вебка шпор


CSS- пен XSL стильдік таблицалар айырмашылығы?
Интернеттің негізгі қызметтері?
XML-құжаттардың құрылымын анықтау? Құжат құрып оған түсініктеме беріңіз.
DTD-ға XML файланың дұрыстығын тексеру. Құжат құрып түсіндіріңіз.
Веб парақтарға бірнеше құжаттар орналастыру және фреймдер құру жұмысы қалай жүзеге асады?
DTD файлын құрыңыз және құрылымын түсіндіріңіз?
CSS және оның қасиеттерін құжатқа қолдану.
XML құжаттарын жасау және құжатты жүзеге асыру.
Гиперсілтеме бойынша ауысу тəгі. Мысал келтіріңіз?
DTD құжаты оның маңызы. Элементтер және атрибуттар.
Схемадағы топтастыру ережелері. Мысал келтіріңіз.
Іздеу серверлерімен жұмысын сипаттаңыз. Гиперсілтеме бойынша ауысу қалай орындалады?
XSL стильдік таблицалар? Құжатпен жұмыс қалай жасалады?
XML-схема деген не? Құжат құрылымын сипаттауға мысал келтіріңіз?
Компьютерлік желілер. Глобалды желі.
CSS құру. Ол қалай жұмыс істейді? Оның қасиеттері.
Қазіргі заманғы интернет технологияларының мүмкіндіктері?
Іздеу серверлерімен жұмысын сипаттаңыз.
Форматтау түрлері және стильдер. Құжат құрып түсіндіріңіз.
XML құжаттарын жасау және құжатты жүзеге асыру.
Интернеттің артықшылықтары мен кемшіліктері.
Браузер объектілері мен оқиғалары.
Құжаттың объектілік моделі?
XSL стильдік таблицалар? Құжатпен жұмыс қалай жасалады?
XML-схемалар деген не? Схемалардың маңызы.
DTD-мен XML файланың дұрыстығын тексеру.
Веб парақтарға бірнеше құжаттар орналастыру және фреймдер құру жұмысы қалай жүзеге асады?
XSL стильдік кестелердің СSS айырмашылығын және артықшылығы.
XML-схемадағы деректер типін атаңыз.
CSS құру. CSS- пен жұмыс қалай жасалады?
Логикалық стильдердің физикалық стильден айырмашылығы неде? Қандай логикалық стильдерді білесіңдер?
Атауалар мен ресурстар көрсеткіштерінің домендік жүйесі?
XML-құжаттардың құрылымын анықтау?
Java Script –те оперцияларды қолданып математикалық есептеулер жасау.
XML-схемасындағы элементтер типін сипаттау.
XML технологиясының ерекше белгілері?
CSS қасиеттері. XML-құжат құрып оған CSS файлды қосыңыз.
Java Script –те тілі. Құжат құрып түсіндіріңіз.
Гипперсілтеме бойынша ауысу қалай орындалады?
XSD мәліметтер схемасын құрып, құжат құрылымын сипаттаңыз.
Сырғымалы жолдар және кестелер, суреттер мен мультимедялық файлдарды парақтарда жүктеу.
Каскадты стильдік таблицалар деген не?
Java Script жайында на айтасыз?
XML-схемадағы мәліметтер типін атаңыз?
DTD файлын құрыңыз және құрылымын түсіндіріңіз?
XML технологиясының ерекше мүмкіндіктерін айтыңыз?
XML-схемасындағы элементтер типі қалай анықталады?
Интернеттің артықшылықтары мен кемшіліктері. Құрамдас ішкі объектілер жəне тұтынушы объектісі?
XML құжаттардың құрылу ережелері?
XML технологиясының ерекшелігі мен мүмкіндіктері.
Фреймдер арқылы сілтемелер ұйымдастыру
XSL - құжатымен жұмыс қалай жасалады, шарт бойынша операциялар?
XML-схемасындағы элементтер типін сипаттау.
Java Script –те қосымшалар құруға болама? Дәлелдеңіз мысалмен?
<TEXTAREA>, <SELECT>, <INPUT> <OPTION> тəгтерінің қызметі мен атрибуттары жəне олардың мүмкін мəндері.
Құрамдас ішкі объектілер жəне тұтынушы объектісі?
XSD мәліметтер схемасын құрудағы күрделілік мәселесі неде?
Қолданатын аймақтар. XML-құжаттардың құрылымын анықтау.
XML-схемасындағы элементтер. XML-схемаларымен жұмыс.
XML құжаттар және оған XSL файл құру.
1.CSS- пен XSL стильдік таблицалар айырмашылығы?
XSL-стилдік кестелер (Xtensible Stylesheet Language - расширяемый язык стилдік кестелердің кеңейтілген тілі) XML-құжатпен байланысады және XML деректерді қалай көрсету керек екенін браузерге хабарлайды. XSL XML-құжатты HTML-парақтың көмегінсіз тікелей браузерде ашуға мүмкіндік береді. XSL XML деректер бейнеленген кезде оларды сұраптауды іске асырады, XML-дің барлық компоненттеріне (элементтер, атрибуттар, түсініктемелер және өңдеу бойынша нұсқаулар) қол жетімді қылады, стилді кестелерге сценариилер қолдануға мүмкіндік береді.
CSS және XSL — негізінде әр түрлі технологиялар.
HTML-құжатты CSS-форматтау браузерде клиент жағында іске асады, ал XSL ереже бойынша серверде орындалады, содан кейін оның нәтижесі клиенттің браузеріне жіберіледі.
XSL икемді, әмбебап тіл.
2.Интернеттің негізгі қызметтері?
Интернет (оқылуы [интэрнэ́т]; ағылш. Internet — International Network) — компьютерлік серверлердің бүкіләлемдік желісі.
Интернет не үшін қажет?
Тексттер, хабарламалар, офистік құжаттарды (электронды түрде), графикалық материалдарды, аудиожазбаларды, видео материалдарды жіберу және қабылдау және т.б. Яғни басқа сөзбен айтқанда серіктесіңмен, жұмыс орнындағы қызметтесіңмен, туысқандармен, достармен , шапшаң түрде хабар алмасуды жүзеге асыру.
Көп көлемдегі анықтамаларға қол жеткізу (адрестік, географиялық, сала бойынша, арнайы және т.б.)
Әрдайым әлемдегі және аймақтардағы соңғы жаңалықтардан құлағдар болу. Ақпаратты текстт түрінде, графикалық түрде, видео форматта көруге болады, сондай-ақ тыңдауға болады.
Алыстан оқу, яғни өз еліңде отырып басқа елден білім алу.
Бизнеспен айналысу.
3.XML-құжаттардың құрылымын анықтау? Құжат құрып оған түсініктеме беріңіз.
XML (Extensible Markup Language) – кеңейтілген белгілеу тілі.
XML – HTML тілі сияқты белгілеу тілі болып саналады.
XML мәліметтерді анықтау үшін жасалған.
XML тілінде тегтер анықталмаған, тегтерді өзіміз анықтаймыз.
XML деректерді анықтау үшін DTD (Document Type Definition – құжат типін анықтау) қолданылады.
XML және HTML тілдерінің арасындағы басты айырмашылық.
XML деректерді сақтау үшін арналған.
XML тілі HTML тілінің орнын баспайды.
XML және HTML әр түрлі мақсатта жасалды:
HTML мәліметтерді көрсету үшін, XML мәліметтерді анықтау үшін арналған.
XML ешқандай іс-әрекет жасамайды. Ол мәліметті құрып, сақтап, жіберу үшін арналған.
Мысалы: Джанидың Бобқа жазған хатының XML түрінде сақталғаны:
<note>
<to>Tove</to>
<from> Jani</from>
<heading> Reminber</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note>
Хаттың тақырыбы және негізгі бөлімі (body) бар. Сондай-ақ онда жіберуші (from) және қабылдаушы туралы (to) туралы мәлімет бар. Соған қарамастан, бұл XML-құжат ешқандай іс-әрекет жасамайды. Бұл жай тек XML-тегтерімен қоршалған мәлімет. Әліде бұл хатты жіберу, қабылдау және оны экранда көрсету үшін программалық код жазу керек.
XML – еркін және кеңейтілген тіл
HTML тілінің тегтері бастапқы кезінде анықталған.
XML тілінде автор өзінің жеке тегтерін және де өзінің құжат құрылымын анықтай алады.
Жоғарыда көрсетілген мысалда (мысалы, <to> және <from> тегтері) XML стандартында белгіленбеген. Бұл тегтер XML-құжаттың авторымен белгіленген.
XML тілі HTML тілін толықтырады.
XML тілі мәліметтерді HTML тілінен бөліп қарастырады.
Мәліметтерді көрсету үшін HTML қолданылғанда, мәліметтер тікелей HTML-кодта сақталады. XML тілін қолдану кезінде мәліметтерді жеке бір файлда сақтауға мүмкіндік береді. Осының арқасында, мәліметтерді өзгерту барысында HTML-тілінің кодын өзгерту керек болмайды.
Сондай-ақ XML-мәліметтерін HTML беттерінде тікелей сақтай аламыз.
XML мәліметтермен алмасуға қолданылады.
XML тілі арқылы үйлесімсіз жүйелер арасында мәлімет алмасуды жүзеге асыруға болады.
Компьютерлік жүйелер және деректер қоры деректерді үйлесімсіз форматтарда сақтайды. Программалық жабдықтарды құрушы программисттер үшін интернет арқылы үйлесімсіз жүйелер арасында мәлімет алмасумен қамтамасыз ету ең қиын есептердің бірі болып саналады.
Мәліметтерді XML тіліне аудара отырып, қиын есептерді жеңілдете аламыз және көптеген қосымшалар оқи алатын форматты бере аламыз.
XML және B2B технологиялары
XML тілінің көмегімен Интернет арқылы қаржылық мәліметтермен алмасуға болады.
Болашақта XML тіліне негізделген көптеген B2B технологиялары пайда болады деп күтілуде.
XML тілі кәсіпорындар арасында қаржылық мәліметтермен алмасуға болатын басты тіл болып қалыптасып келеді.
XML тілі текстті файлдардағы бірігіп қолданылатын мәліметтерді сақтауға мүмкіндік береді.
XML тілі мәліметтерді текстті форматта сақтайды. Программалық жабдықтауға және темірге тәуелсіз түрде мәліметтерді бірігіп қолдануға мүмкіндік туады.
XML мәліметтерді текстті файлдарда сақтауға мүмкіндік береді.
XML мәліметтерді файлдарға және деректер қорына сақтау үшін қолданылады. Қордан деректерді алу үшін арнайы қосымшалар жасалуы мүмкін.
XML тілі мәліметтерді көптеген қолданушыларға қол жетімді етеді.
XML темірден немесе программалық жабдықтан тәуелді емес, мәліметтерді стандартты HTML-браузерлерден тыс басқа да қосымшалар оқи алады.
XML тілін басқа да тілдерді құру үшін қолдануға болады.
XML тілі – WAP технологиясының және WML тілінің атасы болып табылады.
XML тілінің синтаксисі қарапайым. Оларды оңай есте сақтауға және оңай қолдануға болады.
XML-құжаттың мысалы
XML-құжаттар қарапайым синтаксисті қолданады.
<?xml version="1.0"?>
<note>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note>
Бұл құжаттың бірінші жолында XML-декларациясында XML тілінің версиясы анықталады. Қазіргі жағдайда құжат XML 1.0 спецификациясына сәйкес келеді.
Келесі жолда құжаттың негізгі элементі анықталады: <note>.
Келесі төрт жолда негізгі элементке тиісті элементтер анықталады (to, from, heading, body):
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
Соңғы жолда негізгі элементтің соңы анықталады: </note>
XML тілінде барлық элементтер жабық тегтерді қамтуы керек.
HTML тілінде кейбір элементтер жабық тегтерсіз қолданылады. Мысалы:
<p> Бұл параграф
<p> Тағыда параграф
XML тілінде барлық элементтердің жабық тегі болу керек:
<p> Бұл параграф</p>
<p>Тағыда параграф</p>
Назар аударыңыз: жоғарыдағы мысалда XML-декларациясының жабық тегі жоқ. Бұл қате емес. Себебі бұл декларация XML-құжаттың бір бөлігі болып табылмайды.
XML тілінің HTML тілінен айырмашылығы, XML-тегтерде регистрлер есепке алынады.
XML тілінде <Letter> тегі <letter> тегінен айрықша.
Сондықтан да, бастапты және соңғы тегтер бір регистрде жазылуы тиіс:
<Message> Бұл қате </message>
<message>Бұл дұрыс</message>
XML элементтер бір біріне рет-ретімен ену керек.
Ретсіз енген элементтер XML-де қате болып есептеледі.
HTML-де кейбір элементтер бір-біріне ретсіз ену мүмкін:
<b><i> Текст</b></i>
XML-де барлық элементтер бір-біріне ретпен орналасуы керек, мысалы:
<b><i>Текст</i></b>
XML-құжаттар жалғыз негізгі элементті қамтуы керек.
XML-құжаттың бірінші тегі негізгі тег болады. Ал қалған элементтер осы негізгі элементке тіркелуі керек. Мысалы:
<root>
<child>
<subchild>…</subchild>
</child>
</root>
Атрибуттардың шамалары тырнақшаға алынып жазылуы керек.
Мысал:
<? xml version="1.0"?>
<note date=12/11/99>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note> Бұл қате. Себебі note элементіндегі date атрибуты тырнақшаға алынбаған.
<? xml version="1.0"?>
<note date="12/11/99">
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note> Бұл дұрыс.
XML-де бос орындар сақталады.
XML-де бос орындар қалыпқа келтірілмейді.
XML осынысымен де HTML-ден ерекшеленеді.
4.DTD-ға XML файланың дұрыстығын тексеру. Құжат құрып түсіндіріңіз.
Мысал.DTD-файл.
<!ELEMENT people_list (person*)>
<!ELEMENT person (name, birthdate?, gender?, socialsecuritynumber?)>
<!ELEMENT name (#PCDATA) >
<!ELEMENT birthdate (#PCDATA) >
<!ELEMENT gender (#PCDATA) >
<!ELEMENT socialsecuritynumber (#PCDATA) >
 <people_list> элементі <person> элементінің кез келген санын қамтиды.  <*> белгісі <person> элементінің <people_list> элементінің ішінде 0,1 немесе одан да көп саны барын анықтайды.
 <person> элементі <name>, <birthdate>, <gender>  <socialsecuritynumber> элементтерін қабылдайды. <?> белгісі берілген элементтің міндетті емесін анықтайды. <name> элементі <?> белгісін қамтымайды, бұл өз кезегінде <person> элементі <name> деген элементті қамтуы керек екенін білдіреді.
<name> элементі мәліметтер қамтиды.
<birthdate> элементі мәліметтер қамтиды
<gender> элементі мәліметтер қамтиды.
<socialsecuritynumber> элементі мәліметтер қамтиды.
DTD-ға сәйкес құрылға XML-құжат
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE people_list SYSTEM "example.dtd">
<people_list>
<person>
<name>Fred Bloggs</name>
<birthdate>27/11/2008</birthdate>
<gender>Male</gender>
<socialsecuritynumber>1234567890</socialsecuritynumber>
</person>
</people_list>
5.Веб парақтарға бірнеше құжаттар орналастыру және фреймдер құру жұмысы қалай жүзеге асады?
Синтаксис
<frameset>
<frame>
</frameset>
Атрибуттар
bordercolor фрейм шекарасының сызық түсі.
frameborder фрейм айналасында рамканы қою.
name фреймге ерекше ат қою.
noresize фреймның өлшемін қолданушы өзгерте алуын анықтайды.
src файлға бағытталған жол.
Мысал.
<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Frameset//EN"
"http://www.w3.org/TR/html4/frameset.dtd">
<html>
<head>
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8">
<title>Тег FRAME</title>
</head>
<frameset rows="80,*" cols="*">
<frame src="top.html" name="topFrame" scrolling="no" noresize>
<frameset cols="80,*">
<frame src="left.html" name="leftFrame" scrolling="no" noresize>
<frame src="main.html" name="mainFrame">
</frameset>
</frameset>
</html>
6.DTD файлын құрыңыз және құрылымын түсіндіріңіз? (4-сұрақ жауабы)
DTD-ға XML файланың дұрыстығын тексеру. Құжат құрып түсіндіріңіз.
Мысал.DTD-файл.
<!ELEMENT people_list (person*)>
<!ELEMENT person (name, birthdate?, gender?, socialsecuritynumber?)>
<!ELEMENT name (#PCDATA) >
<!ELEMENT birthdate (#PCDATA) >
<!ELEMENT gender (#PCDATA) >
<!ELEMENT socialsecuritynumber (#PCDATA) >
 <people_list> элементі <person> элементінің кез келген санын қамтиды.  <*> белгісі <person> элементінің <people_list> элементінің ішінде 0,1 немесе одан да көп саны барын анықтайды.
 <person> элементі <name>, <birthdate>, <gender>  <socialsecuritynumber> элементтерін қабылдайды. <?> белгісі берілген элементтің міндетті емесін анықтайды. <name> элементі <?> белгісін қамтымайды, бұл өз кезегінде <person> элементі <name> деген элементті қамтуы керек екенін білдіреді.
<name> элементі мәліметтер қамтиды.
<birthdate> элементі мәліметтер қамтиды
<gender> элементі мәліметтер қамтиды.
<socialsecuritynumber> элементі мәліметтер қамтиды.
DTD-ға сәйкес құрылға XML-құжат
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE people_list SYSTEM "example.dtd">
<people_list>
<person>
<name>Fred Bloggs</name>
<birthdate>27/11/2008</birthdate>
<gender>Male</gender>
<socialsecuritynumber>1234567890</socialsecuritynumber>
</person>
</people_list>
7. CSS және оның қасиеттерін құжатқа қолдану.
CSS (каскадты кестелер стилі) – құжат элементтеріне және олардың сыртқы түрін өзгерту үшін қолданылатын параметрлер жиынтығы.
CSS (Стильдердің сатылы кестелері) HTML тілімен қосыла отырып, гипермəтіндік парақтарды
кəсіби программаларда жасалған мультимедиялық өнімдерден айнымайтын динамикалық əрі
интерактивті деңгейде көрсетуге мүмкіндік береді.
Сценарийлер енгізілген CSS статикалық HTML-тілін динамикалық жаңа күйге келтіретін
қосымша мүмкіндіктер жиыны.
STYLE атрибуты арқылы мыналар атқарылады:
- Жеке тəг стилі
- Жеке HTML-файлы стилі
- Бірнеше HTML-файлдарына арналған стиль
- Аралас стильдерді пайдалану

7.1. Жеке бір тəг үшін жазылған стиль
Мысалы, <P> тəгі арқылы нақты бір абзац қалай бейнеленетінін былай көрсете аламыз:
<Р style="font-size:1.5cm; color:green">
Бұл абзацқа стильдік анықтау тəсілі қолданылып отыр.
Стиль style атрибутымен берілген. Мұнда браузерге абзацты көлемі 1.5 сантиметр болатын
жасыл əріптермен жазуға нұсқау берілген.
Стильді анықтау мынадай түрде жазылады:
сипаттама:мəні;
font-size:1.5cm;
color:green;
Əрбір анықтаулар бір-бірінен «;» символы арқылы бөлініп жазылады. Style атрибутын оның
параметрлері арқылы əрбір тəгке қолдана аламыз. Енді стильдер қолданылатын толығырақ бір
мысал қарастырайық.
1.1 мысал
<HTML>
<HEAD>
<TITLE> Жеке тəг стилі </TITLE>
</HEAD>
<BODY bgcolor=white text=black>
<H2> Бір тəг үшін жазылған стиль </H2>
<HR>
<UL>
<LI> Бұл қарапайым мəтін.
<LI style="color: red; font-size: 1cm;
font-style: italic">
Биіктігі 1 см қисайтылған қызыл
əріптер.
<LI style="margin-left: 2cm">
Сол жақ шеттен 2 сантиметр шегініс.
</UL>
</BODY>
</HTML>

1.2. Жеке HTML-файлына арналған стиль
Стильді тек бір тəг үшін немесе бірнеше тəгтер үшін бір рет жазылған анықтаулар HTML-
құжатының басынан соңына дейін əсер ететіндей етуге болады.
Мысалы, барлық тəгтер атауларын тізіп, стильдік анықтауларды құжаттың тақырып бөлігіне
орналастыру қажет.
Стильдік анықтаулар немесе селекторлар мынадай блок ішіне жазылады
<style>. . . </style>
жəне HTML-комментарий ретінде жазылады.
2
1.2 мысал:
<HTML>
<HEAD>
<TITLE> Жеке файлға арналған стиль </TITLE>
<STYLE type="text/css">
<!--
H1,H2,H3,H4,H5,H6
{
text-align: right;
color:red;
font-family: "Arial Cyr",
Geneva, sans-serif;
}
-->
</STYLE>
</HEAD>
<BODY bgcolor=#DFF0D5 text=black>
<H2> Жеке файл стилі </H2>
<HR>
<P> Бұл қарапайым мəтін
<H3> Бұл тақырып </H3>
<P> Бұл да қарапайым мəтін
</BODY
</HTML>

Браузер мұндағы тақырыптарды жұмыр қаріппен (рубленый қаріп) қызыл түсте оң жақ
шетке туралап орналастырады. Браузердің мұндай əрекетін мынадай кодтар атқарады (1.3 мысал):
1.3 мысал
<STYLE type="text/css">
<!--
Н1,Н2,НЗ,Н4,Н5,Н6
{
text-align: right;
color: red;
font-family: "Arial Cyr", Geneva, sans-serif;
}
-->
</STYLE>
Бұл мысалда үш сипаттама былай берілген:

• text-align: right; – оң жақ шетке туралау;
• color: red; – түсі қызыл;
• font-family: "Arial Cyr", – жұмыр қаріп (қаріп).
Geneva, Helvetica, sans-serif;
Тақырыптар Arial Cyr қарпімен берілуі тиіс (егер тұтынушы компьютерінде ол бар болса).
Егер ол қаріп (қаріп) болмаса, браузер келесі көрсетілген Geneva, Helvetica қаріптерді немесе
əйтеуір бір жұмыр қаріпі ( «sans-serif») пайдаланады. Егер бір де бірі табылмаса, «үнсіз келісім
бойынша қаріпті» (қаріпом по умолчанию), яғни көбінесе Times New Roman қарпін қолданады.
7.3. Бірнеше HTML-файлдарға арналған стиль
Əдетте бірнеше файлдарға арналған стильдер басқа бір жеке файлға бөлек жазылады.
Мұндай файл типі ( кеңейтілуі) css болып жазылады. Мысалы, style.css файлына мынадай
стильдерді жазайық:
BODY {margin-left: 40рх;}
Hl,H2,H3,H4,H5,H6
{
text-align: right;
color: red;
font-family: "Arial Cyr", Geneva, sans-serif;
}
Осы стильдерді іске қосу үшін HTML-файлдың тақырып <head>...</head> бөлігіне мынадай
сілтеме орналастыру керек:
<LINK rel=stylesheet type="text/css“ href=style.css>
Осы стильдік файлға бірнеше HTML-құжаттар сілтеме жасай алады. Осы файлға бір өзгеріс
енгізу ішкі сілтемелері бар ондаған парақтарға əсер етеді.
Мынадай стильдік анықтау
body {margin-left: 40рх;}
барлық жолдар үшін сол жақ шеттен 40 пиксель шегініс береді. Міне, HTML тіліндегідей кесте
қолданбай, өріс көрсетпей, стиль арқылы ғана осындай мүмкіндіктер жасауға болады екен.
7.4. Аралас стильдерді пайдалану
Сонымен HTML-кодтары үшін стильдерді пайдаланудың үш тəсілі бар екен:
• жеке тəг үшін анықтау;
• HTML-файлының тақырыбында анықтау;
• басқа CSS файлында стильді анықтау.

Енді осы тəсілдерді араластыра пайдаланып көрейік. Олардың қайсысы басым екенін мысалдар арқылы қарастырайық.
Бірнеше мысалдар келтірейік.
CSS анықтаулары жоқ құжат
Төмендегі мысалда тақырыптар қара түспен ақ фон
арқылы жазылады.
3
1.4 мысал
<HTML>
<HEAD> <TITLE> 1 мысал </TITLE>
</HEAD>
<BODY bgcolor=white text=black>
<H1> 1 тақырып </H1>
<H2> 2 тақырып </H2>
<HЗ> 3 тақырып </HЗ>
</BODY>
</HTML>

8.XML құжаттарын жасау және құжатты жүзеге асыру (3-сұрақ жауабы)
XML (Extensible Markup Language) – кеңейтілген белгілеу тілі.
XML – HTML тілі сияқты белгілеу тілі болып саналады.
XML мәліметтерді анықтау үшін жасалған.
XML тілінде тегтер анықталмаған, тегтерді өзіміз анықтаймыз.
XML деректерді анықтау үшін DTD (Document Type Definition – құжат типін анықтау) қолданылады.
XML және HTML тілдерінің арасындағы басты айырмашылық.
XML деректерді сақтау үшін арналған.
XML тілі HTML тілінің орнын баспайды.
XML және HTML әр түрлі мақсатта жасалды:
HTML мәліметтерді көрсету үшін, XML мәліметтерді анықтау үшін арналған.
XML ешқандай іс-әрекет жасамайды. Ол мәліметті құрып, сақтап, жіберу үшін арналған.
Мысалы: Джанидың Бобқа жазған хатының XML түрінде сақталғаны:
<note>
<to>Tove</to>
<from> Jani</from>
<heading> Reminber</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note>
Хаттың тақырыбы және негізгі бөлімі (body) бар. Сондай-ақ онда жіберуші (from) және қабылдаушы туралы (to) туралы мәлімет бар. Соған қарамастан, бұл XML-құжат ешқандай іс-әрекет жасамайды. Бұл жай тек XML-тегтерімен қоршалған мәлімет. Әліде бұл хатты жіберу, қабылдау және оны экранда көрсету үшін программалық код жазу керек.
XML – еркін және кеңейтілген тіл
HTML тілінің тегтері бастапқы кезінде анықталған.
XML тілінде автор өзінің жеке тегтерін және де өзінің құжат құрылымын анықтай алады.
Жоғарыда көрсетілген мысалда (мысалы, <to> және <from> тегтері) XML стандартында белгіленбеген. Бұл тегтер XML-құжаттың авторымен белгіленген.
XML тілі HTML тілін толықтырады.
XML тілі мәліметтерді HTML тілінен бөліп қарастырады.
Мәліметтерді көрсету үшін HTML қолданылғанда, мәліметтер тікелей HTML-кодта сақталады. XML тілін қолдану кезінде мәліметтерді жеке бір файлда сақтауға мүмкіндік береді. Осының арқасында, мәліметтерді өзгерту барысында HTML-тілінің кодын өзгерту керек болмайды.
Сондай-ақ XML-мәліметтерін HTML беттерінде тікелей сақтай аламыз.
XML мәліметтермен алмасуға қолданылады.
XML тілі арқылы үйлесімсіз жүйелер арасында мәлімет алмасуды жүзеге асыруға болады.
Компьютерлік жүйелер және деректер қоры деректерді үйлесімсіз форматтарда сақтайды. Программалық жабдықтарды құрушы программисттер үшін интернет арқылы үйлесімсіз жүйелер арасында мәлімет алмасумен қамтамасыз ету ең қиын есептердің бірі болып саналады.
Мәліметтерді XML тіліне аудара отырып, қиын есептерді жеңілдете аламыз және көптеген қосымшалар оқи алатын форматты бере аламыз.
XML және B2B технологиялары
XML тілінің көмегімен Интернет арқылы қаржылық мәліметтермен алмасуға болады.
Болашақта XML тіліне негізделген көптеген B2B технологиялары пайда болады деп күтілуде.
XML тілі кәсіпорындар арасында қаржылық мәліметтермен алмасуға болатын басты тіл болып қалыптасып келеді.
XML тілі текстті файлдардағы бірігіп қолданылатын мәліметтерді сақтауға мүмкіндік береді.
XML тілі мәліметтерді текстті форматта сақтайды. Программалық жабдықтауға және темірге тәуелсіз түрде мәліметтерді бірігіп қолдануға мүмкіндік туады.
XML мәліметтерді текстті файлдарда сақтауға мүмкіндік береді.
XML мәліметтерді файлдарға және деректер қорына сақтау үшін қолданылады. Қордан деректерді алу үшін арнайы қосымшалар жасалуы мүмкін.
XML тілі мәліметтерді көптеген қолданушыларға қол жетімді етеді.
XML темірден немесе программалық жабдықтан тәуелді емес, мәліметтерді стандартты HTML-браузерлерден тыс басқа да қосымшалар оқи алады.
XML тілін басқа да тілдерді құру үшін қолдануға болады.
XML тілі – WAP технологиясының және WML тілінің атасы болып табылады.
XML тілінің синтаксисі қарапайым. Оларды оңай есте сақтауға және оңай қолдануға болады.
XML-құжаттың мысалы
XML-құжаттар қарапайым синтаксисті қолданады.
<?xml version="1.0"?>
<note>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note>
Бұл құжаттың бірінші жолында XML-декларациясында XML тілінің версиясы анықталады. Қазіргі жағдайда құжат XML 1.0 спецификациясына сәйкес келеді.
Келесі жолда құжаттың негізгі элементі анықталады: <note>.
Келесі төрт жолда негізгі элементке тиісті элементтер анықталады (to, from, heading, body):
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
Соңғы жолда негізгі элементтің соңы анықталады: </note>
XML тілінде барлық элементтер жабық тегтерді қамтуы керек.
HTML тілінде кейбір элементтер жабық тегтерсіз қолданылады. Мысалы:
<p> Бұл параграф
<p> Тағыда параграф
XML тілінде барлық элементтердің жабық тегі болу керек:
<p> Бұл параграф</p>
<p>Тағыда параграф</p>
Назар аударыңыз: жоғарыдағы мысалда XML-декларациясының жабық тегі жоқ. Бұл қате емес. Себебі бұл декларация XML-құжаттың бір бөлігі болып табылмайды.
XML тілінің HTML тілінен айырмашылығы, XML-тегтерде регистрлер есепке алынады.
XML тілінде <Letter> тегі <letter> тегінен айрықша.
Сондықтан да, бастапты және соңғы тегтер бір регистрде жазылуы тиіс:
<Message> Бұл қате </message>
<message>Бұл дұрыс</message>
XML элементтер бір біріне рет-ретімен ену керек.
Ретсіз енген элементтер XML-де қате болып есептеледі.
HTML-де кейбір элементтер бір-біріне ретсіз ену мүмкін:
<b><i> Текст</b></i>
XML-де барлық элементтер бір-біріне ретпен орналасуы керек, мысалы:
<b><i>Текст</i></b>
XML-құжаттар жалғыз негізгі элементті қамтуы керек.
XML-құжаттың бірінші тегі негізгі тег болады. Ал қалған элементтер осы негізгі элементке тіркелуі керек. Мысалы:
<root>
<child>
<subchild>…</subchild>
</child>
</root>
Атрибуттардың шамалары тырнақшаға алынып жазылуы керек.
Мысал:
<? xml version="1.0"?>
<note date=12/11/99>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note> Бұл қате. Себебі note элементіндегі date атрибуты тырнақшаға алынбаған.
<? xml version="1.0"?>
<note date="12/11/99">
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note> Бұл дұрыс.
XML-де бос орындар сақталады.
XML-де бос орындар қалыпқа келтірілмейді.
XML осынысымен де HTML-ден ерекшеленеді.
9. Гиперсілтеме бойынша ауысу тəгі. Мысал келтіріңіз?
<a> тегі HTML тілінің маңызды элементі және сілтемелер жасау үшін арналған.
Синтаксис
<a href=”URL”>…</a>
<a name=”идентификатор”>…</a>
<!DOCTYPE HTML>
<html>
<head>
<meta charset="utf-8">
<title>Тег А</title>
</head>
<body>
<p><a href="images/xxx.jpg">Посмотрите на мою фотографию!</a></p>
<p><a href="tip.html">Как сделать такое же фото?</a></p>
</body>
</html>
10. DTD құжаты оның маңызы. Элементтер және атрибуттар.
XML документтерде DTD оң элементердің жиынын анықтайды, элементтердің
идентификациясын жасауды, қандай өзге элементерден тұра алады жəне олардың əрбіріне оң атрибуттарды анықтайды. DTD-ның синтаксисы ерекше жəне құрастырушы автордан осындай документтерді қарастыру үшін қосымша жұмыс болады. Айтып кеткендей XML –де DTD-ны қолдану міндетті емес. Осы ережесіз құрылған документтер анализатор программасымен дұрыс анықтайды. Егер олар XML синтаксисының негізгі ережесіне сай болса, DTD-да XML үшін келесі ережелер қолданылады: элементтер жəне атрибуттар үшін категориясын түсіндіру. Олардың бəрі конструкция тілін түсіндіреді – элементтер атрибуттар. DTD-ны документтер қолдану үшін сыртқы документті сипаттауға жəне DTD-ны сипаттау
кезінде осы документке аймақты ерекшелу керек. Біріншісінде документтің аты көрсетіледі.
<?xml version="1.0" standalone="yes" ?>
<! DOCTYPE team SYSTEM "team.dtd">
...
ішкі документ DTD- декларациясын қосу образы:
...
<! DOCTYPE team [
<! ELEMENT team (coach, player, assistant)>
...
]>
...
Элементті анықтау.
DTD- элементі дискриптор көмегімен анықталады. ELEMENT –онда элемент атымен
пішіні көрсетіледі. Мысалы: <coach> элементіне келесі ережені анықтауға болады.
<!ELEMENT coach PCDATA!>
ELEMENT кілтті сөзі осы негізбен XML элементі сипатталатынын көрсетеді. Осының ішінде элементтің аты <coach > жəне оның түрі көрсетеді. Осы кезде <Name>элемент мазмұны көмекші маркер PCDATA көмегімен анықталады. Бұдан басқа жəне екі EMPTY, ANY ережелері бар. 1-ші элементтің бос болуын көрсетеді, 2-сі элементтің мазмұнысипатталатынын көрсетеді. Бұлардың кезектілігі үтірмен бөлінген элементтер атымен беріледі. Осы элементтердің қайталану санын көрсету үшін +,*,? Символдары қолданылады. <!ELEMENT team (coach+,player*, assistant)!>
Егер элементтер мазмұны анықтауға басқа нұсқалар болса, оларды символмен көрсету керек.
<!ELEMENT flower (PCDATA | title)*!>

* -символы, бұл мысалда анықтаудың ішкі қайталанудың, бірнеше рет қайталану мүмкіндігін береді. Егер де анықтау элементінде аралас мазмұны көрсетілсе бірінші PCDATA кейін мына
символ болу керек “|”.
<?xml version="1.0"?>
<! DOCTYPE team [
<!ELEMENT team (title,coach+, player*
<!ELEMENT coach (name|PCDATA)>
<!ELEMENT name PCDATA>
<!ELEMENT player (name, nationality
<!ELEMENT nationality PCDATA>
<!ELEMENT l_name PCDATA>
]>
...
<team>
<coach>
<f_name>John</ f_name>
< l_name>Dixon</ l_name>
</coach>

< player number="1">
< f_name >Jorge</ f_name>
<l_name>Woods</l_name>
<nationality>English</ nationality>
</ player>

</team>
Атрибуттарды анықтау.

Атрибут элементтері !АTTLIST кілт сөзі көмегімен анықтайды. Оның ішінде атрибут аты, оның түрі мағынасы қосымша параметрлер беріледі.
<!ATTLIST player
number ID #REQUIRED
type (goalkeeper | back | halfback | forward) #IMPLIED >

Осы мысалда Player элементі үшін 3 атрибут анықтайды: number жəне type. Олар ID түрінде болуын береді. ID –деген идентификатор.
11.Схемадағы топтастыру ережелері. Мысал келтіріңіз.
Схемадағы элементтерді және атрибуттарды топтастырудың келесідей мүмкіндіктері бар:
Қайта қолданылатын элементтер мен атрибуттарды құру.
Топтан бірлік элементті таңдау.
Элементтерді тізбектей орналастыру.
Қайта қолданылатын элементтер мен атрибуттарды құру. Мысалы FIRSTNAME және LASTNAME элементтер тобын құрып, оларды клиенттерге, қызметкерлерге қайта қолдануға болады.
Топтан бірлік элементті таңдау. Топтан бір элементті немесе атрибутты таңдау керек. Ол үшін сондай элементтердің тобын құру керек және осы топтың ішіндегі бір элементке XML-құжаттың ішінде қолданылуына рұқсат беру керек.
Элементтерді тізбектей орналастыру. XML-құжатта әрбір элементтің қандай ретпен орналасуын анықтайды.
Берілген элементтер мен атрибуттарды топтастыру үшін XSD келесідей элементтер қолданылады: sequence, group, choice, all, attributeGroup.
Мысал.
customer.xsd
<xsd:schema xmlns:xsd="http://www.w3.org/2001/XMLSchema ">
<xsd:element name="CUSTOMERDATA" type="cdata"/>
<xsd:complexType name="cdata">
<xsd:sequence>
<xsd:element name="CUSTOMER" type="custtype"/>
</xsd:sequence>
</xsd:complextype>
<xsd:complexType name="custtype">
<xsd:sequence>
<xsd:element name="FIRSTNAME" type="xsd:string"/>
<xsd:element name="LASTNAME" type="xsd:string"/>
<xsd:element name="CONTACTINFO" type="contacttype" />
</xsd:sequence>
<xsd:attribute name="CUSTOMERID" type="xsd:string" use="required"/>
</xsd:complextype>
<xsd:complexType name="contacttype">
<xsd:choice>
<xsd:element name="RESIDENCE" type="addtype" />
<xsd:element name="OFFICE" type="addtype" />
</xsd:choice>
</xsd:complextype>
<xsd:complextype name="addtype">
<xsd:group ref="ADDPHONE" />
</xsd:complextype>
<xsd:group name="ADDPHONE">
<xsd:sequence>
<xsd:element name="ADDRESS" type="xsd:string"/>
<xsd:element name="PHONE" type="xsd:string"/>
</xsd:sequence>
</xsd:group>
</xsd:schema >
customer.xml
<?xml version="1.0"?>
<CUSTOMERDATA>
<CUSTOMER CUSTOMERID="C001">
<FIRSTNAME> Steve </FIRSTNAME>
<LASTNAME> Shaw </LASTNAME>
<CONTACTINFO
<RESIDENCE>
<ADDRESS> 15, LIONS STREET, BOSTON </ADDRESS>
<PHONE> 172-693-1146 </PHONE>
</RESIDENCE>
</CONTACTINFO>
</CUSTOMER>
</CUSTOMERDATA>
12. Іздеу серверлерімен жұмысын сипаттаңыз. Гиперсілтеме бойынша ауысу қалай орындалады?
Іздеу серверлерімен жұмыс үлкен қиындықты тудырмайды. Сіз іздеу серверіне кіріп, сұраныс жолына керекті тілде кілтті сөз немесе сөз тізбегін жазасыз. Содан кейін іздеу батырмасына басасыз.
Бірнеше секундтардан кейін браузер терезесінде бірнеше парақшаларға бөлінген сілтемелер түріндегі іздеу нәтижесі шығады. Ресурстар адресінен бөлек олар туралы қысқаша мәлімет беріледі.
Әдетте іздеу серверлері нәтижелерді бір бетке 10 сілтеме шығарады. Сондықтан ұсынылып отырған тізімнің астында келесі бетке өту үшін арналған сілтеме болады.
Сіз іздеген ресурсты іздеу сервері бірінші бетке шығарады. Дегенмен кей кезде керекті ресурсты іздеп таппайынша, бірнеше парақтарды қарауға тура келеді.
Әр түрлі іздеу серверлерінде іздеу сұранысының әр түрлі синтаксистері қолданылады.
Бір мезетте іздеу серверіне дұрыс сұраныс тастау әрдайым мүмкін бола бермейді. Егер де сұраныс қысқа әрі сұраныста кілтті сөздер болса, онда іздеу нәтижесінде бірнеше құжаттар шығады. Егер сұраныс ұзын әрі сирек кездесетін сөздер болса, онда браузер терезесінде сервер қорында ресурс жоқ екендігі шығады.
Белгілі іздеу серверлері:
http://google.com/ http://yahoo.com/http://yandex.ru/ http://rambler.ru/13. XSL стильдік таблицалар? Құжатпен жұмыс қалай жасалады?
XSL – XML-құжаттарды өзгерту тілі.
XSL көмегімен XML-құжатты HTML, WML, RTF, PDF, SQL, SWF құжаттарға өзгертуге болады.
XML-құжатты XSL-дің көмегімен өңдеу үшін, XML-құжатта келесі инструкцияны жазу керек:
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="my-style.xsl"?>
Рекурсивті цикл
XML
<?xml version="1.0"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="for.xsl"?>
<root/>
XSL
<?xml version="1.0"?>

<xsl:stylesheet version="1.0" xmlns:xsl="http://www.w3.org/1999/XSL/Transform">
<xsl:template match="root">
<HTML>
<BODY>
<xsl:call-template name="for">
<xsl:with-param name="i" select="1"/>
<xsl:with-param name="n" select="5"/>
</xsl:call-template>
</BODY>
</HTML>
</xsl:template>

<xsl:template name="for">
<xsl:param name="i"/>
<xsl:param name="n"/>
<xsl:value-of select="$i"/>
<xsl:if test="$i &lt; $n">
<xsl:text>, </xsl:text>
<xsl:call-template name="for">
<xsl:with-param name="i" select="$i+1"/>
<xsl:with-param name="n" select="$n"/>
</xsl:call-template>
</xsl:if>
</xsl:template>
</xsl:stylesheet>
Жылдарды топтастыру және сұрыптау
XML
<?xml version="1.0"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="years.xsl"?>
<root>
<object year="2003"/>
<object year="2001"/>
<object year="2005"/>
<object year="2005"/>
<object year="2003"/>
<object year="2006"/>
<object year="2006"/>
<object year="2006"/>
<object year="2005"/>
<object year="2001"/>
</root>
XSL
<?xml version="1.0"?>
<xsl:stylesheet version="1.0" xmlns:xsl="http://www.w3.org/1999/XSL/Transform">
<xsl:key name="years" match="/root/object" use="@year" />
<xsl:template match="root" priority="-1">
<HTML>
<BODY>
<xsl:for-each select="object[generate-id()=generate-id(key('years',@year))]">
<xsl:sort select="@year" order="descending"/>

<xsl:value-of select="@year" />
<xsl:if test="position()!=last()">
<xsl:text>, </xsl:text>
</xsl:if>
</xsl:for-each>
</BODY>
</HTML>
</xsl:template>
</xsl:stylesheet>
14.XML-схема деген не? Құжат құрылымын сипаттауға мысал келтіріңіз? (3-сұрақ жауабы)
XML (Extensible Markup Language) – кеңейтілген белгілеу тілі.
XML – HTML тілі сияқты белгілеу тілі болып саналады.
XML мәліметтерді анықтау үшін жасалған.
XML тілінде тегтер анықталмаған, тегтерді өзіміз анықтаймыз.
XML деректерді анықтау үшін DTD (Document Type Definition – құжат типін анықтау) қолданылады.
XML және HTML тілдерінің арасындағы басты айырмашылық.
XML деректерді сақтау үшін арналған.
XML тілі HTML тілінің орнын баспайды.
XML және HTML әр түрлі мақсатта жасалды:
HTML мәліметтерді көрсету үшін, XML мәліметтерді анықтау үшін арналған.
XML ешқандай іс-әрекет жасамайды. Ол мәліметті құрып, сақтап, жіберу үшін арналған.
Мысалы: Джанидың Бобқа жазған хатының XML түрінде сақталғаны:
<note>
<to>Tove</to>
<from> Jani</from>
<heading> Reminber</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note>
Хаттың тақырыбы және негізгі бөлімі (body) бар. Сондай-ақ онда жіберуші (from) және қабылдаушы туралы (to) туралы мәлімет бар. Соған қарамастан, бұл XML-құжат ешқандай іс-әрекет жасамайды. Бұл жай тек XML-тегтерімен қоршалған мәлімет. Әліде бұл хатты жіберу, қабылдау және оны экранда көрсету үшін программалық код жазу керек.
XML – еркін және кеңейтілген тіл
HTML тілінің тегтері бастапқы кезінде анықталған.
XML тілінде автор өзінің жеке тегтерін және де өзінің құжат құрылымын анықтай алады.
Жоғарыда көрсетілген мысалда (мысалы, <to> және <from> тегтері) XML стандартында белгіленбеген. Бұл тегтер XML-құжаттың авторымен белгіленген.
XML тілі HTML тілін толықтырады.
XML тілі мәліметтерді HTML тілінен бөліп қарастырады.
Мәліметтерді көрсету үшін HTML қолданылғанда, мәліметтер тікелей HTML-кодта сақталады. XML тілін қолдану кезінде мәліметтерді жеке бір файлда сақтауға мүмкіндік береді. Осының арқасында, мәліметтерді өзгерту барысында HTML-тілінің кодын өзгерту керек болмайды.
Сондай-ақ XML-мәліметтерін HTML беттерінде тікелей сақтай аламыз.
XML мәліметтермен алмасуға қолданылады.
XML тілі арқылы үйлесімсіз жүйелер арасында мәлімет алмасуды жүзеге асыруға болады.
Компьютерлік жүйелер және деректер қоры деректерді үйлесімсіз форматтарда сақтайды. Программалық жабдықтарды құрушы программисттер үшін интернет арқылы үйлесімсіз жүйелер арасында мәлімет алмасумен қамтамасыз ету ең қиын есептердің бірі болып саналады.
Мәліметтерді XML тіліне аудара отырып, қиын есептерді жеңілдете аламыз және көптеген қосымшалар оқи алатын форматты бере аламыз.
XML және B2B технологиялары
XML тілінің көмегімен Интернет арқылы қаржылық мәліметтермен алмасуға болады.
Болашақта XML тіліне негізделген көптеген B2B технологиялары пайда болады деп күтілуде.
XML тілі кәсіпорындар арасында қаржылық мәліметтермен алмасуға болатын басты тіл болып қалыптасып келеді.
XML тілі текстті файлдардағы бірігіп қолданылатын мәліметтерді сақтауға мүмкіндік береді.
XML тілі мәліметтерді текстті форматта сақтайды. Программалық жабдықтауға және темірге тәуелсіз түрде мәліметтерді бірігіп қолдануға мүмкіндік туады.
XML мәліметтерді текстті файлдарда сақтауға мүмкіндік береді.
XML мәліметтерді файлдарға және деректер қорына сақтау үшін қолданылады. Қордан деректерді алу үшін арнайы қосымшалар жасалуы мүмкін.
XML тілі мәліметтерді көптеген қолданушыларға қол жетімді етеді.
XML темірден немесе программалық жабдықтан тәуелді емес, мәліметтерді стандартты HTML-браузерлерден тыс басқа да қосымшалар оқи алады.
XML тілін басқа да тілдерді құру үшін қолдануға болады.
XML тілі – WAP технологиясының және WML тілінің атасы болып табылады.
XML тілінің синтаксисі қарапайым. Оларды оңай есте сақтауға және оңай қолдануға болады.
XML-құжаттың мысалы
XML-құжаттар қарапайым синтаксисті қолданады.
<?xml version="1.0"?>
<note>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note>
Бұл құжаттың бірінші жолында XML-декларациясында XML тілінің версиясы анықталады. Қазіргі жағдайда құжат XML 1.0 спецификациясына сәйкес келеді.
Келесі жолда құжаттың негізгі элементі анықталады: <note>.
Келесі төрт жолда негізгі элементке тиісті элементтер анықталады (to, from, heading, body):
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
Соңғы жолда негізгі элементтің соңы анықталады: </note>
XML тілінде барлық элементтер жабық тегтерді қамтуы керек.
HTML тілінде кейбір элементтер жабық тегтерсіз қолданылады. Мысалы:
<p> Бұл параграф
<p> Тағыда параграф
XML тілінде барлық элементтердің жабық тегі болу керек:
<p> Бұл параграф</p>
<p>Тағыда параграф</p>
Назар аударыңыз: жоғарыдағы мысалда XML-декларациясының жабық тегі жоқ. Бұл қате емес. Себебі бұл декларация XML-құжаттың бір бөлігі болып табылмайды.
XML тілінің HTML тілінен айырмашылығы, XML-тегтерде регистрлер есепке алынады.
XML тілінде <Letter> тегі <letter> тегінен айрықша.
Сондықтан да, бастапты және соңғы тегтер бір регистрде жазылуы тиіс:
<Message> Бұл қате </message>
<message>Бұл дұрыс</message>
XML элементтер бір біріне рет-ретімен ену керек.
Ретсіз енген элементтер XML-де қате болып есептеледі.
HTML-де кейбір элементтер бір-біріне ретсіз ену мүмкін:
<b><i> Текст</b></i>
XML-де барлық элементтер бір-біріне ретпен орналасуы керек, мысалы:
<b><i>Текст</i></b>
XML-құжаттар жалғыз негізгі элементті қамтуы керек.
XML-құжаттың бірінші тегі негізгі тег болады. Ал қалған элементтер осы негізгі элементке тіркелуі керек. Мысалы:
<root>
<child>
<subchild>…</subchild>
</child>
</root>
Атрибуттардың шамалары тырнақшаға алынып жазылуы керек.
Мысал:
<? xml version="1.0"?>
<note date=12/11/99>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note> Бұл қате. Себебі note элементіндегі date атрибуты тырнақшаға алынбаған.
<? xml version="1.0"?>
<note date="12/11/99">
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note> Бұл дұрыс.
XML-де бос орындар сақталады.
XML-де бос орындар қалыпқа келтірілмейді.
XML осынысымен де HTML-ден ерекшеленеді.
15. Компьютерлік желілер. Глобальды желілер
Желі – деректер алмасуын қамтамасыз ететін арнайы аппаратураның көмегімен қосылған компьютерлер тобы.
Желінің атқаратын қызметі – бір фирманың аумағында немесе одан тыс ресурстарды ортақ пайдалануды жəне интерактивті байланыс орнатуды қамтамасыз ету.
Желіге қосылған компьтерлер келесілерді ортақ пайдалана алады:
- деректер;
- принтерлер;
- модемдер;
- басқа құрылғылар.
Деректерді ортақ пайдаланудың жаңа тəсілдерінің пайда болуына байланысты, келтірілген тізім үнемі толықтырылып отырады.
Ресурстар дегеніміз – деректер, қосымшалар, сыртқы құрылымдар (дискжетек, принтер, тышқан тетігі, модем жəне басқалар).
Алғашқыда компьютерлік желілер оншақты компьютерлерді жəне бір принтерді біріктіретін кішігірім жүйе болатын.
Интерактивті байланыс дегеніміз – нақты уақыт аралығында хабарламалармен алмасу.
Жергілікті желі – жоғарғы жылдамдықтағы адаптерлер арқылы желіге қосылған өзара
жақын (бөлме, ғимарат, жақын ғимараттар) орналасқан компьютерлер тобы.
Ауқымды желі – байланыс жолы ретінде модемдерді жəне алыс байланыс жолдарын (телефон немесе жерсерік) пайдаланатын, бір-бірінен алыста орналасқан компьютерлердің тобы.
Жергілікті есептеу желісі (ЖЕЖ) шектеулі территорияның аумағында, мысалы, бір ғимараттың ішінде, өзара кабельдер арқылы қосылған бірнеше компьютерлер мен сыртқы құрылымдардан тұрады. Желі ресурстарды ортақ пайдалана отырып, интерактивті қосымшалармен жұмыс істеуге, мысалы, электрондық пошта
қызметін пайдалануға мүмкіндік береді.
Компьютерлік желілерді пайдалану көптеген артықшылықтарға қол жеткізеді, соның ішінде:
- деректерді жəне сыртқы құрылымдарды ортақ пайдалану нəтижесінде шығындарды төмендетуге;
- қосымшаларды стандарттауға;
- деректерді уақытында алуға;
- тиімді өзара əсерлесу мен жұмыс уақытын жоспарлауға.
Қазіргі таңда компьютерлік желілер жергілікті есептеу желілерінің (ЖЕЖ) аумағынан шығып, елдер мен континенттерді байланыстыратын ауқымды компьютерлік желілер (АКЖ) дəрежесіне жетті.
Компьютерлік желілер (Computer NetWork, net - желі, work - жұмыс) – берілген ереже-лерге сәйкес компьютерлер арасында мәлімет алмасу жүйесі немесе
ресурстарды ортақ пайдалану мақсатында бір-бірімен мәлімет алмасу арналарымен байланысқан компьютерлер тобы.
Компьютерлерді желіге біріктіру себептері:
1) бірнеше ЭЕМ-ге бір ортақ дискіге (CD-ROM-ға немесе стримерге) жазылған мәліметті бірігіп пайдалану,
- бір принтерге, плоттерге нәтижелер шығару, - ортақ сканерді қолданып, ақпарат көшірмелерін кезекпен алып отыру.
Бұлар әр тұтынушының сол құрылғыларға жіберетін шығындарын азайтады.
2) қолданбалы программалардың да (Word, Excel, т.б.) ортақ дискіге жазылған бір ғана желілік көшірмесін қолдануға болады.
3) әртүрлі қолданбалы жүйелер арасында да ортақ байланыс құралдарын (коммуника-циялық қызметтер түрі, мәліметтер, бейне суреттер және дыбыстық құжаттармен алмасу, т.б.) пайдалануға жол ашылады. Мәліметтерді жекелеп кезектесіп өңдеу ісін ұйымдастырудың маңызы артады. Информацияны бөлмей бір орында сақтап отыру оны тұтас көшіріп алу немесе сол толық қалпында ұстау мүмкіндіктерін жеңілдетеді.
Желіге қойылатын талаптар
Жұмыс өнімділігінің жоғары болуы;
Қауіпсіз және сенімді жұмыс атқаруы;
Кеңейтілетін мүмкіндігі болуы;
Жеңіл, әрі көрнекі түрде басқарылуы;
Құрылғылар мен сигналдардың өзара сәйкестігі болуы тиіс.
Компьютерлік желілердің жіктелуі (классификациясы)
Желілер мынадай қасиеттеріне қарай жіктеледі:
географиялық қамтылу аймағына қарай;
өндірістік бөлімдер көлеміне (масштабына) байланысты;
топологиясына – бір-бірімен байланысу схемасына немесе құрылымына қарай;
басқарылуына байланысты.
Желілерді жіктеудің басқа да түрлері бар
қызмет саласына қарай: банк желісі, ғылыми мекемелер желісі, университет желісі, т.б.;
жұмыс түріне байланысты: коммерциялық немесе тегін желі, корпоративті және жалпы мақсаттағы желілер;
атқаратын қызметіне байланысты:
есептеу желісі - берілген мәліметті өңдеу тәсіліне қарай басқару есептерін шығаруға арналған;
информациялық желі - тұтынушылардың сұранысы бойынша әр түрлі мәлімет алуға арналған;
аралас желі – есептеу және информациялық функциялар қатар орындалатын желілер, т.б.
Желінің негізгі программалық және аппараттық компоненттері
Желі құрамындағы негізгі элементтер:
Компьютерлер: (ПК; ноутбуктер; мэйнфреймдер).
Коммуникациялық жабдықтар: (коммутаторлар; маршрутизаторлар; байланыс арналары).
Операциялық жүйелер: (Windows; Novell NetWare; Unix).
Желі қосымшалары: (желілік принтер; желілік диск; мәліметтер базасы).
Компьютерлік желілерге қажет жабдықтар
Байланыс арналары мен интерфейстер
Желілік карта (Сетевая карта)
Трансивер (transceiver)
Қайталауыш (Repeater)
Концентратор (Hub)
Көпір (Мост-Bridge)
Коммутатор (Switch)
Маршрутизатор (Router)
Ауқымды желі (Глобальная сеть; GAN — global area network немесе WAN — wide area network) — жүздеген және мындаған километрлік аумақты қамтитын халықаралық, мемлекетаралық, республикалық немесе салалық компьютер желілері. Кез келген компьютерді, олардың орналасқан географиялық мекен-жайына қарамастан, бір-бірімен байланыстыруға мүмкіндік береді. Ауқымды желі көбінесе жергілікті және аймақтық есептеу желілерін біріктіру нәтижесінде құрылады.
Ауқымды есептеу желісі (Глобальная вычислительная сеть) — бір- бірінен алыс орналасқан жергілікті желілер мен жеке компьютерлерді байланыстыратын есептеу желісі.Ауқымды есептеу желілері негізгі үш құрауыштан түрады:
а) желінің түйіні ретінде қарастырылатын жергілікті есептеу желілері;
ә) жергілікті есептеу желілерін байланыстыратын арналар;
б) байланыс арналарына қатынас құруға мүмкіндік беретін жабдықтар мен программалар.
Мысалы, Internet торабы — түрлі-түрлі хаттамалармен жұмыс істейтін, әр түрлі есептеу машиналарын байланыстыратын, мәліметтерді тасығыштардың (телефон сымдары, оптикалық талшық, жер серігінің арналары және радио-модемдер сияқты) барлық түрлерімен тасымалдайтын компьютерлік желілердің бірлестігі. Ең көп тараған қызмет көрсету түрлері:электрондық пошта (E-mail), желілік жаңалықтар немесе телемәслихат (Usenet), тарату тізімдері (Maillists), бүкіл әлемдік өрмек (WWW— World Wide Web), файлдар жеткізу (FTP — File Transfer Protocol), қашықтан қатынас құру (Telnet) жөне т.б.
Ауқымды желінің жергілікті желіден айырмашылығы бір-бірінен өте алыс орналасқан компьютердің (әр түрлі мемлекеттердегі, құрлықтардағы компьютерлер) өзара байланысын қамтамасыз етуі.
Логикалық ауқымды компьютерлік желі үш компоненттен тұрады:
Қолданушының жұмыс орны (қарапайым компьютерлер);
әр түрлі сервистармен қамтамасыз ететін серверлер (қуатты компьютерлер);
мәліметтерді тасымалдау желілері.
Ауқымды компьютерлік желілер әртүрлі протоколдар бойынша жұмыс істейді. Қазіргі кезде кең тараған ауқымды желі – Интернет желісі, ТСР/IP протоколы негізінде құрылған
Интернет – ауқымды ақпараттық инфрақұрылым. Қазіргі уақытта 20-да аса ауқымды (глобальды желілер (compuserve, America Online, MS Network)) бар, бірақ олардың ең танымалдысы – Интернет желісі.
Интернет – бір-бірімен байланыс каналдары ж/е бірегей қабылдау, мәліметтерді беру стандарттары арқылы өзара байланысқан компьютерлер мен компьютерлер желілерінің жиынтығы. Ол деген жер шарын қамтып жатқан ауқымды бүкіләлемдік ақпарт жүйесі болып отыр. Алғашқыда Интернетті құру мақсаты — әртүрлі типтегі компьютерлерді біріктіру болып табылған. Қазіргі уақытта компьютер мен телекоммуникация аймақтарында ғана емес, сонымен бірге әрбір адам өзіне қажетті ақпаратты тауып, оған қажетті дегенді жібере алады. Соның нәтижесінде Интернет ақпарат ресурстарымен үздіксіз толығып отырады.
1965 ж. Массачусет технологиялық институтындағы компьютер калифорнияның телефон байланысына қосылды.
Интернет 1969 ж. АҚШ-та осы елдің қорғаныс министрлігінің тапсырысы бойынша жасалған ARPANET желісінен пайда болды. ARPANET желісі оқу орындарын, әскерлер мен әскери мәдігерлерді біріктіретін желі еді. Ол о баста зерттеушілердің ақпарат алмасуына көмек ретінде, сондай-ақ ядролық шабуыл кезінде қалай байланыс жасау керектігін зерттеу үшін жасалған.
ARPANET алғашқыда ғалымдарға тек жүйеге енуге ж/е қашықтағы компьютерге программа енгізуге мүмкіндік берді. Ұзамай бұзған файлдарды, электронды поштаны ж/е жөнелту тізімін беру мүмкіндіктері қосылды. Мұндағы мақсат бір мәселемен айналысыпы жүрген зерттеушілердің ақпарат алмасуларына мүмкіндік ашу болатын. Бірақ ARPANET –тің өсуіне орай ж/е басқа желілер дамып, оларды бір-бірімен жалғастыру қажеттілігі туындады. Осылай бір-бірімен жалғасқан желілерден тұратын Интернет дүниеге келді.
1971-72 жылдары ARPANET желілеріне арналған біріңғай хаттамалармен (протокол) жұмыс аяқталды. Бұл хаттама Network Control Program (NCP) деген атауға ие болды.
Қазіргі кезде Интернетте байланыстың барлық белгілі желілері қолданылады: төмен жылдамдықтағы телефондардан жоғары жылдамдықтағы спутниктік арналарға дейін. Ақпараттық ж/е бағдарламалық құралдар да әр түрлі. Компьютерлер арасында ақпарат беру қолданылатын байланыс желілерінен, ЭЕМ ж/е бағдарламалық қамтамасыз ету түрінен тәуелсіз болу үшін, ақпарат берудің арнайы хаттамалары жасалған. Олар деректерді белгілі бір өлшемді блоктарға (пакеттерге) бөлшектеу принципі бойынша жұмыс істейді – пакеттер ретімен адресатқа жөнелтіледі.
Интернетте 2 негізгі хаттама қолданылады. Компьютер тілінде хаттама дегеніміз – келісмідер жиынтығы, ал ол болса, түрлі программалар арасында мәліметтерді алмасуды реттейді. Хаттамалар желіге мәліметтерді беру мен қателерді өңдеуді тапсырады. Оларды пайдалану мәліметтер алмасудың нақтылы ақпараттық тарату жүйесіне тәуелсіз стандарттар жасауға мүмкіндік береді. Желіаралық хаттама (Internet Protocol — IP) берілетін дректерді жеке пакеттерге бөліп, алушының адресі көрсетілген тақырыппен жабдықтайды.
Беруді басқару хаттамасы (Transmission Control Protocol TCP) мұндай пакеттің дұрыс жеткізілуіне жауапты. Қос пакет белгілі бір дәрежеде біртұтас нәрсе болғандықтан, оларды TCP/ IP хаттамасы деп атайды. Олар 1974 ж. Жасалған. Егер Интернетке қысқаша анықтама іздесек, онда оны жай ғана бұл TCP/ IP хаттамасын пайдаланатын желілердің желісі деп атауға болады. Байланыстың талшықтық-оптикалық және спутниктік тізбектерімен біріктірілген ең өнімді компьютерлердің бірнешеуі Интернеттің тірек желісін құрайды. Тірек желісінде суперкомпьютерлер жұмыс істейді, оларды әдетте аса ірі университеттік н/е ғылыми зерттеу орталықтарында орналасқан, көбі АҚШ территорияларында. Тірек желісі тізбектерінің өнімділігі секундына бірнеше Гбит-қа жетеді тірек желісіне, мысалы, қарамағанда ұлттық көлемдегі компьютерлік желілер бар. Тек ірі ұйымдар ғана қосылады. Олардың байланыс тізбектірінің өткізу қабілеттілігі ондаған, тіпті жүздеген Мбит/с шегінде. Ұлттық желілерге кәсіпорындар мен провайдерлердің жергілікті желілері қосылады. Тізбектің типіне байланысты олардың өнімділігі ондаған Мбит/с-қа дейін барады. Кейін бұл жергілікті желілердің компьютерлеріне жеке пайдаланушылар қосыла алады.
Егер ұйымдар мен жеке адамдар ақы төлеу негізінде Интернетке шығарылатын болса, оларды провайдерлер деп атайды.
Интернет желісі толығымен орталықсыздандырылған. Ол дегеніміз – желіні пайдалану ережелері мен шарттарын белгілейтін, олардың орналасуын қадағалап, бұзушыларды жазалайтын басқарушы инстанцияның болмауы. Уақыт өте бере желіні пайдаланудың жалпы қабылданған белгілі принциптері қалыптасты.
Жеке компьютерді (желіде олар жұмыс станциялары д/а) ж/е оларды пайдаланушыларды идентификациялау 2 адрес бойынша іске асырылады: (идентификация – одна из функции под системы защиты, реализуемых для определения законности объекта (т.е проверка наличие права доступа) олардың бірі (домендік адрес д/а)). Бүкіләлемдік желіде әр сервердің өзіндік ерекше аты бар, ол домендік есім д/а. Адамға, басқасы (IP –адрес) – компьютерге түсініктірек. Интернет абоненттерінің бір-бірімен байланысы қарапайым болу үшін, адрестердің бір кеңістігі облыстарға – домендерге бөлінеді. Негізінен домендері 2 әріп қосыныдысынан тұратын географиялық аймақтарды қамтиды.
IP адрес дегеніміз – нүктелермен 4 бөлікке бөлінген (олардың ешқайсысы 225-ден аспауы керек) 32 биттік сан (мысалы, 49.19.81.2). пайдаланушыға түсініксіз болғанымен дәл осы адрес компьютермен оқылады.
Мысалы, Франция – fr, АҚШ-us, Ресей-ru, Қазақстан-kz,бұрынғы КСРО-su. Мысалы: www.relcom.ru адресі бойынша www дегеніміз – ресурс аты – (World Wide Web), relcom – фирма аты, ru – Ресей.
Домендік адресте алдымен компьютердің аты, содан соң ол қосылған желінің аты келеді. Тақырыптық белгілеріне қарай бөлінетін домендер де болады. Мысалы, коммерциялық ұйымдар — com, ал оқу орындары – edu, халықаралық ұйымдар – int.
Компьютердің аты өзіне бірнеше домендік деңгейлерге қосады. әр деңгей басқасынан нүктемен бөлінеді. Жоғары деңгейдегі доменнің сол жағында тұрған барлық атаулар қосымша домен болып есептелінеді.  Мысалы, home.microsoft.com  атауы. Мұнда com – коммерциялық ұйымдар үшін жалпы домен. Home – Microsoft-қа қосымша домен, ал ол өз кезегінде com-ның қосымша домені болып табылады.
.gov – үкіметтік ұйымдар
.org – коммерциялық емесе мекемелер, ұйымдар
.net – желілерді қолдайтын ұйымдар
16. CSS құру. Ол қалай жұмыс істейді? Оның қасиеттері. (7-сұрақ жауабы)
CSS (каскадты кестелер стилі) – құжат элементтеріне және олардың сыртқы түрін өзгерту үшін қолданылатын параметрлер жиынтығы.
CSS (Стильдердің сатылы кестелері) HTML тілімен қосыла отырып, гипермəтіндік парақтарды
кəсіби программаларда жасалған мультимедиялық өнімдерден айнымайтын динамикалық əрі
интерактивті деңгейде көрсетуге мүмкіндік береді.
Сценарийлер енгізілген CSS статикалық HTML-тілін динамикалық жаңа күйге келтіретін
қосымша мүмкіндіктер жиыны.
STYLE атрибуты арқылы мыналар атқарылады:
- Жеке тəг стилі
- Жеке HTML-файлы стилі
- Бірнеше HTML-файлдарына арналған стиль
- Аралас стильдерді пайдалану

7.1. Жеке бір тəг үшін жазылған стиль
Мысалы, <P> тəгі арқылы нақты бір абзац қалай бейнеленетінін былай көрсете аламыз:
<Р style="font-size:1.5cm; color:green">
Бұл абзацқа стильдік анықтау тəсілі қолданылып отыр.
Стиль style атрибутымен берілген. Мұнда браузерге абзацты көлемі 1.5 сантиметр болатын
жасыл əріптермен жазуға нұсқау берілген.
Стильді анықтау мынадай түрде жазылады:
сипаттама:мəні;
font-size:1.5cm;
color:green;
Əрбір анықтаулар бір-бірінен «;» символы арқылы бөлініп жазылады. Style атрибутын оның
параметрлері арқылы əрбір тəгке қолдана аламыз. Енді стильдер қолданылатын толығырақ бір
мысал қарастырайық.
1.1 мысал
<HTML>
<HEAD>
<TITLE> Жеке тəг стилі </TITLE>
</HEAD>
<BODY bgcolor=white text=black>
<H2> Бір тəг үшін жазылған стиль </H2>
<HR>
<UL>
<LI> Бұл қарапайым мəтін.
<LI style="color: red; font-size: 1cm;
font-style: italic">
Биіктігі 1 см қисайтылған қызыл
əріптер.
<LI style="margin-left: 2cm">
Сол жақ шеттен 2 сантиметр шегініс.
</UL>
</BODY>
</HTML>

1.2. Жеке HTML-файлына арналған стиль
Стильді тек бір тəг үшін немесе бірнеше тəгтер үшін бір рет жазылған анықтаулар HTML-
құжатының басынан соңына дейін əсер ететіндей етуге болады.
Мысалы, барлық тəгтер атауларын тізіп, стильдік анықтауларды құжаттың тақырып бөлігіне
орналастыру қажет.
Стильдік анықтаулар немесе селекторлар мынадай блок ішіне жазылады
<style>. . . </style>
жəне HTML-комментарий ретінде жазылады.
2
1.2 мысал:
<HTML>
<HEAD>
<TITLE> Жеке файлға арналған стиль </TITLE>
<STYLE type="text/css">
<!--
H1,H2,H3,H4,H5,H6
{
text-align: right;
color:red;
font-family: "Arial Cyr",
Geneva, sans-serif;
}
-->
</STYLE>
</HEAD>
<BODY bgcolor=#DFF0D5 text=black>
<H2> Жеке файл стилі </H2>
<HR>
<P> Бұл қарапайым мəтін
<H3> Бұл тақырып </H3>
<P> Бұл да қарапайым мəтін
</BODY
</HTML>

Браузер мұндағы тақырыптарды жұмыр қаріппен (рубленый қаріп) қызыл түсте оң жақ
шетке туралап орналастырады. Браузердің мұндай əрекетін мынадай кодтар атқарады (1.3 мысал):
1.3 мысал
<STYLE type="text/css">
<!--
Н1,Н2,НЗ,Н4,Н5,Н6
{
text-align: right;
color: red;
font-family: "Arial Cyr", Geneva, sans-serif;
}
-->
</STYLE>
Бұл мысалда үш сипаттама былай берілген:

• text-align: right; – оң жақ шетке туралау;
• color: red; – түсі қызыл;
• font-family: "Arial Cyr", – жұмыр қаріп (қаріп).
Geneva, Helvetica, sans-serif;
Тақырыптар Arial Cyr қарпімен берілуі тиіс (егер тұтынушы компьютерінде ол бар болса).
Егер ол қаріп (қаріп) болмаса, браузер келесі көрсетілген Geneva, Helvetica қаріптерді немесе
əйтеуір бір жұмыр қаріпі ( «sans-serif») пайдаланады. Егер бір де бірі табылмаса, «үнсіз келісім
бойынша қаріпті» (қаріпом по умолчанию), яғни көбінесе Times New Roman қарпін қолданады.
7.3. Бірнеше HTML-файлдарға арналған стиль
Əдетте бірнеше файлдарға арналған стильдер басқа бір жеке файлға бөлек жазылады.
Мұндай файл типі ( кеңейтілуі) css болып жазылады. Мысалы, style.css файлына мынадай
стильдерді жазайық:
BODY {margin-left: 40рх;}
Hl,H2,H3,H4,H5,H6
{
text-align: right;
color: red;
font-family: "Arial Cyr", Geneva, sans-serif;
}
Осы стильдерді іске қосу үшін HTML-файлдың тақырып <head>...</head> бөлігіне мынадай
сілтеме орналастыру керек:
<LINK rel=stylesheet type="text/css“ href=style.css>
Осы стильдік файлға бірнеше HTML-құжаттар сілтеме жасай алады. Осы файлға бір өзгеріс
енгізу ішкі сілтемелері бар ондаған парақтарға əсер етеді.
Мынадай стильдік анықтау
body {margin-left: 40рх;}
барлық жолдар үшін сол жақ шеттен 40 пиксель шегініс береді. Міне, HTML тіліндегідей кесте
қолданбай, өріс көрсетпей, стиль арқылы ғана осындай мүмкіндіктер жасауға болады екен.
7.4. Аралас стильдерді пайдалану
Сонымен HTML-кодтары үшін стильдерді пайдаланудың үш тəсілі бар екен:
• жеке тəг үшін анықтау;
• HTML-файлының тақырыбында анықтау;
• басқа CSS файлында стильді анықтау.

Енді осы тəсілдерді араластыра пайдаланып көрейік. Олардың қайсысы басым екенін мысалдар арқылы қарастырайық.
Бірнеше мысалдар келтірейік.
CSS анықтаулары жоқ құжат
Төмендегі мысалда тақырыптар қара түспен ақ фон
арқылы жазылады.
3
1.4 мысал
<HTML>
<HEAD> <TITLE> 1 мысал </TITLE>
</HEAD>
<BODY bgcolor=white text=black>
<H1> 1 тақырып </H1>
<H2> 2 тақырып </H2>
<HЗ> 3 тақырып </HЗ>
</BODY>
</HTML>
17. Қазіргі заманғы интернет технологияларының мүмкіндіктері?
Интернет сөзі Interconnected networks (байланысқан жүйелер) терминінен шыққан, яғни техникалық көзқараспен – бұл кіші және ірі желілер бірлестіктері. Кең мағынасында - бұл бір бірімен мәліметтермен алмасатын жер жүзіндегі миллиондаған компьютерлер арасында бөлінген ақпараттық кеңістік. Көбіне Интернет сөзімен Желінің информациялық құрамын түсінеді. Интернет – бұл өзіне уникальды жетістіктерді толығымен жинаған технология. Интернет сонымен қатар ең күшті және тәуелсіз ақпарат қоры, байланыстың сенімді және оперативті тәсілі, жер жүзіндегі миллиондаған адамдардың шығармашылық түрде өзін-өзі көрсету және ақпараттық технологияларды дамыту негізі болып табылады.
Интернеттің басты тапсырмасы бұл – әр тәуліктік, жоғары сенімді байланыс. Интернетке қосылған кез келген екі компьютер (немесе басқа құрылғылар) бір-бірімен кез келген уақытта хабарласа алады. Ары қарай “Желі” сөзін қолданғанда Интернет сөзіне синоним ретінде Желімен интернет арқылы екі компьютерді байланыстыру мүмкіндігін және олардың өзара байланысын қамтамасыз етуді түсінеміз. Интернетке қосылған әрбір компьютер – бұл Желінің бір бөлігі.
Компьютер-серверлер және компьютер-клиент
Интернетке қосылған барлық компьютерлерді екі типке бөледі, олар :серверлер және клиенттер. Бір компьютерде серверді де және клиентті де орнату мағынасында бөлу онша қатаң жүргізілмейді. Жергілікті компьютерде Web-сервер орнатылуы мүмкін және осыған қарамастан, дәл осы компьютерде браузермен және почталық клиентпен де жұмыс жасауға болады.
Басқа компьютерлерге анықталған сервис ұсынатын компьютерлерді серверлер (ағыл., to serve – қызмет көрсету) деп атайды, ал осы сервисті қолданатындар - клиенттер.
Көп жағдайларда үйдегі клиенттік компьютерлерде әр уақытта Интернетке кіруге мүмкіндігі болмайды, сондықтан Желіге тек керек уақытта ғана қосылады. Керісінше, компьютер-серверлер мәліметтерді берудің жоғары жылдамдықты арналары арқылы Интернетпен байланысқан, сондықтан оларға сұраныс арқылы хабарласуға болады.
Қосымша-серверлер және қосымша-клиенттер
Компьютерлерді серверлер мен клиенттер деп атағаннан гөрі, оларды бағдарламалық қамсыздандыру деңгейіндегі клиенттер немесе серверлер деп атаған жөн. Бір бағдарлама клиент есебінде, ал екіншісі сервер есебінде іске қосылатын қосымшалардың өзара байланысы клиент-сервер архитектурасы деп аталады.
Сервердің басты тапсырмасы – сервиске қайсыбір клиент сұраныс жібермейінше әр кезде жұмыс жасап және күту жағдайында болу болып табылады.
Серверде сұраныстардың көптігінен оның жұмысы баяулап және белгілі бір сұраныстарға қызмет көрсетуді тежейді. Серверге сұраныс белгілі бір протокол шегінде болады – бұл Желіде компьютерлер арасында байланысты қамтамасыз ететін стандарттар жиыны. Серверлік бағдарламалар клиенттік бағдарламаларға қызмет көрсету үшін компьютердің аппаратты ресурстарын қолданады. Клиент-бағдарлама сұраныс құрып, оны Желі арқылы белгілі бір адреске жібереді және алдын ала белгіленген протокол арқылы сервер-бағдарламамен өзара байланысады. Сол бір компьютерде бірнеше серверлік бағдарламалар орналаса алады. Клиенттік қосымша серверлік қосымша орналасқан компьютерде де, сонымен қатар, серверден керегінше жойылған компьютерде де орналаса алады, бірақ олар Желімен байланысса, бұл айырмашылық тек уақыт бойынша жауаптың кідіруіне сәйкестеледі.
Әрбір сервер-бағдарламаның типі үшін өзіндік клиент-бағдарламасы бар. Осылай, Web-клиент Web-серверге, почталық клиент – почталық серверге хабар береді және т.б. Серверлік бағдарлама әрқашан сұранысты орындауға дайын болу керек және сондықтан да сервер-бағдарлама жұмыс жасайтын компьютерлерге сенімділікке және өнімділігіне байланысты жоғары шарттар қойылады. Клиенттік компьютердің жұмысының тұрақтылығы бір адамның жұмысына әсер ететіндіктен, олардың жұмысына сенімділігіне байланысты аз талаптар қойылады, ал аппаратты сервердің жұмысының сенімділігіне байланысты көптеген клиенттердің жұмысының жүргізілуі тәуелді болады. Жоғарыда көрсетілген тәсіл (клиент-серверлік архитектура) дербес компьютердің қолданушысына өзінің жұмыс үстелінен Интернетке қосылған миллиондаған серверлердің ресурстарына қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Провайдерлер және олардың желілері
Интернетке қарап, біз интернет-провайдерлердің қызметтерін пайдаланамыз және ISP(Internet Service Provider – Интернет қызметін жеткізуші). Көбіне ISP – бұл өзіндік желісі бар арнайы ұйым (магистральды деп аталады), оған клиенттердің көптеген саны қосылады. Провайдердің желісі ғаламның кез келген нүктесімен байланысуды қамтамасыз ететін жер жүзінің басқа да желілерімен байланысуы мүмкін. Қалыпты жағдайда ISP-провайдерлер – бұл белгілі бір аймақтарда өзіндік орналасу нүктесі (POP - Point of Presence) бар ірі компаниялар, бұл нүктелерде клиенттерінің Интернетке қосылуын қамтамасыз етуге арналған провайдердің аппаратты қамсыздығы. Ірі провайдердің әртүрлі қалаларда өзінің орналасу нүктесі мен мыңдаған клиентері болады. Бірнеше қалаларда орналасу нүктелері бар провайдерлермен қатар, бір қалада орналасу нүктесі бар провайдерлерді де атап көрсетуге болады. Телефон линиясы арқылы ISP мен байланысуды ұйымдастыру: ДК қолданушысы драйверге хабарласады және модем жинақтарының ішіндегі провайдер модемдерінің бірімен байланыс орнатады (модемді пул деп атауға болады). Қолданушы өзінің ISP не қосылғаннан кейін, ол оның желісінің бір бөлігі болып табылады. Провайдер өзінің серверінде клиенттерге әртүрлі қызмет көрсете алады: электрондық почта (e-mail), желілер жаңалықтары (Usenet) және т. б. Провайдердің магистральды желісін көбіне тіректі желі немесе бэкбоундеп атайды (ағыл. Backbone — қырат). Провайдер желілері көптеген клиенттерге қызмет көрсететіндіктен, оның жоғары жылдамдықты желісі болуы және жоғары трафикті қамтамасыз етуі керек (желі бойымен берілетін мәліметтер көлемі). Өзінің барлық орналасу нүктелерін біріктіру үшін, провайдер ірі коммуникациялық компаниялардан жоғары жылдамдықты арналарды жалға ала алады, сонымен қатар, өзінің арналарын тарта алады. Ірі коммуникациялық компаниялардың өздерінің жоғары жылдамдықты каналдары бар.
Провайдерлердің желілерін біріктіру
Кейбір провайдерлердің клиенттері, мысалы, ISP-A бір бірімен өздерінің жеке желілері арқылы өзара байланысады, ал басқа ISP-В компаниясының клиенттері өздерінің, бірақ егер ISP-A және ISP-B желілерінің арасында байланыс болмаса, онда А компаниясының клиенттері және В компаниясының клиенттері бір бірімен байланыса алмайды. Өздерінің клиенттерін бір желіде біріктіру мақсатында А және В әр қалада желілік кіруді (NAP - Network Access Points) қамтамасыз ететін нүктелер арқылы өз араларында тікелей байланысты орнатады. Осылайша, басқа провайдерлердің магистральды желілеріне қосылу құрылады, нәтижесінде жоғары деңгейлі көптеген желілердің бірігуі болады.
Интернетте жүздеген ірі интернет-провайдерлер орналасады және олардың магистральды желілері NAP арқылы әр түрлі қалаларда жасалады, және мәліметтердің үлкен ағыны NAP-түйіннің әр түрлі желілері арқылы таралады.
Үлкен және кіші желілердің бірігуі (Интернетті құрайтын) негізінде шартты келісімдер жатады. Әрбір клиенттің белгілі бір ISP пен өзінің компьютерін немесе жергілікті желісін провайдер желісіне қосу туралы келісім шарты бар. Кейбір ISP-A провайдерлердің клиенттері ISP-A желісіне қосылу туралы келісім құрайды, өз кезегінде ISP-A ISP-B мен желілерін біріктіру туралы келіседі және солай жалғаса береді..
Провайдерлер желілерінің иерархиясы
Әр түрлі елдерде халықаралық, ұлттық және аймақтық болып бөлінетін жүздеген провайдерлер бар.
Аймақтық провайдерлердің желілері (екіншілік) ұлттық провайдерлердің желілерімен (біріншілік) жоғары жылдамдықты каналдар арқылы байланысады. Мысалы, АҚШ-та Т1стандартты мәліметтерді беру жылдамдығы 1,544 Мбит/с арна немесе жылдамдығы 44,74 Мбит/с жететін ТЗ арнасы.
18. Іздеу серверлерімен жұмысын сипаттаңыз. (12-сұрақ жауабы)
Іздеу серверлерімен жұмыс үлкен қиындықты тудырмайды. Сіз іздеу серверіне кіріп, сұраныс жолына керекті тілде кілтті сөз немесе сөз тізбегін жазасыз. Содан кейін іздеу батырмасына басасыз.
Бірнеше секундтардан кейін браузер терезесінде бірнеше парақшаларға бөлінген сілтемелер түріндегі іздеу нәтижесі шығады. Ресурстар адресінен бөлек олар туралы қысқаша мәлімет беріледі.
Әдетте іздеу серверлері нәтижелерді бір бетке 10 сілтеме шығарады. Сондықтан ұсынылып отырған тізімнің астында келесі бетке өту үшін арналған сілтеме болады.
Сіз іздеген ресурсты іздеу сервері бірінші бетке шығарады. Дегенмен кей кезде керекті ресурсты іздеп таппайынша, бірнеше парақтарды қарауға тура келеді.
Әр түрлі іздеу серверлерінде іздеу сұранысының әр түрлі синтаксистері қолданылады.
Бір мезетте іздеу серверіне дұрыс сұраныс тастау әрдайым мүмкін бола бермейді. Егер де сұраныс қысқа әрі сұраныста кілтті сөздер болса, онда іздеу нәтижесінде бірнеше құжаттар шығады. Егер сұраныс ұзын әрі сирек кездесетін сөздер болса, онда браузер терезесінде сервер қорында ресурс жоқ екендігі шығады.
Белгілі іздеу серверлері:
http://google.com/ http://yahoo.com/http://yandex.ru/ http://rambler.ru/19. Форматтау түрлері және стильдер. Құжат құрып түсіндіріңіз
Шартты форматтау берілген критерии немесе шартқа байланысты мәліметтерді форматтау.
Мысалы, атақты спортшылардың тізімін құрдық делік. Енді осындағы спортшылардың аты-жөні ерекше бір түспен боялсын делік. Онда осы шартты XML-құжатта көрсету үшін XSL Transformations (XSLT) көмектеседі.
XML-құжаттарды шартты түрде форматтау үшін XSLT-ның келесідей екі элементін қолданамыз:
if элементі
choose элементі
if элементі
Синтаксисі
<xsl:if test="condition">
[ actions to be performed if the condition is true]
</xsl:if>
Мысалға, 100$ жоғары заттардың атын шығару үшін келесідей жасасақ болады:
<xsl:if test="PRICE[ . &gt; 100] ">
<xsl:value-of select="PRODUCTNAME" />
</xsl:if>
choose элементі
Бұл элемент екі немесе одан да көп нұсқадағы шартты таңдауға мүмкіндік береді. Көптеген шарттарды тексере алады.
Choose элементі бір немесе одан да көп when элементін қамтуы керек. Ол барлық when элементтерінен кейін пайда болатын бір ғана otherwise элементін қамтуы мүмкін.
Синтаксисі
<xsl:choose>
<xsl:when test="condition">
[ action to be taken]
</xsl:when>
:
:
<xsl:otherwise>
[ action to be taken]
</xsl:otherwise>
</xsl:choose>
Мысал.
choose.xsl:
<?xml version="1.0"?>
<xsl:stylesheet xmlns:XSL="http://www.w3.org/1999/XSL/Transform" version="1.0">
<xsl:template match="/">
<xsl:for-each select="PRODUCTDATA/PRODUCT">
<xsl:choose>
<xsl:when test="PRICE[ . &gt; 50] ">
<font color="red">
PRODUCT NAME:<xsl:value-of select="PRODUCTNAME"/> <BR/>
DESCRIPTION: <xsl:value-of select="DESCRIPTION"/> <BR/>
PRICE: <xsl:value-of select="PRICE"/> <BR/>
QUANTITY: <xsl:value-of select= "QUANTITY"/XBR/> <BR/>
<HR/> <!--Displays a horizontal rule -->
</font>
</xsl:when>
<xsl:otherwise>
<font color="green">
PRODUCT NAME:<xsl:value-of select="PRODUCTNAME"/> <BR/>
DESCRIPTION: <xsl:value-of select="DESCRIPTION"/> <BR/>
PRICE: <XSL:value-of select="PRICE"/> <BR/>
QUANTITY: <xsl:value-of select="QUANTITY"/><BR/> <BR/>
<HR/>
</font>
</xsl:otherwise>
</xsl:choose>
</xsl:for-each>
</xsl:template>
</xsl:stylesheet>
product.xml:
<?xml version="1.0"?>
<?xml:stylesheet type="text/xsl" href="choose.xsl"?>
<PRODUCTDATA>
<PRODUCT PRODID="P001" CATEGORY="Toy">
<PRODUCTNAME>Mini Bus</PRODUCTNAME>
<DESCRIPTION>This is a toy for children aged 4 and above
</DESCRIPTION>
<PRICE>75</PRICE>
<QUANTITY>100</QUANTITY>
</PRODUCT>
<PRODUCT PRODID="P002" CATEGORY="Book">
<PRODUCTNAME>The English Patient</PRODUCTNAME>
<DESCRIPTION>This is a book set dURIng the second world war< /DESCRIPTION>
<PRICE>19</PRICE>
<QUANTITY>75</QUANTITY>
</PRODUCT>
<PRODUCT PRODID="P003" CATEGORY="Toy">
<PRODUCTNAME>Race Car</PRODUCTNAME>
<DESCRIPTION>This is a toy for children aged 12 and above< /DESCRIPTION>
<PRICE> 60</PRICE>
< QUANTITY> 54< / QUANTITY>
</PRODUCT>
</PRODUCTDATA>
20.XML құжаттарын жасау және құжатты жүзеге асыру. (3-сұрақ жауабы) XML (Extensible Markup Language) – кеңейтілген белгілеу тілі.
XML – HTML тілі сияқты белгілеу тілі болып саналады.
XML мәліметтерді анықтау үшін жасалған.
XML тілінде тегтер анықталмаған, тегтерді өзіміз анықтаймыз.
XML деректерді анықтау үшін DTD (Document Type Definition – құжат типін анықтау) қолданылады.
XML және HTML тілдерінің арасындағы басты айырмашылық.
XML деректерді сақтау үшін арналған.
XML тілі HTML тілінің орнын баспайды.
XML және HTML әр түрлі мақсатта жасалды:
HTML мәліметтерді көрсету үшін, XML мәліметтерді анықтау үшін арналған.
XML ешқандай іс-әрекет жасамайды. Ол мәліметті құрып, сақтап, жіберу үшін арналған.
Мысалы: Джанидың Бобқа жазған хатының XML түрінде сақталғаны:
<note>
<to>Tove</to>
<from> Jani</from>
<heading> Reminber</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note>
Хаттың тақырыбы және негізгі бөлімі (body) бар. Сондай-ақ онда жіберуші (from) және қабылдаушы туралы (to) туралы мәлімет бар. Соған қарамастан, бұл XML-құжат ешқандай іс-әрекет жасамайды. Бұл жай тек XML-тегтерімен қоршалған мәлімет. Әліде бұл хатты жіберу, қабылдау және оны экранда көрсету үшін программалық код жазу керек.
XML – еркін және кеңейтілген тіл
HTML тілінің тегтері бастапқы кезінде анықталған.
XML тілінде автор өзінің жеке тегтерін және де өзінің құжат құрылымын анықтай алады.
Жоғарыда көрсетілген мысалда (мысалы, <to> және <from> тегтері) XML стандартында белгіленбеген. Бұл тегтер XML-құжаттың авторымен белгіленген.
XML тілі HTML тілін толықтырады.
XML тілі мәліметтерді HTML тілінен бөліп қарастырады.
Мәліметтерді көрсету үшін HTML қолданылғанда, мәліметтер тікелей HTML-кодта сақталады. XML тілін қолдану кезінде мәліметтерді жеке бір файлда сақтауға мүмкіндік береді. Осының арқасында, мәліметтерді өзгерту барысында HTML-тілінің кодын өзгерту керек болмайды.
Сондай-ақ XML-мәліметтерін HTML беттерінде тікелей сақтай аламыз.
XML мәліметтермен алмасуға қолданылады.
XML тілі арқылы үйлесімсіз жүйелер арасында мәлімет алмасуды жүзеге асыруға болады.
Компьютерлік жүйелер және деректер қоры деректерді үйлесімсіз форматтарда сақтайды. Программалық жабдықтарды құрушы программисттер үшін интернет арқылы үйлесімсіз жүйелер арасында мәлімет алмасумен қамтамасыз ету ең қиын есептердің бірі болып саналады.
Мәліметтерді XML тіліне аудара отырып, қиын есептерді жеңілдете аламыз және көптеген қосымшалар оқи алатын форматты бере аламыз.
XML және B2B технологиялары
XML тілінің көмегімен Интернет арқылы қаржылық мәліметтермен алмасуға болады.
Болашақта XML тіліне негізделген көптеген B2B технологиялары пайда болады деп күтілуде.
XML тілі кәсіпорындар арасында қаржылық мәліметтермен алмасуға болатын басты тіл болып қалыптасып келеді.
XML тілі текстті файлдардағы бірігіп қолданылатын мәліметтерді сақтауға мүмкіндік береді.
XML тілі мәліметтерді текстті форматта сақтайды. Программалық жабдықтауға және темірге тәуелсіз түрде мәліметтерді бірігіп қолдануға мүмкіндік туады.
XML мәліметтерді текстті файлдарда сақтауға мүмкіндік береді.
XML мәліметтерді файлдарға және деректер қорына сақтау үшін қолданылады. Қордан деректерді алу үшін арнайы қосымшалар жасалуы мүмкін.
XML тілі мәліметтерді көптеген қолданушыларға қол жетімді етеді.
XML темірден немесе программалық жабдықтан тәуелді емес, мәліметтерді стандартты HTML-браузерлерден тыс басқа да қосымшалар оқи алады.
XML тілін басқа да тілдерді құру үшін қолдануға болады.
XML тілі – WAP технологиясының және WML тілінің атасы болып табылады.
XML тілінің синтаксисі қарапайым. Оларды оңай есте сақтауға және оңай қолдануға болады.
XML-құжаттың мысалы
XML-құжаттар қарапайым синтаксисті қолданады.
<?xml version="1.0"?>
<note>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note>
Бұл құжаттың бірінші жолында XML-декларациясында XML тілінің версиясы анықталады. Қазіргі жағдайда құжат XML 1.0 спецификациясына сәйкес келеді.
Келесі жолда құжаттың негізгі элементі анықталады: <note>.
Келесі төрт жолда негізгі элементке тиісті элементтер анықталады (to, from, heading, body):
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
Соңғы жолда негізгі элементтің соңы анықталады: </note>
XML тілінде барлық элементтер жабық тегтерді қамтуы керек.
HTML тілінде кейбір элементтер жабық тегтерсіз қолданылады. Мысалы:
<p> Бұл параграф
<p> Тағыда параграф
XML тілінде барлық элементтердің жабық тегі болу керек:
<p> Бұл параграф</p>
<p>Тағыда параграф</p>
Назар аударыңыз: жоғарыдағы мысалда XML-декларациясының жабық тегі жоқ. Бұл қате емес. Себебі бұл декларация XML-құжаттың бір бөлігі болып табылмайды.
XML тілінің HTML тілінен айырмашылығы, XML-тегтерде регистрлер есепке алынады.
XML тілінде <Letter> тегі <letter> тегінен айрықша.
Сондықтан да, бастапты және соңғы тегтер бір регистрде жазылуы тиіс:
<Message> Бұл қате </message>
<message>Бұл дұрыс</message>
XML элементтер бір біріне рет-ретімен ену керек.
Ретсіз енген элементтер XML-де қате болып есептеледі.
HTML-де кейбір элементтер бір-біріне ретсіз ену мүмкін:
<b><i> Текст</b></i>
XML-де барлық элементтер бір-біріне ретпен орналасуы керек, мысалы:
<b><i>Текст</i></b>
XML-құжаттар жалғыз негізгі элементті қамтуы керек.
XML-құжаттың бірінші тегі негізгі тег болады. Ал қалған элементтер осы негізгі элементке тіркелуі керек. Мысалы:
<root>
<child>
<subchild>…</subchild>
</child>
</root>
Атрибуттардың шамалары тырнақшаға алынып жазылуы керек.
Мысал:
<? xml version="1.0"?>
<note date=12/11/99>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note> Бұл қате. Себебі note элементіндегі date атрибуты тырнақшаға алынбаған.
<? xml version="1.0"?>
<note date="12/11/99">
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note> Бұл дұрыс.
XML-де бос орындар сақталады.
XML-де бос орындар қалыпқа келтірілмейді.
XML осынысымен де HTML-ден ерекшеленеді
21. Интернеттің артықшылықтары мен кемшіліктері
Интернеттің негізгі терминологиялық жүйесімен танысқанымыздан кейін оның не үшін қажет екенін білгеніміз жөн.
Интернеттің артықшылықтары:
Қарым-қатынас – көптеген адамдармен почталар, форумдар, чаттар және конференциялар арқылы қатынас жасай алады және де дара сұхбаттасуға болады. Бір идеямен, қызығушылықтарымен ортақтасқан адамдар клуб құрып қарым-қатынас жасай алады.
почта – кәдімгі почталарға қарағанда электронды почта тез және арзан. Хатқа әр түрлі файл енгізуге болады.
программалар – Интернетте тегін программалардың жаңа түрлері көрсетіледі немесе ақылы дэмо-программалар тақташалардың жаңа түрлері ашылады.
Жаңалықтар - әрдаййым почталық таратулар жүріп отырады, әлде жаңалықтар сайитына кіріп, әлемдегі соңғы жаңалықтарды білуге болады.
музыка және графика - өте тығыздалған форматтағы МР3 пайда болғалы бері, желі әр түрлі группалардың әндерін енгізу мүмкін болды. Формат JPEG желі арқылы көптеген үлкен және түсті, жоңарғы сапалы кескін тасымалдауға мүмкіндік береді.
тегін хостинг - әрбір желі тұтынушысы өзінің сайтын аша алады, тегін немесе ақылы серверде және өзінің қажетті жұмысының, жобасының алға жылжуымен айналысады. Әрине ол заңға қайшы келмесе, олай болмаған жағдайда сайтын жояды.
Интернеттің кемшіліктері:
белгілі бір-бақылауда болмауы - Интернетте белгілі бір шектеулер болмайды. Сондықтан кейбір адамдар желіні заңсыз іс-әрекеттерге қолданады, мысалы порнографиялық сайттардың болуы, сайттар мен желілерге бұзып кіру;
ақпараттың реттелмеуі – Желі де өте көп ақпараттар бар. Бірақ кейде өзіңе керек информацияны табу үшін бірнеше сағат қажет болады. Өйткені ондағы информация реттелмей орналасады.
жарнамалар – интернет жарнамалары анимацияланған баннерлар (мультфильм тәрізді) түрінде орналастырылады. Бұлар желі жұмысын баяулатады.
вирустардан қорғану мүмкіндігінің төмендігі – желідегі көптеген вирустардан, яғни программалардағы, сол сияқты MS Offise пакетінің- *.doc, *.xls, *.mdb… типті құжаттар арқылы келетін вирустардан абай болуы керек. Оларды антивирустық программалар арқылы тексеріп отыру қажет.
Интернеттің негізгі қызметтері
Интернеттің әр қызмет бабы мәлімет таратудың немесе алмасудың әр түрлі функцияларын атқарады, оның үстіне олардың кейбірі ескеріп жойылса, кейбірі жаңадан туындап кетеді. Осылардың қазіргі желілерде жұмыс істейтін негізгілерінің қысқаша сипаттамасын қарастырып өтейік.
WWW(World Wide Web – дүниежүзілік өрмек) – Интернеттегі гипермәтіндік ақпарат іздеу жүйесі. Мәлімет блоктары (Web - парақтар) мекемелердің немесе жеке тұлғаладың меншігінде Web – сервер деп аталатын жеке компьютерлерде сақталады. Web – құжаттарына енгізілген гипермәтіндік сілтемелер арқылы тұтынушы адам олардың бірінен біріне ауыса береді.
Web және оның программалық жабдықтары – желінің ең қуатты, әрі болашағы бар құралдар болып саналады. WWW негізінде гипемәтіндік мәтінді тасымалдау хаттамы – HTTP (HyperText Transfer Protocol) арқылы жұмыс істейді, ал оның ішкі ақпараттары құжаттарды белгілеудің гипермәтіндік HTML(HyperText Markup Language) тілі көмегімен құрастылылады.
WWW жұмыс істеу үшін ағылшынша Browsers(“browse” – қарап шығу, шолу), яғни броузер, навигатор, шолушы деп аталатын програпммалар қолданылады. Қазіргі кезде Internet Explorer, Netscape Navigator тәрізді броузерлер жиі қолданылады.
FTP. Қашықтықта орналасқан машинаның каталогтарымен және файлдармен жұмыс істейтін хаттама (Fail Transfer Protocol – файлдарды тасымалдау хаттамасы). FTP құралдары сервер каталогтарымен файлдарын көріп, олардың бірінен біріне ауысып, керектілерін көшіріп алуға, жаңартуға мүмкіндік береді.
Telnet. Бұл термин арқылы клиенттің алыстағы сервер – компьютермен қатынасуын қамтамасыз ететін хаттама мен программа мен программа белгіленеді. Байланыс орнатылғаннан кейін тұиынушы қашықтағы компьютердің опрециялық жүйесіне кіріп, сондағы орнатылған программалармен өз программалары тәрізді жұмыс істейтін алады.
E – mail. Бұл электронық поштаның аталуы, ол – желі қызметінің ішіндегі электрондық мәлімет алмасуыдң ең негізгісі. Электронық пошта көмегімен барлық құралықтардағы тұратын адамдар бір – біріне электрондық хаттар мен файлдар жібере алады.
Usenet жүйесінің бірнеше анықтамалары бар, олар – тармақталған дискуссия клубы, телеконференция, жаңалықтар тобы. Мұның электрондық поштадан айырмашылығы – мәліметті бір адамға ғана емес, бірнеше абоненттер тобына(телеконференциялар) жолдаймыз. Әр түрлі мәселелерді талқылау кезінде конференцияғақатынасушылыр тең құқықты болып саналады. Әрбір конференция бір тақырыпқа (ғылымда, өнерде, спротта, т.с.с) арналады және оның өзіндік адресі болады, мұндағы қарастырылатын мәселелер ауқымы әр түрлі бола береді - өте ауқымды тақырыптан тек бір ғана сұраққа дейін қамтылады.
ISQ (I see you – мен сізді іздеймін) – желі тұтынушыларына нақты уақыт кезеңінде (масштабында) хат – хбарлармен алмасып, бірден чат (chat - әңгіме) құрып, файл жіберіп, әңгімелесуге мүмкіндік беретін қызмет түрі.
IRC (Internet Relay Chat) – нақты кезеңінде телеконференция өткізудің бір түрі. IRC – серверлері мен IRC – клиенттері көмегімен тұтынушылар бір – бірімен “виртуальды” әңгіме өткізуді пернетақта сөздері арқылы жүргізеді.
IP – телефония. Интернетте телефондағы дауыс арқылы мәлімет алмасуды өте тиімді деп айтуға болмас, бұл тек TCP/IP хаттамалры негізінде электрондық мәлімет алмасудың жеке бір түрі ғана. Адамның дауысы цифрлы файлға (аудиофайлдар жасау сияқты) түрлендіреді де, желідегі қарапайым мәліметтер пакеттері тәрізді түрде тасымалданады.
22. Браузер объектілері мен оқиғалары
Броузердің негізгі атқаратын қызметтері:
Құжат сақталған Web – сервермен байланыс орнату, жинақталған құжаттың барлық бөліктерін жүктеу.
HTML тілінің тегтерін команда ретінде орындау(интерпретациялау), Web – парақтарды броузер жұмыс істейтін компьютердің мүмкіндіктеріне сәйкес бейнелеу және форматтау.
Web - парақтардың құрамына кіретін мультимедиялық және басқа объектілерді бейнелеуге арналған, сондай – ақ программаны объектілердің жаңа типтеріне лайықтауға мүмкіндік беретін кеңейту механизмі жабдықтарын көрсету.
Web – парақтарды іздеу жолын автоматтандыруды қамтамасыз ету және бұрын жұмыс істеген Web – парақтарымен қантынас құруды жеңілдету.
Басқа Интернет қызметтерімен жұмыс істеуге арналған ішкі және жеке (автономды) құралдармен қатынас құруды ұйымдастыру
Internet Explorer программасы Web – парақтарды қарауға арналған. Ол бейнелейтін ақпараттың дыбыстық және бейнесөйлемдеулерімен қоса Web – парақтарды құрастырушылар жинақталған барлық жаңа мүмкіндіктерді қамтиды. Internet Explorer программасымен танысу үшін компьютерде Интернетпен байланыс орнатылуы тиіс.
Тақырыптан кейінгі жолда меню орналасқан. Менюдің көмегімен Internet Explorer программасымен кез келген командасын таңдау мүмкіндігін бар.
Менюдің төменгі жағында саймандар тақтасы бар. Бұл тақтада жұмыс кезінде бірқатар әрекеттер жылдам орындау мүмкіндігін беретін батырма белгілері орналасқан. Саймандар тақтасындағы батырмалар көмегімен орындалатын командалар сипаттамасы келесі кестеде көрсетілген:


Саймандар тақтасының төменгі жағында өзіңіз қарағыңыз келетін парақ адресін енгізуге арналған қріс орналасқан. Адрес енгізуге арналған өріс орнына Web – парақтарға бірқатар сілтемелер бар тақтаны орналастыруға болады. Сілтеме (Ссылка) – бұл Интернет желісіндегі қандай – да бір Web – рақтың адресі бекітіліген белгіше. Сілтемелер тақтасын шығару үшін Сілтемелер өрісін таңдау керек.
Қалып – күй қатары (Строка состояния) дәл сол мезетте Internet Explorer программасы орындаған әрекеттерді көрсетуге (индикациялауға) арналған. Internet Explorer –де кәсиби жұмыс істеу үшін осы қатардағы жазуды міндетті түрде дұрыс талдай білу қажет. Интернетпен жұмыс істеу кезінде қалып – күй қатарына ақпараттар көзінің адрестері, күту режимі жөнінде, тапсырыс берген құжаттың дайындыы және басқа да пайдалы мәліметтер үнемі шығып тұрады.
23. Құжаттың объектік моделі
Объектная модель документа — интерфейс программирования приложений для HTML и XML-документов[19]. Согласно DOM, документу можно поставить в соответствие дерево объектов, обладающих рядом свойств, которые позволяют производить с ним различные манипуляции:
получение узлов,
изменение узлов,
изменение связей между узлами,
удаление узлов.
DOM (от англ. Document Object Model — «объектная модель документа») — это не зависящий от платформы и языка программный интерфейс, позволяющий программам и скриптам получить доступ к содержимому HTML, XHTML и XML-документов, а также изменять содержимое, структуру и оформление таких документов.
Модель DOM не налагает ограничений на структуру документа. Любой документ известной структуры с помощью DOM может быть представлен в виде дерева узлов, каждый узел которого представляет собой элемент, атрибут, текстовый, графический или любой другой объект. Узлы связаны между собой отношениями "родительский-дочерний".
Изначально различные браузеры имели собственные модели документов (DOM), несовместимые с остальными. Для того чтобы обеспечить взаимную и обратную совместимость, специалисты международного консорциума W3C классифицировали эту модель по уровням, для каждого из которых была создана своя спецификация. Все эти спецификации объединены в общую группу, носящую название W3C DOM.
Еще один интерфейс прикладного программирования, называемый JDOM 
, обеспечивает более высокий, чем W3C DOM, уровень для работы с XML-документами на Java.
23-56. Құрамдас ішкі объектілер, тұтынушы объектісі:
Құрамдас ішкі объектілер және тұтынушы объектісі JavaScript тілінде ішкі құрамдас объектілер көп. Оларды программалау қажет емес, олар тіл ішінде орнатылған. Бұл – браузердің программалық кодына осы объектілер коды кіреді деген сөз. Програм-малаушы осы объектілердің интерфейсін білуі тиіс, олардың бір экземплярын жасай білуі керек, сонда ол өз қалауынша ішкі объектілерді пайдалана алады. JavaScript жаңа объектілерді программалауға және олардың ішкі объектілерін өзгертуге мүмкіндік береді. Енді бірнеше ішкі объектілер жұмысын қарастырайық. 2. Date объектісі JavaScript тілінің ішкі объектілерін қарастыруды өте пайдалы болып саналатын Date объектісінен бастайық. Бұл объект күн-ай мерзімімен (датамен) және уақытпен жұмыс істеу үшін керек. Объект экземплярын жасау үшін (Date объектісі-нің ғана емес, одан басқасының да) JavaScript тілінде new түйінді сөзі қолданылады: var now = new Date(); Енді now айнымалысы Date объектісі экземпляры болып табылады да, ол үстіміздегі дата мен уақытты береді. Жалпы экземпляр жасау былай орындалады: var айнымалы = new Date(параметрлер); Келесі параметрлерді көрсетуге болады: Мысал var now = new Date(); var birthday = new Date(1954,1,8); var bell = new Date(2003, 0,14,12,20,0); Сипатталуы now экземпляры ағымдағы дата мен уақытты береді.
Loading...
birthday экземпляры 8 февраль 1954 жыл (ай нөмірі нөлден басталады) датасын береді. bell экземпляры 14 январь 2003 ж. 12 сағат 20 минут уақытты береді Date объектісі экземпляры құрылғаннан кейін, оның ішкі мәліметтерін көруге болады, оны өзгерту мүмкіндігі де бар . Ол үшін көптеген тәсілдер бар, олардың тізімі тілге арналған кітап қосымшаларында келтіріледі. Объект тәсілі аты (тәсіл – JavaScript терминологиясында функция) экземпляр атынан нүктемен бөлініп жазылып тұрады. Былай жазуға болады: var year = bell.getYear(); year айнымалысы мәні 2003 болады. Date объектісінің бірнеше қарапайым скриптерін қарастырайық. Ағымдағы дата және уақыт var now = new Date(); alert("Сегодня:"+now.getDate()+"/"+ (now.getMonth()+1)+"/"+ now.getYear()+"\nСейчас: "+now.getHours() +":" +now.getMinutes()); Осы кодтарды жазған кезде скрип- ті орындау мынадай хабарлама шығуына себепші болады. Жыл басынан бергі күндер саны var now = new Date(); // Текущая дата и время. var begin = new Date(now.getYear(),0,1); // Начало текущего года. // Число миллисекунд от начала года: var num = now.getTime()-begin.getTime(); var msPerDay = 24 * 60 * 60 * 1000; // Число миллисекунд в сутках. num /= msPerDay; // Число дней с начала года. // Покажем результат: alert("Прошло " + Math.floor(num) + " дней с начала года");
24. XSL стильдік таблицалар. Құжатпен жұмыс қалай жасалады? (13-сұрақ жауабы)
XSL – XML-құжаттарды өзгерту тілі.
XSL көмегімен XML-құжатты HTML, WML, RTF, PDF, SQL, SWF құжаттарға өзгертуге болады.
XML-құжатты XSL-дің көмегімен өңдеу үшін, XML-құжатта келесі инструкцияны жазу керек:
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="my-style.xsl"?>
Рекурсивті цикл
XML
<?xml version="1.0"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="for.xsl"?>
<root/>
XSL
<?xml version="1.0"?>

<xsl:stylesheet version="1.0" xmlns:xsl="http://www.w3.org/1999/XSL/Transform">
<xsl:template match="root">
<HTML>
<BODY>
<xsl:call-template name="for">
<xsl:with-param name="i" select="1"/>
<xsl:with-param name="n" select="5"/>
</xsl:call-template>
</BODY>
</HTML>
</xsl:template>

<xsl:template name="for">
<xsl:param name="i"/>
<xsl:param name="n"/>
<xsl:value-of select="$i"/>
<xsl:if test="$i &lt; $n">
<xsl:text>, </xsl:text>
<xsl:call-template name="for">
<xsl:with-param name="i" select="$i+1"/>
<xsl:with-param name="n" select="$n"/>
</xsl:call-template>
</xsl:if>
</xsl:template>
</xsl:stylesheet>
Жылдарды топтастыру және сұрыптау
XML
<?xml version="1.0"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="years.xsl"?>
<root>
<object year="2003"/>
<object year="2001"/>
<object year="2005"/>
<object year="2005"/>
<object year="2003"/>
<object year="2006"/>
<object year="2006"/>
<object year="2006"/>
<object year="2005"/>
<object year="2001"/>
</root>
XSL
<?xml version="1.0"?>
<xsl:stylesheet version="1.0" xmlns:xsl="http://www.w3.org/1999/XSL/Transform">
<xsl:key name="years" match="/root/object" use="@year" />
<xsl:template match="root" priority="-1">
<HTML>
<BODY>
<xsl:for-each select="object[generate-id()=generate-id(key('years',@year))]">
<xsl:sort select="@year" order="descending"/>

<xsl:value-of select="@year" />
<xsl:if test="position()!=last()">
<xsl:text>, </xsl:text>
</xsl:if>
</xsl:for-each>
</BODY>
</HTML>
</xsl:template>
</xsl:stylesheet>
25. XML схема деген не? Схемалардың маңызы (3-сұрақ жауабы)
XML (Extensible Markup Language) – кеңейтілген белгілеу тілі.
XML – HTML тілі сияқты белгілеу тілі болып саналады.
XML мәліметтерді анықтау үшін жасалған.
XML тілінде тегтер анықталмаған, тегтерді өзіміз анықтаймыз.
XML деректерді анықтау үшін DTD (Document Type Definition – құжат типін анықтау) қолданылады.
XML және HTML тілдерінің арасындағы басты айырмашылық.
XML деректерді сақтау үшін арналған.
XML тілі HTML тілінің орнын баспайды.
XML және HTML әр түрлі мақсатта жасалды:
HTML мәліметтерді көрсету үшін, XML мәліметтерді анықтау үшін арналған.
XML ешқандай іс-әрекет жасамайды. Ол мәліметті құрып, сақтап, жіберу үшін арналған.
Мысалы: Джанидың Бобқа жазған хатының XML түрінде сақталғаны:
<note>
<to>Tove</to>
<from> Jani</from>
<heading> Reminber</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note>
Хаттың тақырыбы және негізгі бөлімі (body) бар. Сондай-ақ онда жіберуші (from) және қабылдаушы туралы (to) туралы мәлімет бар. Соған қарамастан, бұл XML-құжат ешқандай іс-әрекет жасамайды. Бұл жай тек XML-тегтерімен қоршалған мәлімет. Әліде бұл хатты жіберу, қабылдау және оны экранда көрсету үшін программалық код жазу керек.
XML – еркін және кеңейтілген тіл
HTML тілінің тегтері бастапқы кезінде анықталған.
XML тілінде автор өзінің жеке тегтерін және де өзінің құжат құрылымын анықтай алады.
Жоғарыда көрсетілген мысалда (мысалы, <to> және <from> тегтері) XML стандартында белгіленбеген. Бұл тегтер XML-құжаттың авторымен белгіленген.
XML тілі HTML тілін толықтырады.
XML тілі мәліметтерді HTML тілінен бөліп қарастырады.
Мәліметтерді көрсету үшін HTML қолданылғанда, мәліметтер тікелей HTML-кодта сақталады. XML тілін қолдану кезінде мәліметтерді жеке бір файлда сақтауға мүмкіндік береді. Осының арқасында, мәліметтерді өзгерту барысында HTML-тілінің кодын өзгерту керек болмайды.
Сондай-ақ XML-мәліметтерін HTML беттерінде тікелей сақтай аламыз.
XML мәліметтермен алмасуға қолданылады.
XML тілі арқылы үйлесімсіз жүйелер арасында мәлімет алмасуды жүзеге асыруға болады.
Компьютерлік жүйелер және деректер қоры деректерді үйлесімсіз форматтарда сақтайды. Программалық жабдықтарды құрушы программисттер үшін интернет арқылы үйлесімсіз жүйелер арасында мәлімет алмасумен қамтамасыз ету ең қиын есептердің бірі болып саналады.
Мәліметтерді XML тіліне аудара отырып, қиын есептерді жеңілдете аламыз және көптеген қосымшалар оқи алатын форматты бере аламыз.
XML және B2B технологиялары
XML тілінің көмегімен Интернет арқылы қаржылық мәліметтермен алмасуға болады.
Болашақта XML тіліне негізделген көптеген B2B технологиялары пайда болады деп күтілуде.
XML тілі кәсіпорындар арасында қаржылық мәліметтермен алмасуға болатын басты тіл болып қалыптасып келеді.
XML тілі текстті файлдардағы бірігіп қолданылатын мәліметтерді сақтауға мүмкіндік береді.
XML тілі мәліметтерді текстті форматта сақтайды. Программалық жабдықтауға және темірге тәуелсіз түрде мәліметтерді бірігіп қолдануға мүмкіндік туады.
XML мәліметтерді текстті файлдарда сақтауға мүмкіндік береді.
XML мәліметтерді файлдарға және деректер қорына сақтау үшін қолданылады. Қордан деректерді алу үшін арнайы қосымшалар жасалуы мүмкін.
XML тілі мәліметтерді көптеген қолданушыларға қол жетімді етеді.
XML темірден немесе программалық жабдықтан тәуелді емес, мәліметтерді стандартты HTML-браузерлерден тыс басқа да қосымшалар оқи алады.
XML тілін басқа да тілдерді құру үшін қолдануға болады.
XML тілі – WAP технологиясының және WML тілінің атасы болып табылады.
XML тілінің синтаксисі қарапайым. Оларды оңай есте сақтауға және оңай қолдануға болады.
XML-құжаттың мысалы
XML-құжаттар қарапайым синтаксисті қолданады.
<?xml version="1.0"?>
<note>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note>
Бұл құжаттың бірінші жолында XML-декларациясында XML тілінің версиясы анықталады. Қазіргі жағдайда құжат XML 1.0 спецификациясына сәйкес келеді.
Келесі жолда құжаттың негізгі элементі анықталады: <note>.
Келесі төрт жолда негізгі элементке тиісті элементтер анықталады (to, from, heading, body):
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
Соңғы жолда негізгі элементтің соңы анықталады: </note>
XML тілінде барлық элементтер жабық тегтерді қамтуы керек.
HTML тілінде кейбір элементтер жабық тегтерсіз қолданылады. Мысалы:
<p> Бұл параграф
<p> Тағыда параграф
XML тілінде барлық элементтердің жабық тегі болу керек:
<p> Бұл параграф</p>
<p>Тағыда параграф</p>
Назар аударыңыз: жоғарыдағы мысалда XML-декларациясының жабық тегі жоқ. Бұл қате емес. Себебі бұл декларация XML-құжаттың бір бөлігі болып табылмайды.
XML тілінің HTML тілінен айырмашылығы, XML-тегтерде регистрлер есепке алынады.
XML тілінде <Letter> тегі <letter> тегінен айрықша.
Сондықтан да, бастапты және соңғы тегтер бір регистрде жазылуы тиіс:
<Message> Бұл қате </message>
<message>Бұл дұрыс</message>
XML элементтер бір біріне рет-ретімен ену керек.
Ретсіз енген элементтер XML-де қате болып есептеледі.
HTML-де кейбір элементтер бір-біріне ретсіз ену мүмкін:
<b><i> Текст</b></i>
XML-де барлық элементтер бір-біріне ретпен орналасуы керек, мысалы:
<b><i>Текст</i></b>
XML-құжаттар жалғыз негізгі элементті қамтуы керек.
XML-құжаттың бірінші тегі негізгі тег болады. Ал қалған элементтер осы негізгі элементке тіркелуі керек. Мысалы:
<root>
<child>
<subchild>…</subchild>
</child>
</root>
Атрибуттардың шамалары тырнақшаға алынып жазылуы керек.
Мысал:
<? xml version="1.0"?>
<note date=12/11/99>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note> Бұл қате. Себебі note элементіндегі date атрибуты тырнақшаға алынбаған.
<? xml version="1.0"?>
<note date="12/11/99">
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don’t forget me this weekend!</body>
</note> Бұл дұрыс.
XML-де бос орындар сақталады.
XML-де бос орындар қалыпқа келтірілмейді.
XML осынысымен де HTML-ден ерекшеленеді.
26. DTD мен XML файлының дұрыстығын тексеру (4-сұрақ жауабы)
Мысал.DTD-файл.
<!ELEMENT people_list (person*)>
<!ELEMENT person (name, birthdate?, gender?, socialsecuritynumber?)>
<!ELEMENT name (#PCDATA) >
<!ELEMENT birthdate (#PCDATA) >
<!ELEMENT gender (#PCDATA) >
<!ELEMENT socialsecuritynumber (#PCDATA) >
 <people_list> элементі <person> элементінің кез келген санын қамтиды.  <*> белгісі <person> элементінің <people_list> элементінің ішінде 0,1 немесе одан да көп саны барын анықтайды.
 <person> элементі <name>, <birthdate>, <gender>  <socialsecuritynumber> элементтерін қабылдайды. <?> белгісі берілген элементтің міндетті емесін анықтайды. <name> элементі <?> белгісін қамтымайды, бұл өз кезегінде <person> элементі <name> деген элементті қамтуы керек екенін білдіреді.
<name> элементі мәліметтер қамтиды.
<birthdate> элементі мәліметтер қамтиды
<gender> элементі мәліметтер қамтиды.
<socialsecuritynumber> элементі мәліметтер қамтиды.
DTD-ға сәйкес құрылға XML-құжат
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE people_list SYSTEM "example.dtd">
<people_list>
<person>
<name>Fred Bloggs</name>
<birthdate>27/11/2008</birthdate>
<gender>Male</gender>
<socialsecuritynumber>1234567890</socialsecuritynumber>
</person>
</people_list>
27. Веб парақтарға бірнеше құжаттар орналастыру және фреймдер құру жұмысы қалай жүзеге асады? (5-сұрақ жауабы)
Синтаксис
<frameset>
<frame>
</frameset>
Атрибуттар
bordercolor фрейм шекарасының сызық түсі.
frameborder фрейм айналасында рамканы қою.
name фреймге ерекше ат қою.
noresize фреймның өлшемін қолданушы өзгерте алуын анықтайды.
src файлға бағытталған жол.
Мысал.
<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Frameset//EN"
"http://www.w3.org/TR/html4/frameset.dtd">
<html>
<head>
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8">
<title>Тег FRAME</title>
</head>
<frameset rows="80,*" cols="*">
<frame src="top.html" name="topFrame" scrolling="no" noresize>
<frameset cols="80,*">
<frame src="left.html" name="leftFrame" scrolling="no" noresize>
<frame src="main.html" name="mainFrame">
</frameset>
</frameset>
</html>
28. XSL-дің CSS-тен айырмашылығы және артықшылығы. (1-сұрақ).
XSL-стилдік кестелер (Xtensible Stylesheet Language - расширяемый язык стилдік кестелердің кеңейтілген тілі) XML-құжатпен байланысады және XML деректерді қалай көрсету керек екенін браузерге хабарлайды. XSL XML-құжатты HTML-парақтың көмегінсіз тікелей браузерде ашуға мүмкіндік береді. XSL XML деректер бейнеленген кезде оларды сұраптауды іске асырады, XML-дің барлық компоненттеріне (элементтер, атрибуттар, түсініктемелер және өңдеу бойынша нұсқаулар) қол жетімді қылады, стилді кестелерге сценариилер қолдануға мүмкіндік береді.
CSS және XSL — негізінде әр түрлі технологиялар.
HTML-құжатты CSS-форматтау браузерде клиент жағында іске асады, ал XSL ереже бойынша серверде орындалады, содан кейін оның нәтижесі клиенттің браузеріне жіберіледі.
XSL икемді, әмбебап тіл.
29. XML схемадағы деректер типін атаңыз.
Name Description Example
string Символдар жолы John Lennon
boolean Екілік, логикалық. False
decimal Ондық сан. 3145.56
float 32 битті сан. 4.6E4
double 64 битті сан. 4.6E4
hexBinary Екілік кодтағы 16-лық деректер 0FFF
base64Binary base64 код түріндегі деректер GpM7
anyURI http://cnet.comQName xs:element
NOTATION  
Name Description Format/Example
duration Значение периода времени в годах, месяцах, днях, часах, минутах, секундах, как определено в § 5.5.3.2ISO 8601. PnYnMnDTnHnMnS
P1M3DT4H (один месяц, 3 дня и 4 часа)
dateTime Время в виде комбинации календарной даты и времени, как определено в § 5.4 ISO 8601. CCYY-MM-DDTHH:MM:SS
1950-03-26T15:30:01
time Значение текущего времени как определено в § 5.3 ISO 8601. HH:MM:SS
15:30:01
date Календарная дата, как определено в § 5.2.1 ISO8601. CCYY-MM-YY
1950-03-26
gYearMonth Месяц в году, как определено в  § 5.2.1 ISO8601. CCYY-MM
1950-03
gYear Год, как определено в § 5.2.1  ISO 8601. CCYY
1950
gMonthDay День в месяце в виде календарной даты, как определено в § 3 ISO 8601. -MM-DD
-03-26
gDay День в виде календарного дня, как определено в § 3ISO 8601. -DD
-26
gMonth Месяц в виде календарного месяца, как определено в § 3  ISO8601. -MM
-03
30. CSS құру. CSS пен жұмыс қалай жасалады? (7-сұрақ жауабы).
CSS (каскадты кестелер стилі) – құжат элементтеріне және олардың сыртқы түрін өзгерту үшін қолданылатын параметрлер жиынтығы.
CSS (Стильдердің сатылы кестелері) HTML тілімен қосыла отырып, гипермəтіндік парақтарды
кəсіби программаларда жасалған мультимедиялық өнімдерден айнымайтын динамикалық əрі
интерактивті деңгейде көрсетуге мүмкіндік береді.
Сценарийлер енгізілген CSS статикалық HTML-тілін динамикалық жаңа күйге келтіретін
қосымша мүмкіндіктер жиыны.
STYLE атрибуты арқылы мыналар атқарылады:
- Жеке тəг стилі
- Жеке HTML-файлы стилі
- Бірнеше HTML-файлдарына арналған стиль
- Аралас стильдерді пайдалану

7.1. Жеке бір тəг үшін жазылған стиль
Мысалы, <P> тəгі арқылы нақты бір абзац қалай бейнеленетінін былай көрсете аламыз:
<Р style="font-size:1.5cm; color:green">
Бұл абзацқа стильдік анықтау тəсілі қолданылып отыр.
Стиль style атрибутымен берілген. Мұнда браузерге абзацты көлемі 1.5 сантиметр болатын
жасыл əріптермен жазуға нұсқау берілген.
Стильді анықтау мынадай түрде жазылады:
сипаттама:мəні;
font-size:1.5cm;
color:green;
Əрбір анықтаулар бір-бірінен «;» символы арқылы бөлініп жазылады. Style атрибутын оның
параметрлері арқылы əрбір тəгке қолдана аламыз. Енді стильдер қолданылатын толығырақ бір
мысал қарастырайық.
1.1 мысал
<HTML>
<HEAD>
<TITLE> Жеке тəг стилі </TITLE>
</HEAD>
<BODY bgcolor=white text=black>
<H2> Бір тəг үшін жазылған стиль </H2>
<HR>
<UL>
<LI> Бұл қарапайым мəтін.
<LI style="color: red; font-size: 1cm;
font-style: italic">
Биіктігі 1 см қисайтылған қызыл
əріптер.
<LI style="margin-left: 2cm">
Сол жақ шеттен 2 сантиметр шегініс.
</UL>
</BODY>
</HTML>

1.2. Жеке HTML-файлына арналған стиль
Стильді тек бір тəг үшін немесе бірнеше тəгтер үшін бір рет жазылған анықтаулар HTML-
құжатының басынан соңына дейін əсер ететіндей етуге болады.
Мысалы, барлық тəгтер атауларын тізіп, стильдік анықтауларды құжаттың тақырып бөлігіне
орналастыру қажет.
Стильдік анықтаулар немесе селекторлар мынадай блок ішіне жазылады
<style>. . . </style>
жəне HTML-комментарий ретінде жазылады.
2
1.2 мысал:
<HTML>
<HEAD>
<TITLE> Жеке файлға арналған стиль </TITLE>
<STYLE type="text/css">
<!--
H1,H2,H3,H4,H5,H6
{
text-align: right;
color:red;
font-family: "Arial Cyr",
Geneva, sans-serif;
}
-->
</STYLE>
</HEAD>
<BODY bgcolor=#DFF0D5 text=black>
<H2> Жеке файл стилі </H2>
<HR>
<P> Бұл қарапайым мəтін
<H3> Бұл тақырып </H3>
<P> Бұл да қарапайым мəтін
</BODY
</HTML>

Браузер мұндағы тақырыптарды жұмыр қаріппен (рубленый қаріп) қызыл түсте оң жақ
шетке туралап орналастырады. Браузердің мұндай əрекетін мынадай кодтар атқарады (1.3 мысал):
1.3 мысал
<STYLE type="text/css">
<!--
Н1,Н2,НЗ,Н4,Н5,Н6
{
text-align: right;
color: red;
font-family: "Arial Cyr", Geneva, sans-serif;
}
-->
</STYLE>
Бұл мысалда үш сипаттама былай берілген:

• text-align: right; – оң жақ шетке туралау;
• color: red; – түсі қызыл;
• font-family: "Arial Cyr", – жұмыр қаріп (қаріп).
Geneva, Helvetica, sans-serif;
Тақырыптар Arial Cyr қарпімен берілуі тиіс (егер тұтынушы компьютерінде ол бар болса).
Егер ол қаріп (қаріп) болмаса, браузер келесі көрсетілген Geneva, Helvetica қаріптерді немесе
əйтеуір бір жұмыр қаріпі ( «sans-serif») пайдаланады. Егер бір де бірі табылмаса, «үнсіз келісім
бойынша қаріпті» (қаріпом по умолчанию), яғни көбінесе Times New Roman қарпін қолданады.
7.3. Бірнеше HTML-файлдарға арналған стиль
Əдетте бірнеше файлдарға арналған стильдер басқа бір жеке файлға бөлек жазылады.
Мұндай файл типі ( кеңейтілуі) css болып жазылады. Мысалы, style.css файлына мынадай
стильдерді жазайық:
BODY {margin-left: 40рх;}
Hl,H2,H3,H4,H5,H6
{
text-align: right;
color: red;
font-family: "Arial Cyr", Geneva, sans-serif;
}
Осы стильдерді іске қосу үшін HTML-файлдың тақырып <head>...</head> бөлігіне мынадай
сілтеме орналастыру керек:
<LINK rel=stylesheet type="text/css“ href=style.css>
Осы стильдік файлға бірнеше HTML-құжаттар сілтеме жасай алады. Осы файлға бір өзгеріс
енгізу ішкі сілтемелері бар ондаған парақтарға əсер етеді.
Мынадай стильдік анықтау
body {margin-left: 40рх;}
барлық жолдар үшін сол жақ шеттен 40 пиксель шегініс береді. Міне, HTML тіліндегідей кесте
қолданбай, өріс көрсетпей, стиль арқылы ғана осындай мүмкіндіктер жасауға болады екен.
7.4. Аралас стильдерді пайдалану
Сонымен HTML-кодтары үшін стильдерді пайдаланудың үш тəсілі бар екен:
• жеке тəг үшін анықтау;
• HTML-файлының тақырыбында анықтау;
• басқа CSS файлында стильді анықтау.

Енді осы тəсілдерді араластыра пайдаланып көрейік. Олардың қайсысы басым екенін мысалдар арқылы қарастырайық.
Бірнеше мысалдар келтірейік.
CSS анықтаулары жоқ құжат
Төмендегі мысалда тақырыптар қара түспен ақ фон
арқылы жазылады.
3
1.4 мысал
<HTML>
<HEAD> <TITLE> 1 мысал </TITLE>
</HEAD>
<BODY bgcolor=white text=black>
<H1> 1 тақырып </H1>
<H2> 2 тақырып </H2>
<HЗ> 3 тақырып </HЗ>
</BODY>
</HTML>
31. Логическое и физическое форматирование Для форматирования текста HTML-документов предусмотрена целая группа тегов, которую можно условно разделить на теги логического и физического форматирования. Теги логического форматирования обозначают (своими именами) структурные типы своих текстовых фрагментов, такие, например, как программный код (тег <CODE>), цитата (тег <CITE>), аббревиатура (тег <ABBR>) и т. д. (см. описания этих и других подобных тегов в следующем разделе). С помощью тегов <EM> и <STRONG> можно, например, отметить отдельные фрагменты как выделенные, или сильно выделенные. Заметим, что речь идет о структурной разметке, которая не влияет на конкретное экранное представление фрагмента браузером. Поэтому такая разметка и называется логической. Фрагменты с логическим форматированием браузеры отображают на экране определенным образом, заданным по умолчанию. Вид отображения никак не связан со структурным типом фрагмента (т. е. именем тега логического форматирования), но может быть легко переопределен.
Теги физического форматирования определяют формат отображения указанного в них фрагмента текста в окне браузера (согласно предпочтениям автора документа). Например, для отображения фрагмента курсивом можно использовать тег курсива <I>. Этот и другие, часто используемые теги физического форматирования описаны ниже в разделе "Теги физического форматирования текста"этой главы. Между разработчиками HTML-документов долгое время шли споры о преимуществах и недостатках того или иного подхода. С выходом спецификации HTML 4.0 эти споры завершились в пользу применения логического форматирования, поскольку был провозглашен принцип отделения структуры документа от его представления. Действительно, только на базе логического форматирования можно гибко управлять представлением документа, используя современные методы (основанные на таблицах стилей, динамически изменяющихся документах и т. д.). Тем не менее, на настоящий момент может свободно использоваться и физическое форматирование. В спецификации HTML 4.0 некоторые теги физического форматирования не рекомендуются для применения, однако, пока они все еще поддерживаются всеми браузерами. Заметим, что некоторые теги логического форматирования, призванные заменить отдельные теги физического форматирования, распознаются не всеми браузерами, что делает их применение крайне неудобным. Примером может служить логический тег <DEL>, который рекомендуется использовать вместо физического тега <STRIKE>. Рассматриваемые ниже теги относятся к тегам уровня текста, т. е. призваны, в основном, размечать небольшие группы символов. Некоторые теги могут задавать разметку и на уровне блока.
32. Атауалар мен ресурстар көрсеткіштерінің домендік жүйесі?
Атаудың домендік жүйесі (Доменная система именования; domain name system) - Интернет желісіндегі IP адрестерінде — компьютердің атын есте сақталатын домендік атауға (мысалы, www.ip.com) ауыстыру механизмі. Мұндай өзгертулер атаудың домендік жүйесінің арнайы серверлерінде автоматты түрде атқарылады АДРЕСАТТАУДЫҢ ДОМЕНДІК ЖҮЙЕСІ
Бұл құжат Интернетте қолданылатын адресаттардың домендік жүйесін қолданудағы ережелерін, белгілеулерін және саласын көрсетеді.
Қағида бойынша, Интернетпен жұмыс істейтін компьтерлерде жеке сандық мекен-жайлары бар. Бұл ғаламдық компьютерлік Интернет желісінен кез келген компьютерді табуға болады. Бірақ, сандық мекен-жай компьтерлік жүйелер мен бағдарламалар үшін ыңғайлы, ол кезде адамдарға Интернет мекен-жайындағы атауларды, қысқартуларды немесе сауда таңбаларының атауларын ыңғайлы қолдануға болады. Интернетте қолданылатын адресаттаудың домендік жүйесі қатысты сандық мекен-жайлар мен домендік атауларды белгілеуге оңай және бағынушы қағида бойынша құралған. Жоғары деңгейлі домендік атаулар құрамында үшінші деңгейлі домендік атаулар және тағы басқа екінші деңгейлі домендік атаулар бар, нақты осындай үлгімен хаттың орналасқан жерін көрсету үшін пошталық мекен-жайларды қолданамыз: Ел (жоғары деңгей), қала (екінші деңгей), көше (үшінші деңгей). Домендік атаулардың Интернет иерархиясының жоғары деңгейінде жоғары деңгейлі домендік атаулардың қатал түрде белгіленген саны тіркелген:
COM - коммерциялық ұйымдар үшін жоғары деңгейлі домендік атаулар;
ORG - коммерциялық емес ұйымдар үшін жоғары деңгейлі домендік ұйымдар;
NET - деректерді беру желісінің саласындағы ұйымдар үшін домендік атаулар;
GOV - АҚШ-ның үкіметтік және мемлекеттік мекемелері үшін.
MIL - АҚШ-ның Қорғаныс министрлігінің ұйымдары үшін;
EDU - АҚШ-ның білім беру орындары үшін;
Және т.б.
Одан басқа, елдердің ISO-3166 екі әріпті коды стандартымен қатысты жоғары деңгейлі екі әріпті домендік атау әр ел үшін беріледі:
AU - Австралия;
BY - Белоруссия;
KZ - Қазақстан;
RU - Ресей;
US - АҚШ
Және т.б. (толық тізім www.iana.org сайтында)
Жоғары деңгейлі домендерде домендік атауларды тіркеу және қолдаумен менеджерлер айналысады және олардың негізгі функциялары болып табылады:
интернетке домендік атауларды тіркеуге сұраныстарды қабылдау мен әзірлеу;
домендік атаулардың деректер базасын қолдау және домендік атаулар туралы ақпаратты сұраныс бойынша ұсыну;
домендік адресаттауды пайдаланатын Интернет желісінің компьютерлік жүйесінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін Интернетте DNS серверін қолдау және ұсыну;
екінші деңгейлі домендік атауларды әкімшілендіру мен басқару бойынша құқықтарды ұсыну;
Ереже бойынша, жоғары деңгейлі домендік атауларды қолдаудағы менеджердің рөлін қатысты мемлекет аумағында орналасқан коммерциялық емес ұйым орындайды. (www.iana.org, www.icann.org)
KZ жоғары деңгейлі домендегі Интернет домендік атауларды тіркеу және қолдау бойынша менеджері (оператор) – "Қазақ торап ақпарат орталығы" Мекемесі коммерциялық емес ұйымы немесе қысқаша KazNIC (nic.kz)
Ұйымдық тиiстiлiгi бойынша домендер атауларыgov - үкіметтік org - үкіметтен ,коммерциядан тысedu  - білімcom -коммерциялықmil - әскери net  - желілік Мысалдар:http://www.loc.gov (АҚШ Конгресінің кітапханасы)http://www.cnn.com (CNN Компаниясы)Ұйымдық тиiстiлiгi бойынша домендер атауларыҚосымша ( 2000 ж. қараша айынан, International Corporation for Assigned Names and Numbers) museum - музейлер name - жеке есімдер aero - авиакомпании coop - бірлескен, коммерциялық biz - бизнес info - ақпараттық pro – кәсіпқой
33. XML-құжаттардың құрылымын анықтау?
XML  (Extensible Markup Language) – кеңейтілгенбелгітілі. XML – HTML тілісияқтыбелгітіліболыпсаналады.XML мәліметтердіанықтауүшінжасалған.XML тіліндетегтеранықталмаған, тегтердіөзімізанықтаймыз.XML деректердіанықтауүшін DTD (Document Type Definition – құжаттипінанықтау) қолданылады.XML және HTML тілдерініңарасындағыбастыайырмашылық.XML деректердісақтауүшінарналған.XML тілі HTML тілініңорнынбаспайды. XML және HTML әртүрлімақсаттажасалды:HTMLмәліметтердікөрсетуүшін, XML мәліметтердіанықтауүшінарналған. XML ішкіқұрылымдаусілтемесі
XML енгізу құрылымы, портал ресурстарына арналған XML тегтері, жергілікті деректер, нысан идентификаторы және басқа секілді арнайы мақсаттарға арналған төлсипаттар туралы қосымша ақпараттарды үйреніңіз. Сонымен қатар, портал ресурсына қолданылуы қажет орындалу түрін анықтайтын әрекет төлсипаттары туралы мәліметтерді қараңыз. Қарап шығу қажет синтаксис шектеулері мен портал ресурстары үшін нысан идентификаторларын анықтау жолы туралы мәліметтер бар.
XML енгізу құрылымы
XML сұрауының жоғары деңгей құрылымы немесе жауап әрқашан төмендегідей болады:
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<request
xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance"
xsi:noNamespaceSchemaLocation="PortalConfig_8.0.0.xsd"
type="export|update">
<портал . . . >
Экспортталуыжәнежаңартылуықажеттеңшелімбөліктері
</portal>
<күй . . . >
өңдеудіңсәттіорындалғаныннемесеқатеорындалғанынкөрсету
</күй>
</request>
Бастысұрауэлементі XML теңшеліминтерфейсіарқылыпайдаланылатын XML схемасы. Мысалдакөрсетілгенсхемасілтемесінәрдайымпайдалануқажет, бұл - PortalConfig_8.0.0.xsd схемасынааттаркеңістігіжоқсілтеме.XML тіліндетегтердеректеріңіздіңқұрылымменмағынасын — деректердіңқандайекенінанықтайды.Деректеріңіздіңқұрылымыменмағынасынсуреттегеніңізде, солдеректердібірнешежолдарменқайтапайдалануғамүмкіндікбересіз. Мысалы, сіздесатудеректерініңжинағыболсажәнежинақтағыәрбірэлементнақтыанықталса, ондасатуесебінеқажеттіэлементті, албасқаэлементтердіесепдерекқорынақотаруыңызғаболады. Басқажолменқойыңыз, деректеріңіздіқұруүшінбіржүйеніпайдаланып, оныңбағасын XML тегтеріменкөтеруіңізгеболады, оданкейінсолдеректердіаппараттыққұралтұғырынанемесеамалдағышжүйесіненбасқажүйелердіңкезкелгеніндеөңдеуіңізгеболады. Осындайықшамдық XML тілініңдеректердіалмастыруғакеңтанымалтехнологиялардыңбіріболыпқалыптасқанынасебепболады.
34. Java Script –те оперцияларды қолданып математикалық есептеулер жасау.

Приложенные файлы

  • docx 11314010
    Размер файла: 190 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий