату материалын қараңыз).
2 тапсырма. Схемадан фармацевтикалық қызметкерлерге қатысты ақпаратты таңдап алу: а) дәріхана меңгерушілеріне; б) фармацевт-аналитиктерге; в) фармацевт-технологтарға; г) фарма-цевт-ақпараттаушыларға; д) ДЗ дайындау бойынша фармацевтің көмекшілеріне.
3 тапсырма. ДЗ туралы мәліметтер базасының моделінен ғылыми қызметкерлерге қатысты ақпаратты таңдап алу.
4 тапсырма. ДЗ туралы тұрғындарға арналған ақпараттық материалды дайындаңыздар. Дәріхананың тұрғындар арасында жүргізетін санитарлық-ағарту жұмыстары.
5 тапсырма. Фармацевтикалық ақпаратқа маманданған фармацевт-технологтың негізгі міндеттері мен функцияларын атап көрсетіңіздер (Тарату материалын қараңыз).
ТАРАТУ МАТЕРИАЛЫ
Мәліметтерді пайдалану, толықтыру, модификациялау үшін ақпаратты тұтынушылар мәлі-меттер базасын басқару жүйесін (МББЖ) жасайды. Ол барлық сақталатын мәліметтерді орта-лықтан басқаруды қамтамасыз етеді, көптеген міндеттерді шешу кезінде оған қол жеткізуге мүм-кіндік жасайды. Әрі қарай МББЖ мәліметтердің қайталануын және бір-біріне қарама-қарсы бо-луын болдырмайды, атап айтқанда мәліметтердің физикалық файлдарын оларға қол жеткізуді жү-зеге асыратын бағдарламалардан бөледі. МББЖ мәліметтер базасын жасауды және жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Мәліметтер базасын құрудың негізгі этаптарына алдымен мәліметтердің кон-цептуальды, сонан кейін логикалық және физикалық модельдерін жасау кіреді. Және бұл жерде физикалық модель концептуальды және логикалық модельдерді машиналық тасымалдағыштарда жүзеге асырады.
Концептуальды модель, ақпараты мәліметтер базасына енгізілу жоспарланып отырған пәндік саланың схемасы (құрылымы) болып табылады. «Дәрілік заттар» пәндік саласының концептуаль-ды ақпараттық моделі дәрігер (белгілі мамандықтың), фармацевт-технолог, фармацевт-аналитик сияқты ақпаратты тұтынушылардың локальды модельдерінен біріктіріледі. Концептуальды мо-дельді құру үшін таңдалып алынған саланы жүйелік талдаумен бірге мамандардың ақпаратқа қа-жеттілігін зерттеудің дәстүрлі тәсілдері де қолданылады (анкеталау, интервью жүргізу, салалық құжаттарды зерттеу және т.б.).
Мәліметтер базасы – бұл белгілі салада сұраулары әртүрлі тұтынушылар үшін ақпараттар бар өзара байланысты материалдардың (электронды тасымалдағыштарда сақталатын) жиынтығы.
Негізінен дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасында потенциалды тұтынушылар үшін ақпараттар болу керек: дәрігерлерге, фармацевтикалық ақпарат кабинеттерінің, бақылау-аналити-калық зертханалардың, дәріханалардың фармацевтеріне, сонымен бірге ғылыми қызметкерлерге. Және де мұндағы мәліметтер оларды орталықтан басқаруға ыңғайлы және оларды қолданатын бағдарламадан тәуелсіз болуы керек.
Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының спецификасы бірінші рет тіркеліп отыр-ған препарат туралы тек «жеке» ақпаратты енгізу болып табылады, мысалы оны сипаттайтын қа-сиеттері, талдау әдістері. Бірқатар препараттарға жататын «интегральды» ақпарат, атап айтқанда, алудың, талдаудың, дайындаудың және т.б. жалпы әдістерін көрсететін, жеке енгізіледі және тұтынушының сұрауы бойынша «жеке» ақпаратпен бірге берілуі мүмкін. Осымен, «жеке» және «интегральды» ақпараттар бір рет қана енгізіледі және бірін-бірі қайталамайды. Қарастырылып отырған мәліметтер базасының қолданылуы дәрілік заттар туралы көп аспектілі мәліметтердің реттелген жүйе кешенін орталықтандыру («препарат туралы барлығы» әртүрлі мамандар үшін), оларды сақтау (негізінен машиналық тасымалдағыштарда), осы мәліметтерді жүйелі толықтырып отыру мүмкіндігін және тұтынушылардың сұрауы бойынша беруді қамтамасыз ету. Әрине, мәліметтер базасына дәрілік препараттар туралы ақпараттың әртүрлі элементтерінің жиынтығын (синтез, талдау, дайындау технологиясы және т.б. туралы) енгізу қажеттілігі оларды құру проце-сінің күрделілігімен негізделеді. Сондықтан мәліметтер базасының спецификасы көлемін біртін-деп өсіру арқылы оны этап бойынша құрастыру мүмкіндігі болып табылады. Фармация бойынша ғылыми зерттеулерді ақпараттық қамтамасыз ету үшін мәліметтер базасының мәніне көңіл бөлуге болады. Мәліметтер базасын болашақта дәрілік препараттар саласындағы ғылыми зерттеулер нәтижесінің концентрациясы ретінде қарастыруға болады.
Қазіргі уақытта фармация бойынша ғылыми зерттеулерді ақпараттық қамтамасыз етудің бір-шама спецификалық қиыншылықтары бар. Мысалы, медициналық реферативтік журналдың «Фармация» бөлімі көлемі жағынан үлкен емес, ал ғылыми зерттеулерге қажетті дәрілік препарат-тар саласындағы мәліметтер көбіне химиялық, биологиялық және басқа да әдебиеттерде шоғыр-ланған. Сұрау бойынша мәліметтерді орталықтандыру және беру ақпараттық іздеуге уақытты бір-шама қысқартуы мүмкін. Мұнан басқа, препараттардың спецификалық қасиеттері туралы салыс-тырмалы мәліметтердің жиналуы оларды мақсатты бағытта қолдануға, және де жаңа препарат-тарды жасау принциптерін біріктіруге мүмкіндік жасайды. Дәрілік препарттар туралы мәлімет-тердің концептуальды моделі схемада берілген.
«Жеке» ақпарат 14 блокқа топтастырылған, олар өзара «интегральды» ақпараттың сәйкес блоктарымен байланысқан. Болашақта құжаттық мәліметтердің Мемлекеттік бөлгіш автоматтан-дырылған банкі қарастырылатынын ескере отырып дәрілік препараттар мәліметтер базасының медицина, химия, биология және т.б. бойынша потенциальды базалармен байланысы көрсетілген.
«Жеке» ақпараттың бірінші блогына медициналық практикада және өнеркәсіптік өндірісте (препараттың аты, оның шифры) қолдануға рұқсат етілген дәрілік заттардың Мемлекеттік реестрінен мәліметтер, сонымен бірге тіркелген күні кіреді. Көрсетілген блок «интегральды» ақ-параттың «Тезаурус» және «Салыстырмалы сипаттама» блоктарымен байланысты. Және де «Те-заурус» блогына препарат атауларының синонимдерінің, химиялық, фармакологиялық атаула-рымен қоса, тізімі кіреді. «Салыстырмалы сипаттама» блогына әртүрлі ауруларда тағайындалатын препараттардың салыстырмалы қасиеттері туралы ақпараттар кіреді, ол сәйкес мәліметтер болатын әдебиеттерге сілтеме жасау үшін «Библиография» блогымен байланысты.
Екінші блок – «Аурулар», онда емдеуде осы препарат қолданылатын аурулар мен синдром-дардың тізімі берілген, ол «Медицина» потенциальды мәліметтер базасымен байланысты.
Үшінші блок – «Аннотацияға» ҚР ДСМ бекіткен аннотациялар мәтіндері, келесі бөлімдерді бөле отырып кіреді: «Көрсетілімдер», «Қарсы көрсетілімдер» және «Жанама әсерлері». Соңғы бөлім «интегральды» ақпараттың «Жанама әсерлер» блогымен байланысты, онда жанама әсерлердің мүмкін болатын түрлерінің тізімі берілген және олардың әрқайсысына белгілі бір код берілген. Сәйкесінше «Ресми аннотация» блогының «Жанама әсерлер» бөлімінде тек осы препаратқа тән жанама әсерлердің коды ғана тіркеледі.
Төртінші блок – «Препараттың құрылымындағы белсенді орталықтарға» осы дәрілік заттың фармакологиялық тиімділігін негіздейтін фармакофор кодтарының жиынтығы кіреді. Ол өзара байланысты «Белсенді орталықтар» және «Белсенді орталықтардың стандартты іс-әрекеттерінің тізімі» блоктарымен байланысқан. «Белсенді орталықтарға» барлық белгілі фармакофорлардың сөздік тізімі кіреді. Стандартты іс-әрекеттерге, атап айтқанда, ерігіштінің жоғарылауы, адсорбция, биомолекулалармен өзара әрекеті және т.б. жатады.
Схема 1. Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының моделі



Бесінші блок – «Препаратты алуға» бастапқы шикізат, синтездеу және тазалау әдістері, олардың нақты әдістемесі, құрылымын анықтау әдістері, стандарттаудың жалпы және детальды әдістері туралы ақпараттар кіреді. Блоктың әрбір көрсетілген бөлімдері, белгілі бір кодпен қолданылатын химиялық реагенттер, синтездеу, тазалаудың белгілі әдістері және т.б. сипатталған осындай «интегральды» ақпаратпен байланысқан. «Интегральды» ақпараттың блоктары «Химия», «Физика», «Биология» мәліметтер базасымен потенциальды байланысқан.
Алтыншы блок – «Қасиеттерінде» препараттың фармакологиялық белсенділігіне (дисперсте-ну дәрежесі, полиморфизм, ерігіштігі, молекуладағы атомаралық қашықтық, сутектік байланыстар және т.б.) әсерін тигізетін физикалық және физикалық-химиялық қасиеттерінің тізімі берілген.
Жетінші блок – «Талдауда» осы дәрілік препаратты талдау үшін қолданылатын әдістердің (оладың кодтары көрсетіледі) барлығы және детальды әдістемесі беріледі. Және де оның таза күйіндегі, дәрілік қалыптағы талдауы және адам ағзасында анықталуы ескеріледі; сонымен бірге рұқсат етілген және рұқсат етілмеген қоспалардың талдауы да есепке алынады. «Талдау әдістері» және «Қоспалар» бөлімдері «интегральды» ақпараттың сәйкес блоктарымен байланысқан, онда сәйкесінше осы топ дәрілерінің барлық талдау әдістері және препаратта мүмкін болатын қоспалардың тізімі берілген.
Сегізінші блок – «Дайындауға» препарат және оны дайындау әдістемесі берілген дәрілік қа-лыптардың кодталған тізімі кіреді. «Препаратпен дәрілік қалыптар» бөлімі «интегральды» ақ-параттың «Дәрілік қалыптар» блогымен байланысты. Соңғысы «Көмекші заттар», «Тұрақтандыру және басқа да әдістер» блогымен байланысқан, онда сәйкесінше дәрілік қалыптарды дайындауда қолданылатын индифферентті заттардың әртүрлі түрлері және оларды тұрақтандыру, консер-вациялау және т.б. үшін қолданылатын барлық әдістер берілген.
Тоғызыншы блок – «Фармацевтикалық факторларда» препараттың метоболизмі мен фарма-кокинетика процесстеріне әсерін тигізетін технологиялық тәсілдердің кодтары берілген. Бұл тәсілдердің жиынтығы «Биофармацевтикалық факторлар» «интегральды» блогында берілген.
Оныншы блок – «Басқа заттармен өзара әсері» (дифференциальды in vitro, in vivo), негізінен «интегральды» ақпараттың «Сиымсыздық» блогымен байланысты.
Он бірінші блок – «Сақтауда» осы препарат үшін белгіленген сақтау тәсілінің коды және бекітілген сақтау мерзімі және қайта бақылау мерзімі берілген.
Он екінші блок – «Босатуға» құрамында осы препарат бар дәрілік қалыптарды жазып беру тәсілдерін, ресімдеу ережесін және босатуды сипаттайтын кодтар кіреді (рецепті жазудың барлық регламенттелетін тәсілдері және т.б. «интегральды» ақпараттың сәйкес блогында болады).
Он үшінші блок – «Қажеттілікте» жыл сайынғы тұтынылуы туралы, осы препаратты дайындаушы-завод туралы мәліметтер, сонымен бірге осы дәрілік қалыптарға қажеттілікті анықтау әдістері мен нормативіне сілтеме беріледі.
Он төртінші блокта препарат туралы әдебиет көздерінің нөмірлері, «интегральды» ақпараттың «Библиография» блогында болатын библиографиялық сипаттаулар беріледі.
Осымен, аталған 14 блоктың жиынтығы «Дәрілік заттар» саласының мәліметтер базасының концептуальды моделін құрайды.
Дәрілік заттар бойынша автоматтандырылған ақпараттық-іздеу жүйелері (ААІЖ) – бұл техникалық құралдар ретінде ЭЕМ қолдана отырып осы процестерді жүзеге асыру үшін ақпаратты тілдердің, ақпаратты өңдеу, сақтау, іздеу және берудің жиынтығы. Қолдану деңгейі бойынша ААІЖ келесідей жіктеледі: жоғары (ұлттық), орта (салалық енмесе ведомствалық) және төменгі (локальды) – мекеме (кәсіпорын) деңгейі; қолдану бағыты бойынша – экономикалық-әкімшілік, технологиялық және ғылыми-ақпараттық; жұмыс істеу принциптері және мәліметтер базасының мазмұны бойынша – фактографиялық, құжаттық және біріктірілген.
ҚР ДСМ-нің 24.11.09 ж. РК № 774 «Медициналық және фармацевтикалық қызметкерлердің номенклатурасын бекіту туралы» бұйрығымен информатор қызметі қарастырылған, соған сәйкес фармацевтикалық ақпарат бойынша мамандарды дайындау қажеттігі бар. «Фармацевтикалық ақпарат» пәнін оқыту ҒТА бойынша мамандарды дайындаудың жалпы принциптеріне негізделуі керек. ҚР ақпаратық қызметкерлер кадрларын дайындау жоғары оқу орындарында, біліктілікті жоғарылату жүйесі арқылы жүргізіледі.
Фармацевтикалық оқу орындарының оқу жоспарына бұл пәнді енгізу фармацевтикалық ақпарат қызметінің болашақ мамандарын оқытуды жетілдіру үшін жаңа мүмкіндіктерді ашады. «Фармацевтикалық ақпараттың» басқа ғылыми пәндермен байланысы, оның теориялық және практикалық аспектілері, мәселелері 1 схемада көрсетілген.
Схема 1.«Фармацевтикалық ақпарат» пәнінің басқа ғылыми пәндермен байланыс құрылымы

Фармацевтикалық ақпарат бойынша маманданатын фармацевт-технолог келесі міндеттер мен функцияларды орындауы керек:
ақпаратты-анықтама қорын жинақтау;
дәрітану сұрақтары бойынша емдеу алдын алу және дәріханалық ұйымдардың персоналдарын ақпараттық мәліметтермен қамтамасыз ету;
дәрігерлерді, фармацевтерді ҚР ДСМ фармакологиялық комитеті бекіткен ДЗ қасиеттері, көрсетілімдері мен қарсы көрсетілімдері, әсер ету механизмі, мүмкін болатын жанама әсерлері, сиымдылығы (сиымсыздығы), емдеу курсы мен мөлшері, жарамдылық мерзімі, науқастардың қабылдау тәртібі және сақтау ережесі, шығарылу формасы және құны; ДЗ синонимі; облыстарды «қалаларды) дәрілік қамтамасыз ету жағдайлары туралы ақпараттау;
емдеу алдын алу ұйымының бас дәрігерімен (емхана бөлімінің меңгерушісімен) және дәріхана меңгерушісімен бірге қолда бар дәрілік заттарды ұтымды қолдануды ұйымдастыру;
бекітілген дәріхана желісіндегі ДЗ ассортиментін жүйелі зерттеу;
дәрігерлер кабинеттерін фармакотерапевтикалық топтары бойынша, кабинеттердің профилі бойынша жеке топталған бар дәрілік препараттар туралы ақпараттың мәліметтермен қамтамасыз ету;
дәрігерлердің, орта медициналық персоналдардың, дәріхана қызметкерлерінің ақпараттық қажеттіліктерін зерттеу;
өндірістік жиналыстарда дәріханада дәрілік заттардың болуы туралы жүйелі түрде ақпараттар беріп отыру; дұрыс жазылмаған рецептер түскен жағдайда оны қарастыру;
емдеу алдын алу ұйымымен бірлескен жұмыс жоспары бойынша өткізілетін тақырыптық конференцияларға қатысу. Дәрігерлер конференциясында, ФАК-де дәрілік заттардың көрмесін ұйымдастыру. Дәрітану, ақпараттар жеткіліксіз болатын жаңа отандық препараттарға көңіл аудара отырып рецептураны унификациялау сұрақтары бойынша дәрігерлермен жеке жұмыстар жүргізу. Дәрігерлік профиль бойынша дәрілік препараттардың болуы (жоқ болуы) туралы кабинеттер үшін жазбаша ақпараттар дайындау.
ӘДЕБИЕТ
Основная:
1.Багирова В.Л. Управление и экономика фармации. – Москва: Медицина, 2004. – 716 с.
2.Лоскутова Е.Е. Управление и экономика фармации. Фармацевтическая деятельность. Организация и регулирование. – Москва: ACADEMIA. – Том I. – 2003. – 447 с.
3.Парновский Б.Д., Прокопишин В.И., Гордиенко Л.П., Брумарел М.Д. Основы фармацевтической информации. – Кишинев: Штиинца, 1986. – 163 с.
4.Приказ МЗ РК № 774 от 24 ноября 2009 года «Об утверждении Номенклатуры медицинских и фармацевтических работников».
Дополнительная:
1.Криков В.П., Прокопишин В.И. Организация и экономика фармации. – Москва: Медицина, 1999. – 624 с.
СҰРАҚТАР БОЙЫНША БАҚЫЛАУ
Вариант 1
1.Мәліметтер базасын басқару жүйесінің міндеттері.
2.Фармацевтикалық ақпарат бойынша маманның негізгі міндеттері мен функциялары.
Вариант 2
1.Концептуальды модельді құру үшін қолданылатын тәсілдер.
2.Автоматтандырылған ақпараттық-іздеу жүйелері және олардың жіктелуі.
Вариант 3
1.Жеке және интегральды ақпарат.
2.Дәріханалардағы тұрғындар үшін санитарлық-ағарту жұмыстары.
Вариант 4
1.Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының моделіне енгізілген, дәрігерлерге арналған ақпарат.
2.Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының моделіне енгізілген тұрғындарға арналған ақпараттың мазмұны.
Вариант 5
1.Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының моделіне енгізілген дәріхана меңгерушілері-не арналған ақпараттың мазмұны.
2.Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының моделіне енгізілген фармацевтерге арналған ақпараттың мазмұны.
Вариант 6
1.Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының моделіне енгізілген фармацевт-аналитик пен технологтарға арналған ақпарат.
2.Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының моделіне енгізілген ғылыми қызметкерлерге арналған ақпараттың мазмұны.
Вариант 7
1.Мәліметтер базасын басқару жүйесінің міндеттері.
2.Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының моделіне енгізілген фармацевт-информаторларға арналған ақпарат.
ТАҚЫРЫП:АРАЛЫҚ БАҚЫЛАУ 1
МАҚСАТЫ
Студенттердің фармацевтикалық ақпарат бойынша бағдарлама материалдарын игергендігін тексеру.
ҮЙРЕТУ МІНДЕТТЕРІ
Фармацевтикалық ақпарат бойынша студенттердің білімін бағалау.
СҰРАҚТАР ВАРИАНТТАРЫ БОЙЫНША БАҚЫЛАУ:
Карта 1
1.Ақпараттық қажеттілік туралы түсінік.
2.НТҚ каталогы.
3.Басылымдардың жіктелуі.
4.«Дәрілік препараттар туралы» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
5.Дәріхана қызметіндегі ақпараттық технологиялардың ролі қандай?
6.«Тұтынушы - әкімшілік» түсінігіне анықтама беру.
Карта 2
1.Ақпаратты тұтынушылардың жіктелуі.
2.Ақпаратты таңдамалы тарату жүйесі.
3.Екіншілік құжаттар және олардың функциясы.
4.«Медицина мен фармациядағы жаңалықтар» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
5.Дәріханаларды компьютеризациялау арқылы шешетін міндеттер.
6.«Тұтынушы – тұтынушы» түсінігіне анықтама беру.
Карта 3
1.Ақпаратты тұтынушыларды біріктіру белгілері.
2.Жетекшілікті ақпаратпен дифференциалды қамтамасыз ету жүйесі.
3.Ақпаратты аналитикалық-синтетикалық өңдеудің түрлері.
4.«Контактылы ақпарат» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
5.АҚ негізгі қасиеттері: универсалдылығы; тұрақтылығы; динамизмі; ескіруі; объективтілігі; субъективтілігі.
6.Мәліметтер базасын басқару жүйесінің міндеттері.
Карта 4
1.Ақпаратқа қажеттіліктер мәселелерін шешудегі медициналық және фармацевикалық органдардың ролі.
2.Фармацияны басқару аппаратының қызметкерлерінің ақпаратқа қажеттілігін зерттеу бойынша бағыттар.
3.Библиографиялық жазба және оның міндетті элементтері.
4.«Сайттың мәліметтер базасы бойынша дәрілік заттарды іздеу» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
5.Автоматтандыру жүйесінің негізгі компоненттері.
6.Концептуальды модельді құру үшін қолданылатын тәсілдер.
Карта 5
1.Медициналық қызметкерлердің дәрілік заттар туралы ақпаратқа қажеттілігін зерттеудің мақсаты.
2.Дәрілік заттардың айналым сферасындағы ақпараттың ролі.
3.«Аннотация» түсінігіне анықтама беру.
4.«Прайс-парақ» және «Вакансиялар» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
5.Кассалық терминалға не кіретінін атап көрсетіңдер.
6.Жеке және интегралды ақпарат.
Карта 6
1.АҚ-тің өзара байланысы және өзара тәуелділігі.
2.Ақпараттың негізгі қасиеттері.
3.«Реферат», «Шолу» түсініктеріне анықтама беру.
4.«Регистрация» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
5.«Касса» автоматтандырылған жұмыс орнында орындалатын функциялар.
6.Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының моделіне енгізілген дәрігерлерге арналған ақпарат.
Карта 7
1.АҚ негізгі қасиеттері: универсалдылығы; тұрақтылығы; динамизмі; ескіруі; объективтілігі; субъективтілігі.
2.Фармацевтикалық ақпараттың сапасы.
3.Фармациядағы коммуникациялық саясат.
4.«Жеткізу» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
5.«Қойма» автоматтандырылған жұмыс орнының функционалдық мүмкіндіктері.
6.Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының моделіне енгізілген дәріхана меңгерушісіне арналған ақпараттың мазмұны.
Карта 8
1.АҚ зерттеу әдістері: анкеталау; интервью жүргізу; рецептураны зерттеу.
2.Ақпараттың техникалық тиімділігі.
3.Дәрілік препараттарды жарнамалаудың әдістемелік ыңғайлары.
4.«Дәрілік препараттарды дәріханадан іздеу» және «Дәрілік препараттарды дәріханада броньдау« категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
5.Электронды құрал-жабдықтар мен арнайы бағдарламалық қамтамасыз етуді қолдану дәріхана ұйымдарына қандай мүмкіндіктерді береді.
6.Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының моделіне енгізілген фармацевт-аналитиктер мен технологтарға арналған ақпарат.
Карта 9
1.Кері байланыс.
2.Ақпараттың жіктелу белгілері.
3.ДДҰ бекіткен дәрілік заттарды жылжытудың этикалық және ғылыми критерилері.
4.«Фирмалық стиль» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
5.Интернет-технологияны қолдану кезінде фармацевтикалық нарықтың қатысушыларына ашылатын мүмкіндіктер.
6.Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының моделіне енгізілген фармацевт-информаторларға арналған ақпараттың мазмұны.
Карта 10
1.Мәліметтер базасын қалыптастыру (оперативті бөлігі, мұрағат).
2.Ақпараттың түрлері.
3.Өзіне деген жағымды қоғамдық пікірді қалыптастыру бойынша фирманың қызметі.
4.«Электронды почта арқылы жіберу» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
5.Пайдаланушының Интернет ресурстарына қол жеткізуін жүзеге асырудың жалпы логикалық схемасы.
6.Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының моделіне енгізілген фармацевтерге арналған ақпарат.
Карта 11
1.Дәрілік заттар бойынша ақпаратты-анықтама қоры, оның сипаттамасы.
2.Маркетингтік ақпараттық жүйе.
3.Фирмалық стиль.
4.«Форум» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
5.Интернет-қызметті ақпаратты құраушы көздері.
6.Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының моделіне енгізілген ғылыми қызметкерлерге арналған ақпараттың мазмұны.
Карта 12
1.Ақпаратты-анықтама қорының негізін не құрайды?
2.Маркетингтік ақпарат жүйесінің подсистемаларын атап көрсетіңдер.
3.Жарнама субъектілерінің және жарнама мотивінің анықтамасы.
4.«Қонақ кітабы» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
5.«Электронды коммерция» түсінігіне анықтама беріңдер.
6.Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының моделіне енгізілген тұрғындарға арналған ақпараттың мазмұны.
Карта 13
1.Ақпаратты-анықтама қорын сақтау тәртібі.
2.Техникалық және бағдарламалық қамтамасыз етудің подсистемалары.
3.Өтімге дем беру.
4.Дәрілік заттар туралы ақпараттың негізгі бағыттары.
5.Электронды коммерция біріктіретін бизнес-операциялар.
6.Дәріханаларда тұрғындар үшін жүргізілетін санитарлық-ағарту жұмыстары.
Карта 14
1.ААҚ-ның фактографиялық бөлігі.
2.Лингвистикалық қамтамасыз етудің подсистемасы.
3.Электронды дәріханалар шешетін негізгі міндеттер.
4.Дәрілік заттар туралы ақпаратты жүргізу жолдары.
5.Интернет-технологияның көмегімен фармацевтикалық нарықта қандай құызмет түрлері ұсынылады, атап көрсетіңдер.
6.Автоматтандырылған ақпараттық-іздеу жүйелері, олардың жіктелуі.
Карта 15
1.ААҚ-ның ақпараттық-іздеу аппараты.
2.Ұйымдастыру және ақпараттық қамтамасыз етудің подсистемалары.
3.Электронды дәріхана сайттарының мазмұны және негізгі сипаттамалары.
4.Тұрғындарға арналған дәрілік заттар туралы ақпарат.
5.Электронды анықтамаларда дәрілік заттар туралы қандай ақпараттар болады, атап көрсетіңдер.
6.Фармацевтикалық ақпарат бойынша мамандардың негізгі міндеттері мен функциялары.
Карта 16
1.Кітаптар каталогы.
2.Ақпараттық іздеу. Релевантты құжаттар.
3.Дәрілік заттардың жарнамасына заңдылықпен қойылатын талаптар.
4.Фармацевтикалық қызметкерлерге арналған дәрілік заттар туралы ақпарат.
5.«Бизнес» түсінігіне анықтама беру.
6.Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының моделіне енгізілген фармацевт-аналитиктерге және технологтарға арналған ақпарат.
Карта 17
1.Отандық ақпараттық басылымдардың каталогы.
2.Фармацевтикалық нарықтағы бірыңғай ақпараттық жүйе.
3.«Жоба туралы» категориясындағы электронды дәріханалар сайттарындағы ақпараттың мазмұны.
4.Медициналық қызметкерлерге арналған дәрілік заттар туралы ақпарат.
5.«Бизнес – тұтынушы» түсінігіне анықтама беру.
6.Жеке және интегралды ақпарат.
Карта 18
1.Шетелдік ақпараттық басылымдардың каталогы.
2.Біріншілік құжаттардың жіктелуі.
3.«Көмек» категориясындағы сайттардағы ақпараттың мазмұны.
4.Дәрілік заттар туралы фармацевтикалық ақпараттың маңызы.
5.«Бизнес - әкімшілік» түсінігіне анықтама беру.
6.Дәрілік препараттар туралы мәліметтер базасының моделіне енгізілген фармацевтерге арналған ақпарат.
ӘДЕБИЕТ
Негізгі:
1.Багирова В.Л. Управление и экономика фармации. – Москва: Медицина, 2004. – 716 с.
2.Лоскутова Е.Е. Управление и экономика фармации. Фармацевтическая деятельность. Организация и регулирование. – Москва: ACADEMIA. – Том I. – 2003. – 447 c.
3.Парновский Б.Д., Прокопишин В.И., Гордиенко Л.П., Брумарел М.Д. Основы фармацевтической информации. – Кишинев: Штиинца, 1986. – С. 48-59.
Қосымша:
1.Криков В.П., Прокопишин В.И. Организация и экономика фармации. – Москва: Медицина, 1999. – 624 с.
Фармацевтикалық факультет
Фармацевт-менеджер модулі
СТУДЕНТТІҢ ӨЗІНДІК ЖҰМЫСЫНА
АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАР
Курс 5
Пән «МЕДИЦИНАЛЫҚ (ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ) ӨКІЛДІҢ ЖҰМЫС
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ АҚПАРАТТЫҚ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ»
Құрастырушылар:
Доцент Шопабаева А.Р:
Оқытушылар: Кеукенова Ж.Қ., Асемова А.О.
Алматы, 2014
Студенттердің өзіндік жұмысының тематикалық жоспары – СӨЖ
№№ п/п Тақырыптары Өткізу формасы ұзақтығы (сағ)
1 2 3 4
1. Фармацевтикалық бизнесті ақпаратпен қамтамасыз ету. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
2. Дәрілік заттар туралы ақпараттың негізгі бағыттыры және оны жүргізу жолдары. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
3. Фармацевтикалық ақпарат бойынша мамандар дайындау . Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
4. Фармацевтикалық ақпаратқа қажеттілікті анықтау принциптері. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
5. Дәрілік заттар, медициналық мақсаттағы бұйымдар және медициналық техника айналымында ақпараттарды іздестіру әдістері. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
6. Дәрілік заттардың анықтамалық ақпараттық қоры. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
7. Фармацевтикалық ақпаратты аналитико- синтетикалық өңдеу. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
8. Дәріханалық ұйымдар мен фармацевтикалық кәсіпорындарда ақпраттық қызметтерді ұйымдастыру. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
9. Фармацевтикалық нарық субъектілерінің ақпараттық қажеттілігін анықтау. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
10. Фармацевтикалық ақпаратты қолдану бағыттары. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
11. Фармацевтикалық нарық, фармацевтикалық нарық ерекшеліктері. Бірегей және өндірілген препараттар. Медициналық өкіл, оның функциясы және міндеттемелері. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
12. Дәрілік препараттарды жарнамалау. Фармацевтикалық өндіруші компаниялардың ақпараттық (жарнамалық) қызметінің негізгі бағыттары.
Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
13. Медицина қызметкерлеріне (фармацевтерге) төменде көрсетілген дәрілік заттар топтары бойынша ақпарат- презентация өткізу:
Витаминдер және олардың аналогтары. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
14. Қанның ұюына әсер ететін дәрілік заттар. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
15. Өт айдайтын дәрілік заттар. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
16. Қалқанша бездің функциясына әсер ететін дәрілік заттар. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
17. Аминқышқылдары. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
18. Темір препараттары. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
19. Биогендік препараттар. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
20. Антисептиктер. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
21. Химиотерапевтикалық дәрілік заттар. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
22. Диагностикалық заттар. Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
23. Фармацевтикалық коммуникация, коммуникация формалары, принциптері. Фармацевтикалық индустрияның презентациясы.
Реферат, презентация, эссе, тест тапсырма-ларын құрастыру, ситуациялық тапсыр-ма, кроссвордтар 2
Барлығы: 46 сағ.

Фармацевтический факультет
БАҚЫЛАУ ЕСЕПТЕГІШ ҚҰРАЛДАРЫ
Курс 5
Пән: «МЕДИЦИНАЛЫҚ (ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ) ӨКІЛДІҢ ЖҰМЫС
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ АҚПАРАТТЫҚ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ»
Құрастырушылар:
Доцент Шопабаева А.Р:
Оқытушылар: Кеукенова Ж.Қ., Асемова А.О.
Алматы, 2014
ТЕСТ ТАПСЫРМАЛАРЫ ( 1 этап)
! Медициналық өкіл жұмысына келетін қызметкерлерге қойылатын негізгі талаптар:
+* маманданған білім
* эффективті презентацияның технологиясы
* жас, амбициозды кондидаттар
* ПК (БК) сенімді қолданылуы
* «В» категориясына жүргізуші куәлігі және автокөлікпен жүргізу тәртібі
! Госпитальды секторда дәрілік заттарды жылжытушылардың жұмыс тәжірибесі болуы керек:
+* медициналық өкіл болып жұмыс істеу тәжірибесі 2 жылдан жоғары
*медициналық өкіл болып жұмыс істеу тәжірибесі 3 жылдан жоғары
* медициналық өкіл болып жұмыс істеу тәжірибесі 4 жылдан жоғары
* медициналық өкіл болып жұмыс істеу тәжірибесі 5 жылдан жоғары
* медициналық өкіл болып жұмыс істеу тәжірибесі 6 жылдан жоғары
! Медициналық өкілді таңдаудағы белгілі бір талаптар:
+* жоғарғы медициналық немесе фармацевтикалық білім
* әдемі, сыртқы келбет
* мінез
* жеке автокөлігінің болуы
* жеке интернет және ПК (БК) болуы
! Көптеген фармацевтік компаниялар өз қызметкерлеріне бастапқы этапта оқытуды жүргізеді:
* компанияның препараттарының минимальды жылжуы
* әртүрлі типтегі дәрігерлермен тез қарым-қатынас орнату
* стреспен басқару территориясындағы жұмыс ұйымы
+* негізгі тұтынушылармен жұмыс ( дистрибюторлармен, дәріханалармен, стационарлармен)
* конференцияларды ұйымдастыру
! Медициналық өкіл келесі бағыттарда дамуы мүмкін:
+*медициналық өкіл– аға медициналық өкіл– региональді менеджер
*медициналық өкіл– продокт-менеджер
*медициналық өкіл– медициналық бөліміндегі жұмыс
*медициналық өкіл– регинальді менеджер
*медициналық өкіл- аға медициналық өкіл
! Дәріханалық желілермен жұмыс істейтін мамандардың міндеттері:
* қаржы мәселесіндегі іс-шараларды ұйымдастыру және жүргізу
+ * дәріхана сегментіндегі жоспарлардың орындалуы
* дәріханалық ұйыммен, дәрігерлермен жұмыс
* екіншілік соғылыстың талдауы және дистрибюторлық сток
* мәліметтер базасындағы тұтынушылармен хабарласу
! Сатылым бойынша менеджердің міндеттері:
+*тұтынушыларды активті түрде іздеу, суық хабарласулар
* дәрілік препараттар сапасын бақылау мониторингі
* дәрілік препараттар регистрациясы ережесі бойынша мониторингі
*дәрілік заттардың сапасы бойынша сұрақтарға кеңес және нормативті құжаттар
* дәрігерлердің, дәріханалық ұйымдардың жұмысы
! Фармацевтикалық өнімдерді жылжытудағы медициналық өкілдің міндеттері:
* персоналмен танысу
* дәрілік препараттар жарнамасы және мамандардың назарын аудару
+* дәрілік препараттар тауарлық марка имиджін құрастыру және мамандар тарапыннан оған
сенімділік
*дәрілік препараттар сапасын бақылау
* тұтынушылармен жеке хабарласу
! Саудамен айналысатын персоналдың қорытындыны бағалауы келесі факторлар орындалуынан шешіледі:
* тауарды сатудағы үздік немесе жақсы коррекциясы
* жалпы табыс, нарық үлесі, жаңа тұтынушылардың саны
* жарнамалардың іс-шаралар және өнімдердің жылжуы бойынша іс-шаралар
* фармацевтттердің сектордағы бәсекелестіктердің сатысы
+* біртекті жүйенің болмауы
! Медициналық өкілдің жұмыстық бөліміндегі кілттік көрсеткіштерінің негізінде анықтаудың есебі:
+* бір саудалық өкілге бір күндегі кездесудің орташа саны
* жүздеген кездесуге шығынның тиесі бөлшегі
* тұрғындардың орналасуына кететін шығын
*дәрілік препараттар регистрациясы туралы ережелерінің моноторингі
* орташа уақыты және кездесу күні
! Медициналық өкілдің жұмысын формальді бағалауда келесілерді ескеруі қажет:
* қатталуын немесе сауда белгілерін қалыптастыру
* клиенттің орналасуы бойынша түсетін табыстар
+*медициналық өкілдің квоталар мен нормаларды орындалуын қолға алу
* өндірісті бағалау критериі мен стандарты жөнінде сауда персоналының басшылығына ақпарат
беру
* бірыңғай бағалау жүйесінің көрсеткіштерінің болмауы
! Мед.өкіл жұмыстарын талдау келесі бағыт бойынша жүргізеді:
+* клиенттерді қанағаттандыру деңгейін бағалау: сауда өкілін, квалификациясын бағалау
сауда өкілі мен оның ұжыммен жұмыс нәтижелерін салыстыру
* дәрілік препараттар тіркеу ережесінің мониторингі
* дәрілік препараттар сапасын бақылау мониторингі
* алдыңғы сату нәтижесін ағымдағымен салыстыру
* визиттің әрбір кезеңіне күтілмелі нәтиже
! Мед.өкілдің дәрігермен кездесуі және дәріханаға визитінің кілттік нүктесі мен кезеңі:
* алиенттерді қанағаттандыру дәрежесін бақылау
+*дәрігер мен провизордың әр бір кезеңдегі жұмысынаталдау жүргізу
* сауда өкілдерін квалификациялық бағалау
* алдыңғы сату нәтижесін ағымдағымен салыстыру
* дәрілік препараттардың сапасын бақылау
! Медициналық .өкілдер үшін өткізілетін тренигтің міндеті:
+* визит кезеңдері туралы нақты түсінік қалыптастыру және әр этапта бақылау жүргізу
*визиттің әр бір этаптарына доктор мен мен провизордың талдау жүргізуі
* сауда өкілінің бағалау квалификациясы
* алдыңғы сату мен ағымдағы нәтижелерді салыстыру
* дәрілік препараттардың сапасын бақылау
! Медициналық өкілдің дәріхана және дәрігерге визитінің дайындық кезеңі:
* дәрілік заттарды жылжыту алдында мақсатты белгілеу
* жинақталған ақпарат негізінде визит сценариын құру
+* дәріхана немесе дәрігер туралы алдын ала ақпарат жинау
* дәрілік заттарды жылжытуға дайындық
* дәріханадағы дәрілік заттарды жылжыту алдында мақсатты белгілеу
! Компанияның өркендеуіндегі медициналық өкілдің рөлі:
+*тауарды жылжытудың әр кезеңінде клиентпен қарым-қатынас ерекшелігі мен сату түрлері
* жинақталған ақпарат кезеңінде визит сценариын құру
* визиттің әрбір кезеңіндегі күтілген нәтиже
* клиеттің орналасқан жеріне жұмсалған шығындар
* сауда белгісі немесе қаттама туралы танымды қалыптастыра білу
! Перспективті клиентті тану және онымен байланыс орнату
* персоналмен танысу
* дәрілік препарат жарнамасы мен мамандар көңілін аудару
+* техникалық байланыс пен вербальды емес байланыс құру
* сауда белгісі немесе қатталуын қалыптастыруды білу
* сатуға дайындық
! Перспективті клиент талаптарын техникалық анықтау:
* дәрілік заттарды жылжытудың техникасы
* сатудың әрбір кезеңінде клиентпен қарым-қатынас ерекшелігімен сату түрлері
* дәріхана қызметкерімен дәрігер талаптарының құрылымына
* дәріхана қызметкерлері мен дәрігер қарсылығының динамикасы
+*әртүрлі техникалық қабылдау бойынша практикалық сұрақтар
! Препараттар сызығын кеңейту үшін қойылатын жаңа талаптарды құрудың қызмет пакеті:
* клиент қажеттіліктерін анықтау бойынша рольдік ойындар
* сұрақ мақсатын анықтау мен сұрақтарды құрастыру
*дәріхана қызметі мен дәрігер қажеттілігінің құрылымы
+*дәріхананың қызметі мен дәрігер жасы қажеттілігін қалыптастыру
* перспективті клиенттің қажеттілігін анықтау әдістері
! Көңілге қонымсыз атқарылған тиімді жұмыс:
* көңілге қонымсыз атқарылған тиімді жұмыс кезіндегі қателіктер
+* дәріхана қызметкерлкрі мен дәрігерлердің қарсылықтары
* қабылдаудағы шектеулер мен мүмкіндіктен туатын сұрақ түрлері
* медициналық мәселелер құру, негізгі бағыттырды қалыптастыру
* қарсылықтармен кәсіби жұмыс технологиясы
! Медициналық өкілдің стресс менеджменті:
+* дәріхана қызметкері мен дәрігерлердің стрессті диагностикалау
* келіссөздер кезіндегі стресс және эмоциясымен жұмыс
* қарсылықтармен кәсіби жұмыс жасау технологиясы
* қарсылықтарды жою алгоритмі
* дәріхана қызметі мен дәрігерлер типтік қарсылығын құру банкі
! Медициналық өкіл жұмысындағы презентация түрлері:
*компания мен препаратты презентациялаудағы күтілген нәтижелер мен мақсатын анықтау
+ *әр презентацияны өткізудің ерекшелігі мен мақсаты, мақсатты аудитория
*аргументацияның негізгі заңдары
*«қасиет- пайда» моделін қолдану
*дәрілік заттаың сапасын бақылау
! Дәріханамен жұмыс бойынша медициналық өкіл:
+ * клиенттер бағасын дамыту мен клиенттермен жұмыс
*сайтты котентпен толықтыру мен оның сипаты
* дәрілік заттарды тіркеу ережесінің мониторингі және дәрілік заттың сапасынбақылау
* дәрілік заттың сапасы мен нормативті құжаттар бойынша кеңес
* дәріханалық ұйымдармен, дәрігерлермен жұмыс
! Госпитальды сектордағы менеджердің міндеті:
* ұйымның түсімін жоғарлатуға негізделген бизнестікжәне маркетингтік статегия құру
* тығыз іскерлік байланысты дамыту мен құру
+* нарықты зерттеу, ақпарат жинау, оның жүйелілігі, талдау жүргізу
* медициналық ұйымды жабдықтайтын тұлғалармен іскерлік тұрақты байланысты қолдану
* іссапарға дайындық
! Медициналық өкілдің карьералық даму бағыты:
* медициналық өкіл – аға медедициналық өкіл – негізгі клиентпен жұмыс жасау бойынша
менеджер
+* медициналық өкіл – аға медициналық өкіл –аймақтық менеджер
* медициналық өкіл –негізгі клиентпен жұмыс бойынша менеджер
* медициналық өкіл – кіші медициналық өкіл – аймақтық менеджер
* медициналық өкіл – аға медициналық өкіл – кіші продакт менеджер - аймақтық менеджер
! Медициналық өкілдің продакт-менеджер бағыты бойынша карьералық даму бағыты:
* медициналық өкіл – аға медициналық өкіл –негізгі клиентпен жұмыс істеу бойынша
менеджер
+*медициналық өкіл– кіші продакт-менеджер – продакт-менеджер (өнім бойынша менеджер)
* медициналық өкіл – негізгі клиентпен жұмыс бойынша менеджер
* медициналық өкіл– кіші медициналық өкіл– аймақтық менеджер
* медициналық өкіл– аға медициналық өкіл– кіші продакт-менеджер - аймақтық менежер
! Негізгі клиентпен жұмыс бойынша менеджер карьерасының өсу бағыты:
+ * медициналық өкіл– аға медициналық өкіл –негізгі клиентпен жұмыс бойынша менеджер
* медициналық өкіл– кіші продакт-менеджер – продакт-менеджер (өнім бойынша менеджер)
*дәріханамен жұмыс бойынша медициналық өкіл– емдік – ұйымдастыру жұмыстары бойынша
медициналық өкіл
*дәріханамен жұмыс бойынша медициналық өкіл – кіші продакт-менеджер – продакт-менеджер
(өнім бойынша менеджер)
*медициналық өкіл –аға продакт-менеджер – продакт-менеджер (өнім бойынша менеджер)
! Дәрігермен кездесу құрылымы:
+ *біріншілік визит – екіншідік визит – үшіншілік визит – стационарда сату
* біріншілік визит- стационарда сату
* біріншілік визит – екіншілік визит
* екіншілік визит – стациоарда сату
* біріншілік визит – екіншілік визит – сатылымдар
! Екіншідік визитке барғандағы өкілдің негізгі міндеті:
+ * тұтынушымен конструктивті жұмыс келісім-шартын бекіту
* сапасы мен нормативтік құжаттар бойынша консультация
* қарсылықтарды алу алгоритмі
* дәрігер қызметкерлері мен дәрігерлердің қарсылықтардың типтік банкін құру
*көндіру
! Өкілдің біріншілік визитінің негізгі міндеттері:
* соңында ұсынған препаратты қолдану туралы дәрігердің көз-қарасын білу
* бірігіп жұмыс істеуді кеңейту туралы ұсыныс
*тұтынушымен сенімді қарым-қатынас орнатудәрілік заттартуралы ақпарат жинау арқылы
* тұтынушымен конструктивті жұмыс келісімі шартын бекіту
+ * тұтынушымен танысу, оның сеніміне кіру және препараттың негізгі қасиеттерімен
таныстыру
! Біріншілік және кейінгі визиттердің қорытындысы болу керек:
+* қол жеткізген жетістіктерді бекіту
* бірігіп жұмыс істеуді аяқтау
* басыннан бастау
* бірігіп жұмыс істеуді тоқтату
* бәсекелестердің позициясын бақылау
! Дәрігермен біріншілік кездесуінің құрылымы:
+* ынталандыру мотивация –қызығушылық –тәжірибе жинау конверция– шешім қабылдау
квотация –әсер қорытынды
*ынталандыру мотивация – қызығушылық - шешім қабылдау квотация –әсер қорытынды
* ынталандыру мотивация – қызығушылық – тәжірибе жинау конверция - әсер қорытынды
*ынталандыру мотивация– шешім қабылдау квотация – әсер қорытынды
*ынталандыру-тәжірибе жинау конверция- шешім қабылдау квотация – әсер қорытынды
! Медициналық өкілдің провизорды ынталандыруықалай аталады:
* қорытынды;
* үгіттеу;
* конверсия;
+*мотивация;
* квотация.
! Тауардың белгілі бір қасиеттерінің тұтынушы үшін жақсы жақтары:
* қорытынды;
* үгіттеу;
+* конверсия;
* мотивация;
* квотация.
! Тұтынушының күдігі мен қарсылығын жеңу (сейілту):
* қорытынды;
* үгіттеу;
* конверсия;
* мотивация;
+* квотация.
! Берілген ақпаратты қоытындылап, препаратты қолдануға (сатып алу) келісім алу:
+* қорытынды;
* үгіттеу;
* конверсия;
* мотивация;
* квотация.
! Өкілдің жауаптарын тыңдай отырып, оған дәстүрлі және типтік «қақпандар» туындауы, бұл –
+*алдын-ала болжау
* көңіл бөлу;
* сақтық;
* қызығушылық;
* дөрекілік.
! Контексте не айтылғанына қарамастан, тыңдағысы келгенді ғана тыңдау, бұл –
* алдын-ала болжау
* сақтық;
+* таңдау;
* қызығушылық;
* жауаптылық.
! Тыңдай отырып басқа нәрсе туралы ойлау, бұл-
* алдын-ала болжау
* сақтық;
* таңдау;
* қызығушылық;
+* көңіл аудармау
! Әңгімелесушінің айтатынын алдын-ала білу және қарым-қатынасын анықтау- бұл:
* алдын-ала болжау
* қауіпсіздік;
* талғамдылық;
* қызығушылық;
* алшақтылық.
! Кез- келген кездесуді құрайтын сатылар:
+* кездесуге дейінгі уақыт→кездесу→кездесуден кейінгі уақыт;
* кездесуге дейінгі уақыт→сату→кездесуден кейінгі уақыт;
* кездесуге дейінгі уақыт→кездесу→сату;
* кездесуді құрастыру→кездесу→кездесуден кейінгі уақыт;
* кездесуге дейінгі уақыт→ кездесуден кейінгі уақыт.
! Фармацевтикалық компанияның медициналық өкілінің міндеттері келесідей:
* өз нарығын білу→жеке сатуды білу→өз жұмысын ұйымдастыра
білу;
* пациенттің мінезін білу→жеке сатуды білу→өз жұмысын
ұйымдастыра білу;
+* өз нарығын білу→өз препаратын және өз міндетін білу→өз
жұмысын ұйымдастыра білу;
* өз нарығын білу→өз препаратын және өз міндетін білу→сатуды
жоспарлай білу;
* науқастың мінезін білу→науқасты жеке тұлға ретінде білу→өз
жұмысын ұйымдастыра білу.
! Нарықта пайда болған препараттарға қатынасы бойынша дәрігерлердің топтары:
+* новаторлар→ерте азшылдар→аз көпшілдер→кеш көпшілдер;
* новаторлар→ерте көпшілдер→кеш көпшілдер→консерваторлар;
* новаторлар→ерте азшылдар→кеш көпшілдер→консерваторлар;
* новаторлар→кеш көпшілдер→консерваторлар;
* новаторлар→ерте азшылдар→ерте көпшілдер→кеш көпшілдер.
! Көптеген жетекшіліктер АҚШ-тың ADEALS техникасы абблвиатурасын ұсынады, бұл:
+*i(introduction) -кездесудің ашылуы→d(determinuds)- қажеттіліктерді анықтау→e(explain
benetits)-тауардың артықшылығын атау→A(ask for commitment)-сатып алу туралы келісімге қол
жеткізу→L(leavethesale)–кездесуді қорытындылау→S(service)-кездесуден кейін клиентпен
жұмыс жасау;
*i(introduction) -кездесудің ашылуы→ e(explain benetits)-тауардыңартықшылығын атау→ A(ask
for commitment)-сатып алу туралы келісімге қол жеткізу→L(leavethesale) –кездесуді
қорытындылау→S(service)-кездесуден кейін клиентпен жұмыс жасау;
*i(introduction) -кездесудің ашылуы→D(determineneeds)-қажеттілікті анықтау→e(explain
benetits)-тауардың артықшылығын атау→L(leavethesale)–кездесуді қорытындылау→S(service)-
кездесуден кейін клиентпен жұмыс жасау;
* i(introduction) -кездесудің ашылуы→ D(determineneeds)-қажеттілікті анықтау→e(explain
benetits)-тауардың артықшылығын атау→A(ask for commitment)-сатып алу туралы келісімге
қол жеткізу→ S(service)-кездесуден кейін клиентпен жұмыс жасау;
*(introduction) -кездесудің ашылуы→ D(determineneeds)-қажеттілікті анықтау→e(explain
benetits)-тауардың артықшылығын атау→A(ask for commitment)-сатып алу туралы келісімге
қол жеткізу→ L(leavethesale) –кездесуді қорытындылау.
! Белсенді тыңдау негізгі компоненттерден тұрады, бұл:
* күлкі, қолмен жұмыс;
* қолмен қатты қысу, серверлі келбет;
+* көзбен контакт, мимика, вербальді реакциялар;
* көзбен контакт, күлкі, мимика, вербальді реакциялар;
* көзбен контакт, күлкі, вербальді реакциялар.
! Стационар бойынша электрондық немесе қағаздық базаға медициналық өкіл келесідей мәліметтерді енгізеді:
* ОТС- препараттар туралы жалпы мәлімет;
* ЕАҰ туралы жалпы мәлімет;
+*компания препараттарын қолдану жәнесатып алуы туралы жағдайларқазіргі кезде және
болашақта;
* келесі сатулардың жоспары;
* келесі кездесулердің жоспары (квартал бойынша).
! Медициналық өкілдің стационардағы жұмысының негізгі шарттары:
* ЕАҰ туралы жалпы мәлімет;
+* ауруханалық иерархиялық жүйесін құрметтеу;
* келесі сатулардың жоспары;
*ОТС-препараттар туралы жалпы мәлімет;
* дәрілік препараттардың сапасын бақылау.
! Тапсырыстар мен препараттар қозғалысының схемасы келесідей:
* маманданған бөлім дәрігері→бөлімнің аға медбикесі→бөлім меңгерушісі→стационардың аға
медбикесі→басдәрігер;
+* маманданған бөлім дәрігері→бөлімнің аға медбикесі→бөліммеңгерушісі→стационардың аға
медбикесі→дәріхана меңгерушісі→басдәрігер;
* маманданған бөлім дәрігері→ бөлім меңгерушісі→ стационардың аға медбикесі→дәріхана
меңгерушісі→басдәрігер;
* маманданған бөлім дәрігері→бөлімнің аға медбикесі→ стационардың аға медбикесі→дәріхана
меңгерушісі→басдәрігер;
* маманданған бөлім дәрігері→бөлімнің аға медбикесі→бөліммеңгерушісі→ басдәрігер.
! Емханаға медициналық өкілдің алғаш келуінің мақсаты:
* арнайы емес;
* өлшенбеген;
+* қол жетімді;
* шынайы емес;
* уақыт бойынша анықталмаған.
! Медициналық өкілдің қызметінің талдауы келесі бағдар бойынша жүргізіледі:
+* науқастардың қанағаттану дәрежесін бағалау;
* дәрілік препараттардың сапасын бақылау;
* дәрілік заттың сапасы бойынша сұрақтар мен нормативтік құжаттарбойынша кеңес;
* сатуды алдыңғы нәтижелермен салыстыру;
* кездесудің әр сатысында мақсат етілген нәтиже.
! Медициналық өкіл жұмыстарын талдау келесі бағыт бойынша жүргізеді:
+* медициналық өкілдің әріптестерімен жұмыс нәтижелерін салыстыру; сауда өкілінің
квалификациясын бағалау
* дәрілік препараттар тіркеу ережесінің мониторингі
* дәрілік препараттар сапасын бақылау мониторингі
* алдыңғы сату нәтижесін ағымдағымен салыстыру
* визиттің әрбір кезеңіне күтілмелі нәтиже
! Айырбас нәтижесінде бір жағы ақпараттық қызмет алуға келіседі, ал екіншісі осы
жазуға келіседі:
+*сату
*жарнама
* айырбас
*бәсекелестік
*орналасу
! Препарат туралы ақпарат алуға негізгі әдебиет көзіне жатпайды:
*медициналық анықтамалар
* жұмыстағы әріптестердің ойы
*пациенттің ойы
*көрме
+*мектеп
! Медициналық өкілдің негізгі есебі, бұл:
+* өз нарығын білу керек
* орта білімді болу керек
*азаматтығы болуы керек
* педагогикалық білімі болуы керек
* семьясы болуы керек
! Тауардың белгілі бір қасиеттерін клиент үшін артықшылыққа айналуы:
+*конверсия
* квотация
* айырбас
* реконверсия
* жарнама
! Клиенттің күмәнін және қарсылығын жеңу, бұл:
+*квотация
* конверсия
* айырбас
*реконверсия
*жарнама
! Дәрілік заттарды өндірісі, қолданылуы, сатылуы бойынша қызығушылық танытушылар
жиынтығы бұл:
+*фармацевтикалық нарық
* фармацевтикалық компания
* фармацевтикалық өкілдер
* дәрілік заттар айналымы
* дәріхана меңгерішілері
! Объект қатынасына байланысты нарыққа қатысушылар негізінен әсер етеді:
*объектілер
+* субъектілер
*фармацевтикалық өкілдер
* тауарлар мен қызметтер
* медициналық факторлар
! Фармацевтикалық тауарлар мен қызмет түрлерін сатып алушылардың үш типінен тұратын
тұтыну:
+* институционалды, аралық, соңғы
* нарық субъектілері
* нарық объектілері
* ақпараттық
* басқа түрлері
! Аралық тұтынушыға жатады:
*пациент
+* медициналық қызметкер
* тұтынушы ұйымдар
* жанұя
* жеке ұйымдар
! Соңғы тұтынушы, бұл:
+*пациент
* медициналық қызметкер
*дәрілік заттарды тағайындайтындар
* тұтынушы ұйымдар
* мемлекеттік органдар
! Медициналық өкілдің жұмысының негізгі мақсаты:
+*табысты және сату көлемін жоғарлату
* дәрілік заттар өндірісін ұлғайту
* рецепттерді жазу
* дәрігерлерге кеңес беру
*дәрілік заттарды сату
! Шаруашылықты нарықтық ұйымдастырудың негізгі белгілеріне қайсысы жатпайды:
* қызметтің түрі мен қалпын еркін таңдау
* бәсекелестік
*әр түрлі қалыптағы жеке меншік субъектілерінің тепе-теңдігі
* еркін баға түзу
+*субъектілер теңсіздігі+
! Институционалды тұтынушылар, бұл:
+*тұтынушылар ұйымы
* пациенттер
*отбасылар
*медициналық қызметкерлер
*үй шаруашылығы
! Шаруашылықтың нарықтық ұйымдарының негізгі белгілері:
*өткізудің басты мотиві ретінде жеке қызуғышылық
* нарықты бақылау үкіметінің шектелген ролі
*өз- өзін қаржыландыру
* контрагендер арасында келісімен қатынастар және субъектілердің экономикалық
жауапкершілігі
+*өз-өзін қаржыландырудың болмауы
! Институционалды және соңғы тұтынушыларды біріктіреді:
+*қолдану үрдісінің болуы
* қажеттіліктер және олардың қанағаттандырылуы
* бүкіл адамзатқа денсаулық сақтаудың біріккен қажеттілігі
* өмір сүру ұзақтығын ұлғайтуға талпыныс
* негізгі аурулардың ұқсас динамикасы және таралуы
! Фармацевтикалық компаниялардың медициналық өкілдеріне қойылатын негізгі талаптар:
+*өз жұмысын жоспарлай алу
* дәрілік заттар өндірісін ұлғайту
* рецепттер жазу
*дәрігерлерге кеңес беру
* дәрілік заттарды сату
! Нарықта пайда болған жаңа дәрілік препаратқа қатынасы бар дәрігерлер тобына жатпайды:
*новаторлар
* ерте азшылық
*кеш көпшілік
*консерваторлар
+*сатып алушылар
! Кез келген инновацияларға позитивті ерте әсер ететін дәрігерлер:
+*новаторлар
* ерте азшылық
* соңғы көпшілік
* консерваторлар
*ерте көпшілік
! Дәрігірмен бірінші кездесудің құрылымына жатпайды:
*кездесуді ашу
*конверсия
*квотация
*кездесуді жабу
+*орташа қатысу
! Кез келген кездесуді жүргізу сызбасы кезеңнен тұрады:
+*3
* 5
*1
* 2
* 10
! Ресурсты бағалауда тауарды жылжыту мен сатудың нақты мәселелерін құрастырған жөн:
+*әр препаратқа
* сертификаттарға
* рецепттерге
* дәрігерлерге
*пациенттерге
! Госпитальді сектордағы жұмыс базасын жаңартуға жатпайтыны:
*аудандағы аурухана тізімі
* бөлім дәрігерінің тізімі
*басқа маңызды персонал тізімі (мейірбике)
*басқа маңызды персонал тізімі (лаборанттар)
+*санитаркалар тізімі
! Медициналық өкілдің госпитальды секторда тауар жылжытуының емханадағы жұмыстан
негізгі айырмашылығы:
+*«баспа стратегиясы»
* телефон шалу стратегиясы
*таяқшалар стратегиясы
* белгілер стратегиясы
* ережелер стратегиясы
! Медициналық өкілдің негізгі міндеті:
+*жоспарды орындау және сауда мен табысты ұлғайту
* сауданы азайту
*табысты азайту
* жоспарды орындау
* жоспарды орындау және сауданы азайту
!Фармацевтикалық нарық субъектілері, бұл:
+* әсер ететін объектіге қатысты активті нарық қатысушылары
* объектіге қатысты пассивті нарық қатысушылары
*ақша
* тауар
* тұрғындар
! Соңғы тұтынушылар, бұл:
+* пациент, тауарды тұтынатын жанұя
* фармацевтикалық фирмалар
*фармацевтикалық компаниялар
* қоймалар
* дәрігерлер
! Аралық тұтынушылар, бұл:
+*дәрілік препаратты тағайындайтын медициналық қызметкерлер
* қоймалар
* дәріханалық пункттер
* фармацевтикалық компаниялар
* тұргындар
! Мағлұмат бойынша бір түпнұсқа препаратты ойлап табу және нарыққа енгізу құны:
+*500 миллион АҚШ долларынан кем емес
* 500 миллион АҚШ долларынан көп емес
* 1 миллион АҚШ долларынан көп емес
* 2 миллион АҚШ долларынан кем емес
* 2 миллион АҚШ долларынан көп емес
! Отандық нарықта бір түпнұсқа препаратты ойлап табу және енгізу құны:
+*20 миллион АҚШ долларынан кем емес
* 20 миллион АҚШ долларынан көп емес
*1 миллион АҚШ долларынан көп емес
*2 миллион АҚШ долларынан кем емес
* 2 миллион АҚШ долларынан көп емес
! Мағлұмат бойынша бір түпнұсқа препаратты ойлап табу және нарыққа енгізу құны 500 миллион АҚШ доллары. Препаратты өндіру үшін қанша % кететінін көрсетіңіз:
+*40%
* 50%
*60%
*70%
* 80%
! Мағлұмат бойынша бір түпнұсқа препаратты ойлап табу және нарыққа енгізу құны 500 миллион АҚШ доллары. Осы қаражаттан қанша % клиникалық сынауға жұмсалады:
+*35%
* 40%
*50%
*60%
*70%
! Мағлұмат бойынша бір түпнұсқа препаратты ойлап табу және нарыққа енгізу құны 500 миллион АҚШ доллары.Нарыққа енгізу үшін осы қаражаттан қанша % шығын жұмсалады:
+*20%
* 40%
* 50%
* 60%
* 70%
! Мағлұмат бойынша бір түпнұсқа препаратты ойлап табу және нарыққа енгізу құны 500 миллион АҚШ доллары.Тіркеуге және патентті жұмыстарға қанша % шығын жұмсалады:
+*5%
* 40%
* 50%
* 60%
* 70%
! Перспективті заттың тұрақты молекуласын алғаннан кейін қай кезең басталады:
+*клиникалық сынау
* клиникаға дейінгі сынау
* барлық фазалар бір уақытта
* биологиялық сынау
* химиялық сынау
! Биологиялық модельдерде жүргізілетін фазаны көрсетіңіз:
*клиникаға дейінгі сынау
*физикалық сынаулар
*барлық фазалар бір уақытта
+*биологиялық сынау
*химиялық сынау
! Препаратты клиникалық сынауының бірінші фазасы жүргізіледі:
+*биологиялық модельдерде
* химиялық модельдерде
* физикалық модельдерде
* физико-химиялық модельдерде
* адамдарда
! Препаратты клиникалық сынауының бірінші фазасы не үшін жүргізіледі:
+* заттың улылығын анықтау үшін
* заттың массасын анықтау үшін
* қайнау температурасын анықтау үшін
* балқу температурасын анықтау үшін
* заттың барлық белгілерін анықтау үшін
! Клиникалық зерттеулер жүргізіледі:
+*дені сау ерікті адамдарда+
* жануарларда
* заттарда
* мысықтарда
* тышқандарда
! Клиникалық зерттеудің екінші фазасын жүргізу үшін қанша адам таңдалып алынады:
+*100-150
* 200-300
* 500
* 10000
* 1
! Клиникалық зерттеулерді қандай мақсатта жүргізеді:
+* көрсеткіштерді анықтау, жанама эффектер және терапевтикалық дозаны анықтау
* заттың массасын анықтау
* қайнау температурасын анықтау
* балқу температурасын анықтау
*заттың барлық белгілерін анықтау
! Клиникалық зерттеудің үшінші фазасы не үшін жүргізіледі:
+*химиялық қосылыстың қауіпсіздігі және эффективтілік вариациясының бағасы
* заттың массасын анықтау
* қайнау температурасын анықтау
* балқу температурасын анықтау
* заттың барлық белгілерін анықтау
! Барлық үш клиникалық сынамалар жетістікпен өткеннен кейін:
+* препаратқа тіркелетін саудалық атау беріледі;
* препаратқа тауарлық атау берілмейді;
* тіркеуден өтпейді;
* дистрибьютерлерге таратылады;
* тұрғындарға сатылады
! Препараттың клиникалық зерттеуінің төртінші этапы қалай аталады:
+* постмаркетингтік зерттеу;
* клиникалық зерттеу;
* клиникаға дейінгі зерттеу;
* химиялық зерттеу;
* физикалық зерттеу.
! Фармацевтикалық компанияда дәрілік заттарды жылжытумен айналысады:
+* медициналық өкіл;
* дәрігер;
* фармацевт;
* педиатр;
* бас дәрігер.
! Медициналық өкілдің негізгі мақсаты:
+* сауда мен табысты көбейту;
* жоспарды орындамау;
* сату көлемін азайту;
* табысты төмендету;
* пара алу.
! Фармацевтикалық нарық (функционалдық белгісі бойынша), бұл –
* химиялық қосылыс;
+* тұтынушылардың тауарлары мен қызметтері бар нарық бөлігі;
* ұйым – тұтынушы;
* ұйым;
* тұтынушы нарығы;
! Дәрілік препараттарды тағайындайтын медициналық қызметкерге жатады:
+* аралық тұтынушы;
* соңғы тұтынушы;
* екіншілік тұтынушы
* институтционалды тұтынушы;
* біріншілік тұтынушы.
! Дәріхана ассортиментіндегі тауарларды қолданатын тұтынушы:
+* соңғы тұтынушы;
* аралық тұтынушы;
* институционалды тұтынушы;
* мемлекеттік;
* біріншілік.
! Медициналық жабдықтар шығаратын толық циклді өндірістік ұйымға жатады:
+* АО «Актюбрентген»;
* АО «Нобел АФФ»
* «Химфарм»;
* «СП Глобал Фарм»;
* «Ромат».
! Бірегей препараттарды өндірушілерде потентті қорғау уақыты аяқталған препараттар
+* генериктер;
* бірегей препараттар;
* биостимуляторлар;
* вакциналар;
* фитопрепараттар.
! Жануар және адамдарда ауруды емдеу, диагностикалауда және алдын алуда қолданылатын
табиғи және синтетикалық химиялық қосылыстар:
+* дәрілік зат;
* дәрілік препарат;
* дәрілік қалып;
* жаңа дәрілік қалып;
* дәрілік субстанция.
! Сату көлемін және табысты жоғарылату, бұл –
+* медициналық өкілдің негізгі мақсаты;
* мемлекеттік саясат;
* ақпараттар жинағын өңдеу;
* бәсеклестіктің негізгі принциптері;
* тұтынушылар саясаты
! Ағылшын тілінен аударғанда «generic» нені білдіреді:
+* калька;
* қағаз;
* субстанция;
* генерикалық;
* химиялық.
! Фармацевтикалық компаниядағы медициналық өкілдің негізгі міндеті:
+* өз нарығын білу;
* бөтен нарықты білу;
* өз жұмысын жоспарлай білмеуі;
* өз препаратын білмеуі;
* бөтен препаратты білу.
! Сату жоспарының орындалуына бағытталған тұтынушымен персоналды, екіжақты жеке
қарым-қатынас:
+* визит;
* презентация;
* персоналды қатынас;
* ортаға шығу;
* екіншілік визит.
! Кез- келген визитті өткізудің қанша сатысы бар:
+* 3;
* 5;
* 6;
* 8;
* 4.
! У=(3+4)М- бұл:
+* жетістік формуласы;
* шығындалу формуласы;
* медициналық өкіл формуласы;
* дәрігер формуласы;
* бақыт формуласы.
! Конверсия, бұл –
+* артықшылығының демонстрациясы және аналогтардан ерекшелігі;
* визиттің ашылуы;
* визиттің жабылуы;
* дәрігердің өзін-өзі таныстыруы;
* сұрақтарға жауап.
! Клиенттің қарсылықтарын және күдіктерін жою:
+* квотация;
* конверсия;
* визиттің ашылуы;
* жетістік формуласы;
* визиттің жабылуы.
! Тұтынушыға бірінші визиттің мақсаты- бұл:
+* сенімді қарым-қатынас орнату;
* клиентті шошыту;
* дөрекі сөйлеу;
* препаратты сату;
* жанұясымен таныстыру
! Медициналық өкілдің дәрігерді ынталандыру этапы:
+* мотивация;
* квотация;
* конверсия;
* біріншілік визит;
* екіншілік визит.
! Тұтынушыны көндіріп және пациенттеріне «өз» фармацевтикалық компания препараттарын
тағайындауды ұсыну – бұл қашан жүргізіледі:
+* біріншілік визит;
* екіншілік визит;
* конверсия;
* квотация;
* мотивация.
! Медициналық өкілдің негізгі мақсаты:
+* жоспардың орындалуы;
* сатылым көлемін төмендету;
* табыстың төмендеуі;
*жаттығулардың орындалуы;
* пара алу.
! Медициналық өкілдің дәрігерге жеке визитінің моделін атаңыз:
+* «ақпаратты визит» моделі және «жеңіл сатылым»;
* «ауыр сатылым» моделі;
* «эффективті сатылым» моделі;
* «екіжақты сатылым» моделі;
* «бірінші сатылым» моделі.
! Медициналық өкілдің дәрігерге жеке визитінің моделі - бұл:
* «ауыр сатылым» моделі;
* «эффективті сатылым» моделі;
* «екіжақты сатылым» моделі;
+* «ақпаратты визит» моделі және «жеңіл сатылым»;
* «бірінші сатылым» моделі.
! Медициналық өкілдің дәрігерге жеке визитінің моделін көрсетіңіз:
* «ауыр сатылым» моделі;
+* реттелген визит моделі;
* «эффективті сатылым» моделі;
* «екіжақты сатылым» моделі;
* «бірінші сатылым» моделі.
! Сатылым терминінің түсінігі:
+* қарым-қатынас орнатудың тиімді жолы;
* жалпы түсініктің кез келген ақылы формасы және тауаржылжыту, қызмет көрсету;
* қысқа уақытқа тауарды сатып алуға ынталандыру
* спонсормен төленбейтін тауардың сұранысын ынталандыру
* баспа ақпарат көздерінде коммерциялық құпия ақпаратты жариялау
! Көрсетілген ақпараттың қайсысы обьективті түрде қабылданады:
+*ғылыми монографиялар;
* газеттегі;
* жарнамалық стендтер;
* компанияның почталық сілтемесі;
* көрмедегі.
! Медициналық өкілдің жұмыс уақытын жоспарлаудың негізгі формуласы:
* 30:40:50;
* 50:25:25;
* +60:20:20;
* 50:20:20;
* 50:20:10.
! Медициналық өкілдің жұмыс уақытын жоспарлау функциясындағы 60:20:20, 60 саны- бұл:
*серуендеуге кететін уақыт
* сақтандыруға қажетті уақыт;
* есеп беруге дайындық уақыты;
+* мүмкіндігінше жоспарланған уақыттың максималды пайызы;
* тұтынушыларға берілетін уақыт
! Медициналық өкілдің жұмыс уақытын жоспарлау функциясындағы 20 саны - бұл:
+* күтуге берілген уақыт
* сақтандыруға қажетті пайыз уақыты;
* есеп беруге дайындық уақыты;
* мүмкіндігінше жоспарланған уақыттың максималды пайызы;
* тұтынушыларға берілетін уақыт
! Бір тұтынушыға дұрыс қызмет көрсетпей жоғалтқан жағдайда, ауызша жарнаманың есебінен сіз тағы 67 тұтынушыны жоғалтасыз:
+* 67 заңы;
* 57 заңы;
* 47 заңы;
* 76 заңы;
* 66 заңы.
! Фармацевтикалық компания медициналық өкілі жұмысының негізгі мақсаты:
+* өз жұмысын жоспарлай білу
* клиенттер іздестіру
* телефон қоңырауларына жауап беру
* теренингтерге қатысу
* оқыту
! Медициналық өкіл жұмысының этаптарын атаңыз:
*визит- визиттен кейінгі уақыт
+* визитке дейінгі уақыт- визит- визиттен кейінгі уақыт
* визитке дейінгі уақыт- визиттен кейінгі уақыт
* бастапқы визит- визит- визиттен кейінгі уақыт
* жеке визит- соңғы визит
! Медициналық өкілі жұмысындағы«жетістік формуласы»:
+*У=(3 + Н) х М,
* У=(4+Н) х М,
* У=(4+Н) х М,
* У=(3- Н) х М,
* У=(3х Н) х М,
! Медициналық өкілідің дәрігерге бірінші визиті неше этаптан тұрады:
* 2
* 3
+* 4
* 5
* 6
! Медициналық өкілі жұмысындағы ассертивті мінез- құлық:
+* ашу шақырмай, өз көзқарасында тұра білу
* сыртқы көзқарастардан
* ішкі көзқарастардан
* өз жұмысын жоспарлай білу
* есеп беруге дайындық
! Жұмысты жаңа бастаған медициналық өкіл жұмысындағы қателіктер:
+* препараттың қасиеттерінде тоқталып қалу
* жолда тоқталып қалу
* сыртқы әсерлерден
* ақпараттарды өңдеу
* жылдық есепті дайындау
! Медициналық өкіл стационар туралы келесі ақпараттарды электронды және қағаз тасымалдауыштарда сақтап отыруы керек:
* ОТС- препараттар туралы ақпарат
*Rx туралы ақпарат;
* +компанияның қазіргі уақытта және динамикада; препараттың қолданылуы және сатылы кезінде ситуация
* келесі визиттердің жоспарын
* келесі сатылымдардың жоспарын
! Медициналық өкіл стационар туралы келесі ақпараттарды электронды және қағаз тасымалдауыштарда сақтап отыруы керек:
* ОТС- препараттар туралы ақпарат
+* ЕАҰ туралы ақпаратты
* сыртқы көзқарастар
* келесі визиттердің жоспарын
* келесі сатылымдардың жоспарын
! Дәрілік заттардың, ММБ, МТ жарнамасы келесілерге жіктеледі:
+* мамандарға арналған және тұрғындарға арналған
* юристер мен экономистерге арналған
* ғылыми қызметкерлерге арналған
* жетекшілерге арналған
* қатардағы қызметкерлерге арналған
! Дәрілік заттардың жарнамасына рұқсат беріледі:
+* дәрілік заттарды тіркеу куәлігінің жарамдылық мерзімі біткенге дейін
* наркотикалық заттарға рецептің жарамдылық мерзімі біткенге дейін
* қатты әсер ететін заттарға рецептің жарамдылық мерзімі біткенге дейін
* тегін берілетін дәрілікзаттарға рецептің жарамдылық мерзімі біткенге дейін
* 50% жеңілдікпен жіберілетін дәрілік заттарға рецептің жарамдылық мерзімі біткенге дейін
! Жарнамалық үлгі ретінде таратылатын дәрілік заттарда болуы керек:
+* ҚР тіркелген және нұсқаулық пен пайдалануға арналған құжат
* ҚР тіркелген және нұсқаулық пен пайдалануға арналмаған құжат
* РФ тіркелген және нұсқаулық пен пайдалануға арналған құжат
*шетелде тіркелген және нұсқаулық пен пайдалануға арналған құжат
*ҚР тіркелмеген және пайдалануға арналған құжат
! Отандық ақпараттар сақталады:
+* баспалар бойынша
* елдер бойынша
* реті бойынша
* қызметтің бағыты бойынша
* шығарылған жылы бойынша
! Барлық құжаттар өз топтарының ішінде мына ретпен сақталады:
+* алфавиттік
* тақырыптық
* жылдық
* сақтау мерзімімен
* сақтау уақытымен
! Дәрілік заттар туралы ақпараттар келесі басылымдарда болады:
+* Қазақстан Фармациясы
* кешкі Астана
* дәрігерлердің ар- намыс кодексі
* Қазақстан ақындарының өлеңдер жинағы
* ҚазҰМУ жаршысы
!Дәрілік заттар туралы ақпараттар:
+* дәрілік заттың атауы
* бағасы
* дайындау технологиясы
* талдау
* клиникалық сынау
!Дәрілік заттар туралы ақпараттарға жатады:
* өндіруші зауыт атауы
+* сақталу мерзімі
* дайындау технологиясы
* толық химиялық талдау
* өндіруші туралы ақпарат
! Дәрілік заттардың ААҚ- ның фактографиялық қоры келесі тараулардан тұрады:
+* толық мағлұмат, физико- химиялық қасиеттері
* дайындау технологиясы
* толық химиялық талдау
* жанама әсерлері
* клиникалық сынау
!Дәрілік заттардың ААҚ- ның анықтамалық іздестіру аппараты келесі тараулардан тұрады:
+*каталогтар
* брошюралар
* оқулықтар
* журналдар
* кітаптар
! Қосымша картотека тұрады:
+*кітаптар мен журналдардың алфавиттік каталогынан
* сөздіктерден
* файлдардан
* оқулықтардан
* шет ел ақпараттық басылымдарынан
! Қосымша картотекада сақталады:
+*шет ел ақпараттық басылымдары
* сөздіктер
* карточкалар
* брошюралар
* оқулықтар каталогы
! Кітаптардың алфавитті каталогы тұрады:
+* карточкалардан
* оқулықтардан
* журналдардан
* сөздіктерден
* файлдардан
! Журналдардың алфавитті каталогы тұрады:
+*есеп-тіркеу карточкаларынан
* жылдармен орналасқан карточкалардан
* сөздіктерден
* сақталуы бойынша орналасқан карточкалардан
* бөлгіштерден
! Отандық ақпараттық басылымдар каталогы тұрады:
* библиографиялық сипаттау карточкаларынан
+*қосымша және көмекші бөлгіштерден
* біріншілік және екіншілік бөлгіштерден
* оқулықтардан
* сөздіктерден
! Шетелдік ақпараттық басылымдар каталогы тұрады:
+*библиографиялық сипаттау карточкаларынан
* сақтау мерзімі бойынша карточкалардан
* талдау әдістері бойынша карточкалардан
* энциклопедиядан
* дайындау технологиясы бар карточкалардан
! Ақпараттың негізгі қасиеттері:
+* сапаның қолжетімділігі
* тиімділік
* пайдалылық
* қарапайымдылық
* арзандылық
! Ақпараттың қолжетімділігі- бұл:
+* ақпарат алу мүмкіндігі, ақпаратты түсіну қабілеттілігі
* ақпаратты қолданудың мүмкін болмауы
* ақпараттың болмауы
* ақпаратты беру мүмкіндігі
* ақпаратты жинақтау мүмкіндігі
! Ақпараттың сапасы келесі критерилермен анықталады:
+* өзектілігі, толықтығы, туралығымен
* бағасы, уақыты, орнымен
* қарапайымдылығымен, нақтылығымен
* арзандылығымен
* қысқалығымен
! Ақпараттың өзектілігіне тән:
+* үздіксіз өзгеру
* тиімділікті жоғарылату
* уақытылы жариялау
* нақты уақыт
* тұрақтылығы
! Берілген бақылау аспектіге байланысты ақпараттың толықтығы қамтамасыз етіледі:
*жылу берумен
+*белгілі уақыт аралығында ақпарат алумен, жинаумен
* қысқалығымен
* берілуімен
* қарапайымдылығымен
! Ақпараттың нақтылығы – бұл келесілердің болмауының кепілі:
+*сәйкес емес ақпараттық құжаттардың берілуі
* тиімділікті жоғарылату
* арзандату
* бағаның өсуі
* қолжетімділік
! Ақпараттың техникалық тиімділігі келесі көрсеткіштермен мінезделеді:
+* нақтылық коэффициенті, толықтық коэффициенті
* рентабельділік сатысы
* тығыздық коэффициенті
* тиімділік коэффициенті
* фонд сиымдылығы
! Ақпараттық ресурстар келесі белгілеріне бойынша жіктеледі:
+* ақпараттың мазмұны
* басқару әдістері
* өңдеудің туралығы
* өңдеудің сатылығы
* бағасының қолжетімділігі
! Ақпараттық ресурстар ақпараттың түрі бойынша келесідей жіктеледі:
+* директивтілік, заңдылық
* функционалдылық
* ақпараттылық
* ақпараттық приоритет
* қайырымдылық
! Ақпараттың түрібойынша ақпараттық ресурстар келесідей жіктеледі:
+* техникалық, жоспарлық
* жалпы, жопарсыз
* қайырымдылық
* шығыстық
* жалпы
! Ақпараттық ресурстар келесі түрлері бойынша жіктеледі:
+* есеп беру ақпараты, біріншілік
* жалпы
* екіншілік, үшіншілік
* жоспарлы, жоспарсыз
* шығыс
! Ақпараттық ресурстар келесі ақпараттың түрлері бойынша жіктеледі:
+* екіншілік, есеп беру
* бөлшек
* бухгалтерлік
* классикалық
* көтерме
! Ақпараттық ізденіс:
+* берілген белгілері бойынша ақпараттық құжаттарды іздестіру операциясының жиынтығы
* ақпараттық құжат
* материалдық объект
* қандайда бір мағлұмат бар құжат
* барлық ақпараттық құжаттар жиынтығы
! Ақпараттық массив –бұл:
* ізденістік
+*белгілі тақырып бойынша ақпараттар алуға тапсырыс
* берілген белгілері бойынша ақпараттық құжаттарды іздестіру операциясының жиынтығы
* бөлек құжат дайындау
* құжаттардың библиографиялық сипаттамасы
! Дәрілік заттар туралы жарнама төмендегі құжат болған жағдайда жасалады:
+* дәрілік заттар айналымын реттейтін мемлекеттік органның рұқсаты
* Юстиция мининстрлігінің рұқсаты
* ішкі істер мининстрлігінің рұқсаты
* ішкі істер органының рұқсаты
* қамқорлық ұйымдарының рұқсаты
! Жарнамаланатын дәрілік зат қасиеттері мен сипаттамасы сәйкес келуі керек:
+* дәрілік заттың медициналық қолданылуымен
* құжаттардың библиографиялық сипаттамасы
* карточкалардың библиографиялық сипаттамасы
* клиникалық сынауларға
* биологиялық сынауларға
! Дәрілік заттар – бұл:
+*аурулардың профилактикасына, диагностикасына және оларды емдеуге арналған заттар
* мінез-құлықты өзгертетін заттар
* салмақты өзгертетін заттар
* ақпаратты өңдеуге арналған заттар
* зат алмасуды өзгертетін заттар
! Дәрілік заттар айналымы- бұл:
+*қауіпсіз, тиімді және сапалы дәрілік заттарды өндірушіден
тұтынушының қолдануына дейін жеткізу процесінде жүзеге асырылатын қызмет;
* технологиялық процесті жүзеге асыратын қызмет түрі
* жетіспеушілікті анықтауға кететін іс- әрекеттер жиынтығы
* ақпараттық құжаттарды анықтауға кететін іс- әрекеттер жиынтығы
* артық қаражаттарды анықтауға кететін іс- әрекеттер жиынтығы
! ҚР мемлекеттік фармакопеясы- бұл:
+*дәрілік заттардың сапасы мен қауіпсіздігін нормалайтын мемлекеттік стандарттар мен
ережелердің жинағы;
* тесттер жиынтығы
* кеңестер жиынтығы
* азаматтардың денсаулығы туралы кодекс
* ар- намыс кодексі
! Дәрілік заттың сапасы- бұл:
+*дәрілік заттың белгіленуі бойынша әсер ету қабілетіне ықпал ететін қасиеттері мен сипаттама-
ларының жиынтығы;
* косметикалық заттардың қасиеттарімен сипаттамасының жиынтығы
* дайындау технологиясына әсерін тигізетін қасиеттер жиынтығы
* азық- түліктердің қасиеттерінің жиынтығы
* дәріхана қызметіне әсерін тигізетін қасиеттер жиынтығы
! Сату орындарында сату көлемін жоғарылатуға бағытталған іс-шаралардың жиынтығы- бұл:
+* мерчандайзинг
* қаржылық менеджмент
* фармацевтикалық менеджмент
* маркетинг
* тауартану
! Мерчандайзингтің негізгі элементтеріне жатады:
* орын концепциясы
+*еңбек өнімділігі
* дәріханалық ұйымның сыртқы түрі
* сату залының ауа- райы
* сауда принциптері мен жеке сату ережесі
! Мерчандайзинг іс-шаралары кешеніне нені жатқызуға болмайды:
*дәріхана ұыймдары тауарларын жылжыту
* тауар айналымын жоғарылату
+* эктемпоральді препараттар дайындау
* тауарларды іздестіру дің ыңғайлылығы
* тауарларды таңдаудің ыңғайлылығы
! Дәріханалық ұйымның орналасқан жері неге әсер етеді:
* тауарлар ассортиментіне
* тауар жылжытуға
+* тауар бағасына, ассортиментке
* тек қана тауар жылжытуға
* тек қана тауар бағасына
! Тауар сатып алушылардыңмінез құлқының түрлері:
* анықталмаған
* кенеттен шешім қабылдау
* тәуелсіз
+* жоспарланған және импульсті сатып алулар
* болар- болмас
! Мерчандайзинг принциптері мен ережелері:
+* тиімді орналастыру
* тиімді дәрі
* тиімді менеджмент
* тиімді пайда
* тиімді сату
! Тауарды тиімді орналастыруға жатпайды:
* ұсыну ережесі
* «сатып алушыға бетпен» ережесі
* сөреде орналастыру орнын анықтау ережесі
* приоритетті орын ережесі
+* жарнамалық материалдар мен ценниктер ережесі
! Тиімді презентацияға нені жатқызуға болмайды:
+* қатысу ережесі
* ұтымды ереже
* сатып алушыға көмектесу принципі
*KISS ережесі
* жарнама материалдары және бағаны қою ережесі
! Тиімді қосымшаға не жатпайды:
* ассортимент ережесі
+* приоритетті орын ережесі
* қосымша сату ережесі
* қатысу ережесі
* сақтау мерзімі ережесі
! Тауардың тиімді орналастыру ережесін көрсетіңіз:
*KISS ережесі
* барлығына дұрыс мән
+* сату аймағында тауарды тиімді орналастыру ережесі
* қатысу ережесі
* сатып алушыға көмектесу принципі
! POS (Point of Sale) мағынасы:
* пост-материал
* сатылым
* қарапайымдылықты және нақтылықты ұстану
+* сату нүктесі
* максимальді көріну
! KISS (Keep It Short and Simple) принципінің мағынасы:
+* қарапайымдылықты және нақтылықты ұстану
* айқындылықты және әдемілікті ұстану
* тиімділікті ұстану
* ізденімді болу
* қонымды болу
! Тауарды орналастыру ережесіне не жатпайды:
*баланс ережесі
+*ұсыну ережесі
* баға қою ережесі
* «қабырға құлыпы» ережесі
* корпоративті блок ережесі
! Тауарды орналастыру ережесіне нені жатқызуға болмайды:
* қосарланушылық ережесі
* реттілік ережесі
+* сөредегі тауардың ротациялық ережесі
* приоритетті орын ережесі
* баланс ережесі
! Тауарды орналастыру кезінде жалпы ережеге не жатпайды:
* тиімді және ыңғайлы орналастыру
* максимальді көріну
* лидермен бірге болу, лидер барлығынан күшті болу
+* қарапайымдылықты және нақтылықты ұстану
* тауарды бетімен қарату
! Тауарды орналастыру түріне нені жатқызуға болмайды:
* көлемді есептеу
* тігінен
* көлденең
* фронтальді
+* приоритетті
! Тауарды ұсыну тәсіліне нені жатқызуға болмайды:
+* қарапайымдылықты және нақтылықты ұстану
* блоктап есептеу
* ойындағыны көрсету
* тағайындау бойынша топтау
* бағаны теңестіру
! Өзіне көңіл аудартатын, негізгі визуальді тітркендірулерге нені жатқызуға болмайды:
* бағыттар
+* бір қалыптылық
* күшті әсерлі түстер
* қарама қарсы түстер
* динамика элементі
! «Мажорлық» композиция кезінде үлкен тауарды қайда орналастырады:
* солға
* оңға
+* ортаға
* басқа тауардың алдында
* басқа тауардың артында
! Тауарды орналастырудың қай түрі тауарды сәнді көрсету тәсіліне жатпайды:
* тігінен есептеу
* көлденең
* фронтальді
+* диоганалді
*көлемді
! Тауарды орналастырудың көлемді түрінің мағынасы:
+* көптеген санда көрсету
* бірдей тауарларды тігінен бірнеше қатарға орналастыру
* бірдей тауарларды құрал-жабдықтың барлық ұзындығына орналастыру
* тек бір ғана үлгіні үлкен көлемде көрсету, ал қалғандарын біртіндеп артына орналастыру
* бір фэйске тауарды көрсету
! Тауарды орналастырудың көлденең түріне жатады:
* көптеген санда көрсету
* бірдей тауарларды тігінен бірнеше қатарға орналастыру
+*бірдей тауарларды құрал-жабдықтың барлық ұзындығына орналастыру
*тек бір ғана үлгіні үлкен көлемде көрсету, ал қалғандарын біртіндеп артына орналастыру
*бір фэйске тауарды көрсету
! Тауарды орналастырудың тігінен орналастыру түріне не жатады:
* көптеген санда көрсету
+*бірдей тауарларды тігінен бірнеше қатарға орналастыру
*бірдей тауарларды құрал-жабдықтың барлық ұзындығына орналастыру
* тек бір ғана үлгіні үлкен көлемде көрсету, ал қалғандарын біртіндеп артына орналастыру
* бір фэйске тауарды көрсету
! Тауарды орналастырудың фронтальді түріне жатады:
*көптеген санда көрсету
* бірдей тауарларды тігінен бірнеше қатарға орналастыру
*бірдей тауарларды құрал-жабдықтың барлық ұзындығына орналастыру
+*тек бір ғана үлгіні үлкен көлемде көрсету, ал қалғандарын біртіндеп артына орналастыру
* бір фэйске тауарды көрсету
! «Тұтынушыға бетпен» ережесінің мазмұнына не жатпайды:
* тауар фронтальді орналасу керек
* тауар көз деңгейінде орналасу керек
* негізгі ақпараттардың жеңіл оқылуы
*ақпарат бағалықпен және қораппен жабылмауы керек
+* бір фэйске тауарды көрсету
! Тауар, оның құрамы және сапасы туралы тұтынушыға ақпарат беру үшін қолданылатын әдістер
мен қасиеттер жиынтығы:
* сұрақ
* ассортимент
* ақпараттық жазулар
+* презентация
* резюме
! Соңы жоғарыға бекітілген,кеңістікте қозғалатын жылжымалы аяқтары бар жарнаманы
тасымалдаушы:
+* воблерлер
* мобайлдар
* муляждар
* жапсырмалар
* гирляндтар
! Воблерлер бұл:
+* соңы жоғарыға бекітілген,кеңістікте қозғалатын жылжымалы аяқтары бар жарнаманы
тасымалдаушы
* ұлғайту немесе тауардың көшірмесін табиға үлкейту немесе оның қорабын үлкейту
* тұтынушыларға ақпарат беру үшін жиынтық заттарды және әдістерді қолдану
* аспалы макет-бұйымдарды, үлкейтуді орындау, табиғиға айналуы
* жарнама материалдарды және бағаларды қою ережесі
! Жарнамалық материал аспалы макет-бұйымдар үлкейтіп жасалған:
* воблерлер
+* мобайлдар
* муляждар
* жапсырмалар
* гирляндтар
! Мобайлдар бұл:
+*жарнамалық материал аспалы макет-бұйымдарүлкейтіп жасалған
*ұлғайту немесе тауардың көшірмесін табиға үлкейту немесе оның қорабын үлкейту
*тұтынушыларға ақпарат беру үшін жиынтық заттарды және әдістерді қолдану
* бағаны қою ережесі
* соңында бір рет жоғарғы жағына бекінетін, жылжымалы аяқтармен жарнаманы таратушылар
! Жарнамалық материал, препараттың қорабын үлкейтіліп жасалған түрі:
* воблерлер
* мобайлдар
+* муляждар
* жапсырмалар
* гирляндтар
! Қай дәрілік затқа жарнама міндетті түрде «Өз дәрігеріңізбен кеңесіңіз» ескертпе жазумен қатар
жүреді:
+* рецептпен және рецептсіз
* тек жетіспеушіліктерді
* тек рецепті
* тек рецептсіз
* тек қатты әсер етушілерді
! Дәріханаға тауар түскеннен кейін, сату бөліміне өз уақытында жіберу ережесін көрсетіңіз:
* баланс ережесі
* есепеу ережесі
* қосымша тиімділік
* тиімді орналастыру
+* қатысу ережесі
! Бір тауар тобындағы тауарлар көлденең бір сызық бойында, бір-біріне симметриялы орналасу керек, осы ережені көрсетіңіз:
* бағалау ережесі
* корпоративті шетінен орналасу ережесі
+* баланс ережесі
*дұрыс орналастыру ережесі
* қосарланушылық ережесі
! Ахроматикалық түске қай түс жатады:
* ақ
* сұры
* қара
+* жасыл
* ашық-сұры
! Жылы түске қай түс жатады:
+* сары
* көк
* көгілдір
* күлгін
* жасыл
! Мерчандайзингтің негізгі құраушы элементін көрсетіңіз:
* персоналды басқару
+* орын концепциясы
* СанПиН ережесі
* ұстап қалуды азайту
* маңызды емес ассортимент
! Мерчандайзингпен байланысты дәріхана қызметінің тиімділігіне әсер ететін маңызды бір
элементін көрсетіңіз:
* алғашқы көмек көрсету
*ұстап қалуды азайту
+* орналасуы
* тәулік бойы жұмыс уақыты
* ыңғайлы орналасу
! Препараттың тиімділігі – бұл:
+* терапевтикалық (клиникалық) тиімділікті көрсету деңгейі
* біріншілік тиімділікті көрсету деңгейі
* клиникаға дейінгі тиімділікті көрсету дейңгейі
* тұрақтылықты көрсету деңгейі
* жоғары терапевтикалық эффективтіліктің көріну дәрежесі
! Потенциальді сату көлемін болжау өзіне қамтиды:
* жоғалған клиенттер саны
+*жоғалған клиенттер саны және олардың сатып алу қабілеті
* қазіргі клиенттер саны және олардың сатып алу қабілеті
* сату көлемінің саны
* клиенттің сатып алу қабілеті
! Жұмыс жүктеуі, бұл:
* кәсіпорынның есебін құрастыру үшін кететін уақыт
* жоғалған клиенттерді бақылауға кететін уақыт
+*клиенттерге және потенциалды сатып алушыларға қызмет етуге кеткен уақыт
* А категориясындағы дәрігерге визитке кеткен уақыт
* В категориясындағы дәрігерге визитке кеткен уақыт
! Перспективалы клиент, бұл:
+*болжаммен ұсынысқа үн қататын потенциальді клиент
* аса қызуғышылық танытпаған потенциалды клиент
* қызығушылық танытатын
* қызуғышылық танытпайтын
* қалыпты қызығушылық танытатын
! Перспективалы емес клиент, бұл:
* болжаммен ұсынысқа үн қататын потенциальді клиент
+*аса қызуғышылық танытпаған потенциалды клиент
* қызығушылық танытатын
* қызуғышылық танытпайтын
* қалыпты қызығушылық танытатын
! Потенциалды тұтынушы, бұл:
+*мүмкін болатын сатып алушы деп идентифицирленген сатып алуға мүмкіндігі және ниеті бар потенциальді клиент
* мүмкін болатын сатып алушы деп идентифицирленбеген сатып алуға мүмкіндігі және ниеті бар потенциальді клиент
* аса қызуғышылық танытпаған потенциалды клиент
* аса қызуғышылық танытпаған потенциалды клиент
* қалыпты қызығушылық танытатын
! Медициналық өкіл визитінің психологиялық типін анықтаңыз:
* механикалық
* объективті
* іскер
+*техникалық
* актуальді
! Медициналық өкіл визитінің психологиялық типі:
* механикалық
* объективті
+*нақты
* іскер
* актуальді
! Медициналық өкіл визитінің психологиялық типі, бұл:
* механикалық
* объективті
* іскер
* актуальді
+*ғылыми
! Медициналық өкіл визитінің психологиялық типіне жатады:
* механикалық
+*достық-жанұялық
* объективті
* іскер
* актуальді
! Медициналық өкіл визитіндегі психологиялық типі анықтаңыз:
* механикалық
* объективті
* іскер
+*мәжбүрленген
* актуальді
! Медициналық өкілдің визитіндегі психологиялық типі көрсетіңіз:
* механикалық
+*бағалық
* объективті
* іскер
* актуальді
! Медициналық өкіл дәрігерге визитінің психологиялық типін анықтаңыз:
* механикалық
* объективті
* іскер
+*коммерциализацияланған
* актуальді
! Қосарлы визиттің түрін көрсетіңіз:
* аралық визит
+*бақылау визит
* біріншілік визит
* параллельді визит
* үлгілі визит
! Қосарлы визиттің түрі:
* аралық визит
+*демонстрациялық визит
* біріншілік визит
* параллельді визит
* үлгілі визит
! Қосарлы визиттің түрін атаңыз:
* аралық визит
+*жақтаушы визит
* біріншілік визит
* параллельді визит
* үлгілі визит
! Қосарлы визиттің түрі- бұл:
* аралық визит
+*консультативті визит
* біріншілік визит
* параллельді визит
* үлгілі визит
! Бақылау визитінің мақсаты:
+*қызметкердің іс-әрекетін және клиент реакциясына бақылау
* қызметкер және жалпы бизнесті жақтау және прогресс үшін
* клиентке оның аса маңыздылығын көрсету үшін
* менеджер визит соғады, ал үйренуші тек қарао отырады және процесске қатыспайды
* жеке қасиеттерінің демонстрациясы
! Консультативті визиттің мақсаты:
* қызметкердің іс-әрекетін және клиент реакциясына бақылау
+*қызметкер және жалпы бизнесті жақтау және прогресс үшін
* клиентке оның аса маңыздылығын көрсету үшін
* менеджер визит соғады, ал үйренуші тек қарао отырады және процесске қатыспайды
* жеке қасиеттерінің демонстрациясы
! Жақтаушы визиттің мақсаты:
* қызметкердің іс-әрекетін және клиент реакциясына бақылау
* қызметкер және жалпы бизнесті жақтау және прогресс үшін
+*клиентке оның аса маңыздылығын көрсету үшін
* менеджер визит соғады, ал үйренуші тек қарао отырады және процесске қатыспайды
* жеке қасиеттерінің демонстрациясы
! Демонстрациялық визиттің мақсаты:
* қызметкердің іс-әрекетін және клиент реакциясына бақылау
* қызметкер және жалпы бизнесті жақтау және прогресс үшін
* клиентке оның аса маңыздылығын көрсету үшін
+*менеджер визит соғады, ал үйренуші тек қарао отырады және процесске қатыспайды
* жеке қасиеттерінің демонстрациясы
! Медициналық өкілдер тобын ұйымдастырудың незізгі принциптері:
* сату бойынша
+*территориалды сипаты бойынша
* жоғалған клиенттер бойынша
* сапалық көрсеткіштер бойынша
* сандық көрсеткіштер бойынша
! Медициналық өкілдер тобын ұйымдастыру жүргізіледі:
* сату бойынша
* жоғалған клиенттер бойынша
* сапалық көрсеткіштер бойынша
+*тауар топтары бойынша
* сандық көрсеткіштер бойынша
! Медициналық өкілдер тобын ұйымдастырудың незігі принципі, бұл:
* сату бойынша
* жоғалған клиенттер бойынша
* сапалық көрсеткіштер бойынша
+*клиент типі бойынша
* сандық көрсеткіштер бойынша
! Сауда қызметкерлерінің шығынсыз саны:
* комиссиямен таза маржаға көбейтілген және бір өкілге есептегендегі шығынға бөлінген сатудан табыс
+*комиссиясыз таза маржаға көбейтілген және бір өкілге есептегендегі шығынға бөлінген сатудан табыс
* комиссиямен таза маржаға көбейтілген және өкілдер командасына есептегендегі шығынға бөлінген сатудан табыс
* комиссиясыз таза маржаға көбейтілген және өкілдер командасына есептегендегі шығынға бөлінген сатудан табыс
* комиссиясыз таза маржаға көбейтілген және өкілдер командасына есептегендегі шығынға көбейтілген сатудан табыс
! «Воронка-труба сатылымы» түсінігін анықтаңыз:
+*сауда циклінің әр түрлі этаптарында потенциалды сатып алушылар және клиенттер санын көрсету
* сауда циклінің әр түрлі этаптарында потенциалды сатып алушылар және медициналық өкілдер санын көрсету
* сауда циклінің бірінші этапында потенциалды сатып алушылар және клиенттер санын көрсету
* сауда циклінің алдын ала этапында потенциалды сатып алушылар және клиенттер санын көрсету
* сауда циклінің қорытынды этапында потенциалды сатып алушылар және клиенттер санын көрсету
! «Барлық тауарлар көлемі» көрсеткіші, бұл:
* сауда циклінің әр түрлі этаптарында потенциалды сатып алушылар және клиенттер санын
көрсету
+*сауда нүктелері қамтылған барлық категоряидағы тауар сату улесіне есептелген сандық бөлу
* комиссиясыз таза маржаға көбейтілген және бір өкілге есептегендегі шығынға бөлінген сатудан
табыс
* комиссиясыз таза маржаға көбейтілген және өкілдер командасына есептегендегі шығынға
бөлінген сатудан табыс
* комиссиясыз таза маржаға көбейтілген және өкілдер командасына есептегендегі шығынға
көбейтілген сатудан табыс
! Көрмелерге қатысудың негізгі мақсаты:
* жоғалған клиенттерді іздеу
+*жаңа клиенттерді іздеу
* сыйлықтар сыйлау
* тауар реализациясы
* тауарды сату
! Көрмелерге қатысудың негізгі мақсаты бұл:
* жоғалған клиенттерді іздеу
+*сату-сатып алу келісім шарттарды жасау
* сыйлықтар сыйлау
* тауар реализациясы
* тауарды сату
! Көрмелерге қатысудың негізгі мақсаты жатады:
* жоғалған клиенттерді іздеу
* тауар реализациясы
* сыйлықтар сыйлау
+*кәсіпорынның қолайлы имиджін құру
* тауарды сату
! «Квотация» терминіне түсінік беріңіз:
* өкіл диалогына дәрігер қызығушылығын стимулдау
* тауардың белгілі бір қасиеттерін клиент үшін маңыздыға айналдыру
+*клиент күмәнін және қарсылығын жеңу
* прпаратты қолдануға (сатып алу) келісім алу және айтылғанды жалпылау
* өкілмен диалог
! «Конверсия» терминіне түсінік беріңіз:
* өкіл диалогына дәрігерді ынталандыру
+*тауардың белгілі бір қасиеттерін клиент үшін маңыздыға айналдыру
* клиент күмәнін және қарсылығын жеңу
* прпаратты қолдануға (сатып алу) келісім алу және айтылғанды жалпылау
* өкілмен диалог
! Көрмелерге қатысудың негізгі мақсатының бірі:
+*бәсекелестер жайында ақпарат жинау
* жоғалған клиенттерді іздеу
* тауар реализациясы
* сыйлықтар сыйлау
* тауарды саты
! Көрмеге дайындалу этапын көсетіңіз:
+*көрмеге қатысудың мақсатын таңдау
*бақылау
*көрмені жоспарлау
*партнерлар тізімін дайындау
*жоспарды жасау, орындаушылар арасында міндеттерді бөлу
! Көрмеге дайындық этапты көрсетіңіз:
+*қойылымды таңдау
*бақылау
*қойылымды жоспарлау
*клиникалық сынаманы тексеру
*серіктестікті тексеру
!Көрмеге дайындық этапы бұл:
*бақылау
*қойылымды жоспрлау
+*қойылымға қатысуды дайындау
*серіктестікті дайындау
*жоспарлау жұмысы
!Көрмеге дайындық этапты атаңыз:
*бақылау
*қойылымды жоспарлау
+*экспозиция жоспарын өңдеу және сметаның құрамы
*орындаушылар арасындағы жұмысты міндеттеріне сай бөлу
*серіктестік тізімін дайындау
! Көрмеге дайындық этапы бұл:
*бақылау
*+ көрмеге қатысқандардың бағалау нәтижелері
* көрмені жоспарлау
* орындаушылар арасындағы жұмысты міндеттеріне сай бөлу
*серіктестік тізімін дайындау
!Көрмеге қатысудың екінші этапының мақсаты қандай:
+*өткізу деңгейін таңдау:қалалық және аудандық
* еріктестікті таңдау
* қойылымның экспозиййциясы мен жоспарын анықтау
* қойылым ауданын жалға алу
* қойылымға келгені үшін шығындалуы
!Көрмеге қатысудың екінші этапының мақсаты:
+*қойылым уақыты мен қатысуын талдау
* серіктестікті таңдау
* қойылымның экспозиййциясы мен жоспарын анықтау
* қойылым ауданын жалға алу
* қойылымға келгені үшін шығындалуы
!Мотивация түсінігіне анықтама бер:
+*дәрігердің өкілмен диалогқа деген қызығушылығын ынталандыру+
*тауар қасиеттерін тұтынушы үшін артықшылыққа айналуы
*препаратты алуға келісімін алу
*жаңа клиенттер саны
*тұтынушының күдік тудыруы
! Экспозиция жоспарын жасау этаптары мен сметаны құру мыналардан тұрады:
* қойылым өтетін орны мен уақытын талдау рейтинг мен ұйымы
* қойылымға келетін фирмалардан серіктестік тізімін дайындау+
* жүргізу деңгейін таңңңңңдау:қалалық және аудандық
* қойылым мақсаты мен жетістігі
* жаңа клиенттер саны
248! Экспозиция жоспарын жасау этаптары мен сметаны құру тұрады:
* қойылым өтетін орны мен уақытын талдау рейтинг мен ұйымынан
* қойылымға келетін фирмалардан серіктестік тізімін дайындаудан
* жүргізу деңгейін таңдау:қалалық және аудандық
* қойылым мақсаты мен жетістігінен
+* қойылым өтетін алаңның тұрақтылығынан
! Экспозиция жоспарын жасау этаптары мен сметаны құру;
* қойылым өтетін орны мен уақытын талдау рейтинг мен ұйымы
* жүргізу деңгейін таңдау:қалалық және аудандық
+* орындаушылар арасында міндеттерінің бөлінуі
* қойылым өткізетін жердің жалға алынуы
* тұтынушылар саны
! Презентация өткізу әдісі:
+*механикалық әдіс
* физико-химиялық әдіс
* арнайы себеп
* конверция
* квотация
! Экспозиция жоспарын дайындау этаптары мен сметаны құру:
* қойылым өтетін орны мен уақытын талдау, ұйымдастырушылар рейтингі
* жүргізу деңгейін таңдау:қалалық және аудандық
* қойылым құралдарының қолжетімді болуы
+* көрмеге қойылатын жабдықтардың бағасы
* тұтынушылар саны
! Экспозиция жоспарын дайындау этаптары мен сметаны құру мыналардан тұрады:
+* көрмеге қатысушы жұмыстың шығыны
*жүргізу деңгейін таңдау:қалалық және аудандық
* қойылым құралдарының қолжетімді болуы
* қойылым өткізетін жердің жалға алынуы
* тұтынушылар саны
!Көрмеге қатысушылардың бағалық көрсеткіші
*+ қойылымға қатысудың жетістігі мен мақсаты
*қойылым құралдарының қолжетімді болуы
*қойылым өткізетін жердің жалға алынуы
*тұтынушылар саны
*көрмеге қатысушы жұмыстың шығыны
! Көрмеге қатысушылардың бағалық көрсеткіші
+фирма стендтерінің қатысушылар саны
жүргізу деңгейін таңдау:қалалық және ауданды
ақшалық көлемдегі тапсырыстың алынуы
персонал дайындауға кеткен шығын көлемі
қойылымға дайындық бағасы
! Көрмеге қатысушылардың бағалық көрсеткіші
+тұтынушылардан ақпарат алу
жүргізу деңгейін таңдау:қалалық және ауданды
ақшалық көлемдегі тапсырыстың алынуы
персонал дайындауға кеткен шығын көлемі
қойылымға дайындық бағасы
!Механикалық презентацияның өтуіне не себеп
*+дәрілердің құрамы мен тұрақтылығына және ерекшелігіне ақпарат беру
медициналық және сауда залында сұранысты сатып алуы жөнінде мекен-жайлы презентация өткізуі
дәрігер мен медицина өкілінің диалогқа қызығушылығы
тауардың анықталған құрамы мен тұтынушыға ұсыну
дәрілік затының сатып алуына ұсыныс жасау
! Толық презентация өтуіне не себеп:
*дәрілердің құрамы мен тұрақтылығына және ерекшелігіне ақпарат беру
*+медициналық және сауда залында сұранысты сатып алуы жөнінде мекен-жайлы презентация
өткізуі
* дәрігер мен медицина өкілінің диалогқа қызығушылығы
* тауардың анықталған құрамы мен тұтынушыға ұсыну
* дәрілік затының сатып алуына ұсыныс жасау
! «Дистрибьютор» терминіне анықтама бер:
*+ көтерме фармацевтикалық копаниялардың делдалдары ,дәріханалар мен емханаларда компания тауарларына көңіл бөлу
*әр түрлі фармацевтикалық компаниялар соның ішінде делдалдар,компания тауарларын емханалар мен дәріханаларда тарату
*фармацевтикалық компаниялардың делдалдары дәрілік препаратын көрсету
*емдеу мекемеде көрсету
! «Тренинг» терминіне түсінік бер:
*фокус топ
*+ интерактивті оқыту
*бір қатарда қабылдау ақпаратын беру
*өзіне толық аудиторияны қарату
*ақпараттау
! Презентация өткізу тапсырмасының схемасы қандай?
*білу-еркін -орналасу
*+ көңіл бөлу-қызығушылық-көңілі қалау-әсері
*мақсат-мақсатты аудитория-жауапты реакця
*көңіл аударуды таңда ақпраты
! Презентацияның мақсаты қандай:
*+ аудиторияға ықпал ету ( өзінің ойын сату)
*дәрілік заттың сатылуы
*интерактивті оқыту
*сатылу деңгейі
*жарнама
! Дәрігер «новатор»
*мәселені жақсы шешетін,әдебиет көздерін оқитын ,жаңа келгендермен таныс болуы+
*емдеу туралы мәселелерді шешетін
*олар өте төзімді қиналғысы келмеиді
*требуют гораздо большого времени для убеждения
*олар көбірек назар аударғанды қалайды
! Дәрігер «ерте азшылдар»
*олар даулы мәселені жақсы шешуші,әдебиет көздерін оқитын,жаңа келген дерден хабары бар
*емдеу мәселесі жөнінде жақсы бюілетін,өз ісіне пысық,бір қарағанда олар наватордан
айырмашылығы олар бірінші деңгеййде болғанды қаламайды+
*емдеу туралы мәселелерді шешетін
*олар өте төзімді қиналғысы келмеиді
*олар көбірек назар аударғанды қалайды
! Дәрігер «ерте көпшілдер»
*олар даулы мәселені жақсы шешуші,әдебиет көздерін оқитын,жаңа келген дерден хабары бар
*емдеу мәселесі жөнінде жақсы бюілетін,өз ісіне пысық,бір қарағанда олар наватордан айырмашылығы олар бірінші деңгеййде болғанды қаламайды
*емдеу туралы мәселелерді шешетін
*олар өте төзімді қиналғысы келмеиді+
*олар көбірек назар аударғанды қалайды
! Дәрігер «кеш көпшілдер»
*олар даулы мәселені жақсы шешуші,әдебиет көздерін оқитын,жаңа келген дерден хабары бар
*емдеу мәселесі жөнінде жақсы бюілетін,өз ісіне пысық,бір қарағанда олар наватордан айырмашылығы олар бірінші деңгеййде болғанды қаламай
*емдеу туралы мәселелерді шешетін
*олар өте төзімді қиналғысы келмеиді
*олар көбірек назар аударғанды қалайды+
! Цель-это
*критически важное различие между достигнутым к настояшему времени и ожидаемым достижением к концу определенного периода+
*критически важно различие между достижения
*достижения определенного контакта
*достижения к середине определенного периода
! SMART сөзінің талдама түсінігі
*специфическими ,измеряемыми,достижимыми,ограниченными во времни и реалистичными
*специфическими ,измеряемыми,достижимыми,ограниченными во времни +
*специфическими ,измеряемыми,достижимыми,ограниченными во времни и реалистичными и
измеряемыми
*ограниченными во времени измеряемыми достижимими реалистияными специфическими* ерекше қызығушылық танытпаған потенциалды клиент
* ерекше қызығушылық танытпаған потенциалды клиент
* қызығушылығын шамалап көрсететін
! Белсенді тыңдау техникасы
*вербальды емес әсер
*сөз
*+көз
*дыбыс
*белгілер
! Белсенді тыңдау техникасына жатады
*вербальды емес әсер
*сөз
*дыбыс
*+мимика
*белгі
! Белсенді тыңдау техникасына жатқызуға болады.
*вербальды емес әсер
*+вербальды әсер
* сөз
* дыбыс
* белгі
! Препараттың тиімділіг — бұл:
*+терапевтикалық тиімділігінің пайда болу дәрежесі
* алғашқы тиімділігінің пайда болу дәрежесі
* клиникаға дейінгі тиімділігінің пайда болу дәрежесі
* степень проявления стабильности
* жоғары терапевтикалық тиімділігінің пайда болу дәрежесі
! Сату көлемінің потенциалды болжамына кіреді:
*жоғалған клиенттердің саны
*потенциалды клиенттің саны және олардың сатып алу қабілеті+
* ағымдағы тұтынушы саны және сатып алу қабілеті
* сату көлемі саны
* тұтынушының сатып алу қабілеті
! Жұмыс жүктемесі бұл :
* мекеменің есебін құрастыруға кететін уақыт
* жоғатылған тұтынушыларды қайта тартуға кететін уақыт
*+ тұтынушылар мен потенциалды сатып алушыларға қызмет көрсетуге кететін уақыт
* А категориясындағы дәрігерлерге кездесуге кететін уақыт
* В категориясындағы дәрігерлерге кездесуге кететін уақыт
! Перспективті тұтынушы бұл :
* +ұсынысқа жауап қайтаратын потенциалды тұтынушы
*ұсынысқа қызығушылық тудырмаған потенциалды тұтынушы
* қызуғышылық тудырған
* қызығушылық тудырмаған
* аз деңгейде қызуғышылық тудырған
! Перспективті емес тұтынушы бұл :
ұсынысқа жауап қайтаратын потенциалды тұтынушы
+*ұсынысқа қызығушылық тудырмаған потенциалды тұтынушы
* қызуғышылық тудырған
* қызығушылық тудырмаған
* аз деңгейде қызуғышылық тудырған
! Потенциальды тұтынушы бұл :
*+толықтай сатып алуға ниет білдірген потенциалды тұтынушы
*толықтай сатып алуға ниеті жоқ потенциалды тұтынушы
* қызығушылық тудырмаған
* ұсынысқа қызығушылық тудырмаған потенциалды тұтынушы
* аз деңгейде қызуғышылық тудырған
! Компаниялардың көрмелерге қатысуының негізгі мақсаттары:
+ * компанияның жағымды бейнесін қалыптастыру
* спорт сайыстарын жүргізу
* дәрілік заттардың сапасын бақылау
* қазіргі сауда нәтижелерін алдыңғыларымен салыстыру
* кеңес
! Көрме өндіруші-компания алдында тұрған бір қатар есептерді шешуге мүмкіндік береді:
+* танымалдылығын және көзге түсуін арттыру, және жаңа потенциалды клиенттерді қызықтыру
* дәрілік заттардың сапасын бақылау
* қызметкерлердің жеке қызығушылықтары
* бәсекелестер позицияларын бақылау
* клиенттердің қанағаттану дәрежесін бағалау
! Тұтынушылар қандай дәріханалардан аулақ жүреді:
+ * жаман өнегелі қызмеркерлері; препараттардың бұрыс босатылуы
* жақсы қызмет көрсететін
* қызметкерлер тұтынушылардың сұранысын түсінетін
* дәріхана қызметкерлерінің көрікті бейнесі
* кезектің болмауы
! Рационалды ынталандыруға кіреді:
+ * ақша үнемдеуі; денсаулық үшін күтілетін пайда; жоғары сапасы
* рахаттану; басқалардың ойы
* сәнді, қымбат, айналдырылған препарат
* жақсы қызмет көрсету
* дәріхана қызметкерлерінің көрікті бейнесі
! Эмоционалды ынталандыруды қалай анықтайды:
+ * бедел; рахаттану; басқалардың пікірі
* сатып алу тиімділігі
* сақтық (қиындықтар туу және жанама әсер даму мүмкіндігі)
* сатып алу тиімділігі (препарат қорабының бағасы және онымен емделу курсы)
* ақша үнемділігі
! Дәріханадағы тауар негізгі төрт категорияға жіктелуі мүмкін:
+ * стандартты, тез сатылатын; бір реттік, арнайы тауарлар
* косметикалық, парфюмерлі, жуатын, тазалайтын
* азық-түліктік, шаруашылық, тұрмыстық, техникалық
* химиялық, физикалық, биологиялық, улы
* импортты, отандық, сапалы, көп қолданылатын
! Дәріханада қабылданатын сатып алу туралы шешім:
* нақты жоспарланған
* жартылай жоспарланған
+ * жоспарланбаған
* альтернативті
* нақты емес жоспарланған
! Тұтынушы сұранысын нәтижелі қанағаттандыруға бағытталған әрекет:
* ассортимент таңдауы
* сөрелерді көркемдеу
* сатылым
+ * презентация
* алмастыру
! Тиімді презентация принципі бұл:
+ * сатып алушыға көмек принципі
* тауарлық қор ережесі
* ұсыну ережесі
* қатысу ережесі
* тиімділік принципі
! Дәріханаға келушілердің көзіне түсетін негізгі тітіркендіргіштерге жатпайды:
* тілшелер
* ақпараттық жазбалар
* түсті контрастар
+ * дыбыстар
* жарықтық эффекттер
! Динамика элементтеріне нені жатқызуға болады:
* гүлдер
* суреттер
* бағаналар
* нәзік торлар
+ * айналмалы сөрелер
! Тұтынушыға арналған тауар, оның қасиеттері мен сапасы туралы ақпараттарда қолданылатын құралдар мен әдістер жиынтығы:
* сауалдама
* ассортимент
* ақпараттық жазбалар
+ * презентация
* резюме
! Дәріхананың негізгі сатып алушылары:
+ * әйерлер
* ер адамдар
* зейнеткерлер
* студенттер
* жас өспірімдер
! Сатып алушы көбіне қай траектория бойынша жылжиды:
* сағат тілімен
+ * сағат тіліне қарсы
* ішкі қатар бойынша
* сыртқы қатар бойынша
* маңызы жоқ
! «Түспен оқшаулау» мерчендайзингтік әдісі негізделген:
* тауарлар қамалдың жарлары тәрізді орналастырылады
* контрасты қораптары бар тауарларды қатар орналастырады
+ * бір түсті қораптары бар тауарларды қатар орналастырады
* түрлі-түсті бағалықтар қолдану
* бір түсті бағалықтар қолдану
! Сатып алушылардың 95% дәріхананың 1/3 бөлігін жүріп өткеннен кейін тоқтайтын ережесі қалай аталады:
* ұсыну ережесі
* презентация ережесі
* «жаман орын» ережесі
+ * аялдама ережесі
* «локомотив» ережесі
! «Өлі аймақ» ережесіне жататын тауарлар орналасуы:
* көз аймағында
* айналмалы сөреде
* кассалар маңында
* сөрелерде
+ * еденнен 70см және 2м жоғары
! Жасы бойынша қалыптасатын тұтынушылар тобы:
* мұғалімдер
* студенттер
* жастар
+ * орта жастағы адамдар
* пионерлер
! Ауруды басатын заттардың нарығында жетістікке алып келетін факторлар:
* жағымсыз әсер ететін дәрілік заттар шыгарылымы
+ * эффективті және жұмсақ әсер ететін дәрілік заттар шығарылымы
* жоғары бағалы дәрілік заттар ұсыныс
* қолжетімсіз баға бойынша ұсыныс
* дәрілік заттарды көп мөлшерде өндіру
! Тауарды нарықта орналастыру бұл:
+ * тауарды нарықта және тұтынушылардың сана-сезімінде қалаған орынмен қамтамасыз ету
* тауарды қоймаға қабылдау
* тауарға қоймадан орын қамтамасыз ету
* емдеу ұйымдарына тауарды босату
* тауар экспертизасы
! Баға – бұл ақшалық сома:
* тауар тасымалы үшін алынған
+ * тұтынушылар тауарды алу үшін төлеу қажет
* талдау үшін алынған
* тауар саны үшін
* тауар шығыны үшін
! Баға түрлері:
+ * бөлшек, көтерме, түсірілген
* біріншілік, екіншілік, екі еселенген
* космостық, жергілікті
* тұрақты
* екіншілік
! Релевантты ақпарат болуы керек:
+ * нақты, шешілетін мәселеге сай
* бақылау жағдайын бағалау
* стратегиялық жағдайды дифференцирлеу
* басқаруды бақылауды жүргізутауарды сату дәрежесінің төмендеуі
! Маркетинг - ұйымды басқару жүйесі, бағытталған:
+ * сұранысты есепке алу және зерттеу
* жетекші талаптарын зерттеу
* бәсекеге түсе алатын өнімді шығаруға ұйымды бағыттау
* тауарды сату дәрежесінің төмендеуі
* өнімді алдын ала белгіленген көлемде шығару
! Маркетинг функциясы:
+ *өндіруші өтімі алдын ала белгілі өнімді шығарады
* ұйымның жоспарланған рентабельдік дәрежесіне жетуі
* ұйымның жоспарланған табыс массасын алуы
* өтім нарығын іздеу
* максимальді жоғары бағаны қою
! Ұйымның маркетингтік қызметі зерттеу жүргізеді:
+ * тұтынушыларға
* жетістіктерге
* сатушыларға
* өз ұйымының ішкі ортасына
* қызметкерлерге
! Келесі комбинациялардың қайсысы презентация есебіне жауап береді:
* хабардарлық – білім - біреуге көрсетілетін жақсы көңіл
+ * назар – қызығушылық – құштарлық - әрекет
* мақсат – мақсатты аудитория – қаланған жауапты реакция
* қатынас таңдау – ақпарат көзін таңдау
* таңдау – көндірілгендік - әрекет
! Маркетингтің стратегиялық фукнциясы – бұл әзірлеу:
+ * тауар саясатын
* жетекші саясатын
* мемлекет стратегиясын
* ақша саясатын
* жарнаманы
! Фармацевтикалық ұйым маркетингі – бұл жүйе:
+ * тауар саясатын қалыптастыру
* еңбек ақысын есептеу
* толық шығынды есептеу
* табысты есептеу
* есептеу
! Маркетинг ұйымды қызметтендіру үшін жағдай жасайды:
+ * ұйымдық
* басқармалық
* ақшалық
* квалификациялық
* шығынды көтеру үшін
! Қажеттілікті зерттеу мына этаптан тұрады:
* 3
* 2
+* 5
* 4
* 6
! Дәрілік зат туралы ақпарат мазмұны байланысты :
+* кімге тағайындалуы
* провизорға
* дәрігерге
* дәрілік заттан
* сапасынан
! Дәрілік заттар туралы ақпарат тұтынушыға байланысты топтарға бөлінеді:
+* 3
* 6
* 4
* 5
* 9
! Дәрілік заттар туралы ақпарат тұтынушыға байланысты топтарға бөлінеді:
+* медициналық қызметкерге
* дистрибьютерлерге
* барлық тұтынушыға
* оқытушыларға
* көтерме сауда ұйымдарына
! Дәрілік заттар туралы ақпарат тұтынушыға байланысты топтарға бөлінеді :
* балаларға
* дистрибьютерлерге
* көтерме сауда ұйымдарына
+* фармацевтерге
* жетекшілерге
! Дәрілік заттар туралы ақпарат тұтынушыға байланысты топтарға бөлінеді :
+* тұрғындарға
* балаларға
* жетекшілерге
* көтерме сауда ұйымдарына
* жарнама жасаушыларға
! Дәрігерлерге қандай ақпарат өзекті:
+* дәрілік заттың әсер ету механизмі
* нормативтік-техническалық құжаттары
* босатылуы
* сақталуы
* тасымалдануы
! Дәрігерлер үшін ең өзекті мәселе:
* дайындау технологиясы
* сақтау мерзімі
+* дозасы
* сақталуы
* зерттеу әдістері
! Дәрігерлер үшін өзекті мәселе болып табылады:
* нормативті-техникалық құжаттары
+* енгізу жолдары
* сақтау мерзімі
* сақталуы
* сандық зерттеу әдістері
! Дәрігерлер үшін ең өзекті мәселенің бірі:
+* препараттың әсер етуін клиникалық бақылау
* нормативті-техникалық құжаттары
* тасымалдануы
* сапалық зерттеу әдістері
* препараттың құны
! Медицина қызметкерлері келесі ақпаратқа көңіл бөледі :
* нормативті-техникалық құжаттары
+* басқа дәрілік заттармен бірге қолданылу мүмкіндігі
* тасымалдануы
* препараттың тіркелуі
* сапалық зерттелуі
! Дәрігерлерге арналған ақпаратта көрсетіледі:
* өндірушінің атауы
* кеткен шығыны
* жасалу технологиясы
+* кері әсері
* зерттеу әдістері
! Тұтынушыға арналған ақпаратта көрсетілмейді:
* дәрілік заттың сақталуы
* құлданылуы
* сақталу мерзімі
* өндіруші
+* жабдықтаушы
! Медициналық қызметкерлерге қажетті ақпарат:
+* дәрілік заттың аналог ы
* нормативтік-техникалық құжат
* өндірушісі
* сақталуы
* экономикалық анализі
! Дәрігерлерге арналған ақпаратта көрсетілмейді:
+* дәрілік заттың жасалу технологиясы
* сақталуы
* өндірушісі
* бағасы
* фармакологиялық қасиеті
! Фармацевтикалық қызметкерлерге қажетті ақпарат:
* препараттың клиникалық әсерін бақылау
+* нормативті-техникалық құжаттары
* жазылу ережесі
* бағасы
* клиникаға дейінгі зерттеу
! Дайын дәрілік заттар бөліміндегі фамацевтке қажетті ақпарат:
* препаратты енгізу жолдары
* препараттың клиникалық әсерін қадағалау
* тиражы
+* жарамдылық мерзімі
* токсикологиялық зерттеу жолдары
! Фармацевт-технологқа қажетті ақпарат:
* препаратты енгізу жолдары
* кері әсерінің профилактикасы действия
* рецепті жазып беру тәртібі
* бағасы
+* дайындау технологиясы
! Фармацевт-аналитикке қажетті ақпарат:
* препаратты дайындау технологиясы
* бағасы
* өндіруші
* препараттың әсер ету механизмі
+* сапалық зерттеу әдістері
! Фармацевт-технологқа қажет емес ақпарат:
+* дәрілік заттың әсер ету механизмі
* өндіруші
* ерігіштік
* физико-химиялық қасиеті
* дозасы
! .Бірінші столдағы фармацевтке қажетті ақпарат:
* препараттың клиникалық әсерін бақылау
* ерігіштік
* өндіруші
+* босату ережесі
* жабдықтаушы
! .Провизорға қажетті ақпарат:
* препараттың клиникалық әсерін бақылау
+* препараттың тіркелуі
* рецепт жазып беру ережесі
* өндіруші
* ерігіштік
! Фармацевта отдела запасов интересуют:
+* препаратты сақтау ережелері
* ерігіштік
* кері әсері
* әсер ету механизмі
* аналитикалық зерттеу әдістері
! Фармацевт-информаторға қажетті ақпарат:
* препараттың клиникалық әсерін қадағалау
+* фарм. нарықтағы жаңа препараттар
* рецепт жазып беру ережесі
* тиражы
* ерігіштік
! Тұрғындарға арналған ақпаратта көрсетіледі:
+* препараттың қолданылуы
* дайындау технологиясы
* тиражы
* рецепт жазып беру ережесі
* көтерме сауда компаниялары
! Дәрігер- педиатрларға қажетті ақпарат:
+* микробқа қарсы дәрілік заттар
* өндіруші
* дайындау технологиясы
* сақталуы
* сапалық көрсеткіші
! Дәрілік заттар туралы дәрігер- педиатрларға қажетті ақпарат :
+* паразиттерге қарсы дәрілік заттар
* босату ережелері
* сақталуы
* жеткізу жолдары
! Сипаттауды жетілдіру және құжаттарды іздеуге қолданады
* индекстеу
* аннотациялау
* рефераттау
* нұсқаулық
+* ақпарат тілдері
! Фармацевтикалық ақпарат беруге мамандандырылған Фармацевт-технолог төмендегі жұмыстарды атқарады:
+* дәрігерлерге, дәріхана қызметкерлеріне қажетті ақпараттарды оқып білуге
* тіркеу карточкаларын толтыруға
* дәрілік заттардың дайындау әдістерін
* сапалық зерттеу жолдарын
* нормативті-техникалық құжаттарын
! Дәрігер-онкологқа емдеуге қолданатын дәрілік заттар жайлы ақпарат қажет: :
* қант диабетіне
* бронхиалды астмада
* гемофилияда
+* қатерлі ісікке
* аллергияда
! Дәрігер-психоневрологиқа емдеуге қолданатын дәрілік заттар жайлы қажетті ақпарат:
* суық тиюге қарсы
* гриппке қарсы
+* нейролептиктер
* тамыр кеңейтетін
* жүрекке арналған препараттар
! Дәрігер –психотерапевтке қажетті ақпарат:
* тамыр кеңейтетін
* суық тиюге қарсы
+* транквилизаторлар
* антигистаминдік
* жүрекке арналған препараттар
! Дәрігер –психоневрологқа қажетті ақпарат :
* қақырық түсіретін препараттар
* суық тиюге қарсы
+* седативті әсер көрсететін
* антикоагулянттар
* диабетке қарсы препараттар
! Ғылыми әдебиеттің негізгі элементі болып табылады:
* реферат
+* ғылыми құжат
* дипломдық жұмыс
* кітаптар
* альбом
! Ғылыми құжат болып табылады::
* басылымнан шыққан материалдар
* баяндамалар
+* материалдық тасымалдаушының тарихи қалыптасқан түрлері
* басылымда болмаған материалдар
* реферат
! Ақпарат құжаттары бөлінеді:
* аналитикалық, синтетикалық
+* біріншілік, екіншілік
* аналитикалық, екіншілік
* синтетикалық, біріншілік
* экономикалық
347.Біріншілік құжат болып санады:
* реферат
* анықтамалық әдебиеттер
* шығарма
+* новое осмысление известных идей и фактов
* библиографические карточки
! Біріншілік құжатқа және басылымға жатады:
* автореферат
* библиографиялық карточкалар
+* кітаптар
* анықтамалық әдебиет
* альбом
! Біріншілік құжатқа және басылымға жатады:
* автореферат
* библиографиялық карточка
+* периодтық басылымдар
* анықтамалық әдебиеттер
* фотодокументтер
! Біріншілік құжатқа және басылымға жатады:
+* диссертациялар
* библиографиялық карточкалар
* реферат
* анықтамалық әдебиеттер
* шолу
! Біріншілік құжатқа және басылымға жатады:
* аннотациялар
+* ақпараттық карточкалар
* реферат
* анықтамалық әдебиет
* оқу картасы
! Екіншілік құжаттарға жатады:
* диссертациялар
* периодты басылымдар
+* шолу мақалалары
* жылдық есептер
* ақпараттық карталар
! Төмендегі құжаттардан екіншілік құжатты көрсетіңіз:
* кітаптар
+* рефераттар
* диссертациялар
* периодты басылымдар
* альбомдар
! Екіншілік құжатқа жатады:
* ақпараттық карталар
+* библиографиялық карточкалар
* диссертациялар
* каталогтар
* есептер
! Екіншілік құжат-бұл
+* аннотациялар
* ақпараттық карталар
* диссертациялар
* периодтық басылымдар
* мазмұндамалар
! Екіншілік құжатты көрсетіңіз:
+* авторефераттар
* ақпараттық карталар
* кітаптар
* диссертациялар
* белгілі идеялар мен фактілерді жаңалау
! Екіншілік құжаттарға қандай құжаттар жатады:
* кітаптар
* ақпараттық карталар
+* ақпараттық әдебиеттер
* периодты басылымдар
* диссертациялар
! Белгілі бір тақырып бойынша ақпараттық құжаттарды алуға деген талап қалай аталады?
* релевантты құжат
+* іздеу жолдары
* ақпаратты массив
* ақпаратты құжат
* реферат
! Белгілі бір тақырып бойынша барлық ақпараттық құжаттардың жиынтығы
* релевантты құжат
* іздеу жолдар
+* ақпаратты массив
* ақпаратты құжат
* аннотация
! Ақпарттық массивтің құжаттары, іздестірілген жазбаларға сәйкес, аталады:
* нұсқаулық
* ақпараттық құжаттар
* ақпараттық массивтер
* іздестіру жазбалары
+* релевантты құжаттар
! ГОСТ бойынша шығармалардың библиографиялық сипаттамалары регламенттелген:
* 8,1-87
* 7,4-78
* 6,7-71
+* 7,1-76
* 5,5-7,8
! Педиатрияда дәрілік затты қолдану үшін врач-педиатр міндетті түрде дәрілік зат жайлы ақпарат білуі керек:
+* бронхолитикалық
* гериатриялық
* биологиялық белсенді заттар
* сақталуы
* боялатын дәрілік заттар
363..Негізгі тақырыптың айтылу жағдайы немесе іздестіру-ақпараттық тілде қолданылатын құжатты зат:
* ақпараттық тілдер
* аннотирлеу
+* индексирлеу
* реферирлеу
* тұлғаны сипаттау
! Қайта жасалынған құжаттардың мазмұны және безенділілуіжайлы мағлұмат ала алатын, ғылыми жұмыстарды қайта жасау процесі
* индексирлеу
* реферирлеу
* тұлғаны сипаттау
+* аннотирлеу
* ақпараттық тілдер
! Реферирлеу- бұл:
+* нақты-дәлелді ақпарат алу мақсатындағы ғылыми жұмыстарды қайта жасау процесі
* анализдеу әдісі
* Негізгі тақырыптың айтылу жағдайы немесе іздестіру-ақпараттық тілде қолданылатын құжат
* тұлғаны сипаттау
* жарнама
! Тұрғындар үшін дәрілік заттың аннатациясына кіреді:
* дайындау технологиясы
* клиникаға дейінгі зерттеулер
+* қолданылу көрсетілімдері
* препараттың бағасы
* нормативті-техникалық құжат
! Тұрғындар үшін дәрілік заттың нұсқаулығына кіреді:
* препараттың бағасы
* классификациясы
* анализдеу әдісі
* дайындау технологиясы
+* қолданылуы және дозасы
! Фармацевтер үшін дәрілік заттың аннатациясына кіреді:
* препараттың бағасы
+* препататтың аталуы
* дайындау технологиясы
* клиникалық зертеулер жүргізілуі
* ерігіштігі
! Тұрғындар үшін дәрілік заттың аннатациясына кіреді:
* ерігіштігі
* сапалық анализ әдістері
* дайындау технологиясы
+* қарсы көрсетілімдері
* препараттың бағасы
! Ақпаратты қолдануда негізгі заттардың модификациясын қолдану қарастырылады:
+* негізгі қорды басқару жүйесі
* мамандарды дайындау орталығы
* ақпараттық-кеңес қоры
* өндірістегі медициналық құрылғылардың каталогы
* тазалығын тексеру
! .Негізгі қорды басқару жүйесі қамтамасыз етеді:
+* барлық сақталатын мәліметтерді орталықтан басқару
* кітап каталогының айырмашылығы
* көшірмесі
* негізгі қорды қайта құрастыру
* тазалығын иексеру
! Негізгі қорды басқару жүйесі болдырмайды:
* барлық сақталатын мәліметтерді орталықтан басқару
*дәрілік заттар туралы ақпарат
* қымбат материялдарды қолдану
+* көшірме жасау (дублирование)
* бағаның ауытқуы
! Негізгі қорды басқару жүйесі болдырмайды:
* дәрілік заттар туралы ақпарат
* барлық сақталатын мәліметтерді орталықтан басқару
+* мәліметтердің қарама-қайшылығы
* бағаның түзілуі
* қымбат материалдарды қолдану
! Негізгі қордың этаптарына кіреді:
* ЭВМ-ді қолданудағы ақпаратты беру
* рецептерді қайта жазу тәсілдері
* бейнені құрастыру
+* мәліметтердің концептуалды түрінің жасалуы
* дәрілік заттың жіберілу реті
! Негізгі қордың этаптарына кіреді
* ЭВМ-ді қолданудағы ақпаратты беру
* дәрігерге арналған ақпарат
+*мәліметтердің логикалық түрінің жасалуы
* бейнені құрастыру
* дәрілік заттың жіберілу реті
! Негізгі қордың этаптарына кіреді
* дәрігерге арналған ақпарат
+* мәліметтердің физический түрінің жасалуы
* ЭВМ-ді қолданудағы ақпаратты беру
* тұрғындарға қажеттілікті үйрену
* бейнені құрастыру
! Концептуалды түр ие:
* халықтың қажеттілігін үйрену
* ЭВМ-ді қолданудағы ақпаратты беру
* рецепттерді көшіру әдістері
* индексирлеу
+*заттық шекараның құрылымы, негізгі қорға енгізуге жоспарлаған ақпарат
! Мамандарды ақпараттандырудағы қажеттілікті үйренуде концептуалды түрлерінідегі жүйелі анализдерді құрастырудың дәстүрлі әдістері қолданылады :
+* анкета жүргізу
* ауызша сұрау
* жарнама
* есептік- тіркеу карточкалар
* видео корсетілімдер
! Концептуалды түрдегі жүйелі анализдеуде мамандарды ақпараттандырудағы дәстүрлі әдістерді үйренудегі қажеттілікке тән:
* есептік- тіркеу карточкаларды қолдану
* ауызша сұрау
+* интервьюир жүргізу
* жарнама
* реферирлеу
! Мамандарды ақпараттандырудағы қажеттілікті үйренуде концептуалды түрлерінідегі жүйелі анализдерінің қандай дәстүрлі әдістері қолданылады :
+* салалық құжаттарды зерттеу
* жарнама
* есептік- тіркеу карточкалар
* ауызша сұрастыру
* индексирлеу
! Мәліметтер базасы – бұл:
+* Бір-бірімен байланысушылар негізі,электронды тасымалдаушы материялдарда сақталатын, әртүрлі сұраныстарға жауап беретіндей ақпараттар табылады
* карточканы сұрыптау принциптері
*білім беру сферасындағы қызыметкерлерге ақпарат
* нормативті-техникалық құжат
* құжаттрадың библиографиялық сипаттамасы
! Бір-бірімен байланысушылар негізі,электронды тасымалдаушы материялдарда сақталатын, әртүрлі сұраныстарға жауап беретіндей ақпараттар табылатын-бұл:
* ақпараттық күштер
* релевантты құжаттар
* ақпараттық іздестіру
* ақпараттық жүйе
+* негізгі қор
! Дәрілік заттар жайлы ақпараттар қоры кімдерге негізделген:
+* дәрігерлерге
* оқушыларға
* лаборанттарға
* сауда орталықтарына
* жарнама жасаушыларға
! «Жеке» ("Частная") ақпарат қанша бөлімнен (блоктан) тұрады:
+* 14
* 10
* 5
* 15
* 12
! «Жеке» ("Частной") ақпараттың бірінші блогында не айтылған:
* сақталуы
* тасымалданылуы
*нұсқаулық
+* препараттың аталуы
* бағасы
! «Жеке» ("Частной") ақпараттың екінші блогында не айтылған:
* нұсқаулық
+* синдромдар мен аурудың негіздері
* қолданылу тәсілі
* тіркеу мерзімі
* анализдеудің химиялық тәсілдері
! «Жеке» ("Частной") ақпараттың үшінші блогында не айтылған:
* тіркеу мерзімі
* нұсқаулық
+* қолданылу тәсілі
* ауру себебі
* анализдеудің химиялық тәсілдері
! «Жеке» ("Частной") ақпараттың сегізінші блогында не айтылған:
+* дәрілік қалыптарды дайындау әдістері
* аннотацияны
* аурулар мен синдромдар тізімі
* шығыс шикізаты туралы ақпарат
* препараттың бағасы
! «Жеке» ("Частной") ақпараттың бесінші блогы не айтылған:
* ауру себебі
* ерігіштігі
* сақталуы
* қолданылу тәсілі
+* шығыс шикізаты жайлы ақпарат
! «Жеке» ("Частной") ақпараттың алтыншы блогында не айтылған:
* шығыс шикізаты жайлы ақпарат
* сақтау мерзімі және алдын ала тексеру
+* дисперстік деңгейі
* ауру себебі
* қолданылу тәсілі
! «Жеке» ("Частной") ақпараттың жетінші блогында не айтылған:
+* негізгі дәрілік заттардың талдауын жасаудағы әдістер
* сақталу мерзімі және алдын ала тексеру
* ауру себептері
* дәрілік қалыптарды дайындау әдістері
* қарсы көрсетілімдері
! «Жеке» ("Частной") ақпараттың он бірінші блогында не айтылған:
* Негізгі дәрілік заттардың анализІн жасаудағы әдістер
+* алдын-ала тексерудің және сақтау мерзімінің бекіткендігі жайлы
* ауру себебі
* дәрілік қалыптарды дайындау әдістері
* қолданылу көрсетілімдері
! Дәрілік заттар бойынша іздестіру-кеңестік жүйесін автсматтау-бұл:
* дәрілік қалыптарды дайындау әдістері
*жарнама
* жарамдылығын бекіту
+* ақпараттық тілдің негізі,дайындау ережелері, сақтау, іздеу және ЭВМ қолданылуындағы ақпарат алмасу
* сандық сипатталу көлемі
! Дәрілік заттар бойынша іздестіру-кеңестік жүйесін қолдану деңгейін автоматтау топталады:
+* жоғарғы, орташа және төменгі
* жай және күрделі
* фактографиялық, құжаттық және топталған
* экономико-административті, технологиялық, ғылыми-ақпараттық
* жай және күрделі
! Дәрілік заттар бойынша іздестіру-кеңестік жүйесін қолдану бағыттарын автсматтау топталады:
* жоғарғы, орташа және төменгі
* жай және күрделі
* фактографиялық, құжаттық және топталған
+* экономико-административті, технологиялық, ғылыми-ақпараттық
* аналитикалық, синтетикалық, табиғи
! Дәрілік заттарды құрылымдау тәртібі және базадағы мәліметтердің мазмұны бойынша іздестіру-кеңестік жүйесін автоматтау топталады:
* жоғарғы, орташа және төменгі
* жай және күрделі
+* фактографиялық, құжаттық және топталған
* экономико-административті, технологиялық, ғылыми-ақпараттық
* басқару, шаруашылық
! Фармацевтикалық ақпаратты меңгерген фармацевт-технолог келесіні орындай білуі керек:
+* ақпараттық-кеңес қорын топтау
* дәрілік қалыптарды дайындау әдістері
* нормативті-техникалық құжаттарды құрастыру
* есептік- тіркеу карточкаларын толтыруды
* сапалық анализді жүргізу
! Қандай дәрілік заттарға жарнама жүргізілмейді:
* биологиялық активті заттраға
* фитопрепараттарға
* витаминдерге
+* рецепт бойынша берілетін дәрілік заттараға
* ферменттерге
! «Жеке» ("Частной") ақпараттың оныншы блогында не айтылған:
* алдын ала тексеру және сақтау мерзімін бекіту
* ауру себептері
* қарсы көрсетілімдері
* дәрілік қалыптарды дайындау әдістері
+* басқа заттармен бірге әсері
! «Жеке» ("Частной") ақпараттың он екінші блогында не айтылған:
+* рецепті жазу әдісі
* алдын ала тексеру және сақтау мерзімін бекіту
* ауру себептері
* дәрілік қалыптарды дайындау әдістері
* қолдану әдістері
! Фармацевтикалық ақпаратты меңгерген фармацевт-технолог келесіні орындай білуі керек:
* есептік- тіркеу карточкаларын толтыруды
* дәрілік қалыптарды дайындау тәсілін
+* дәріханалық желідегі дәрілік заттардың ассортиментін жүйелеп үйрену
* нормативті-техникалық құжаттарды құрастыру
* сапалық анализді жүргізу
! Құрылымдық ақпараттык-кеңес қоры мынандай бөлімдерге бөлінеді:
* жай және күрделі
* жоғарғы, орташа және төменгі
+* құжаттар қоры, фактографиялық бөлім,іздестіру-кеңес құрылғысы
* біріншілік,екіншілік және үшіншілік
* администраторлық, технологиялық және ақпараттық
! Ақпараттык-кеңес қорының іздестіру-кеңес құрылғысы дәрілік заттар бойынша құрастырылады:
+* каталогтан
* рецепттен
* компьютерден
* медициналық қызметкерлерден
* аннотациядан
! Ақпараттык-кеңес қорын сұрыптау мынаған сүйенеді:
+* фармацевтикалық ақпаратты меңгерген фармацевт-технолог
* орта білімді медициналық қызметкер
* фармацевт-аналитик
* дәріхана меңгерушісі
* менеджер
! Дәрілік заттар жайлы ақпараттарды құрайтын маңызды журналды атаңыз:
* "Достар"
* "Менің отбасым"
* "Дәлел және куә"
* "Денсаулық"
+* "Казахстандағы Фармация"
! Құжаттардың түрі бойынша нормативті-техникалық құжаттар каталогы қанша бөлімнен тұрады:
+* 6
* 5
* 10
* 7
* 12
! Каталогта карточкалар қалай орналасады:
* автордың есімінің бірінші әрпі бойынша
* инвентарлық номері бойынша
* реті бойынша
+ * автордың фамилиясының бірінші әрпі бойынша
* аталуы бойынша
! Периодтық басылымдар сақталдады:
* алфавит бойынша
+* жылы және номері бойынша
* инвентарлық номері бойынша
* мемлекет бойынша
* реті бойынша
! Дәрілік заттарға алфавиттік карточка каталогы орналасады:
+* орысша алфавит бойынша
* латын алфавиті бойынша
* атауы бойынша
* реттілігі бойынша
* шығарылған жылы бойынша
! «Жеке» ақпараттың он үшінші блогы тұрады:
* жарамдылық мерзімі
+* жылдық қажеттіліктер
* дисперстілік көрсеткіші
* ерігіштігі
* қолданылу тәсілдері
! «Жеке» ақпараттың он төртінші блогы тұрады:
* жылдық қажеттіліктерден
* аурулар тізімі мен синдромдары
+ * дәрілік заттар туралы әдебиет көздерінің нөмірі
* дәрілік қалыптарды дайындау тәсілдері
* ерігіштігі
! .Жетекшілікті дифферианциальды ақпаратпен қамтамасыз ету үшін қажет:
+* ақпараттық қажеттілікті оқу
* дәрілік қалыптардың дайындалу тәсілін білу
* есептік – тіркеу карточкаларын толтыру
* рецепт жазу
* сапалық анализ жүргізу
! Дифференциалдық қамту басқармасының жүйесін құру үшін:
* дәрілік қалыптардың дайындалу тәсілін білу
+* негізгі көрсеткіштерін белгілеу (журналдар,жинақтар т.б.)
* есептік – тіркеу карточкаларын толтыру
* рецепт жазу
*нормативті – техникалық құжаттарды құру
! «Дәріхана мекемелерінің жетекші персоналдарының ақпараттық қажеттіліктерін зерттеу картасы» қандай мақсатпен құрылады:
* сыйақы алу
* рецепт жазу
* нормативті – техникалық құжаттарды құру
+* ЖДАҚ жүйесінің нақты тұтынушыларының ақпараттық қажеттіліктерін зерттеу,олардың ақпараттық
* нормалық есептегі нақты
! «Дәріхана мекемелерінің жетекші персоналдарының ақпараттық қажеттіліктерін зерттеу картасын» кім толтырады:
* медициналық қызметкер
* фармацевтер
* менеджер
* фармацевт - технолог
+* дәріханалық ұйымның жетекшісі
! «Дәріхана мекемелерінің жетекші персоналдарының ақпараттық қажеттіліктерін зерттеу картасы»нені сипаттайды :
+* әрбір маманның ақпараттық қажеттілігін
* тұрғындардың қажеттілігін зерттеу
* дәрілік заттарды босату тәртібі
* әрбір маманның биографиясы
* жаңа дәрілік қалыптар
! Ақпараттық іздеу – бұл:
* тұрғындардың қажеттілігін зерттеу
* рецепт жазу
* дәрілік қалыптарды дайындау тәсілі
+* берілген белгілері бойынша ақпараттық құжаттарды табуға бағытталған барлық операциялардың жиынтығы
* жаңа дәрілік қалыптар
! Ақпараттық құжат – бұл:
* анализ әдісі
* дәріхана қызметкерлерінің тізімі
* есеп – шаруашылық
+* қандай да бір мәліметті тұжырымдайтын және беретін материалды объект
* құжаттардың библиографиялық сипаттамасы
! Берілген белгілері бойынша ақпараттық құжаттарды табуға бағытталған барлық операциялардың жиынтығы
+* ақпараттық іздеу
* ақпараттық массив
* есептік – шаруашылық ісінің түрлері
* анықтамалық – ақпараттық фонд
* реттелу
! Ақпараттық массив нені негіздейді:
+* белгілі бір тақырыптағы барлық құжаттардың жиынтығын
* берілген белгілері бойынша ақпараттық құжаттарды табуға бағытталған барлық операциялардың жиынтығы
* қандай да бір мәліметті тұжырымдайтын және беретін материалды объект
* дәрілік қалыптарды дайындау тәсілі
* сапалық анализдің әдістері
! Белгілі бір тақырыптағы барлық құжаттардың жиынтығы – бұл:
* ақпараттық іздеу
* ғылыми – зерттеу жұмысы
* анықтама – ақпараттық фонд
+* ақпараттық массив
* реферат
! Белгілі бір тақырып бойынша ақпараттық құжаттарды алу бойынша талап – бұл:
+* іздеу жазбасы
* рецепт жазу тәсілі
* дәрілік заттарды босату тәртібі
* есептік – тіркеу картасы
* аннотация
! Іздеу жазбасы – бұл:
* дәрілік заттарды қоймадан алуға талап
* есептік – тіркеу картасы
* рецепт жазу әдісі
+* белгілі бір тақырып бойынша ақпараттық құжаттарды алу бойынша талап
* реферат
! Ақпараттық іздеуге белгілі бір талаптар қойылады:
* ұзындығы,биіктігі,толықтығы
* анықталған тездігі
* сенімділігі,сапалылығы
* тездігі,дәлдігі
+* толықтығы,тездігі,дәлдігі
! Ақпараттық – іздеу тілдері қолданылады:
+* унификация және құжаттарды іздеуде
* тұрғындардың қажеттілігін зерттеуде
* бухгалтерлік учетта
* рецептерді жазуда
* экономикалық анализдарда
! Қандай да бір мәліметті тұжырымдайтын және беретін материалды объект – бұл:
* ақпараттық массив
* ақпараттық іздеу
+* ақпараттық құжат
* есептік – тіркеу картасы
* библиографиялық сипаттау
! Унификация және құжаттарды іздеуде қолданылады:
* ақпараттық құжаттар
* есептік – тіркеу картасы
* индексирлеу
+ * ақпараттық – іздеу тілдері
* ақпараттық массив
! Карточка топтпрын фармакотерапевтикалық топтардың классификаторымен сәйкестендіру үшін қолданылады:
+* бөлгіштер
* карточкалар
* нұсқамалар
* журналдар
* картинкалар
! Көрсетілгендерден фармацевтикалық қызметкерлерге қатыссыз әдебиетті көрсетіңіз:
* «Фармацевтикалық бюллетень»
* «Денсаулық»
* «Аптекарь»
+ * «Современник»
* «Фармацевтический вестник»
! Медициналық және фармацевтикалық қызметкерлерге негізігі ақпарат көздері:
+* нормативті – техникалық құжаттар
* есептік – тіркеу картасы
* жылдық есептер
* әдебиеттер
* жарнама
! Фактографиялық бөлік анықтама – ақпараттық жүйесі нені сипаттайды:
+* дәрілік заттар туралы мәліметтер мен фактілер сипаттамасының жүйелі жиынтығынан тұратын мәліметтердің өзара байланысын
* шығармалар жиынтығын
* белгілі бір тақырыптағы барлық ақпараттық құжаттардың жиынтығы
* берілген белгілері бойынша ақпараттық құжаттарды табуға бағытталған барлық операциялардың жиынтығы
* ғылыми құжаттың қайта жасалу жүйесі
! Дәрілік заттардың ақпараттық базасы кімдер үшін:
* сауда орталықтары
* мектеп оқушылары
+* дәріханалар
* қаптаушылар
* тұрғындар
! «Жеке» ақпараттың бірінші блогы тұрады:
* қолдануға нұсқаулықтан
+* тіркеу мерзімінен
* аннотация
* дайындалу тәсілі
* қарсы көрсетілімдер
! «Жеке» ақпараттың алтыншы блогы тұрады:
* қолдану тәсілі
+* ерігіштігі
* сақтау мерзімі мен қайта тексеру
* ауру белгілері мен синдромдары
* анализ тәсілдері
! Аналитика – синтетикалық қайта жасалған құжаттардың негізгі элементі:
* аннотация құру
* классификация
+* құжаттардың библиографикалық сипаттау
* шешімдерді құру
* рефераттау
! Карточкалар каталогта қалай құрылады:
* номенклатуралық нөмірі бойынша
* автор есімінің бастапқы әрпі бойынша
+* егер автор көрсетілмесе – атауының бастапқы әрпі бойынша
* реттілігі бойынша
* қарсы көрсетілімдер
! «Жеке» ақпараттың он үшінші блогы тұрады:
* қолдануға нұсқаулықтан
+* өндірушуі – заводтардың
* дисперстілік көрсеткіші
* ерігіштігі
* анализ тәсілдері
! Библиографиялық сипаттаудың объектісі:
+* кітап
* кітап басы
* жарғы тақырыбы
* алфавиттік каталог
* реферат
! Қайта жасалған құжатты қысқартылған күйінде алуға мүмкіндік беретін ғылыми құжат
* индексирлеу
+* анатирлеу
* реферирование
* өмірбаян
* шешім құру
Аннотациялау – бұл:
+* қайта жасалған құжатты қысқартылған күйінде алуға мүмкіндік беретін ғылыми құжат
* белгілі бір тақырып бойынша ақпараттық құжаттар
* дәрілік заттар туралы жүйелік жинау сипаттамалары
* ғылыми құжаттың қайта жасалу процесі
* шығармалар жиынтығы
! Реферат – бұл:
+* біріншілік құжаттардың негізгі нақты мәліметтермен қысқартылған түрі
* бір тілден екінші тілге аударма
* құжаттың орталық тақырыбын қысқаша мәлімдейтін синтезделген тақырып
* зерттеудің негізгі қорытындысы мен қолданылған әдістерін мәлімдейтін тақырып
* өмірбаян
! Нақты сұраққа еркін мінездеме беретін синтезделген тақырып – бұл:
* аннотация
* реферат
* өмірбаян
* шығарма
+* шешім
! Ақпаратты тіл құралдары арқылы әрбір құжаттың сипаттамасы,сонымен бірге іздеу жазбасы беріледі - бұл:
* базаларды басқару жүйесі
* ақпараттық массив
+ * ақпараттық – іздеу жүйесі
* іздеу жазбасы
* библиографиялық жазба
! Ақпараттық құжаттық топтамалар – бұл:
+* жарияланған және жарияланбаған құжаттардың жиынтығы
* біріншілік және екіншілік құжаттардың жиынтығы
* белгілі бір тақырып бойынша ақпараттық құжаттар
* дәрілік заттар туралы жүйелік жинау сипаттамалары
* нақты сұраққа еркін мінездеме беретін синтезделген тақырып
! Жарияланған және жарияланбаған құжаттардың жиынтығы – бұл:
* библиографиялық сипаттау
+* құжаттық ақпараттық топтама
* ақпараттық іздеу
* аннотация
* ақпараттық массив
! Ақпараттық – іздеу жүйесі тезникалық құралдарға қарай:
+* автоматтандырылған және қолмен
* комбинирленген және жәй
* біріншілік және екіншілік
* күрделі және жәй
* негізгі және қосымша
! Теледидар арқылы қандай дәрілік заттар жарнамаланады:
* супрастин
* ампициллин
+ * мезим форте
* анаприлин
* амоксиклав
! Қандай дәрілік заттар тобын теледидар арқылы жарнамалауға болады:
* стероидтық гормондар
* антибиотиктер
* антигистаминдер
* рецептпен босатылатын
+* рецептсіз босатылатын
!Дәрілік заттар бойынша анықтамалық-ақпараттық қорға кіреді:
+* кітаптар
* суреттер
* альбом
* реферат
* шығарма
! Тақырыптық біріктірудің бірыңғай анықтамалық-ақпараттық қор негізінде қамтамасыз етілуі-одан басқасы:
* тұтынушылар сұранысы бойынша библиографиялық мәліметерді беру
* тұтынушылар сұранысы бойынша фактографиялық мәліметтерді беру
* ақпаратты таратуды таңдамалы түрде жүргізу
+* «Ғылым күнін» өткізу
* ақпараттық басылымдарды даярлау
! Анықтамалық-ақпараттық қор (ААҚ) негізін құраушылар,одан басқасы:
+* ән шығармашлығы
* кітапхананың кітап қоры
* ғылыми кітапханалардың журналдық қоры
* патенттер
* ғылыми-техникалық құжаттар
! Тақырыптық біріктірудің бірыңғай анықтамалық-ақпараттық қоры (ААҚ) ғылым, техника, өндіріс саласындағы маңызды жетістіктер туралы баяндамаларды дайындаумен айналысады-одан басқасы:
* министрліктерге
* ведомстволарға
* мекеме басшыларына
* ұйым басшыларына
+* жеке мақсаттар үшін
! Дәрілік заттар туралы анықтамалық-ақпараттық қорлар толықтырылып отырады:
* қорлар арасындағы ақпараттық-анықтамалық материалдарының алмасуы
* ғылыми зерттеу жұмыстары туралы есептермен
* өндірістік медициналық жабдықтар каталогымен
* жиналған жазбалармен
*жоғарыа аталғандардың бәрі
! Дәрілік заттардың анықтамалық-ақпараттық қорлары каталогтар қатарында мынадай түрде бейнеленген:
+* қаладағы дәріханаларда бар дәрілік заттар тізімі
*жұмыс уақытының есеп табелі
*дефектуралы журнал
*касса кітабы
* дәріхана қызметкерлерінің меке-жайы
! Дәрілік заттардың анықтамалық-ақпараттық қорлары мыналар бойынша құрылады:
+* фармакотерапевтикалық топтары бойынша
*биофармацевтикалық параметрі бойынша
*фапмацевтикалық сыйыспаушылық бойынша
* фармакологиялық сыйыспаушылық бойынша
* химиялық сыйыспаушылық бойынша
! Басқа препараттармен сыйыспаушылығы туралы мәліметтер бар препарат атауларының тізімінде көрсетіледі:
+* препарат сыйыспайтын зат
*сауда марка
*серия
* құны
*штрих код
! Құрылымы жағынан анықтамалық-ақпарат қорлары келесі бөліктерге бөлінеді:
*мекеме қоры
*дефектуралық тізім
*дәріханалық ұйымдастырушылық қоры
+* анықтамалық-іздеу аппараты
* жоғары тұрған ұйым қоры
! Анықтамалық-ақпарат қорларының құжаттық қоры нормативті-техникалық құжат бойынша топтанады:
+* құжат түрлері бойынша
* өз еркімен
* алфабит бойынша
* шыққан жылы бойынша
* атауы бойынша
! Периодты басылымдарға жатады:
* нормативті-техникалық құжаттар
* стандарттар
*энциклопедия
+* ақпараттық басылымдар
* кітаптар
! Дәрілік заттар туралы мәлімет қамтиды-біреуден басқасы:
* атауын
+* құнын
* синонимін
* аналогтарын
* құрамын
! Дәрілік заттар туралы мәліметте болады-біреуден басқасы:
+* дайындаушы-заводтың атауы
* жарамдылық мерзімі
* сақтау шарттары
* шығарылу формасы
* босату шарты
! Дәрілік заттар туралы анықтамалық-ақпараттық қордың фактографиялық бөлігі мына бөліктерге бөлінеді:
+* жалпы мәліметтер
*РК бұйрықтары
*алынған анықтама
* жанама әсерлері
*алфавитті каталог
! Нормативті-техникалық құжаттар каталогы құжат түрі бойынша бөлгіштері білдіреді:
*баға
+* ГОСТ-тар
*газет
* ғылыми журналдар
* ғылыми мақалалар
! Нормативті-техникалық каталогы құжат түрі бойынша бөлгіштері білдіреді:
+* ОСТ-лар
*эниклопедия
*журналдар
* периодты теру
*әдебиеттер
! Ақпаратты таңдамалы тарату жүйесі бұл-
+* аұпараттық қызмет көрсету режимі
*тұрғындарға ақпаратпен таңдамалы қамтамасыз ету.
*тұрғындарға ақпарат жеткізу
* органдар мен ғылыми фармацевтикалық ақпарат арасында тікелей байланыс орнатады.
* қажет қызметкерге ақпаратты жеткізеді
! Ақпаратты таңдамалы тарату жүйесі жүзеге асырады:
*тікелей байланыс
* тұтынушылардың сұранысын болдырмау
* біріншілік құжаттарды таратуға тыйым салу
+* ақпараттық қажеттіліктерді зерттеу
* ақпаратты оперативті жеткізу
! Ақпаратты таңдамалы тарату режимі-
*екіншілік құжаттарды кепілді беруді қамтамасыз етіледі
* құжаттың түпнұсқасын беруді қамтамасыз етеді
* тұтынушыларға қызмет көрсетуде жүйесіз қамтамасыз етеді
+* тұтынушыларға комплексті ақпараттық қызмет көрсетеді
* ақпараттық қызмет көрсету сапасын төмендетеді
! Релевантті ақпарат– бұл:
+* библиографиялық сипаттау түріндегі ақпарат
*презентация түріндегі ақпарат
*әдебиеттер
*ақпарат жинақтары
* ақпараттың жоқтығы
! Жетекшіні дифференциальді анықтамалық қамтамасыз ету, бұл-
+* қызмет көрсетудегі приоритет
* қатардағы қызметкердің анықтамалық қажеттілігін анықтау
*қосымша жинақтардан табуы
* барлық қызметкерлердің приоритетті қызмет көрсетуі
* жүйесіз оперативті ақпараттандыру
! Басқару аппаратының ақпараттық қажеттіліктерін зерттеу картасына мыналар кіреді:
+* тегі, аты, әкесінің аты
* жалақы мөлшері
*отбасы жағдайы
*қызметкердің жасы
*қызуғышылық тудырмайтын сұрақтар
! Ұйым менеджментіне қатысты жетекшінің ақпараттық қажеттілігі:
*өндірістік жағдайда дәрілік заттардың дайындалуы
+* басқарудың әлеуметтік-психологиялық негіздері
*дәріхана жағдайында дәрілерді дайындау
+* басқарудың ұйымдастырушылық формалары
! Ұйым басқармасына қатысты жетекшінің ақпараттық қажеттілігі:
*өндірістің технологиялық негіздері
* ҚР ДСМ негізгі бұйрықтары
*математикалық талдау
+* еңбек пәні
* биофармацевтикалық талдау
! Менеджмент бойынша ұйым жетекшісінің ақпараттық қажетттіліктері:
+* ұйымдастырушылық талдау
*технологиялық шешімдерін оптимизациялау әдістері
* дәрілік өсімдік шикізаты
*биофармацевтикалық талдау
*сақтау технологиясын рационализациялау
! Ұйымды басқару бойынша ұйым жетекшісінің ақпараттық қажеттіліктері:
* медикаменттерді сақтау
+* басқарудың әлеуметтік-психологиялық негіздері
* дәрілік формалар технологиясында есептеу техникасын қолдану
* дәрілік өсімдіктерді талдау
*науқастардың бірлестігі
! .Еңбекті ғылыми ұйымдастыру (НОТ) бойынша фармацевтикалық ұйым жетекшісінің ақпараттық қажеттіліктер,олардан басқасы:
* жұмыс орындарын ұйымдастыруу және қызмет көрсету
* еңбек әдістемесі мен қабылдауды рационализациялау
* еңбек жағдайын жақсарту
+* арбитраж
* мәдени-техникалық дәрежені жоғарылату
! Еңбекті ғылыми ұйымдастыру (НОТ) бойынша жетекшінің қажеттіліктерін құрайтын сұрақтар:
+* өндірістік процестерді механизациялау мен рационализациялау
* дәрілік шикізаттардың сатып алу
* технологиялық процестің әдістерінің оқуын ұйымдастыру
* жабдықтаушылармен келісім шарт бұзу
* келіссөздер жүргізу
! Еңбекті ғылыми ұйымдастыру (НОТ) бойынша жетекшінің ақпараттық қажеттіліктерін құрайтын сұрақтар:
+* еңбекті материалдық және моральдық ынталандыру
* дәрілік препаратдайындау кезіндегі техноглогиялық процесттер
* дәрілік өсімдік шикізатын дайындау
* технологиялық процестерді өткізу
* медициналық өнімдерді қою
! Ақпарат бойынша жетекшінің ақпараттық қажеттілігін құрайтын сұрақтар:
+* дәрілік заттар жөнінде ақпаратты өңдеу
* деонтология
* ғылыми жұмыс мағлұмат формасы
* дәрілік заттарды сақтау
* технологиялық процестердің ақпаратының әдістері
! Экономикаға қатысты ұйым жетекшісінің ақпараттық қажеттілігін құрайтын сұрақтар:
+* есеп және есеп берулер
* дәрілік өсімдіктерді талдау
*ДЗ талдау
* медициналық жабдықтардың жұмыс істеуін талдау
* келіспеушіліктер
! Жетекшінің ақпараттық қажеттілігін құрайтын сұрақтар:
*технологиялық процестерді жоспарлау
* определение потребности в канцелярских товаров
* келісімшарт сақтау
* оқытудың сапа менеджменті
+* келіпеушіліктер
! Жетекшінің ақпараттық қажеттіліктері мыналарға қатысты,олардан басқасы:
* дәрілік өсімдік шикізатына
* дәрілерді дәріхана жағдайында дайындауға
* фармацияның әлеуметтік сұрақтарына
+* фармацевтттердің мәдениет дәрежесіне
* деонтологияға
! Жетекшінің ақпараттық қажеттілігін құрайтын сұрақтар мыналарға қатысты:
* фармацевтің мәдениеті
* физико химиялық талдау
* медициалықемес өнімдерді қоюға
+* менеджментке
* ҚР тұрғындарының мәдениетіне
! Ақпараттың негізгі қасиеттері:
+* қолжетімділігі
* саны
* қалпы
* эффективтілігі
* арзандығы
! Ақпараттың қолжетімділігі, бұл-олардан басқасы:
* ақпаратты алу мүмкіндігі
+* ақпаратты қолдану мүмкіндігінің болмауы
* ақпаратты ұғыну мүмкіндігі
* ақпаратты өңдеу мүмкіндігі
* ақпаратты жариялау мүмкіндігі
! Ақпараттың сапасы келесі критерийлер бойынша анықталады:
+* ағымдылығы
* құны
* эффективтілігі
*өзіндік баға
* қысқалығы
! Ақпараттың ағымдылығына тән:
* сирек өзгеріп отыруы
* күнделікті қалпына келу
+* өз уақытында алу
* жағдайдың жобасын анықтау
Д тұрақтылығы
! Бақылаудың бір түрінің ақпаратының толықтығы қамтамасыз етіледі:
* бөліп жайғастырумен
+* белгілі бір жағдайды сипаттайтын негізгі ақпаратты алу
* қабылдаушылықпен
* берілуі
* қарапайымдылығы
! Ақпараттың дәлдігі, бұл ненің болмайтынының кепілі?
+* бұрмаланудың
* өзектіліктің төмендеуі
* арзандау
* құнының жоарылауы
* қол жетімділіктің жоғарылауы
! Ақпараттың техникалық тиімділігі мына көрсеткіштермен сипаталады:
* нақты емес коэффициентімен
* рентабельділік дәрежесімен
+* толықтылық коэффициентімен
* қор сыйымдылығымен
* қор берілуімен
! Ақпараттық қорлар мына белгілер бойынша бөлінеді:
+* ақпарат құрамы бойынша
* дәрілік заттардың талдау функциясы
* өңдеу дәлдігі бойынша
* дәрілік заттардың өңеу сатысы
* бағаға қолжетімділігі бойынша
! Ақпараттық қорлар ақпарат түрлеріне байланысты былай жіктеледі,олардан басқасы:
* директивті
* заңдық
* конъюнктурлық
+* ақпараттық приоритет
* статистикалық
! Ақпарат түрлері бойынша ақпараттық қорлар былай жіктеледі:
+* техникалық
*оспарда емес
* тегін
* болжамсыз
* исследовательскую
! Ақпараттық қорлар мына түрлер бойынша жіктеледі:
+* есептік ақпарат
* жалпы
* саясат ішінде
* саясат сырты
* демалыстық
! Ақпараттық қорлардың ақпарат түрлеріне байланысты жіктелуі:
+* екіншілік
* биофармацевтикалық
* бухгалтерлік
*оптикалық
* көтерме
! Ақпараттық іздеу-
+* берілген белгілер бойынша ақпараттық құжаттарды табу бойынша операциялардың жиынтығы
* ақпараттық құжат
* материальды объект
* қандай да бір мәліметі бар құжат
* барлық ақпараттық құжаттардың жиынтығы
! Ақпараттық массивтер-бұл,
* ізделінетін жазу
+* ақпараттық құжаттарды белгілі бір тақырып бойынша алуға талап
* ақпараттық құжаттарды алуға бағытталған операциялардың жиынтығы
* әр жеке құжатты көрсету
* құжаттардың библиографиялық сипаттамасы
! Фармация бойыынша рубрикатор-
* технологиялық процестің организация
+* фармация экономикасы
* сандық талдау
* дәрілік заттардың сапалық талдауы
* фармакокинетика
! Монографиялық библиографиялық сипаттама тақырыптан, сипаттама аумағынан тұрады,олардан басқасы:
* сипаттама тақырыбы
* шыққан мәліметтер аумағынан
* сандық сипаттамалар аумағынан
* серия аумағынан
+* бағасы және тиражы
! Реферат – бұл:
+* құжаттың қысқаша мазмұны мен мақсатын байланыстыратын мәтін
* текст, выражающий непримененные методы и основные
результаты исследований или разработок
* қандай да бір сұраққа сипаттама беретін біріктірілген мәтін
* құжаттың орталық тақырыбын қысқаша бейнелейтін байланыстырылған мәтін
* бір тілден екінші тілге аудару
! .Аналитикалық-синтетикалық өңдеудің түрлері:
* құжаттарды биографиялық сипаттау
+* классификация (индексирование)
* құжаттың көшірмесін мәтінін редакциялау
* құжаттың көшірмесін беру
* ақпарат беру
! Фармация бойынша рубриканы анықта
+* биофармация
* мәдениеттану
* әлеуметтану
* Қазақстан тарихы
* саясаттану
! Фармакологиялық жіктеудің элементтері:
+* жүрек-қантамыр жолдары
* маркетинг
* мерчейдайзинг
* қымбат дәрілік заттар
* бояғыш дәрілік заттар
! Шолудың мына түрлеріе ажыратады:
* тазалығын және рұқсат етілетін қоспаларды анықтау
* дәрілік заттарды сапалық анықтау
* талдаудың химиялық әдістері
* талдаудың физикалық және физика-химиялық әдістері
* жоғарыда аталғандардың бәрі
! Шолудың түрлері:
* синтетикалық
* биографикалық
* редакционды
+* аналитикалық
* аннотациялық
! Библиографиялық сипаттаудың объектісі болып табылады:
* кітап
* мақала
* сериялық басылым
* кітаптың басы
+* жоғарыда аталғандардың бәрі
! Фармакологиялық жіктеудің элементтерін көрсетіңіз:
+* өт айдайтын заттар
* дезинфекциялайтын дәрілік заттар
*бояғыш заттар
* тіндік алмасу процесіне әсер ететін заттар
* иістенетін дәрілік заттар
! Фармацияны ұйымдастыру және экономикасы сөздігі терминдерінің жиынтығының дескрипторлық аймағы
* жаңа дәрілік заттарды енгізу
* фармацевтикалық кадр
* фармацевтикалық жүйені басқару
* дәрілік заттарға қажеттілік
+* жоғарыда аталғандардың бәрі
! Әріптік-пәндік көрсеткіш-
* құжаттарды координатты индексирлеуге арналған
* жиналған білімдер жиынтығы
+* жүйелік каталогке қосымша аппарат
* финансты жиынтық
* мәліметтерді қамтиды
! Фармация бойынша рубрикаторды таңдаңыз:
+* фармацевтикалық химия
* бейорганикалық заттар технологиясы
* дәрілік заттарды сандық талдау
* тауартану
* баға түзу
! Фармакологиялық талдаудың жіктеу элементтерін таңдаңыз:
+* диагностикалық заттар
*өртке қарсы заттар
*дезинфектанттар
* химиялық заттар
* кристаллогидраттар
! Құжаттарды аналитикалық-синтетикалық өңдеудің негізгі элементтері:
+* құжаттарды библиографиялық сипаттау
* спецификация
* келісімшарт құру
* ақпаратты тұынушыларды зерттеу
* аннотацияны құру
! Фармация (фармакогнозия) бойынша рубрикатор:
*қаланың ресурсы мен мәдениеті
*көмекші заттардың дайындау сұрақтары
+* дәрілік өсімдіктер мен дәрілік шикізатты талдау (тауарлық, фитохимиялық)
* токсикологиялық талдау әдістері
* табиғаты органикалық болатын улы және күшті әсер ететін заттар
! Спецификация – бұл:
+* негізгі реттік бірлік , және оның бөліктері
*классификация
* қызметкер туралы куәлік
* сақтау уақыты
* Халықаралық стандарт саласы
! Фармакологиялық классификациясы элементін көрсетіңіз
* рецептуралық дәрілік заттар
* дезинфекциялаушы дәрілік заттар
+* жатырдың тонусын арттыратын дәрілік заттар
* технологиялық алмасу процесіне әсер ететін дәрілік заттар
* иісті дәрілік заттар
! Медициналық өкілдің дәріханаға баруының мақсаты:
*+ дәріхана ассортиментіне жаңа жылжытылатын препратты енгізу, оның сатылу көлемін өсіру
* дәрілік препараттың дайындалу технологиясын түсіндіру
* дәрігерлер мен дәріхана қызметкерлерінің ақпараттық қажеттілігін анықтау
* тіркеу карточкаларын толтыру
* дәрілік формалардың дайындалу әдістерін үйрену
! Медициналық өкілдің дәрігерге біріншілік баруының (визиттің) құрылымы:
*+ мотивация->конверсия –> квотация-> визиттің жабылуы;
* мотивация-> квотация-> визиттің жабылуы;
* мотивация->конверсия -> визиттің жабылуы;
* мотивация-> квотация -> конверсия -> визиттің жабылуы;
* квотация-> визиттің жабылуы -> конверсия
! Бөлшек сауда нүктесіндегі маркетинг:
*+ мерчандайзинг
* тренинг
* презентация
* көрме
* ақпарат
! Медициналық өкіл қызметіндегі ашу шақырмай, өз көзқарасында тұра білу - бұл:
* +ассертивтік мінез-құлық
* препараттың қасиеттерінде «бөгеліп қалу»
* жолда «бөгеліп қалу»
* сыртқы әсерлерге тәуелді
* ақпараттарды өңдеу
! Бір үлгіні толық көлемде көрсету, ал содан кейін орналасқан басқа үлгілерде жартылау көрсету:
*+ фронтальді көрініс
* сатып алушыға бетімен тұру
* вертикальді көрініс
* горизонтальді көрініс
* басым көрініс
! Үлкен көлемде көрсету:
*+ тауарды көп көлемде орналастыру
* тауарды вертикальді орналастыру
* тауарды горизонтальді орналастыру
* тауарды басым көлемде орналастыру
* тауарды фронтаальді орналастыру
! Ұсынысқа оң көзқарас танытатын потенциальді клиент:
*+ перспективті клиент
* перспективті емес клиент
* мүмкін болатын клиент
* жақсы клиент
* сенімді клиент
! Сауда циклінің әртүрлі кезеңдерінде клиенттермен потенциальді сатып алушылардың санын көрсету:
*+ «воронка-түтік сатулар»
*«воронка-түтік сатып алулар»
*«воронка-бочка сатулар»
*«воронка-точка сатулар»
*«воронка-трубка айырбастар»
! Қамтылған сауда нүктелеріндегі барлық тауарлар категорияларының сандық үлесі бойынша өлшенген сандық реттеу:
*+ «барлық тауарлар көлемі»
* «тауарлар көлемі»
* «сатылым көлемі»
* «сатып алу көлемі»
*«тауар саны»
! Көрме өткізу орны мен уақытын талдау, ұйымдастырушылар рейтингі:
*+ көрмеге қатысу мақсатын таңдау
* жарысқа қатысу мақсатын таңдау
* көрмеге қатысу деңгейін таңдау
* көрмеге қатысу орнын таңдау
* серіктестерді таңдау
! Аудиторияға әсер ету:
*+ презентацияның мақсаты
* презентацияның орны
* көрменің мақсаты
* аудиторияның мақсаты
* серіктестердің мақсаты
! Жеткен жетістіктер мен белгілі бір кезеңдегі күтілмелі жетістіктер арасындағы айырмашылықтар:
*+ мақсат
* арман
* үміт
* талпыныс
* дайындық
! Демонстрациялық визит:
*+ екі еселі визит түрі
* үш еселі визит түрі
* жалғыз визит түрі
* бақылау визитінің түрі
* бастапқы визиттің мақсаты
! Қарпайымдылық пен қысқышалықты ұстану:
*+ KISS принципі
* POS принципі
* KISS ережесі
* KISS заңы
* KISS әдісі
! Сауда кеңістігінде тауарды қолайлы орналастыру - бұл:
*+ тауарды тиімді орналастыру ережесі
* тауарды тиімді емес орналастыру ережесі
* тауарды тиімді сақтау ережесі
* тауарды сақтау ережесі
* тауарды жарнамалау ережесі
! Терапевтикалық әсерді көрсету дәрежесі:
*+ препараттың тиімділігі
* препараттың қауіпсіздігі
* препараттың тұрақтылығы
* сақтық
* зейінділік
! Жүйелі каталогқа қосымша аппарат:
* +алфавитно-предметный указатель
* предметно-количественный указатель
* предметный указатель
* системный указатель
* дорожный указатель
! Тұтынушы дәріханадан мына жағдайда алшақтайды:
* +дәрі дәрмекті дұрыс ұсынбау, персоналдың дөрекілігі;
* жоғары деңгейде қызмет көрсетілсе
* сыпайы қызмет көрсетілсе
* тауар ассортиментінің кеңдігі
* кезектің жоқтығы
! Рационалды мотивация - бұл:
*+қаржыны үнемдеу; денсаулық үшін күтілмелі пайда; жоғары сапа
* ләззат сезіну; басқалардың көзқарасы;
* сәнді, қымбат, айналысқа толығымен енген препарат
* жоғары деңгейде қызмет көрсетілсе
* дәріхана қызметкерлерінің сыртқы ұқыпты келбеті
! Эмоционалды мотивация:
*+абырой; ләззат сезіну; басқалардың көзқарасы;
* сатып алудың қолайлылығы
* жанама әсерлер мен асқынулар туындауының мүмкіндігі
* сатып алудың ыңғайлылығы
* қаржыны үнемдеу;
! Дәріхана тауарлары негізгі төрт топқа бөлінеді:
*+стандартты, тез өтетін; біррет қолданылатын; арнайы тауарлар
* клинические, лабороторные, микробиологические, экспериментальные
* продовольственные, хозяиственные, бытовые, технические.
* химические, физические, биологические, ядовитые
* импортные, отечественные, качественные, ходовые.
! Тұтынушылар сұранысын қанағаттандыруға бағытталған нәтижелі іс- әрекеттер:
* бартер
* көрме
* сатылым
*+презентация
* ауыстыру
! Тиімді презентация принциптеріне жатады:
*+ сатып алушыға көмек принципі
* тауарлық қор ережесі
* қою ережесі
* қатысу ережесі
* қолайлылық принципі
! Ақпаратты таңдамалы тарату жүйесі келесіні жүзеге асырады:
* жанама байланыс
* тұтынушылардың сұранысын есептему
* нормативтік құжаттарды бермеу
* +ақпараттық қажеттілікті үйрену
* ақпаратты оперативті алу
! Ақпаратты таңдамалы тарату тәртібі себін тигізеді:
* екіншілік құжаттарды беруге кепіл болады
* түпнұсқа құжат беріледі
*тұтынушыларға қызмет көрсетудің жүйесіздігі
*+ тұтынушыларға кешенді қызмет көрсетудің жүйелілігі
* тұтынушыларға қызмет көрсетудің сапасының төмендігі
! Релеванттық ақпарат қамтиды:
*+ ақпарат библиографиялық сипаттама түрінде
* презентация түріндегі ақпарат
* оқулық материалдары
* ақпарат көздері
* ақпараттың болмауы
! Дифференциалды ақпараттық қамтамасыз ету жетекшілігі:
*+ қызмет көрсетудің басымдылығы
* қызметкерлердің ақпараттық қажеттілігін анықтау
* қосымша көздердің пайда болуы
* барлық қызметкерлерге басым қызмет көрсету
* жүйесіз оперативті ақпараттандыру
! Фармацевтикалық компаниялардың медициналық өкілдерінің негізгі мақсаты:
*+өз жұмысын жоспарлай білу
* клиент іздеу
* телефон қоңырауына жауап беру
* тренингтерге қатысу
* оқыту
! Визиттің этаптарын көрсет:
* визит – визиттен кейінгі уақыт
*+ визита дейінгі уақыт- тікелей визит - визиттен кейінгі уақыт
* бастапқы визит - тікелей визит- визиттің аяқталуы
* визита дейінгі уақыт - визиттен кейінгі уақыт
* визит тет-а-тет – соңғы визит
! Айырбас кезінде бір жағы ақпарат алады, ал екінші жағы:
*+ уәде беру
* жарнама
* айырбас
* тауар
* бонус
! Препараттарға ақпарат алудың негізгі көздеріне жатпайды:
* медициналық анықтамалар
* мнение коллег по работе
* мнение пациентов
* выставки
*+школы
ЕМТИХАН СҰРАҚТАРЫ (2 этап)
1. Компанияның медициналық өкілі дәрігердің келіспеушілігіне «Сіз мені түсінбей тұрсыз» немесе « Жоқ, олай емес бәрі керісінше» деп, дәрігерге оның дұрыс еместігін дәлелдей бастады.
Медициналық өкілдің осы әрекеті дұрыс па қалай ойлайсыз?
2. Медициналық өкіл дәрігер- неврапотологқа кезекті визитінде ұйқысыздықты емдейтін препарат «Свитдримді» жылжытуды ұсынбақшы. Бұл препараттың әсер ету механизмі бұрынғылармен салыстырғанда басқаша тиімділігі жоғары және қарсы көрсетілімдері аз.Бірақ дәрігердің өзі практикасында қолданып келе жатқан тиімділігі жоғары сонымен қатар жанама әсеріде көп препараты бар. Визитті неден бастау керек?
3. «8 оксихинолиннің туындылары» группасы бойынша дәрігермен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
4. «8 оксихинолиннің туындылары» группасы бойынша дәріханамен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
5. «8 оксихинолиннің туындылары» группасы бойынша дистрибьютермен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
6. «Антибиотиктер» группасы бойынша дәрігермен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
7. «Антибиотиктер» группасы бойынша дәріханамен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
8. «Антибиотиктер» группасы бойынша дистритбьютермен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз. .
9. «Гормондар» группасы бойынша дәрігермен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
10. «Гормондар» группасы бойынша дәріханамен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
11. «Асқазан ішек жолдарының аурулары» группасы бойынша дәрігермен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
12«Антибиотиктер» группасы бойынша стационармен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
13. Құрамында темірі бар препараттар бойынша стационармен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
14. «Ферменттер» группасы бойынша стационармен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
15. «Мукалитиктер мен қақырық тұсіретін препараттар» группасы бойынша дәрігермен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
16. «Мукалитиктер мен қақырық түсіретін препараттар» группасы бойынша дәріханамен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
17. «Мукалитиктер мен қақырық түсіретін препараттар» группасы бойынша дистрибьютермен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
18. «Мукалитиктер мен қақырық түсіретін препараттар» группасы бойынша стационармен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
19. «Поливитаминдер» группасы бойынша дәрігермен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
20. «Поливитаминдер» группасы бойынша дәріханамен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
21. «Поливитаминдер» группасы бойынша дистрибьютермен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
22. «Поливитаминдер» группасы бойынша стационармен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
23. «Уросептиктер» группасы бойынша дәрігермен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
24. «Уросептиктер» группасы бойынша дәріханамен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
25. «Уросептиктер» группасы бойынша дистрибьютермен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
26. «Уросептиктер» группасы бойынша стационармен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
27. «Құрамында темірі бар препараттар» группасы бойынша дәріханамен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
28. «Құрамында темірі бар препараттар» группасы бойынша дистрибьютермен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
29. «Антибактериалды препараттар» группасы бойынша дәрігермен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
30. «Антибактериалды препараттар» группасы бойынша дәріханамен жұмыс істейтін медициналық өкіл үшін ақпарат блогының схемасын дайындаңыз.
31.«Линекс №16» препаратына аннотация құрастырыңыз.
32. «Хилак форте 30 мл» препаратына аннотация құрастырыңыз.
33. «Танакан № 30» препаратына аннотация құрастырыңыз.
34.«Кавинтон 5 мг № 50» препаратына аннотация құрастырыңыз.
35. «Но- шпа 40 мг № 25» препаратына аннотация құрастырыңыз.
36. «Витрум № 30» препаратына аннотация құрастырыңыз.
37. «Фалиминт № 20» препаратына аннотация құрастырыңыз.
38. «Актовегин 200 мг № 50» препаратына аннотация құрастырыңыз.
39. «Мезим форте № 20» препаратына аннотация құрастырыңыз.
40. «Эссенциале форте Н № 20» препаратына аннотация құрастырыңыз.
41. «Амоксиклав 375 мг № 15» препаратына аннотация құрастырыңыз.
42. «Полькортолон 4мг № 25» препаратына аннотация құрастырыңыз.
43. «Свечи К » препаратына аннотация құрастырыңыз.
44. «Но-шпа 40мг № 20» препаратына аннотация құрастырыңыз.
45. «Персен № 20» препаратына аннотация құрастырыңыз.
46. «Гутталакс 30 мл» препаратына аннотация құрастырыңыз.
47. «Колдрекс хотрем № 10 » препаратына аннотация құрастырыңыз.
48. «День и ночь № 10» препаратына аннотация құрастырыңыз.
49. Стационармен жұмыс істейтін медициналық өкілдің жұмыс кестесін схема түрінде көрсетіңіз.
50. Медициналық өкілдің дәрігерге бірінші рет баруының схемасын құрастыр.
51. Медициналық (фармацевтикалық) өкілдің дәріханамен жұмысының схемасын құрастыр.
52. Медициналық(фармацевтикалық) өкілдің дистрибьютермен жұмысының схемасын құрастыр.
53. Медициналық өкілдің госпитальды сектормен жұмысының схемасын құрастыр.
54. «Алмагель 200 мл» препаратына аннотация құрастырыңыз.
55. Медициналық өкілдің дәрігерге баруындағы «визит картасының» схемасын құрастыр.
56. Медициналық өкілдің дәрігерге екінші рет баруының схемасын құрастыр.
57. «Кардиомагнил 75 мг № 30» препаратына аннотация құрастырыңыз.
58. «Анальгин 0,5 № 10» препаратына аннотация құрастырыңыз.
59. «Цифран 250 мг № 10» препаратына аннотация құрастырыңыз.
60. «Баралгин 0,5 № 10 » препаратына аннотация құрастырыңыз.

Приложенные файлы

  • docx 14702438
    Размер файла: 1 005 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий