УМП-ТТС-3 курс.каз


Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министірлігі
«Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті» ШЖҚ РМК
Көлік-энергетика факультеті
"Жылуэнергетика" кафедрасы
БЕКІТЕМІН
«Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті» ШЖҚ РМК көлік-энергетика
факультетінің деканы
___________Т.Б.Сулейменов
(қолы)
_______________2014 ж.

HPEN 33009 Жылуландыру және жылу желілері
(модульдің атауы және шифры)
__ZhZhZh 3226 Жылуландыру және жылу желілері_ пәні бойынша
(жұмыс оқу жоспары бойынша пәннің коды және толық атауы)
5В071700 "Жылуэнергетика" мамандығының 3 курс білім алушыларына арналған
(мамандықтың/мамандандырудың шифры және атауы)
ПӘННІҢ ОҚУ-ӘДIСТЕМЕЛIК КЕШЕНІ
Астана
2014
Пәннің оқу-әдістемелік кешенін (ПОӘК) рәсімдеуге қойылатын талаптардың тізімі
Титулды парақ
Міндетті компонент пәніне арналған типтік оқу бағдарламасы
Syllabus (оқу жұмыс бағдарламасы)
Пән бойынша глоссарий
Оқу пәнінің тақырыбы бойынша дәріс тезистері және дәріс курсын оқу бойынша әдістемелік нұсқаулықтар
Тәжірибелік/семинарлық және зертханалық сабақтарды өткізу жоспары және оларға дайындалудың әдістемелік нұсқаулықтары
Білім алушылардың өздік жұмысына арналған тапсырмалар және олардың орындалуы бойынша әдістемелік нұсқаулықтар
Ағымдық, аралық және қорытынды бақылауға арналған материалдар жәнеолардың орындалуы бойынша әдістемелік нұсқаулықтар
Курстық жұмысты орындау бойынша әдістемелік нұсқаулықтар (егер олар оқу жоспарында қарастырылған болса)
Оқу сабақтарын бағдарламалық және мультимедиялық сүйемелдеу тізімі (пәннің мазмұнына байланысты)
Силлабус
1. Ибраев Эрик Толеубаевич, техника ғылымдарының кандидаты, «Жылуэнергетика» кафедрасының доценті, байланыс телефоны: 8-(7172)-70-95-00 (ішкі 33-125), Ibraev @mail.ruПәннің мәліметтері
Пәннің коды мен атауы ZhZhZh 3226 Жылуландыру және жылу желілері
кредиттер саны _4_
Оқу жоспары бойынша сағаттарды бөлу
Сабақ түрі Жалпы сағаттар саны Күзгі семестр
Аптасына Барлығы
Дәрістер 30 2 2
Практикалық сабақ 30 2 2
СӨЖ 60 4 4
СОӨЖ 60 4 4
курстық жоба 4. Оқу пәндерінің пререквизиттері: пәнді табысты оқып үйрену үшін: физика курсы, химия: су және отын химиясы, органикалық қосылыстардың тотықтырғыштық-қалпына келтіру реакциялары; жоғары математика: дифференциалды және интегралды есептеу, ықтималдылық теориясы және математикалық статистика, математикалық физика теңдеуі; механика; инженерлік графика және басқа да пәндер қолданылады.
Постреквизиттер: «Жылуландыру және жылу желілері» пәнінен алған білімді курстық, дипломдық жұмыстарды орындағанда, және барлық мамандандырылған пәндерде қолдануға болады.
5. Оқу пәннің сипаттамасы:
5.1. Оқу пәнін оқып үйренудегі мақсаты мен міндеті
Пәннің мақсаты - Курстың негізгі мақсаты студенттердің жылулық электр станциясының негізгі және қосымша жабдықтарының жұмысы мен негізгі құрылымы және кәсіпорындар мен қалалардың жылумен қамтамасыз етілуінің орталықтандырылған жүйелерін зерттеу болып табылады.
Пәннің міндеті - жылулық энергияны алу мен қолданудың негізгі принциптерін зерттеуден тұрады.
5.2 Оқылатын пәннің құзіреті
Осы пәнді меңгеру нәтижесінде студенттердің білуі тиіс:
Пәнді зерттеу негізінде студенттер білуі керек:
Электрстанциялардың энергетикалық қондырғыларының құрылымдық сүлбелері мен жұмыс принциптерін, жылулық жүктеме түрлері, жылумен қамтамасыз ету көздерінің жылулық сүлбесі, жылулық тұтынушыларды қосу сүлбелері, жылулық желілердің құрылымдық негіздері.
Пәнді зерттеу негізінде студенттер істей білуі керек:
Энергетикалық объектілер мен қондырғыларды жобалаумен байланысты есептерді шешу, энергетикалық объектілерді пайдаланумен байланысты инженерлік міндеттерді шешу кезінде жылуды ауыстыру заңдарын қолдану, жылулық жүктемені есептеу әдістемесін жасай алу.
5.3 Оқу пәнінің жоспары
ап
та №
Тақырыптар атауы Оқыту формасы мен сағаттар саны СӨЖ арналған тапсырмалар және білімді бақылау формасы
Дәріс Практикалық (семинар) СӨЖ 1 Жылуландырудың энергетикалық тиімділігі 2 2 8 Электрлік және жылу энергиясының қосақталып шығуының термодинамикалық негіздері (реферат)
2 Жылулық пайдалану
2 2 8 Сыртқы қабырғалардың ішкі беттерге жылу келуін анықтау. Ғимараттың салыстырмалы жылу жоғалтуын анықтау. (реферат)
3, 4, 5, 6 Өндірістік кәсіпорынды жылумен және бумен қамтамасыз етуінің орталықтанған жүйесі 8 8 32 Жылу тарататын жүйенің әр түрлі қосылу сүлбесіндегі жылу беру қондырғыларының жылу сипаттамалары. Жылу көздері-нің жылулық сүлбелері. (реферат)
7, 8 Жылу беру тәртібін реттеу
4 4 16 Жұмыс істеген желідегі судың параметрлерінің жылу пайда-ланған қондырғының жұмыс тәртібіне тәуелділігі. Бір құбырлы жылумен қамтамасыз ету жүйелерін орталық реттеу. (реферат)
9, 10, 11 Жылу желілерінің гидравликалық есебі 6 6 24 Бір құбырлы транзиттік және екі құбырлы қалалық жылу желіле-рінің пьезометриялық графигі. Бөлінген жылу желілерінің гидравликалық есебінің әдісте-месі. Ашық және жабық жылу қамтамасыз ету жүйелерінің гидравликалық тәртібінің есебі. (реферат)
12, 13 ЖЭО-ның жылуландыру қондырғылары және жылу желілерінің қондырғылары 4 4 16 Жылу құбырларына қойылатын талаптар. Жылу тасымалдау жүйелерінің өзен-су, темір жол және жол магистральдарымен қиылысуы. Құбырлар және оларды байланыстыру. (реферат)
14 Жылу беру жүйелерінің техника-экономикалық есептері 2 2 8 Техника-экономикалық есептердің әдістемесі. Жылу желілерін қаржыландыру және абоненттік қондырғылар. Жылу тасымалдауға кеткен шығын. (реферат)
15 Жылу желілерін пайдалану 2 2 8 Су жылу желілері, жылу пункті және жылу пайдаланатын жүйелерді іске қосу.
(реферат)
Пәннің оқу-әдістемелік қамтамасыз етілуі
№ Авторы, атауы,
шыққан жылы Ақпарат көзі Қолда бары (дана)
Кітапханада Кафедрада
Негізгі әдебиет
1. Манюк В.И., Каплинский Я.И., Хиж Э.Б. и др. / Наладка и эксплуатация водяных тепловых сетей. Справочник, 1988г. – 359с. 2 Электронды түрінде
2. Соколов Е.Я. Теплофикация и тепловые сети. М: Энергоиздат, 1982. 360с. 20 Электронды түрінде
3. Сафронов А.П. Сборник задач по теплофикации и тепловым сетям. – М: Энергоатомиздат, 1985. – 230с. 4 Электронды түрінде
Қосымша әдебиет
1. Лямин А.А., Скворцов А.А., Проектирование и расчет конструкций тепловых сетей. М: Стройиздат., 1965г. – 296с. - Электронды түрінде
2. Теплоснабжение / Козин В.Е. и др. М: Высшая школа., 1980г. – 408с. - Электронды түрінде
3. Шубин Е.П. Основные вопросы проектирования систем теплоснабжения городов. М: Энергия, 1979г. – 359с - Электронды түрінде
7. Оқу нәтижелерін бағалау және бақылау
7.1 Бақылау түрлері (ағымдық, аралық)
Аудиторлық сабақтар кезіңде ағымды бақылау жоспарлануда, ӨЖБ орындалу сапа бақылау; коллоквиум және тестилеу формамен екі аралық бақылау; ауызша емтихан формамен аралық аттестация.
7.2 Бақылау формасы
Ағымды бақылау – 20 %
ӨЖБ бақылау – 20 %
Аралық бақылау:
коллоквиум – 10 %
тестилеу – 10 %
Ағымды және аралық бақылаулар, кем емес - 60 %
Қортынды бақылау, кем емес – 40 %
Білім алушылардың білімі, шеберлігі, дағдылары келесі жүйе бойынша бағаланады
Әріптік жүйе бойынша баға Балдардың сандық эквиваленті Пайыздық көрсеткіші Дәстүрлі жүйе бойынша баға
А 4,0 95-100 Өте жақсы
А- 3,67 90-94 В+ 3,33 85-89 жақсы
В 3,0 80-84 В- 2,67 75-79 С+ 2,33 70-74 Қанағаттанарлық
С 2,0 65-69 С- 1,67 60-64 D+ 1,33 55-59 D 1,0 50-54 F 0 0-49 Қанағаттанарлықсыз
8. Оқу пәнінің саясаты
Пәннің талаптары: аудиторлық сабаққа міндетті қатысу, сұрақтар талқылауда активтік қатысу, оқу-әдістемелік құралымен және негізгі әдебиеттпен дәрістерге және тәрижібелік сабақтарға алдын ала дайындалу, ӨЖБ тапсырыстарды сапалы және өзіннің уақысында орындалу, барлық түрлер бақылауда қатысу (ағымды бақылау, ӨЖБ бақылау, аралық бақылау, қортынды бақылау).
Глоссарий
Жылу энергетикасы – жылудың энергияның басқа түрлеріне (механикалық, электрлік, гидравликалық, т.б.) түрленуін зерттейтін жылу техникасының саласы.
Жылуландыру (теплофикация) – бір технологиялық жүйеде жылу мен электр энергиясын өндіру кезіндегі орталықтандырылған жылумен қамтамасыз ету. Немесе жылуландыру термині бір қондырғыда электр мен жылу энергияларын бірге өндіру, яғни аралас комбинирленген түрдегі электрмен жабдықтау дегенді түсіндіреді.
Жылу желісі – орталықтандырылған жылумен қамтамасыз етудегі жылутасығыш (ыстық су немесе бу) жылуды жылу көзінен тұтынушыға және қайтадан жылу көзіне қайтып апаратын құбырөткізгіштер (жылуөткізетін) жүйесі.
Жылумен қамтамасыз ету (жылумен жабдықтау) – тұрғын-үйдің, қоғамдық ғимараттардың және технологиялық тұтынушылардың жылыту жүйесі мен ыстық сумен қамтамасыз етуін ыстық сумен (бумен) орталықтандырып жадбықтау. Жылумен қамтамасыз ету көзі – ЖЭО және орталық қазандықтар болып табылады.
Жылулық бу турбиналы электр станциясы (ЖБТЭС) – электр генераторының жетекгінің орнына бу турбинасы қолданылатын жылулық жлектр станциясы. Ол конденсациялық электр станциясы (мұнда тек қана электр энергиясын өндіреді) және жылу электр станциясы (электр энергиясынан өзге, жылу энергиясын да өндіретін ) деп бөлінеді.
Жылу құбыры – аз температура түсуімен үлкен жылулық қуатты беретін құрылғы. Жартылай сұйық жылутасығышпен толтырылған, герметирленген құбырдан тұрады,яғни жылу құбырының бір басында буланып, жылуды бойына сіңіреді де, құбырдың екінші соңында конденсацияланып, жылуды береді.
Жылу электрлік станциясы (ЖЭС) – жанатын отынның энергиясын пайдалана отырып, жылу мен электр энергиясын өндіретін өнеркәсіптік кәсіпорын.
Жылу электр станциясы – отынның химиялық энергиясын электрлік энергияға немесе электр энергиясын жылуға айналдыратын электр станциясы болып табылады.
Жылу энергиясы – энергияның ретсіз формасы, калориямен өлшенеді.
Жылу электр орталығы (ЖЭО, жылуландыратын электр станциясы) – электр энергиясын ғана емес, сонымен бірге тұтынушыларға бу және ыстық су түрінде жіберілетін жылуды да өндіретін жылу электр станциясы болып табылады.
Дәріс кешені
Кіріспе
Жылу энергетикасы — жылудың энергияның басқа түрлеріне (механикалық, электрлік, гидравликалық, т.б.) түрленуін зерттейтін жылу техникасының саласы. Жылуды электр энергиясына түрлендіру жылу электр стансасында жүзеге асырылады. Ол үшін бұларда отын жанғанда немесе ядр. отын ыдырағанда бөлінетін энергия, сондай-ақ, Жер қойнауының қызуы мен Күн радиациясы энергиясы пайдаланылады. Жылу энергиясынан мех. жұмыс алу үшін қолданылатын негізгі энергет. агрегат – жылу қозғалтқышы.
Жылу техникасы — жылу энергиясын алу мен оны пайдалану әдістерін қамтитын ғылым мен техника саласы. Адамзат қоғамы пайдаланатын жылудың негізгі көзі — жанған кезде жылу бөлетін табиғи органикалық отындар. Ол қатты, сұйық және газ тәрізді отын болып бөлінеді. Отын сапасы 1 кг отын толық жанғанда бөлінетін жылу мөлшерімен анықталады.
Қазақстанда пайдаланылатын энергияның 95%-тен астам бөлігі органикалық отын (негізінен көмір) жағу арқылы өндіріледі. Жылу энергиясының табиғи көздеріне — Күн энергиясы мен геотермиялық энергия (Жер қойнауының жылуы, жер асты ыстық сулары, вулкандық жылу) жатады. Органикалық отынмен қатар, 20 ғ-дың ортасынан бастап жылу энергиясын алу үшін ядролық отын пайдаланылады. Ядролық отынның негізгі түрі – уран изотопы (1 кг уран 109 ккал) энергия бөлінеді. Бұл энергия ядролық реакторда109 кДж (20 ыдырағанда 84 жылуға айналады. Ақтау қ-нда қуаты 150 МВт атом электр станциясы (Маңғыстау энергокомбинаты) жұмыс істейді. Жылуды электр энергиясына түрлендіру арқылы да алуға болады. Өндірілген жылуды пайдалану Жылу техникасында екі басты бағытта жүргізіледі. Біріншісі – әр түрлі өндірістік пештер (қыздыру, күйдіру, балқыту және электрдоғалық, индустриялық, т.б. пештер) мен әр түрлі жылу алмасу аппараттарында жылуды пайдалану болса, екіншісі – күш қондырғылары (компрессор, т.б.) мен жылу қозғалтқыштарында (бу машинасы, іштен жанатын қозғалтқыш, т.б.) жылуды энергияға (механикалық, электрлік, т.б.) түрлендіріп пайдаланатын жылу энергетикасы. Жылу техникасының теориялық негізі – термодинамика, жану және жылу мен зат алмасу заңдылықтары. Жылу техникасы төменгі температура алу мәселесімен де шұғылданады
Энергетика – шаруашылықтың энергетикалық қорды және әр түрлі энергияны өндіру, түрлендіру, жеткізу, пайдалану мәселелерін қамтитын саласы; Жел энергетикасы, Жылу энергетикасы, Су энергетикасы, Ядролық энергетика.
Энергетикалық жүйе, энергожүйе – өзара және энергия тұтынушылармен электр энергиясын жеткізу желісі арқылы жалғасқан электр станцияларының жиынтығы (торабы). Энергиялық жүйенің құрамына: жылу электр стансасы, атом электр стансасы, су электр стансасы, электр энергиясын жеткізу желісі; қосалқы электр ст-лары, жылу және электр желісі, жылу және электр энергиясының қабылдағыштары енеді. Тұтынушыларды электр энергиясымен Энергиялық жүйе арқылы қамтамасыз етудің жеке электр ст. арқылы қамтамасыз етуге қарағанда төмендегідей артықшылықтар бар: энергиямен қамтамасыз етудің сенімділігі артады; жергілікті энергетикалық қор (отын және су энергиясы) тиімді пайдаланылады; электр стансаларының жүктемесін өзара тиімді етіп бөлу нәтижесінде электр энергиясының өзіндік құны кемиді, қуатты қондырғыларды пайдалану мүмкіндігі жасалады, резервтік қуат азаяды. Энергиялық жүйе әдетте бір орталықтан басқарылады. Бір жалпы оперативтік диспетчерлік пункттен басқарылатын бірнеше Энергиялық жүйе біріккен энергетикалық жүйе құрайды.
Энергияны өндіруде көп түрлерінің ішінен кең қолданыс тапқан екі түрі бар – олар, электр және жылу энергиясы.
Электрлік және жылулық энергияларды өндірудің басты ресурсы болып, негізінен органикалық отын (табиғи газ, көмір, мазут) жатады.
Жылуландыру (теплофикация) – бір технологиялық жүйеде жылу мен электр энергиясын өндіру кезіндегі орталықтандырылған жылумен қамтамасыз ету. Немесе жылуландыру термині бір қондырғыда электр мен жылу энергияларын бірге өндіру, яғни аралас комбинирленген түрдегі электрмен жабдықтау дегенді түсіндіреді.
Органикалық отынмен істейтін ЖЭС-ы: бу шығырлы электрстанциялар, олар тек электр энергиясын өндіретін конденсаторлық және электр мен жылу энергиясын қатар өндіретін ЖЭО болып бөлінеді.
Бу шығырлы электр станциясының негізгі қондырғылары: бу қазаны мен бу турбинасы.
Электр станция түріне қарамастан электр энергия орталықтан өндіріледі. Көп электр станциялар жалпы электр торабына параллель жұмыс істейді және олар электр энергиясын тұтынатын кең ауқымды территорияны қамтитын электр жүйесіне біріктіріледі. Өнеркәсіптің энергиялық шаруашылығы өзіне энергия тұтынатын қондырғылар сияқты энергожабдықтаушы қондырғыларды да қосады. Кейбір жағдайларда өнеркәсіп электр энергияның барлығын энергожүйеден, ал жылуды ЖЭО-нан және қазандықтардан алуы мүмкін. Барлық өндірілетін энергия түрлері ішінен кең қолданыс тапқан 2 түрі бар: электр энергия мен төменгі және орта потенциалды жылу.
Төмен потенциалды жылу деп температурасы 1500С-ге дейін жылу тасығышпен қанағаттандырылған тұтынуды айтады. Ал орта потенциалды жылу – температурасы 1500С-3500С-ге дейін болғандығы жылу тасығышпен қанағаттандырылған.
Жылуландыруды энергия жабдықтаудың 2 негізгі принципі жүзеге асады.
1. Жылу мен электр энергиясын аралас өндіру
2. Орталықтандырылған жылумен жабдықтау, яғни бір жерден көп жылу тұтынушыларға жылуды беру. Кез келген жылумен жабдықтау жүйесінің негізгі міндеті тұтынушыларды қажетті жылу мөлшермен қамтамасыз ету болып табылады.
1-дәріс. Жылуландырудың энергетикалық тиімділігі
Жоспар:
1 Жылумен жабдықтаудың тиімділік бағасы
2 Бутурбиналы ЖЭО-нан жылу мен электр энергиясын өндіруде отын шығынын анықтау
3 Жылу мен электр энергиясын бөлек өндіруде отын шығынын анықтау.
4 Бутурбиналы ЖЭО-нан жылуландыру кезінде отынның меншікті үнемділігін анықтау.
5 Жылуландыру кезінде отынның меншікті үнемділігін анықтау.
6 Бутурбиналы ЖЭО-ның агрегаттар арасындағы жылу жүктемесінің тиімді таралуы.
7 Газды- және бутурбиналы жылуландыру қондырғыларының энергетикалық сипаттамалары.
8 Бақылау сұрақтары
9 Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
1. Жылумен жабдықтаудың тиімділік бағасы
Жылуландырудың энергетикалық тиімділігі – ЖЭО-нан алынған электр және жылу энергияларын, яғни электр энергиясын конденсациялық электр станцияларынан (КЭС), ал жылу энергиясын қазандық станцияларынан өндіру кезіндегі отынды үнемдеу бойынша бағаланады:
(1)
мұндағы, – электр энергиясы мен жылуды жеке-жеке өндіргендегі отын шығыны;
– жылуландыру кезіндегі отын шығыны.
Жылуландырудың энергетикалық тиімділігінің тағы басқа әдісі – отынның жылуды пайдалану коэффициенті арқылы анықталады, яғни ЖЭО-нан жіберілген жылу мен электр энергияларының жылулық эквиваленттерінің жанған отынның жылулық эквивалетіне қатынасы:

мұндағы, Q – жіберілген жылу мөлшері;
Э – жіберілген электр энергиясының мөлшері;
В – отын жұмсау (шығыны);
– отынның төменгі меншікті жылу жануы.
Электр энергиясы – энергияның ең жетілген түрі, бірақ ЖЭС-да оны өндіруде жылуды өндіруге қарағанда өте көп отындық шығын жұмсайды.
Сонымен бірге, жылуландырудың энергетикалық тиімділігін бағалаудың тағы бір әдісі бар, яғни ЖЭО-ның эксергетикалық ПӘК-і:
(3)
мұндағы – жылудың жұмысқа қабілеттілік коэффициенті;
– жанған отынның эксергиясы.
Эксергия – (грек тілінен аударғанда ех тіркеуі, жоғары дәреже және ergon жұмыс дегенді білдіреді), берілген күйден қоршаған ортаның тепе-теңдік күйіне өткендегі термодинамикалық жүйенің, максималды пайдалы жұмысқа тең энергия бөлігі. Эксергияны кейде жүйенің жұмысқа қабілеттілігі деп те атайды.
Максималдылыққа жету деп, ЖЭО қазандыққа айналып тек жылуды ғана жіберген кезді айтады. Неғұрлым жету жоғары болса, соғұрлым жіберілетін жылудың параметрлері жоғары болады.
Энергиямен қамтамасыз ету жүйесінің ең тиімділігін таңдау (жанатын отынның жұмсалуы бойынша), берілген ауданды электрмен және жылумен жабдықтауды қамтамасыз ететін жалпы ЖЭО-дағы отын шығынын минимализациялау шарты бойынша жүзеге асырылады.
2. Бутурбиналы ЖЭО-нан жылу мен электр энергиясын өндіруде отын шығынын анықтау.
Бутурбиналы ЖЭО-нан жылу мен электр энергияларын өндірудегі отын шығынын төмендегі формула бойынша анықтайды:
(4)
мұндағы – электр энергиясын және жылуды өндірудегі отын шығыны.
Қазіргі кезгі бу турбиналы ЖЭО-ның басты агрегаттары негізінде буды іріктейтін және конденсаторлары бар жылуландыру турбиналары жатады. Бұл турбиналар толық электр қуатын жетілдіруі мүмкін, бірақ аралас әдіспен барлық электроэнергияны өндірмейді. Электроэнергияның біраз бөлігі таза конденсациялық әдіспен өндіріледі (буды іріктеусіз). Сондықтан ЖЭО-да өндірілетін электр энергиясының толық мөлшері келесі формула бойынша анықталады:
(5)
мұндағы – аралас өндірілім;
– конденсациялық өндірілім.
Аралас әдіс бойынша ЖЭО-да өндірілген электр энергиясының мөлшері мына формуламен анықталады:
(6)
Мұндағы QUOTE - меншікті аралас электроэнергиясының өндірілуі, яғни жылуды сыртқы тұтынуға жіберетін бір технологиялық циклдағы ЖЭО-нан өндірілетін электр энергиясының мөлшері;
– сыртқы жылу тұтынушыларға өтелген жылуды жіберу.
ЖЭО-ның жылулық үнемділігі екі негізгі көрсеткішпен сипатталады:
- электроэнергиясының меншікті аралас өндірілуімен QUOTE ;
- конденсациялық цикл бойынша электр энергиясын өндірудегі отынның меншікті жұмсалуымен .
Осы екі көрсеткіш циклден жылуды жіберу температурасының циклға жылуды жіберу температурасына қатынасына байланысты. Бұл қатынас неғұрлым төмен болса, соғұрлым ЖЭО-ның жылулық үнемділігі жоғары болады.
ЖЭО-да электр энергиясын өндірудегі отын шығыны келесі формула бойынша анықталады:
(7)
мұндағы - аралас әдіс бойынша электр энергиясын өндірудегі отынның меншікті шығыны;
– конденсациялық әдіс бойынша электр энергиясын өндірудегі отынның меншікті шығыны.
Аралас әдіс бойынша электр энергиясын өндірудегі отынның меншікті шығыны, кг/кВт сағ:
(8)
мұндағы – қазандық және машина залдарының арасындағы буөткізгіштегі жылу жоғалуын ескергендегі қазандық электростанциясының ПӘК-ті
- электромеханикалық ПӘК-ті;
– 1 кВТ сағ өндіруге жұмсалған, кг шартты отын саны
ЖЭО-да аралас және конденсациялық өндіруді ескергендегі электр энергиясын өндірудегі шартты отынның орташа меншікті шығыны:
(9)
ЖЭО-нан электр энергиясын жібергендегі шартты отынның орташа меншікті шығыны былай анықталады:
(10)
ЖЭО-нан жіберілген жылу мөлшері келесі формула бойынша анықталады:
немесе
мұндағы – жылу тұтынушыларға жіберілген жылу;
– ЖЭО-дағы жылу желілерінің ПӘК-і;
– турбинадан іріктелген жылуы;
– қазандықтан шыққан жылу.
ЖЭО-да жылуды өндірудегі отын шығыны:
(11)
мұндағы QUOTE – ЖЭО-да жылуды өндірудегі шартты отынның меншікті шығыны.
3 Жылу мен электр энергиясын бөлек өндіруде отын шығынын анықтау
Жылу мен электр энергиясын бөлек өндіруде отын шығыны:
(12)
мұндағы – КЭС-да электр энергиясын өндірудегі отын шығыны;
– аудандық қазандық немесе жергілікті қазандық бойынша жылуды өндірудегі отын шығыны.
Қазіргі заманғы КЭС-да электр энергиясы екі әдіс бойынша өндіріледі: 1) конденсациялық әдіс; 2) конденсатты регенеративті жылытуда аралас әдіс бойынша.
КЭС-да ішкі жылу тұтыну бойынша электр энергиясын аралас өндіру болмайды, сондықтан КЭС-да ЖЭО-мен салыстырғанда таза конденсациялық электр энергиясын өндіру үлесі біршама жоғары.
КЭС-да электр энергиясын өндірудегі шартты отынның меншікті шығыны мына формула бойынша анықталады: кг/кВт сағ:
(13)
мұндағы – конденсациялық турбинаның ішкі салыстырмалы ПӘК-і;
– конденсациялық циклдағы термиялық ПӘК-і.
(14)
- конденсациялық циклдан алынатын жылудың температурасы, К;
- циклге берілетін жылудың орташа температурасы, К.
ЖЭО-дағыдай өндірілетін электр энергиясының мөлшері КЭС-да өндіру үшін шартты отын жұмсалады, кг:
(15)
мұндағы QUOTE - КЭС-да электр энергиясын өндірудегі шартты отынның меншікті шығыны;
Жылу энергиясымен жабдықтаудың жеке жүйесінде жылуды өндірудің шығыны былай анықталады:
(16)
мұндағы - қазандықта жылуды өндірудегі отынның меншікті шығыны;
- қазандықтан шығатын жылу желісінің ПӘК-і;
- қазандық ПӘК-і.
4 Бутурбиналы ЖЭО-нан жылуландыру кезінде отынның меншікті үнемділігін анықтау.
Жылуландыру кезіндегі отынның абсолютті үнемділігі электр энергиясын жылулық конденсациялық электростанцияларында және жылуды қазандықта жеке-жеке өндіру үшін:
(17)
мұндағы - ЖЭО-да және КЭС-да электр энергиясын бірдей мөлшерде өндіру үшін жұмсалатын шартты отын шығынының айырмасы;
- қазандық пен ЖЭО-да тұтынушылардың барлық топтары үшін жылумен жабдықтаудағы шартты отын шығынының айырымы.
ЖЭО-да және КЭС-да бірдей мөлшердегі электр энергиясын өндірудегі шартты отын шығынының айырымы Л.А.Мелентьев формуласы бойынша анықталады:
(18)
мұндағы – жылуландырудағы ЖЭО-да электр энергиясын аралас өндірудегі алынған отын үнемділігі;
– ЖЭО-да электр энергиясының конденсациялық әдіс бойынша өндірілгендегі отынның аса шығыны.
Бұдан байқайтынымыз, отын үнемділігі ЖЭО-да конденсациялық әдіс бойынша электр энергиясын өндіруі азайғанда артады. Жоғарыда келтірілген формулалардан аралас өндірудің критикалық үлесі оңай табылады, яғни .
5 Жылуландыру кезінде отынның меншікті үнемділігін анықтау.
Отынның меншікті үнемділігі мына формула бойынша анықталады:
QUOTE (20)
мұндағы QUOTE - ЖЭО-да электр энергиясын өндірудегі отынның меншікті үнемділігі;
QUOTE - орталықтандырылған жылумен жабдықтаудағы отынның меншікті үнемділігі немесе шығыны.
Идеалды Карно циклында жылуландыру кезіндегі отынның меншікті жылу үнемділігі, электр энергиясын өндіруде:
QUOTE (21)
ЖЭО-да будың бастапқы параметрлері жоғарылаған кезде ЖЭО-да электр энергиясын өндіруде отынның меншікті жылу үнемділігі де артады.
ЖЭО-да және орталық жылумен жабдықтауда жылуды өндірудегі отынның меншікті үнемділігі келесі формула бойынша анықталады:
- абоненттерге жіберілетін 1ГДж жылудың меншікті үнемділігі,
QUOTE (22)
- ЖЭО-нан жылу желілеріне жіберілетін 1 ГДж жылудың меншікті үнемділігі,
QUOTE (23)
6 Бутурбиналы ЖЭО-ның агрегаттар арасындағы жылу жүктемесінің тиімді таралуы.
ЖЭО-ының пайдалану шартында әртүрлі параметрлерде, әр кезең үшін, жылулық жүктеме барлық турбиналарды жылуландыру үшін жеткіліксіз, ал жүктеме кестесінің шарты бойынша барлық турбиналар жұмыс жағдайында болуы керек және электр энергиясын конденсациялық әдіс бойынша өндіруге тура келеді, сондықтан бутурбиналы ЖЭО-дағы агрегаттар арасындағы жылулық жүктемесінің тиімді таралу мәселесі туындайды.
Электр энергиясының максималды аралас өндірілуі ЖЭО-да аса жоғары жылулық үнемділігін анықтайды, яғни барлық турбиналардың бастапқы және соңғы параметрлері (конденсация температурасы) бірдей болған жағдайда. Егер ЖЭО-да турбиналардың бастапқы параметрлері әртүрлі болса, онда электр энергиясының максималды аралас өндірілуі ЖЭО-да аса жоғары жылулық үнемділігін анықтамайды.
ЖЭО-ның кез-келген қондырғыларының аса жоғары үнемділігінің шарты болып электр энергиясы мен жылудың берілген саны мен сапасына байланысты жіберу шартты отынның минималді шығыны болып табылады.
7 Газды- және бутурбиналы жылуландыру қондырғыларының энергетикалық сипаттамалары.
Жылуэнергетикада жылудың жұмысқа айналу саласындағы техникалық ілгерілеудің басты бағыты жылукүштік циклға жылу жіберудің орташа температурасы жоғарылағанда және циклдан жылуды алудың орташа температурасы төмендеуімен сипатталады.
Бұл басты бағыттарды жүзеге асыру шарты энерготасығыштарды қолдану түріне байланысты болады.
Су буын қолдану кезінде циклдан жылуды алу температура түсуі конденсаторда суық циркуляциялы суды қолдану кезінде мүмкін немесе желідегі суды жылу желілерінің қайтымды құбырөткізгішінде қолдану кезінде мүмкін.
Циклға жылу жіберуде орташа температурасының жоғарылауы шешімі аса күрделі болып есептеледі, яғни жіберілетін су буының орташа температурасы артқанда будың қысымы да көтеріледі. Сондықтан будың бастапқы параметрлерінің әрбір жоғарылауынан жаңа мәселе туындайды – бұл жаңа қазандық пен турбиналарды дайындау үшін жоғары берікті, температура төзімді құрылымдық металды құру болып табылады.
Жылуды жұмысқа айналдыру цклының бір жолы, энерготасығыштарды сәйкесінше олардың физикалық қасиеттеріне байланысты пайдалану болып табылады. Мысалы, газды пайдалануға болады – яғни газдың температурасы артқанда қысымы тұрақты болып қалады. Бірақ газды пайдаланғанда циклдан алынған жылудың температурасының төмендеуі компрессордағы және турбинадағы қысымның өзгеруіне әкеледі.
Мұндай жағдайда бугазды қондырғыларды пайдаланған тиімді шешім болып табылады, яғни циклдың жоғары температуралы бөлігі үшін газды, ал төмен температуралы бөлігі үшін – су буын пайдаланады.
Газ турбиналы жылуландыру қондырғыларының жылулық үнемділігі үш негізгі көрсеткіш бойынша сипатталады: жылумен қамтамасыз ету жүйесінде электр энергиясының жылу бірлігіне кеткен меншікті өндірілуі , электр энергиясын өндірудегі пайдалы әсер коэффициенті және жылу өндірудегі пайдалы әсер коэффициенті .
8 Бақылау сұрақтары::
1. Бутурбиналы ЖЭО-дағы электр энергиясының меншікті аралас өндірілуін анықтаңыз. Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
2. Жылулық тұтынудағы электр энергиясын аралас өндірудегі шартты отынның меншікті шығынын анықтаңыз. Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
3. КЭС-дағы электр энергиясын өндірудегі отынның меншікті шығынын анықтаңыз. Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
4. Неге КЭС-ның жылулық үнемділігі конденсаттың регенеративті жылытуына байланысты?
5. ЖЭО-да электр энергиясын аралас өндірудегі критикалық үлес дегеніміз не?
6. Отынның үнемділігі орталық жылумен қамтамасыз еткен кезде қалай анықталады: а) ЖЭО-нан; б) қазандықтан?
7. Газ турбиналы ЖЭО-да электр энергиясын өндірудегі ПӘК-і мен электр энергиясын меншікті өндірілуі қалай анықталады?
8. Бу газды жылуландыру қондырғысында электр энергиясын аралас өндірудегі отынның меншікті шығыны қалай анықталады?
9 Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
1. Соколов Е.Я. Теплофикация и тепловые сети. М: Энергоиздат, 1982. 360с.
2. Сафронов А.П. Сборник задач по теплофикации и тепловым сетям. – М: Энергоатомиздат, 1985. – 230с.
2-дәріс. Жылу тұтыну
Жоспар:
Жылулық жүктеменің жіктелуі.
Маусымдық жүктеме.
Жылдық (жыл бойына) жүктеме.
Жылудың жылдық жұмсалуы, шығыны.
Бақылау сұрақтары
6. Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
1. Жылулық жүктеменің жіктелуі
Орталықтандырылған жылумен қамтамасыз ету жүйесінде жылу желілері бойынша жылу әртүрлі жылу тұтынушыларға беріледі. Жылулық жүктемені уақыт ағымы бойынша маусымдық және жылдық деп бөлуге болады.
Маусымдық жүктеменің өзгеруі климаттық жағдайға тікелей байланысты – сыртқы ауаның температурасы, оның ылғалдылығы, желдің бағыты мен жылдамдығы, күн сәулесінің радиациясына және т.с.с. байланысты. Сыртқы ауаның температурасының өзгеруі маңызды рөл атқарады. Маусымдық жүктеменің салыстырмалы тұрақты тәуліктік және ауыспалы жылдық графиктері болады. Маусымдық жылулық жүктемеге жылыту, желдету (қыстық жүктеме), ауаны салқындату (жазғы жүктеме).
Жылдық (жыл бойғы) жүктемеге технологиялық жүктеме және ыстық сумен қамтамасыз ету (ГВС - ЫСҚ) жатады. Технологиялық жүктеме графигі өндірістік кәсіпорынның профиліне, оның жұмыс тәртібіне байланысты, ал ЫСҚ ету жүктемесінің графигі тұрғын үй мен қоғамдық ғимараттардың абаттандыруына, жабдықталуына, халық санының құрамына және олардың жұмыс күнінің тәртібіне, коммуналдық кәсіпорынның жұмыс тәртібіне байланысты. Бұл жүктемелердің ауыспалы тәуліктік графигі болады. Технологиялық және ЫСҚ ету жүктемелері жылдың мезгіліне байланысты емес.
Орталықтандырылған жылумен қамтамасыз ету жүйесін пайдалану тәртібін жобалау және өңдеу кезінде жылулық жүктеменің сипаты мен маңызын анықтау қажет.
2. Маусымдық жүктеме.
Жылыту мақсаты – үй-жайдағы, бөлмедегі ауаның ішкі температурасын белгілі бір деңгейде ұстау. Ол үшін жылулық жоғалу мен жылу келуінің, құйылуының (теплоприток) арасындағы тепе-теңдікті сақтау қажет.
Q = QT + QИ = QО + QTВ (24)
мұндағы, Q – ғимараттың жылу жоғалуының қосындысы;
QT – сыртқы қоршау (ограждение) арқылы өтетін жылуберудің жылу жоғалуы;
QИ – суық ауаның сыртқы қоршау арқылы бөлмеге келіп түсетін инфильтрация жылу жоғалуы;
QО – жылыту жүйесі арқылы ғимаратқа жылу жеткізу;
QTВ – ішкі жылу бөлінуі.
Ғимараттың жылу жоғалуы мына формула бойынша анықталады:
(25)
мұндағы – инфильтрация коэффициенті, инфильтрация жылу жоғалуының сыртқы қоршау (ограждение) арқылы өтетін жылуберудің жылу жоғалуына қатынасымен анықталады.
Тұрғын үй ғимараттарындағы ішкі жылу бөлінудің қайнар көзі – көбінесе адамдар, ас дайындауға арналған құралдар, жарық беретін қондырғылар болып табылады. Өндірістік ғимараттардағы ішкі жылу бөлінудің қайнар көзі – жылулық және күшті қондырғылар мен әр түрлі механизмдер (пештер, кептіргіш, қозғалтқыштар және т.б.).
Сыртқы қоршау (ограждение) арқылы өтетін жылуберудің жылу жоғалуы келесі формула бойынша анықталады:
, Дж/с (26)
мұндағы Ғ – жекелеген сыртқы қоршаудың беттік ауданы, м2;
k – сыртқы қоршаудың жылуберу коэффициенті, Вт/(м2К);
t – қоршалған құрылымның ішкі және сыртқы қабырғаларындағы ауа температурасының айырымы, 0С.
Ғимараттың сыртқы қоршауы арқылы өтетін жылу берудің жылу жоғалуы:
(27)
инфильтрацияны есепке алғандағы толық жылу жоғалуы:
(28)
Тұрғын үй мен қоғамдық ғимараттарды дұрыс пайдалану кезіндегі максималды инфильтрация коэффициенті 3-6%, ал өндірістік ғимарат үшін 25-30% құрайды.
Желдету. Кәсіпорынды, сонымен қоса қоғамдық ғимаратттар мен мекемелерді желдетуге кеткен жылу шығыны, объектінің жылу тұтынуының қомақты үлесін құрайды. Өндірістік кәсіпорында желдетуге кеткен жылу шығыны жылытуға кеткен жылу шығынынан асып түседі.
Желдетуге кеткен жылу шығыны келесі формула бойынша анықталады, Дж/с:
(29)
мұндағы m – ауа алмасуының қалдықсыз бөлінгіштігі, еселігі, 1/с;
VB – желдетілетін ғимарат көлемі. М3;
сB – ауаның көлемдік жылусыйымдылығы, 1,26кДж/(м3К);
– бөлмеге жіберілетін жылытылған ауа температурасы, 0С;
– сыртқы ауаның температурасы, 0С.
Қолайлы есеп шығару үшін мына формуланы қолданады:
(30)
мұндағы – желдетуге кеткен меншікті жылу шығыны;
V – желдетілетін ғимараттың сыртқы көлемі;
– орташаланған ішкі температура, 0С.
3. Жылдық (жыл бойғы) жүктеме.
Технологиялық қажеттілікке арналған жылудың шығыны мен параметрлері технологиялық процесстің сипатталуына байланысты, яғни өндірістік қондырғыға, жұмыстың жалпы ұйымдастырылуына және т.б. байланысты.
Отын-энергетикалық ресурстарды үнемдеу үшін технологиялық процессті жетілдіру қажет, технологиялық мақсатта жұмсалған жылуды көбірек пайдалану қажет, ал ЖЭО-нан жылумен қамтамасыз ету кезінде төмен потенциалды жылу тасығышты максималды қолдану қажет.
Өндірістік кәсіпорынның жылулық жүктемелерін жылулық сынақтардың берілгені немесе есептік көрсеткіштерге сәйкес технологтар жасайды.
Тұрғын үйлердің, құрылыстың қарқынды салынуына байланысты қалаларда ыстық сумен қамтамасыз ету жүктемесі анағұрлым өсті. Тұрғын үй аудандарындағы ЫСҚ етуге кеткен жылдық жылу жіберуі көбінесе ауданның жалпы жылдық жылу шығынының 35-40% -на жетеді.
Ыстық сумен қамтамасыз ету бір қалыпты емес сипатта, яғни тәулік бойы қалай болса, апта бойы да солай болады. Ыстық судың көбірек шығыны таңғы және кешкі уақыттарда байқалады, апта бойынша сенбі күндері көп шығын жұмсалады.
Тұрмыстық ЫСҚ етудегі жекелеген тұрғын үйдің, қоғамдық және өндірістік ғимараттардың орташа апталық жылу шығыны СНиП 2.04.07.86 «Жылу желілері» бойынша былай анықталады, Дж/с:
(31)
мұндағы а – температурасы болған кездегі ыстық суды жұмсау шамасы, 1 адамға тәулігіне кг (л);
b – температурасы болған кездегі қоғамдық ғимаратқа арналған ыстық су шығыны;
m – тұрғындар (адам) саны;
– судың жылу сыйымдылығы:
– суық су температурасы, жазғы уақытта 150С-ға тең, ал жылыту кезінде (қыс мезгілінде) – 50С.
– ЫСҚ етудегі жылу берудегі есептік ұзақтығы, с/тәулік;
1,2 – ЫСҚ етудегі абоненттік жүйедегі ыстық суды суытуды ескергендегі коэффициент.
Тұрмыстық ЫСҚ етудегі тәулік бойынша анағұрлым көп су тұтынудың орташа жылу шығыны мына формула бойынша анықталады:
(32)
мұндағы – апталық бірқалыпты емес жылу шығынының коэффициенті.

Сурет 1. Тұрғын үйде ыстық су шығынының тәуліктік кестесі.

Сурет 2. Тұрғын ауданда ыстық сумен қамтамасыз етудің тәуліктік кестесі.
4 Жылудың жылдық шығыны
Отынның шығынын, жұмсалуын анықтау үшін, қондырғыны пайдалану тәртібін өңдеу және оны жөндеу үшін жылумен қамтамасыз етудегі жылдық жылу шығынын білу қажет, сонымен бірге оның маусымдық (қыс, жаз) немесе жеке ай бойынша таралуын білу қажет. Аудандық тұтынушылардың жылдық жылу шығынын мына формула бойынша анықтайды:
(33)
мұндағы – жылуға, желдетуге, ыстық сумен қамтамасыз етуге және технологиялық қажеттілікке жұмсалған жылудың жылдық шығындары.
Жылытуға кеткен жылудың жылдық шығыны:
QUOTE (34)
мұндағы - жылыту мезгіліндегі жылудың орташа шығыны, Дж/с;
- жылыту уақытының ұзақтығы;
- кезектегі жылыту жұмысының ұзақтығы, с/год или ч/год;
QUOTE - кезекшілік жылыту жұмысы кезіндегі ішкі ауаның температурасы, 0С;
Жылыту уақытындағы жылудың орташа шығыны:
(35)
мұндағы - сыртқы температура кезіндегі ғимараттың есептік жылу жоғалуы;
Желдетуге кеткен жыудың жылдық шығыны:
(36)
мұндағы - желдетуге кеткен жылудың есептік шығыны, Дж/с;
QUOTE - сыртқы температура QUOTE кезіндегі жылыту мезгілінің ұзақтығы, с/жыл немесе сағ/жыл;
- желдету жұмыс істемеген кездегі жылыту мезгілінің ұзақтығы, с/жыл немесе сағ/жыл;
- жылыту мезгілінің басталған кезіндегі сыртқы ауаның орташа температурасы QUOTE дейін QUOTE .
Ыстық сумен қамтамасыз етуге кеткен жылдық жылу шығыны:
(37)
мұндағы – ыстық сумен қамтамасыз етуге кеткен орташа апталық жылу шығыны, Дж/с;
– ыстық сумен қамтамасыз ету жүйесі жұмысының ұзақтығы және жылыту мезгілінің ұзақтығы, с/жыл немесе сағ/жыл;
QUOTE – жылытпайтын мезгілдің жылытатын мезгілмен салыстырғандағы ыстық сумен қамтамасыз етудегі судың орташа апталық шығынының өзгерісін ескеретін коэффициент.
Технологиялық қажеттілікке кететін жылдық жылу шығыны жылу тұтынудағы жылдық кестесі негізінде анықталады. Жылу тұтынудағы жылдық кестені құру кезінде жылыту мен желдетуге кеткен жылу шығындары орташа айлық сыртқы температура бойынша анықталады.
Жылуландыру жабдықтарының жұмысының экономикалық режимін қою үшін, жылутасығыштың ең тиімді параметрлерін таңдау үшін, сонымен бірге басқа да жоспарлық және технико-экономикалық зерттеулер жүргізу үшін, жыл бойы әртүрлі режимдегі жылумен жабдықтау жүйесі жұмысының ұзақтығын білу қажет. Осы мақсатта жылу жүктемесінің ұзақтылық кестесін құрады (3 сурет).
График құру төрт квадрантта жүргізіледі. Жоғарғы сол жақ квадрантта сыртқы QUOTE температурадан, жылытудың, желдетудің және маусымдық жүктеменің қосындыларының жылулық жүктемелерінен тәуелділік графигі құрылған. Төменгі сол жақ квадрантта n кідіру ұзақтығының қисығы салынған, ол жылыту мезгіліндегі сыртқы температураның, берілген температураға тең болғандағы немесе төмен мәніне байланысты.
Төменгі оң квадрантта төменгі сол квадранттан жоғарғы оң квадрантқа ауыстыру мәндері салынады.

Сурет 3. Маусымдық жылулық жүктеменің ұзақтық графигін құру
5 Бақылау сұрақтары:
1 Сыртқы қоршау арқылы ішкі және сыртқы температуралар айырымы 1 0С тең болғандағы жылу берудің меншікті жылу жоғалуы қалай анықталады? Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
2 Инфильтрация коэффициенті дегеніміз не? Ол қалай анықталады? Неліктен инфильтрация коэффициенті сыртқы температураға байланысты?
3 Жылыту QUOTE және желдету QUOTE үшін сыртқы температураның есептік мәндері деген не? Бұл температуралар қалай анықталады?
4 Ауданды жылытуға кеткен жылдық жылу шығыны қалай анықталады? Неге кезекшілік жылытуды қолдану өнеркәсіптік кәсіпорындарда жылытудың жылдық жылу шығынын төмендетеді?
5 Желдетуге кеткен жылдық жылу шығыны қалай анықталады? Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
6 Ыстық сумен қамтамасыз етуге кеткен жылдық жылу шығыны қалай анықталады? Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
7 Маусымдық жылу жүктемесінің жылытуға, желдетуге кеткен жылу шығындарының сыртқы температурадаға тәуелділі жылдық ұзақтылық кестесі (графигі) қалай құрылады?
8 Ұзақтылық графигінің көмегімен әртүрлі жылу көздерінің, жалпы жүйеде жұмыс істейтін, жылулық қуатын пайдалану ұзақтығы қалай анықталады?
6. Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
1. Соколов Е.Я. Теплофикация и тепловые сети. М: Энергоиздат, 1982. 360с.
2. Сафронов А.П. Сборник задач по теплофикации и тепловым сетям. – М: Энергоатомиздат, 1985. – 230с.
3-дәріс. Өндірістік кәсіпорынды жылумен және бумен қамтамасыз етуінің орталықтанған жүйесі
Жоспар:
1 Жылумен жабдықтау жүйесінің жіктелуі
2 Жылу көзінің жылулық сүлбелері
3 Жылумен жабдықтаудық сулы жүйесінің сүлбелері.
4 Жылумен жабдықтаудың ашық жүйелері
5 Ашық жүйелердің артықшылықтары мен кемшіліктері
6 Жылумен жабдықтаудың жабық жүйелері
7 Жабық жүйелердің артықшылықтары мен кемшіліктері
8 Бу жүйелері
9 Рационалды жылутасығыштар мен жылумен жабдықтау жүйелерін таңдау.
10 Бақылау сұрақтары
11 Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
1 Жылумен жабдықтау жүйесінің жіктелуі
Жылумен жабдықтаудың басты міндеті тұтынушыларды қажетті мөлшердегі белгілі параметрдегі жылумен қамтамасыз ету болып табылады.
Жылумен жабдықтау жүйесін жобалау және пайдалану кезінде келесі жайттарды ескеру қажет: 1)жылутасығыштардың түрін (су немесе бу); 2)жылутасығыштардың параметрлерін (температурасы мен қысымын); 3) жылудың максималды жоғары сағаттық шығынын; 4)тәулік бойындағы жылу шығынының өзгеруін (тәуліктік график); 5)жылудың жылдық шығынын; 6)жыл бойындағы жылу тұтынудың өзгеруін (жылдық график); 7)тұтынушылардың жылутасығыштарды пайдалану сипаттамасы (жылу желілерінен тікелей алу, тек жылу беру).
Жылумен жабдықтаудың 2 түрі бар. Олар: орталықтандырылған және орталықтандырылмаған.
Орталықтандырылмаған жылумен жабдықтау кезінде жылу көзі мен тұтынушы бір-біріне жақын орналасады. Жылулық торабы болмайды. Орталықтандырылған жылумен жабдықтау жергілікті және жеке болып бөлінеді.
Орталықтандыру дәрежесіне байланысты орталықтандырылған жылумен жабдықтау жүйесін келесі 4 түрге бөлуге болады.
1) Топтасқан – ғимараттарды топтап жылумен жабдықтау
2) Аудандық - қала аудандарын жылумен жабдықтау
3) Қалалық- қаланы жылумен жабдықтау
4) Қалааралық - бірнеше қалаларды жылумен жабдықтау.
Орталықтандырылған жылумен жабдықтау процессі 3 операциядан тұрады:
1) Жылу тасығышты дайындау
2) Жылу тасығыштың транспорттау
3) Жылу тасығышты қолдану.
Жылу тасығышты дайындау жылу электр орталықтан ЖЭО немесе қазандық орналасқан жылу дайындағыш қондырғыларында жүзеге асады.
Жылу тасығыштың транспорты жылу торабында орындалады.
Жылу тасығышты қолдану тұтынушылардың жылу қабылдағыш қондырғыларда жүзеге асырылады.
Орталықтандырылған жылумен жабдықтау жүйесі дегеніміз – жылу тасығышты дайындау транспорты және қолдануға арналған қондырғылардың жиынтығы.
Жылу тұтынудың екі негізгі дәрежесін айырады.
1) Еңбек пен тұрмыс үшін қолайлы жағдай туғызу. (тұрмыстық-коммуналды жүктеме) бұған жатады: суды жылытуға пайдалану, вентиляция, ыстық сумен жабдықтау және конденционерлеу жатады.
2) Тапсырылған сападағы өнімді алу (технологиялық жүктеме)
Температураның деңгейіне байланысты жылу келесі бөлінеді.
1) 1500С-ге дейінгі температурамен төмен потенциалды
2) 150 0С-ден 4000С-ге дейін температурамен орта потенциалды
3) 4000С-ден жоғары жоғарғы потенциалды.
Жылутасығыштарды дайындау ЖЭО-да арнайы жылу дайындағыш қондырғыларда, сонымен қоса қалалық, аудандық, топтық (кварталдық) немесе өнеркәсіптік қазандықтарда жүзеге асырылады.
Жылутасығыш сыртқы құбырөткізгіш арқылы транспортталады, ол жылу желілері деп аталады, және тұтынушылардың жылу қабылдағыштарында пайдаланылады. Жылутасығыш-тарды дайындауға, транспорттауға және пайдалануға арналған қондырғылар кешені – жылумен қамтамасыз ету жүйесін құрайды.
Егер су мен будың басты көрсеткіштерін салыстыратын болсақ, онда олардың келесі артықшылықтары мен кемшіліктерін атап өтуге болады:
Судың артықшылығы: 1) судың салыстырмалы төмен температурасы болуы, оған сәйкес қыздырылатын қондырғы беттерінің температурасының төмен болуы; 2) суды жылулық потенциалын азайтпай алыс ара-қашықтыққа транспорттау мүмкіндігі; 3) жылу тұтыну жүйесінің жылу беруін орталық реттеу мүмкіндігі; 4) ЖЭО-да суды төмен қысымды буды пайдаланып, сатылы қыздыру мүмкіндігі және жылу тұтынуда электр энергиясын өндіруді арттыру; 5) су жүйесін жылытуды, желдетуді және ыстық сумен қамтамасыз етуді жылу желілеріне қосудың қарапайымдылығы; 6) ЖЭО-дағы немесе аудандық қазандықтағы ысытылған будың конденсатын сақтау; 7) жылыту мен желдету жүйелерінің қызмет етуінің үлкен мерзімі.
Судың кемшіліктері: 1) желідегі суды қайта жіберуде бу жүйесіндегі конденсатқа қайта жіберумен салыстырғанда үлкен электр энергия шығыны жұмсалады; 2) бұзылуға, апатқа үлкен «сезімталдылығы», яғни бу желісінен жылутасығыштың жойылады, су жүйесіне қарағанда будың меншікті көлемі көп есе аз; 3) жылутасығыштың тығыздығының үлкен болуы және жүйенің барлық нүктелеріндегі гидравликалық байланысы қатты болуында.
Будың артықшылықтары: 1) буды жылу тұтыну да ғана емес, сондай-ақ технологиялық қажеттілік ретінде пайдалану мүмкіндігі; 2) бөлмелерді кезеңдік жылытуға арналған булы жылыту жүйесінің жылдам қызуы мен жылдам сууы; 3) көбінесе ғимараттарды жылыту жүйесінде қолданылатын, судың тығыздығымен салыстырғанда тығыздығы аз, төмен қысымды бу; бұл жағдайда будың гидростатикалық қысымын есепке алмауға болады және көп қабатты ғимараттарда буды жылутасығыш ретінде қолдануға мүмкіндік бар; 4) бу жүйесінің алғашқы құны өте төмен болуы; 5) будың өздік таралуын реттеудің қарапайымдылығы; 6) буды транспорттауда аз энергия шығыны жұмсалуы.
Будың кемшіліктері: будың температурасының жоғары болуынан буөткізгіш құбырлардағы жоғары жылу жоғалуы; 2) конденсат өткізгішінің ішкі беттерінің ақауларының болуынан, жылытудың бу жүйесі қызметінің мерзімі судыкіне қарағанда аз.
Осы айтылғандарды ескере келе, буды жылутасығыш ретінде «Құрылыстық норма мен ережелерге» байланысты бумен жылыту сауда орындарында, моншаларда, кір жуатын орындарда, кинотеатрларда, өнеркәсіптік ғимараттарда рұқсат етіледі. Тұрғын үйлерде бумен жылыту жүйесі қолданылмайды.
2 Жылу көздерінің жылулық сүлбелері.
Жылуландыру кезінде жүктеменің көп бөлігі ЖЭО-да орнатылған жылуландырғыш турбиналарда өндірілетін бумен жылыту арқылы жүзеге асырылады, яғни электр энергиясы аралас әдіспен (комбинирленген) өндіріледі. Қазіргі кездегі органикалық отынмен жұмыс істейтін ЖЭО-да, ереже бойынша, жылуландыру турбиналары үлкен бірлік қуатты (100250 МВт), будың жоғары және аса жоғары бастапқы параметрлеріндегі (13 және 24 МПа) екі негізгі түрі орнатылады: а) конденсациялы буды іріктеу бойынша (Т және ПТ); б) қарсы қысымды (Р).
4 суретте будың бастапқы параметрлері 13 МПа, 565°С, жылуландыру турбинасымен жабдықталған, органикалық отынмен жұмыс істейтін ЖЭО-ның бу турбиналы қондырғысының принципиалды жылулық сүлбелері көрсетілген.
ЖЭО-ның ПТ түріндегі турбиналы жылудайындағыш қондырғысында (4, а суреті) білігінде 2 электрогенераторы бар 1 турбинадан электроэнергиясын өндіру кезіндегі алынған жылу екі қысымның деңгейінде орталықтандырылған жылумен жабдықтауға жіберіледі. Жоғары қысымды бу (шамамен 1,21,5 МПа) турбинадан өндірістік іріктеу бойынша алынады. Бұл бу 28 коллектор арқылы бу желілері бойынша тұтынушыларға жіберіледі және тұтынушылар технологиялық мақсатта қажетіне жаратады.
Турбина істен шыққан жағдайда қор ретінде буды 28 коллекторға 3 энергетикалық қазандықтан 31 редукциялы-салқындату қондырғысы (РСҚ-РОУ) арқылы беру қарастырылған. Конденсат тұтынушылардан ЖЭО-на 29 коллектор арқылы түседі. Алдымен конденсат жинақ багына бақылау үшін беріледі, содан соң одан 30 конденсатты сорғымен (насос) тартылып алынады да 14-16 төмен қысымды регенеративті қыздыру (ТҚҚ-ПНД) арқылы 17 станциялы деаэраторға беріледі.
Төмен қысымды (0,050,25 МПа жуық) жұмсалған бу турбинаның жылуландырғыш іріктеуінен алынады. Бұл бу ЖЭО-да желідегі, яғни жылу желілеріндегі айналымдағы суды қыздыру үшін қолданылады
Қазіргі ЖЭО да қысқы мезгілде желілік суды қыздыру әдетте қыздырудың үш немесе төрттен тізбектеліп қосылған сатысымен жүргізіледі.
Жылу желісінен қайтқан салқындатылған (кері) су кері коллектор 27 арқылы бустерлі (қосалқы) сорғыға 35 түседі және оларға желілік суды өңделген бумен алдын ала қыздыру үшін конденсаторға түсетін конденсатордың құбыр түйіні37беріледі. Конденсатордың құбыр түйінінен желілік су ішкі және сыртқы жылуландыру ағынынан буды қоректендіретін екі тізбектеліп қосылған желілік қыздырғышқа 5 және 6 түседі. Содан кейін желілік су желілік сорғыға 7 түседі және оларға тура беріледі немесе су жылытқыш қазан 34 арқылы жылу желісінің магистраліна құлау коллектрі арқылы 26 түседі.
Әдетте жоғарғы су жылытқыш қазанда 34 желілік суды қыздыру тұтынушымен байланыстырылған жылу жүктемесін қанағаттандыру үшін жеткілікті емес жылуландырулық қыздырғыштың 6 жоғарғы кірісіндегі желілік су температурасы кезіндегі режимде жүргізіледі. Әдетте мұндай режимдер төменгі сыртқы температура кезіндегі жылыту периоды үшін сипатталған.
Өңделген бу конденсаты конденсатордан 4 конденсатты сорғыға 11 түседі төмен қысымды регенеративті қыздырғыш арқылы 13-16 ол қоректендіргііш сорғыдан алынады да және жоғарғы қысымды регенеративті қыздырғыш жүйесі 18-20 арқылы қазанға 3 берілетін деаэраторға 17 түседі.
Сулы жылу желісінде тығыздықтың әр түрі арқылы жылутасығыш ағатын орын болады.Бұл ағын химиялық тазаланып деаэрирленген сумен толтырылып отыру керек.Бұл мақсат үшін суқұбырынан су шығырдан өңделіп қыздырылатын сорғы арқылы 24 деаэраторға түсетін 9, химиялық су тазалағышқа 36 беріледі. 4 суреттегі схемада үстеме судың атмосфералы деаэраторы көрсетілген.Мұндай шешімдер желілік судың қосымшасы үлкен емес жылу жабдықтаудың жабық жүйесінде қолданылады. Деаэратордан су үстеме сорғыға 10 түседі және оларға бустерлі сорғысының үрлеме сызығынан реттегіш клапан арқылы беріледі. Үстеме реттеуіші үшін импульс жылу желісінің айналма контурындағы жылу желісінің бір нүктесіндегі қысым өзгерісі болып табылады. Ағын үстемені жоғарылатқан кезде импульсті нүктедегі қысым төмендейді. Бұл реттеуіш клапанның 33 ашылуына және үстеменің көбеюіне әкеледі.Ағын үстеме шығынынан аз болған кезде импульсті нүктедегі қысым өседі, клапан жабылады және үстеме азаяды.

а) ПТ түріндегі турбиналар; б) Т түріндегі турбиналар; 1 - турбина; 2 - электр генераторы; 3 - қазан; 4 - конденсатор; 5, 6 – төменгі және жоғарғы сатылардың жылуландырғыш жылытқыштары; 7 - желілік сорғы; 8 – жылуландырғыш жылытқыштарының конденсаттық сорғысы; 9 - үстеме қорек суының деаэраторы; 10 - үстеме қорек сорғысы; 11-конденсатты сорғы; 12-эжекторлы жылытқыш; 13-16 – төмен қысымды регенеративті жылытқыштар; 17-станциялық деаэратор; 18-20 – жоғары қысымды регенеративті жылытқыштар; 21 – қоректендiргiш сорғы; 22 – регенеративті жылытқыштардың конденсатты сорғысы; 23 – буландырғыш қондырғысы; 24 – суды химиялық тазарту сорғылары; 25 – станцияның үстеме қорек сорғысы; 26, 27 – сулы жылу желілерінің беретiн және керi қайтаратын коллекторлары; 28, 29 – булы және конденсатты коллекторлары; 30 – конденсатты сорғы; 31 – редукционды-салқындату қондырғысы; 32 – балшықты–сүзгi; 33 – қоректену реттегiшi; 34 – шыңдық қазан; 35 – бустерлiк сорғы; 36 – суды химиялық тазалау; 37 – конденсаторда бір буманың болуы.
Сурет 4а. Органикалық отынды ЖЭО-ның жылу дайындау құрылғысының принципиальді жылу сүлбесі

Сурет 4б. Органикалық отынды ЖЭО-ның жылу дайындау құрылғысының принципиальді жылу сүлбесі
ЖЭО ның жылу дайындағыш құрылғылары кейде үстеме судың вакуумды деаэраторымен жасалады. Мұндай құрылғылар үстеме судың шығыны маңызды болатын ашық жылумен жабдықтау жүйесінде қолданылады.
Сужылытқыш қазандық (5 сурет) ЖЭО дан көрсетілген қазандыққа дейін магистралді жылу желісінің және ЖЭО ға кіретін аудандаомен жабдықталады. Осылайша жылуландыру шығырының эксплутациясына кіру кезінде олардың ағыны мүмкіндігінше толығымен жүктелген ЖЭО үшін жылу жүктемесі дайындалады.

1 –желілік сорғы; 2 - су жылытқыш қазан;  3-циркуляциялық сорғы; 4 - химиялық жолмен тазартылған сужылытқыш; 5 –шикі су жылытқыш; 6-вакуумдық деаэратор; 7 – үстеме сорғы; 8 –шикі су сорғысы; 9 –химиялық су дайндағыш; 10 - буланудың суытқышы; 11 –сулы эжектор; 12 - эжектор шығындаушы багi; 13-эжектор сорғысы.
Сурет 5. Сужылытқыш қазанның принципиалды сүлбесі

1 - төмен қысымды бу қазаны; 2 –желілік судың бу-сулы жылытқышы; 3 - конденсаттың суытқышы; 4 - қазанды қоректiк судың деаэраторы; 5-қоректендiргiш сорғы; 6-желілік сорғы; 7 - үстеме қоректік судың қопсытқышы; 8 - химиялық жолмен тазартылған сужылытқышы; 9 - үстеме сорғы; 10-конденсаттың құрама багi; 11-конденсат сорғысы; 12 –шикі су сорғысы; 13 - үрлеу судың сепараторы; 14 - үрлеу суды суытқыш; 15 –шикі судың бу-сулы жылытқышы; 16 –химилық су дайындағыш; 17 - химиялық жолмен тазартылған су сорғысы.
Сурет 6. Бу қазандығының принципиалды жылу сүлбесі
Булы қазандықтар (6сурет) жылуды ыстық сумен немесе бумен беру үшін қолданылуы мүмкін. Бумен желілік суды қыздыру су булы қыздырғышта жүргізіледі. Желілік судың су булы қыздырғышымен бу қазанының қатты отында жұмыс істеуі кезінде су қазандығымен салыстырғанда тасымалдауда жоғарғы сенімге ие.
Жылумен жабдықтау жүйесінің жылутасығыш түріне байланысты сулы және булы деп бөлінеді. Оларды тереңірек қарастырайық:
3 Жылумен жабдықтаудың су жүйесіндегі схемасы: ашық, жабық
Берілген тұтынушы тобын жылумен жабдықтау үшін қолданылатын құбыр санына байланысты су жүйесі бір, екі, үш және көп құбырлы болып бөлінеді.
Жылу тасымалдау үшін ең қарапайымы бірқұбырлы жылумен жабдықтау жүйесі болып табылады. Ол жылутасымалдағыш толығымен тұтынушыда қолданылған кезде орындалады,мысалы ыстық сумен жабдықтау үшін және станцияға кері қайтпайды. Бірқұбырлы жүйе жылу тасығыштың үлкен мөлшері үшін, мысалы қала сыртындағы жылу электр орталығынан қызығушылық туғызады. Бұл жағдайда біқұбырлы жылу тасымалдау арқылы берілетін ыстық су алдымен жылыту үшін қолданылады, содан кейін салқындатылған су ыстық сумен жабдықтау құрылғысына түседі.
Қаланы жылумен жабдықтау үшін көп жағдайда екі құбырлы су жүйесі қолданылады. Жылу желісі параллелді екі құбырдан тұрады: берілетін және кері қайтатын. Берілетін құбыр арқылы ыстық су станциядан тұтынушыға жіберіледі, кері қайтатын құбыр арқылы салқындатылған су станцияға қайтады. Қалаларда екіқұбырлы жүйені қолдану жылумен жабдықтау үшін бірегей тұтынушыға қажетті, яғни бірдей режиммен жұмыс істейтін жылыту мен желдету жүйесі қажет. Бұл кезде берілетін жылу энергиясында бір потенциал болады (сыртқы ауаның берілген температурасы кезіндегі бірдей температурадағы су).
Жылумен жабдықтаудың екіқұбырлы жүйесін жылыту мен желдетудің бірқұбырлы жүйесімен ыстық сумен жабдықтауға қажеттілік үшқұбырлы жылумен жабдықтау жүйесіне әкеледі.
Егер ыстық сумен жабдықтау жүйесі екі құбырлы болса,мұнда екіншісі аз су жинау кезіндегі судың тұрып қалуын жою мақсатында циркуляция құру үшін көмекші ретінде қолданылса онда барлық жылумен жабдықтау жүйесі төртқұбырлы деп аталады.
Ыстықсумен жабдықтау құрылғысын біріктіру схемасына байланысты ашық және жабық жылумен жабдықтау жүйесіне бөлінеді. Ыстық сумен жабдықтаудың жабық жүйесінде су жылу пунктінде орналастырылған жылуалмастырғышта қажетті температураға дейін қыздырылып су құбырына түседі. Ашық жүйеде су жылу желісінен беріледі. Жүйенің тығыз еместігінен су ағыны сонымен бірге су жинағыштағы шығыны жылу желісіндегі сәйкес су мөлшеріне байланысты қосымша ағын берумен жасалады. Коррозияны және су құбырының ішкі бетінде қақ болдырмау үшін су деаэрация мен су дайындаудан өтеді.
4 Жылумен жабдықтаудың ашық жүйесі
Тұрғын коммуналды сектор мен өндіріс орны техникалық қажеттілік,жылыту,ыстық сумен жабдықтау үшін жылуды үлкен мөлшерде тұтынады. Жылу энергиясы бу және ыстық су түрінде өндірістік және аудандық жылыту қазандығымен жылуэлектр орталықтарында өндіріледі. Өндірістік және жылыту қазандығы тұрғын коммуналды сектор тұтынушыларын сапалы жылу жабдықтаумен қамтамасыз ету керек. Жылумен жабдықтаудың белгілі мөлшерде сенімділігі мен үнемділігінің өсуі қазандықтың рационалды жоспарлы жылу схемасы мен қазан агрегаттары жұмысының сапасына байланысты. Жылумен жабдықтаудың су жүйесі екі түрде қолданылады: ашық және жабық. Жабық жүйеде жылу желісінде циркуляцияланатын су тек жылу тасығыш ретінде қолданылады, бірақ желіден алынбайды. Ашық жүйесінде айналмалы су ыстық сумен жабдықтау үшін толығымен тұтынушыдан алынады. Жылутасығышты ауыстыру үшін қолданылатын құбыр саны бойынша бір, екі және көп құбырлы жылу жабдықтау жүйесі болып ажыратылады. Бір құбырлы жүйе жылутасығыш толығымен тұтынушы қолданған кезде пайдаланылады. Екі құбырлы жүйеде жылутасығыш қыздырылатын және толтырылатын жеріндегі жылу көзіне толығымен қайтарылады. Көп құбырлы жүйе жылу жүктемесінің түрін белгілеу үшін қондырылады, яғни ол жылу беруді реттеуді, тасымалдау режимі мен жылу желісіне тұтынушыны жалғау әдісін қадағалайды.
Жылумен жабдықтау жүйесінде жылу беруді реттеу (тәуліктік, маусымдық) жылу көзі және жылу тұтынушы құрылғы ретінде жүзеге асады. Жылумен жабдықтаудың су жүйесінде жылу жүктемесінің негізгі түрі бойынша жылу берудің орталықтандырылған сапалы реттеуі деп аталатын жылыту мен ыстық сумен жабдықтау өндіріледі. Орталықтандырылған сапалы реттеу жылу пунктінде жергілікті сандық реттеумен толықтырылады;соңғысы ыстық сумен жабдықтауда көп тараған және автоматты жүзеге асырылады. Жылумен жабдықтаудың бу жүйесінде негізі жергілікті сандық реттеу жүргізіледі; жылумен жабдықтау көзіндегі бу қысымы тұрақты болады, бу шығыны тұтынушымен реттеледі.
Жылумен жабдықтаудың ашық жүйесіндегі басты түрі екіқұбырлы жүйе. Жылумен жабдықтаудың ашық жүйесі – жылу көзіндегі температурасы 65 0С қыздырылатын су араластырғышта берілетін және кері қайтатын құбырдан алынады,сосын тұтынушының қолдануы үшін ыстық сумен жабдықтаудың су жинау кранына беріледі. Осы жердегі жүйе аты – ашық. Ыстық судың қалған бөлігі жылыту мен желдету үшін қолданылады. Су жиі айналмалы, түзу су құбырлы болып табылады. Су жинағыш жылу желісінен жылуалмастырғыш аппарат орнына жылумен жабдықтаудың ашық жүйесіндегі негізгі бөлігін құрайтын құрылғының арзан араластырғышты қолдануға мүмкіндік береді. Біздің елімізде шамамен жылумен жабдықтау жүйесінің жартысы ашық. Дегенмен жылытқыш құрылғы, калорифер, байланыстырғыш құбыр арқылы өткен кезде санитарлы гигиеналық сапасы төмендейді, бұл жылумен жабдықтаудың ашық жүйесінің негізгі кемшілігі болып табылады. Жылыту құрылғыларында қалдық болуына байланысты судың түсі, иісі пайда болуы мүмкін. Жылыту жүйесін элеватор немесе сорғы арқылы жылу желісіне қосу кезінде радиаторда қалдық жоғалады, бактерия көбейеді. Жылу желісінен алынатын су сапасын жақсарту үшін мақсатты түрде жылыту қондырғыларын тәуелсіз схема бойынша өсу керек, яғни жылуалмастырғыш арқылы бірақ бұл жылумен жабдықтаудың ашық жүйесінің экономикалық көрсеткіштерін төмендетеді.
Құбырда оттектік коррозияны және қақты болдырмау үшін жылу көзінде жылу дайындайтын құрылғының жылуалмастырғышы мен су жылытқыш қазанда химиялық су тазалау мен деаэрация қарастырылған. Жылумен жабдықтаудың ашық жүйесіндегі жылу көзі ЖЭО ның жылу дайындау құрылғысы болып табылады.Шығыр ағынынан бу жүйеде айналатын су жылуына берілетін негізігі қыздырғышқа түседі. Жылумен жабдықтау режимінен түскен су қосалқы сорғымен жылуалмастырғышқа беріледі. Ыстық сумен жабдықтауға қолданылмаған және жылыту жүйесінен өткен су ғана кері қайтады. Желдету мен жылыту жүйесінің алдында орнатылатын оның шығыны сәйкесінше тұтынушының қажеттілігін автоматты реттеуішпен ұстап тұрады. Ыстық сумен жабдықтау үшін шығындалған жылутасығыш ЖЭО да қосалқы сорғының алдындағы кері сызыққа түсетін сумен толтырылады. Қосымша су ыстық су құбырынан шығыр конденсаторына кіріктірілген жылуландырулық шығыр түйініне түседі, конденсатордың су температурасына дейін қыздырылады және химиялық су тазалауға түседі. Содан кейін су сорғымен ауа қалдықтарынан босатылатын деаэраторға түседі. Деаэратордағы қажетті температура режимі оған қосылатын бу немесе ыстық сумен сақталады. Деаэратордан су сорғы көмегімен үстеме реттеуіш арқылы жылу желісіне беріледі. Негізгі қыздырғышта су температурасы 120 0С дейін көтеріледі. Қыста сыртқы төмен температура кезінде жоғары температуралы су қажет және оны қазанда қызыдырады. Жылу желісіндегі жылу тасымалдау айналымы айналмалы сорғымен қамтамасыз етеді. Жылу желісі бойынша жылутасығыш аудандарға беріледі және тұтынушылар бойынша анықталады. Ғимаратың жылу пунктінде жылутасығыш алғашқыда ыстық сумен жабдықтауға таңдалады және құбыр бойымен су жинағыш кранға түседі. Аралас су температурасы берілу сызығынан жылутасығыш ағыны құбырында орнатылған автоматты температура реттегішпен тұрақты сақталады. Кері сызықтан құбыр ағынында берілетін сызықтан керіге су тамшылауын болдырмау үшін кері клапан орнатылады. Айналмалы сызық оның ішкі ағынына байланыссыз сужинағыш арматура алдындағы ыстық су температурасын ұстап тұруды қамтамасыз етеді.
Тұтынушы кірісінен кейін кері сызықта орнатылған қысым реттегіш кері сызықтағы төмен температура кезінде ғимараттың жылыту жүйесіне су берілуін қамтамасыз етеді. Ыстық сумен жабдықтау мен жылыту үшін жылутасығыш ағыны тұтынушының қажеттілігіне тәуелді. Ыстық су температурасын ұстап тұратын температура реттегіш құрал арқылы жетеді. Қажеттілікке берілетін жылу сәйкестігі сапалы реттеудің температуралық графигін ұстап тұру көзінде қамтамасыз етіледі. Яғни тұтынушы пункті ғимаратты жылытуға жылу мен ястық сумен жабдықтау үшін жылутасығыш реттегішіне байланыссыз қамтамасыз етіледі, және тұтынудың әр түрлі режиміне қарамай тұтынушының екі тобы да қанағаттандырылған. Бірақ күзгі-көктемгі кезеңде жылытуға берілетін су температурасы жоғары. Ыстық су талдауы әртүрлі іске асады, сондықтан жылу желісінің берілу сызығы масксималді шығынға есептелуі керек. Бұл үшін жылуқұбырының берілген аумағына қосылған тұтынушы санының өсуімен тұтыну графигі ығыстырылады және әркелкілігі азаяды. Кері сызық бойынша есептік шығыны аз болады, сонымен қатар кері сызыққа ыстық сумен жабдықтау үшін су ағынынан кейін жылыту жүйесінен қайтатын жылу тасығыш беріледі. Максималді шығын нөлдік ағында болады. Кері сызық бойынша жылутасығыштың есептік шығыны ғимаратты жылытуға және желдетуге кеткен есептік шығынына тең болады. Судың есептік шығынын азайту және жылу желісінің бағасын азайту үшін ыстық сумен жабдықтау мен жылытуға берілетін жылутасығыштың берілуін реттеумен байланысты схема қолданылады. Жылумен жабдықтаудың ашық жүйесінде реттеумен байланысты ыстық сумен жабдықтау мен жылытуға берілетін жылудың шығынын шектейді.

Сурет 7. Жылумен жабдықтаудың екіқұбырлы ашық су жүйесі.
Бұл жағдайда шығын жылытуға,желдетуге және орташа апталық ыстық сумен жабдықтауға есеп айыратын сияқты есептеледі. Яғни жылу шығыны тәуліктік және апталық кесіндіге теңестіріледі;сағаттық шығынға теңестірілмейді. Сондықтан жылудың орташа мөлшерін көтеретін ыстық сумен жабдықтау үшін жылу тұтыну кезінде жылытудың жүйесіне жылу береді, ал ыстық сумен жабдықтау үшін жылу тұтыну құламасында жылу қажеттіліктен көбірек беріледі. Ғимаратқа жылу беру мүмкіндігі өзгермелі жылу мөлшерінде ғимараттың құрылыс құрылымын жылу аккумуляциялайтын қасиетімен қаматамасыз етеді. Яғни ғимараттың бұл қасиеті ыстық суды тұтынудың бірқалыпты еместігін жабу үшін қолданылады.
Ғимараттың жылытуға өзгермелі жылу беру оның ішкі бөлмелеріндегі ауа температурасының өзгерісіне әкеледі. Санитарлы гигиеналық талап 1 - 1,5°С аралығында өзгеруіне жол береді. Егер ыстық сумен жабдықтау үшін максималді жылу шығыны мен жылытуға жылу шығынының ара қатынасы 0,6 көп емес болса, онда ішкі бөлмелердегі ауа температурасының өзгерісі ықтимал шектерінен шықпайды. Көбірек арақатнаста тәуелсіз реттегіш схемасын қолдану ұсынады.
Жылумен жабдықтаудың ашық жүйесі жылу көзінен сумен толтырылады,бұл кезде бастапқы температурасы 5-15°С аралығында өзгеретін құбыр суы болып табылады. Шығыр конденсаторында конденсат температурасы 30-35°С төмен болмайды. ЖЭО конденсаторында бу конденсациясын жылумен жабдықтау үшін қолдануға мүмкіндік беретін 20-30 °С та температура ағыны туындайды, жылумен жабдықтаудың ашық жүйесінде үнемділігін көтеретін схемада көрсетілгендей болады. Ыстық сумен жабдықтаудың есептік шығынынан жылутасымалдағышқа берілетін температура жоғарылату үшін тек жылыту жүктемесін қанағаттандыруңа есептелген жылу желісіндегі жылумен жабдықтаудың ашық жүйесінде қолданылады.
Жылумен жабдықтаудың ашық жүйесі үшін су дайындағыш керек,барлық су жинағышты толтырушы су жылу көзінің қақтың пайда болуына жол бермейтін сужылытқыш қазанымен жылуалмастырғышта қыздырылады,сондықтан су химиялық жолмен тұз кермектігінен тазаланады.Жылу желісінде өңделген суды қолдану ыстық сумен жабдықтау жүйесінің жұмыс істеу мерзімін ұзартуға мүмкіндік береді.Су дайындаудың қажеттілігі судың аз кермектігінде (2 мг-экв/л) жылумен жабдықтауды мақсатты түрде қолданудың үнемділігін алдын ала анықтайды.Судың жоғары кермектігі кезінде су дайындау жылумен жабдықтаудың барлық түрінде қажет.Мұндай шартта жылу көзінде орталықтандырылған су дайындау жабық жүйедегі бытыраңқы су дайындауға қарағанда тасымалдау мен капиталді аз шығынды қажет ететін жылумен жабдықтаудың ашық жүйесін мақсатты түрде үнемді қолданады.
Жылу желісінде судың бірқалыпты емес ағынынан жылумен жабдықтаудың ашық жүйесінде берілетін және кері қайтатын сызығындағы су шығыны өзгермелі болады. Өзгермелі шығын жүйенің тасымалдануын қиындататын жылу желісінің гидравликалық режимінің тұрақсыздығына алып келеді.Кері сызықтағы тұрақсыз режим тұрақсыз режим тұтынушыдағы қысым режиміне әсер етеді.
5 Ашық жүйенің артықшылығы мен кемшіліктері
Жылумен жабдықтаудың ашық жүйесінің негізгі ерекшелігі ыстық сумен жабдықтау үшін жылу желісінен мүлтіксіз су жинау.Бұл ыстық сумен жабдықтау үшін электр станцияда (шығыр конденсаторындағы салқындатылатын су,оттық панеліндегі салқындатылатын су) және көптеген өндірістік орындарда көп мөлшерде кететін жылы судың 15-30 0С температурасында қолдануға мүмкіндік береді.Ашық жүйе кезінде су қыздырғышқа енгізуді қолдану қажеттілігі болмайтындықтан абоненттік құрылғыны енгізу мен ыстық сумен жабдықтаудың абоненттік қондырғысын оңайландырады.
Ашық жүйенің жабық жүйемен салыстырғандағы негізгі ерекшеліктері:
Ыстық сумен жабдықтау үшін электростанция мен өндірістік орындардың төмен потенциалды жылу өндірілімін қолдану мүмкіндігі;
Абоненттік енгізулерді арзандату мен жеңілдету және ыстық сумен жабдықтаудың жергілікті қондырғыларын ұзақ мерзімділігінің жоғарылауы;
Бір құбырлы жүйеде жылу тасымалдауды қолданудың мүмкіндігі
Ашық жүйенің кемшілігі:
Станциялық су дайындаудың қымбаттығы мен күрделілігі;
Сужинағышқа түсетін судың иісі,түсі,санитарлы сапасының тұрақсыздығы, жылу желісіне жылытқыш қондырғыны қосудың тәуелді схемасын және құбыр суының жоғарғы қышқылдығы,тәуелсіз схема бойынша жылытқыш қондырғыны жалғау кезінде шеттетілуі мүмкін;
Жылумен жабдықтау жүйесінің санитарлы бақылау көлемінің қиындауы мен көбеюі;
Жылу желісінің гидравликалық режимінің тұрақсызыдығынан кері сызықтағы судың өзгермелі шығынынымен байланысты тасымалдаудың қиындығы;
Жылумен жабдықтаудың тығыз бекітілгендігін бақылаудың қиындығы.
Жылу алмастыру үрдісінің қазандық жұмыс режимінде үлкен мәні бар. Жылу алмастырғыш аппарат деп сұйық ыстық ортадан жылуды басқа сұйық салқын ортаға беретін барлық құрылғыны атайды.
Аппарат жұмыс принципі бойынша регенеративті,араластырғыш, рекуперативті болып бөлінеді. Регенеративті аппаратта ыстық жылу тасығыш өзінің кезегінде периодты түрде жылуын екінші сұйыққа суық жылутасығыш құрылғыға береді,яғни сол бір қыздыру беті біресе ыстық біресе салқын сұйықтықпен жуылады. Араластырғыш аппаратта жылуды ыстықтан салқын сұйықтыққа беру екі сұйықтықты да мүлтіксіз араластыру кезінде болады.
Техниканың барлық саласында кең дамыған рекуперативті аппарат,онда жылу ыстықтан салқын сұйықтыққа бөлгіш қабырға арқылы беріледі. Жылу алмастырғыш аппараттардың түрлі тағайындаулары болуы мүмкін: бу қазандығы, конденсатор, буқыздырғыш, орталықтандырылған жылыту қондырғысы және т.б. Жылу алмастырғыш аппараттар көп жағдайда өздерінің формасы және өлшемімен,оларда қолданылатын жүмыс режимімен ерекшеленеді. Жылу алмастырғыш аппараттардың әртүрлілігіне қарамастан негізгі жылу есептеу жағдайы бірдей болып қалады.
Жылу алмастырғыш аппаратта сұйықтықтың қозғалуы үш негізігі схемамен жүзеге асырылады. Егер ыстық және салқын жылутасығыштың қозғалу бағытты сәйкес келсе онда мұндай қозғалыс тура ағынды деп аталады.
Егер ыстық жылутасығыш қозғалысының бағыты салқын жылу тасығыш қозғалысына қарама қарсы болса онда мұндай қозғалыс қарсы ағынды деп аталады. Егер де ыстық жылу тасығыш салқын жылу тасығыш қозғалысына перпендикуляр қозғалса онда мұны қиылысты ағынды деп атайды.
6 Жылумен жабдықтаудың жабық жүйесі
Жабық жүйеде абонентті қондырғыға жылу беруден кейін жылу тасығыш станцияға қайту керек болғандықтан параллель құбырлар саны екіден кем болмау керек. 8 суретте екіқұбырлы жабық су желісінің схемасы көрсетілген. Су берілетін жылуқұбыры I бойымен тұтынушыға жылу береді,ал кері жылуқұбыры II мен салқындатылған су ЖЭО ға немесе аудандық қазандыққа беріледі.

А –мүлтіксіз байланысуымен жылыту жүйесі; Б элеваторлы байланысуымен жылыту жүйесі ; В сорғы араластыруымен жылыту жүйесі; Г тәуелсіз қосумен жылыту жүйесі; Д – суқыздығышты қолданудағы ыстық сумен жабдықтау жүйесі.

Сурет 8. Екіқұбырлы жабық су жүйесі
Абонентті қондырғы сипаттамасының және жылу желісінің жұмыс режиміне байланысты әртүрлі жылу желісіне қосу схемасы таңдалады. Практикада әртүрлі екі схема қолданыс тапты:тәуелді және тәуелсіз. Тәуелді схема бойынша су жылу желісінен жылыту мен желдету жүйесінің қыздырғыш қондырғысына беріледі. Тәуелсіз схема кезінде су жылу желісінен абонентті қондырғыда қолданылатын қосалқы жылу тасығышты қыздыратын жылуалмастырғыш арқылы өтеді.
Қосудың тәуелді схемасы кезінде қысым абонентті қондырғыда жылу желісінің қысымына тәуелді.Қосудың тәуелсіз схемасы кезінде жергілікті жүйедегі қысым жылу желісінің қысымына тәуелді емес,яғни жылу желісінде айналатын су жылуалмастырғышта қабырға арқылы бі бірімен араласпай жылуды қосалқы жылу тасығышқа береді.
Абонентті енгізу қондырғысы қосудың тәуелді схемасы кезінде тәуелсіз схемасына қарағанда жеңіл және арзан. Тәуелді схема кезінде абонентті қондырғыда желілік судың көбірек температура ағыны алынуы мүмкін.Жергілікті жүйеде су температурасы ағынының үлкеюі құбыр диаметрінің кішіреюіне және жылу желісінің бастапқы бағасының үнемделуі мен желідегі жылутасығыштың шығынын азайтуына мүмкіндік береді.
Қосудың тәуелді схемасының кемшілігі абонентті қондырғысының құралдарына желінің қысымын беруде қосылады.Сол жағдайда,яғни тәуелді схема кезінде абонентті қондырғыда мүмкін болатын қысым деңгейімен қамтамасыз етуге болмайды ол кезде қосудың тәуелсіз схемасы қолданылады. Соңғысы жылу желісінің кері жылулысық өткізуінде қысым деңгейі жергілікті жүйелер үшін жіберілетін қыздыру аспаптарынан асып түскен кезде пайдаланылады(мысалы кең қолданылатын шойын қыздырғыш құралдарында берілетін қысым 0,6 МПа аспайды).
8 суретте абонентті сулы жылулық желісіне қосудың әртүрлі схемасы көрсетілген,бұл жерде А,Б,В түйіндері қосудың тәуелді схемасын көрсетеді. Бөлек ғимаратқа қызмет көрсететін мұндай құрылғы абонентті енгізу деп аталады.
А түйінінде жылу желісі құбырындағы берілу температурасы кезінде шектен аспайтын жергілікті жүйеде қыздырғыш құралдар үшін санитарлы нормамен белгіленген мүлтіксіз қосудың схемасы көрсетілген. Жылу желісінің берілу сызығынан су жылыту қондырғысының құралдарына түседі және қоршаған ортаға жылу беріледі. Салқындатылған су жылу желісінің кері сызығына түседі. Көрсетілген схема негізі өндіріс орындарындағы су жылыту жүйесі үшін қолданылады.
Көп жағдайда тұрғын және қоғамдық ғимараттардың жылыту жүйесі араластырғыш құрылғымен тәуелді схема бойынша сулы жылу желісіне қосылады (сурет 8, Б и В). СНиП 2-04.05-91* сәйкес тұрғын ғимарат,жатақхана,мектеп, емхана, музей үшін жылутасғыштың шекті температурасы 95 С құрайды,сол уақытта берілу сызығындағы судың максималді температурасы көп жағдайларда 150 С қа тең деп қабылданады.
8, Б суретте жергілікті жүйеге жылу желісінен түсу алдында судың температурасын төмендететін араластырғыш құрылғының схемасы көрсетілген.
Араластырғыш құрылғы,абоненттік енгізуде қондырылған берілу сызығынан түсетін кері сызығындағы салқындатылған су ыстық сумен араласады. Араласу нәтижесінде берілу сызығындағы сумен салыстырғанда төмен температуралы су пайда болады.Араластырғыш қондырғы ретінде Б түйінінде су сорғылайтын элеватор,ал В түйінінде ортадан тепкіш сорғы қолданған.
Біздің елімізде элеваторлы схема кең қолданыс тапты.Жылуландыру дамуының бастапқы кезеңінде оны проффесор В.М.Чаплин өңдеп,ұсынған.Қаладағы тұрғын ғимараттарының көптеген енгізулері элеватормен жабдықталған. Берілу құбырынан су өткізгіш құбыр 1 арқылы (сурет 8, Б түйіні ) элеваторға 2 түседі. Түтік арқылы 3 жылыту жүйесінің қыздырғыш құралынан кейін салқындатылған су элеваторға тамшылайды.Жылу желісіндегі су температурасына қарағанда төмен температуралы араласқан су құбыр арқылы 4 жылыту жүйесінің қыздырғыш құралына беріледі.
9 суретте сорғы - элеватордың құрылғысы көрсетілген.
Элеватор жұмысы үшін 815 м кем емес тегеурін қажет екендігін атап өту керек.Жеткіліксіз тегеурін жағдайында элеватор орнына отрадан тепкіш сорғы 5 қойылады (сурет 8, В түйіні).

1 –қақпақ; 2 –қабылдағыш камера; 3 – араластырғыш камера; 4 - диффузор
Сурет 9. ВТИ су сорғылайтын элеватор құрылысы – Мосэнерго Жылужелісі
Ол берілетін және кері қайтатын құбыр арасындағы тұйықтағышта орналастырылады, элеватор сияқты жылу желісінен су ағынына жылыту жүйесінен кері қайтатын салқындатылған сумен араластырылады.
Соңғының жұмысы үшін электрознергияның шығыны қажет, сондықтан электрқозғалтқыш қондырғысын және қызмет көрсетудің қиындатудың орнына элеваторды қолдану сорғыдан тиімдірек. Араластырғыш қондырғы ретінде элеватордың негізгі ерекшелігі оның қарапайымдылығы мен жұмысының тиімділігі болып табылады. Тасымалдау шартында элеватор тұрақты қызмет көрсетуді қажет етпейді. Онымен қоса элеваторлы араластырғыш схемасының негізгі кемшілігі автономдылығының жоқтығы,яғни жергілікті жылыту қондырғысында су айналымы жылу желісіне тәуелсіз. Элеватор түтігіне желілік суды берудің тоқтатылуы, мысалы жылу желісінің апаттық өшіруінде, жылытқыш қондырғыда су айналымы тоқтайды, бұл судың қатуына әкелуі мүмкін. Көрсетілген кемшіліктен ортадан тепкіш араластырғыш сорғыны қосудың схемасы еркін. Жылу желісінің апаттық ажыратуында сорғы жылыту қондырғысында су айналымын жүзеге асырады, ұзақ мерзім аралығында судың қатуын тоқтатады (8÷12сағат).
8, Г суретте жылыту жүйесінің су жылытқышқа қосудың тәуелсіз схемасы көрсетілген. Жылу желісінің берілу сызығынан су құбыр 6 арқылы жылуалмастырғышқа 7 түседі, қабырға арқылы абоненттің жылыту қондырғысында айналатын қосалқы суды қыздырады. Салқындатылған су жылу беріп құбырмен жылу желісінің кері жылу құбырына беріледі. Жылу жүйесінде су айналымы сорғымен 9 құрылады. Абонентті ыстық сумен жабдықтау құрылғысы сулы жылуалмастырғыш арқылы жылу желісіне қосылады. Д түйініде (сурет 8) суқыздырғышты 10 қолданумен жылу желісіне ыстық сумен жабдықтау жүйесін қосудың схемасы көрсетілген. Жылу желісінен су жылытқыш жез түтікшілер арасынан өтеді және түтік ішінен өтетін суды қыздырады. Суқұбырлы қыздырылған су ыстық сумен жабдықтау жүйесінде сужинағыш кранға түседі.
Д (сурет 8) схемада ыстық судың аккумуляторы 11 көрсетілген,ол тәулік ішінде су шығынының өзгерісін тегістеу үшін қолданылады, сол жағдайда егер жылу желісі үзіліспен жұмыс істесе, ыстық су тәуліктің кез келген сағатында немесе ыстық сумен жабдықтаудың бірқалыпты емес жүктемесі кезінде қажет етіледі (аурухана,монша, қонақүй, өндірістік кәсіпорын). Бұл аккумулятор ақырындап қыздырылған құбыр суымен толтырылады,жылу желісі жұмысының үзілісі кезінде немесе ыстық суды көп тұтынуда шығындалуы мүмкін. Аккумулятордың жоғарғы қондырғысы кезінде зарядталуы суқұбырының үлкен тегеурінімен өндіріледі,ал бәсеңдеуі аккумулятордың өзінің статикалық тегеурінімен болады.
Көрсетілгендей, жабық жүйе кезінде жылу желісіндегі айналатын су мөлшері өзгеріссіз қалады, барлық абонентті қондырғыда (жылыту желдету жүйесі және ғимараттың ыстық сумен жабдықтау жүйесі) су қыздыратын жылутасығыш функциясын атқарады және құбырдан алынбайды.
7 Жабық жүйенің артықшылығы мен кемшілігі
Ерекшеліктері:
а) ыстық сумен жабдықтау қондарғысына түсетін құбыр суының жылу желісінде айналатын судан гидравликалық оқшаулығы.Осының арқасында ыстық сумен жабдықтау қондырғысына түсетін ыстық судың тұрақты сапасы қамтамасыз етіледі. Ыстық сумен жабдықтау қондырғысына түсетін су жылыту құралы мен желіге баратын шлам,тұнба, коррозиялық қалдықтармен ластанбайды;
б) ғимаратқа енгізуден сужинағыш кранға дейін құбыр суының қысқа өту жолының арқасында ыстық сумен жабдықтау жүйесінің қарапайым санитарлы бақылау;
в) жылуландыру жүйесінің үстеме шығыны арқылы жүзеге асатын тұрақтылығының қарапайым бақылауы.
Кемшіліктері:
а) ыстық сумен жабдықтаудың абонентті енгізулерді тасымалдау мен қондырғыларының су қыздырғыш құрылғысынан күрделілігі;
б) ғимаратты ыстық сумен жабдықтау жүйесіндегі коррозия,оған оттегіден тұратын қыздырылған құбыр суы түседі;
в) жылу енгізуінде ыстық сумен жабдықтау қыздырғышында құбыр суының жоғарғы кермектігі кезінде қақтың болуы.
8 Бу жүйесі
Жылумен жабдықтаудың орталықтандырылған бу жүйесі өндірістік аудандарда қолданылады. Қалаларда оларды қолайсыз жер беті кезінде рационалді қолданады (геодезиялық белгілердің үлкен айырымы,жыралардың бар болуы т.с.с), сонымен қатар елдің оңтүстік аудандарында жылыту периодының ұзақтығы көп емес және жылутасығышқа санитарлы гигиеналық талаптарды азайтуға болады.
Бу жүйесі екі түрде болады: а) қайтарумен және б) конденсатты қайтарусыз.
Өндірістік жылуландыру практикасында конденсатты қайтаруымен бірқұбырлы бу жүйесі кеңінен қолданылады, 10 суретте көрсетілген.
Бу ЖЭО дан немесе аудандық қазандықтан буқұбырына I түседі, сол бойынша жылу тұтынушыға түседі. Конденсат жылу тұтынушыдан конденсат құбырға II қайтады. Кондесат абонентте орнатылған конденсат сорғысының қысымымен қайтады.
10 суретте жылутұтынушы абоненттің әртүрлі қосу схемасы көрсетілген. Бу желісіне абоненттік қондырғыны қосу схемасы бұл қондырғының құрылымына байланысты.
Егер бу абоненттік қондырғыға мүлтіксіз берілген болса, онда қосу тәуелді схема бойынша жасалады (сурет 10, А түйіні). Бу буқұбырынан қыздыру құралына 1 түседі, бутүзілуге жасырын жылу береді және конденсацияланады. Конденсат конденсат апару 2 арқылы өтіп және бакка 3 жиналады, конденсат сорғымен 4 станцияға кері конденсат құбырмен қосылады. Оған конденса тқұбырдан конденсаттың түсуінен қондырғының қорғанысы үшін сорғыдан кейін 4 кері клапан орнатылған.
Желдету қондырғыларының булық ауа қыздырғыштары және ауаны кондициялаудың жүйесі желiге сол сияқты қосылады. Егер буы қондырғыға тiкелей беру мүмкiн емес болса, онда қосылу тәуелсiз сұлба бойынша (10-шi сурет, түйiн және) жылу алмастырғыш арқылы жүргізіледi. Б сұлбасы тәуелсiз сұлба бойымен бу желiсіне 5-шi бу - су жылытқыштың қолдануымен қосылған жылыту су жүйесін көрсетеді. Су жылыту жүйесінде айналатын айналатын бу-су жылытқышта бу суды қыздырады. Сорғы арқылы конденсат өткізгішпен II жылу көзіне қайта жүктелетін, конденсат бөлгіш арқылы жылытқыштан конденсат багiне төгіледі. Су жылытудың жүйесiнде жылутасығыштың айналымы сорғы 6 арқылы пайда болады.

I – буқұбыры; II конденсатқұбыр; III – құбырдағы су; IV – компрессор; А –жылытудың бу жүйесі; Б – бу сулы қыздырғышпен жылытудың су жүйесі; В –су булы қыздырғышпен ыстық сумен жабдықтау жүйесі; Г –конденсатты қайтарумен будың технологиялық тұтынушысы; Д –конденсатты қайтарумен бусорғылау компрессорының буды технологиялық тұтыну жүйесі; pН –компрессор алдындағы бу қысымы; рС –желідегі бу қысымы;
————бу; — — — — конденсат
Сурет 10. Конденсатты қайтарумен бу жүйесі
В сұлбасында Б сұлбасы сияқты бу-су жылыту қолданылуымен, ыстық сумен қаматмасыз ету жүйесіне қосылу көрсетілген.
Технологиялық тұтынушылырдың қажеттілігінен желідегі бу қысымы аз болса, будың технологиялық тұтынушылары сығымдағыш қолданумен (10 шы сурет, Д сұлбасы) немесе тiкелей жинақтайды (10-шi сурет, Г сұлбасы).
Ондай жағдайда, бу қысымы бу желісіндегі жеке абонентпен талап ететiлетін қысым төмен болса, ол сығымдағыш көмегiмен абоненттерде жасанды жоғарылатылуы мүмкiн. (10-шi сурет) Электр қозғалтқыштан жетекпен Д сұлбасы бойынша бу жылу желiсiнен механикалық сығымдағышқа (поршень, ротациялық немесе центрден тепкiш) келеді. Бу сығымдағышта рн қысымнан рс-ға дейн қысылады. Қысылған бу сығымдағыштан тұтынушының қондырғысына түседі.
Ыстық сумен жабдықтау немесе технологиялық үдерiстiң шарттарына арналған конденсаттың тазалығының сақтауын қиыншылығы үшiн абоненттiк қондырғыларда кейбір жағдайда конденсатты қолданғанда ЖЭОға конденсатты қайтармауы мүмкін. Конденсаттың қайтарудан бас тартқан жағдайда жылу желісі (конденсат өткiзгiш есебiнен) оңайланады және арзандатады және абоненттiк қондырғылар (шалағай жылытуын алмастыруы есебiнен араластыратын) және электр энергиясын қайта жүктеу үнемделеді. Конденсаттың шығыны станциялық су дайындау өнiмдiлiгінің көбеюiмен өтелсе, онда станцияның бастапқы бағасы өседі және қазандықтардың үрлеуінің үлкейуінен қазандық шығыны да үлкейеді.
11 суретте конденсаттың қайтаруынсыз бу жүйесі көрсетілген. Бұл сұлба бойынша ыстық сумен жабдықтау үшiн тұтынушыда, конденсат жергiлiктi жерлерде пайдаланады. Осы жағдайда желi оңайланады, бiрақ ЖЭОға немесе бу аудандық қазандығында қазандықтар үшін қоректiк судың дайындығы үшін қуатты қондырғы құрастыруы керек. А сұлбасында (11-шi сурет) тұрмыстық мақсаттар үшiн ыстық судың тұтынушыларын бiр уақытта жабдықтаумен сумен жылытудың жүйесiн бу желiсіне тiкелей қосу көрсеткен. бiр уақытта бумен су жылыту кері магистральды жылыту жүйесінен суды сору көмегімен бу бу өткізгіш арқылы сорғалап ағатын инжекторға 1 түседі. Инжекторда 1 судың жеткiлiксiз қыздыруында, әдетте сыртқы ауаның төмен температураларында қолданатын инжектор 2 жұмысқа қосуға болады. (сыртқы температуралар үлкен күйiнделер) аз жылулық жүктемелер кезеңдерінде, суды қосымша қыздыруы керек емес болса, ағынды жылытқышқа бу берілмейді.
Б сұлбасында (11-шi сурет) бумен жылытудың жүйесi және ыстық сумен жабдықтау үшiн конденсатты пайдаланудың қосылуы көрсетілген. Конденсат қыздыру аспаптарынан конденсаты бөлгiш КО арқылы шоғырлағышқа және одан ыстық сумен жабдықтау жүйесiне түседі.
Будың төмен қысымында ғимарат асында қондырылады Шоғырлағыш және конденсат оған өз ағысымен ағып жиналады. Ыстық сумен жабдықтаудың жүйесiне конденсаттың беру үшiн сорғы пайдаланылады. Бұл сұлба бойынша бу желісіне желдету жүйесінің калориферлі қондырғылары және технологиялық жабдық қосылуы мүмкін.

А – ыстық сумен қамтамасыз ету жүйесінің және пароинжекторлық қосылысының су жылыту жүйесі, Б бу жылыту жүйесі және ыстық сумен қамтамасыз ету жүйесі, В – құйынды жылытқышы бар ыстық сумен қамтамасыз ету жүйесі, I – бу өткізгіш, II – су өткізгіштегі су
Сурет 11. Конденсат қайтуынсыз бу жүйесі

В сұлбасында (11-шi сурет) ағынды жылытқыш (эжектор )көмегiмен ыстық сумен қамтамасыз ету жүйесiнің бу желiсіне қосылуы көрсетілген. Эжекторға бу және су жүргiзетiн су түседі. Жылытылған су шоғырлағышқа және одан ыстық сумен жабдықтау жүйесiне түседі. Бұл сұлба бойынша судың температураның реттеу үшiн барботажды тәсiлмен, яғни буды суға жіберу арқылы бакте судың қосымша жылыту тiкелей мүмкiн.
Бу өткігіщте будың ағып кетулерiнің әр түрі, қазандардағыны будың үрлеуi, ЖЭОда конденсат шығынының орнын толтыру үшін (ХВО ) химия суды тазарту қарастырылады. Су тазартудың сұлбасы бастапқы судың сапасы және қазандарды қоректендіру үшiн суда көрсетiлетiн талаптарға байланысты таңдайды. Одан басқа, конденсаттың сапасы және қайтарылатын саны назарға алынады. Мысалы, кейбір жағдайда ластанған конденсаттың сапасын мына құрылғыларды қолдану арқылы жақсартуға болады, мысалы майды құрту, оксил темирден конденсатқа түскен қойылма материалдады құрту және тағы басқа.
Химиялық су тазартуда су дайындау тәсілінің бу қазандығын қоректендіру үшін, жылу желілерін қоректендірудегі су дайындау тәсілінің айырмашылығы судан ерітілген тұздың, газдың және темір оксидтерінің шетке толық жойылуы.
9 Рационалды жылу тасығышты және жылумен жабдықтау жүйесін таңдау.
Жылу тасығышты және жылумен жабдықтау жүйесін таңдау экономикалық және техникалық мағыналармен анықталады және жылу көзінің сипаттамасы мен жылу жүктемесінің түріне байланысты. Жылумен жабдықтау жүйесін барынша ықшамдау ұсынылады. Жүйе оңай болған сайын, ол құрылымда арзандау және пайдалануға сенiмдiрек. Барлық жылулық жүктеме түрлері үшiн бiртұтас жылутасығыштың қолдану ең қарапайым шешiмдерді бередi.
Абоненттiк жылу алмастырғыштардағы орта температуралы жылутасығышпен анықталатын жылулық режимнің шарттарын қанағаттандыратын абоненттiк қондырғыларда су мен бу тең жылутасығыштар болып есептелінеді. Тек ерекше жағдайларда ғана, бу технологиялық үдерiс үшiн тiкелей пайдаланғанда ғана, ол сумен алмастырылмауы мүмкін.
Жылумен жабдықтаудың су жүйелері, жылулық тұтынушылар жылытудың жүйесiн, желдету және ыстық сумен жабдықтау жүйесін көрсеткен жағдайда алынады. технологиялық жылулық жүктемесі бар жоғары рационалды, потенциалды жылуды талап ететiн, суды жылутасығыш ретiнде қолданып, бірақ үшiншi оқшау құбыр өткізгіштің аралық төсемiн ескереді.
Дегенмен жылумен жабдықтау жүйесін таңдау бойынша сұрақтың ақырғы жауабы жылумен қамту жүйесінің барлық буындары бойынша техникалық-экономикалық көрсеткiштерді ескеретін: жылумен жабдықтау көзі, жылу тұтынушылардың жылу желiлерi және қондырғылары, техникалық-экономикалық есептерді жүргiзгеннен кейін ғана берілуі мүмкін.
Жылутасығыш параметрлерін таңдау жылумен ең алдымен жабдықтау жүйесінің экономикасына байланысты. ЖЭОда жылумен қамту кезінде жылутасығыштың параметрлерiн жоғарылағанда, жылу қолдануда электр энергияны өндіру төмендегендіктен, ЖЭОда экономикалық көрсеткiште төмендейді. Бұл жағдайда өнеркәсiптiк кәсiпорындарының технологтерiнен будың қысымдары шамасының қисынды техникалық талаптарын талап ету керек; өнеркәсiптiк кәсiпорынның бу желiлерiнде тым көтерiлмеген қысым шығындары емес технологиялық үдерiстiң жүргiзуiн шарты басты анықтауыш болуы керек.
Жылумен жабдықтауда аудандық қазандықтардан тек қана жылу энергиясы өндiріледi, сондықтан жылутасығыштардың параметрлерi жоғары бола алады. Бұл жағдайда жылу тасығыш параметрінің мағынасы транспорт шартына және тұтынушылардың қондырғыда жылу тұтынуына байланысты таңдалады.
Жылу тасығыштың параметрінің үлкейуі жылу өткізгіштердің диаметрінің кішірейуіне және электр қозғалтқыш сорғысының қуатының төмендеуіне әкледі.
Жабық және ашық жылумен жабдықтау жүйесін таңдау сумен қамтамасыз ету шартына, жылу көзіне, бастапқы су құбырындағы су сапасына (коррозиялық активтілігіне, кермектікке, қышқылдыққа) байланысты.
Жылумен жабдықтаудың жабық және ашық жүйесiнің маңызды шарты болып, ГОСТ Р 51232-98 «ауыз су» сәйкес абоненттерді тұрақты сапалы ыстық сумен қамтамасыз ету болып табылады. Ұйымға жалпы талап және сапаны бақылаудың әдiстерi. Көпшiлiк ағдайларда бастапқы су құбырындағы судың жылумен жабдықтау жүйестiң таңдауды алдын ала анықтайды.
Ашық жүйеде ЖЭОға немесе iрi қазандыққа арнаулы су таратушыларды әкелу талап етіледі, бiрақ өнеркәсiптiк аудандардың желiлері және қалалық су құбырының желілері жүк түсiредi. Тұтынушыларға жіберілетін су дайындау қондырғыларының құрамы және қуаты судың құнында бiлiнедi.
Су дайындауы бойынша жұмсақ бастапқы суларында шығын арзаяды және ашық жүйеде қолданылуы мүмкiн. Судың орташа кемектілігінде ашық және жабық жылумен қамту жүйесі қолданылуы мүмкін. Су құбырының суының кермектілігінде ашық жүйе тиiмдi, ыстық сумен жабдықтаудың абоненттiк жылытқыштары суды жұмсартусыз тез қақпен жабылып, пайдалануға жарамсыз етеді.
10 Бақылау сұрақтары
1.Жылумен жабдықтау жүйесін тасымалдау мен жобалауда не ескеріледі?
2.Орталықтандыру діәрежесіне байланысты жылумен қамту жүйесінің классификациясы
3.Жылутасығышты таңдау неге негізделеді?
4.Жылумен қамту жүйесінің жабылуы мен ашылуы
5.Жылу желісінде температура графигі неге тең?
6.Элеватор не үшін қажет?Жылуландыру қондырғыларын жылулық жүйеге қосу түйіндерінде араластырғыш қондырғылар қызметін түсіндіру.
7.Абоненттердің жылу тұтыну қондырғыларын сулы жылулық жүйелерге тәуелді және тәуелсіз қосылу схемаларының ерекшеліктері.
8.Жылулық жүктеменің қандай құрылымында жылумен қамтамасыз етудің үшқұбырлы сулы жүйесін мақсатты түрде қолдану қажет?
11 Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
1. Соколов Е.Я. Теплофикация и тепловые сети. М: Энергоиздат, 1982. 360с.
2. Сафронов А.П. Сборник задач по теплофикации и тепловым сетям. – М: Энергоатомиздат, 1985. – 230с.
4-дәрiс. Жылу жіберуді реттеу режимдерi
Жоспар:1 Реттеу әдiстері
2 Жылу алмасу аппараттары және қондырғыларының жылулық сипаттамалары.3 Бiркелкi жылулық жүктеменi орталық реттеу
4 Әртүрлi жылулық жүктеменi орталық реттеу
5 Жылудың жіберілуінің орталық реттеудегі әдiсiн таңдау
6 ЖЭО-нан жылуды жіберу режимі
7 Бақылау сұрақтар
8 Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
1 Реттеу әдiстері
Абоненттік жылулық жүктеме тұрақсыз болып келеді. Ол метеорологиялық шарттардың(сыртқы ауаны температура, желдiң жылдамдығы, инсоляция), ыстық сумен жабдықтау жұмыс режимiне, технологиялық жабдықтардың жұмыс режiмiне байланысты өзгередi. Жылумен жабдықтауда жоғары сапаны қамтамасыз етуi үшiн, сонымен бiрге ЖЭО-сына жылулығының өндiруiнiң үнемдi режимдерi немесе қазан және жылу желiлерi бойымен оны тасымалдауда тиiстi реттеу әдісiн таңдайды.
Реттеудiң жүзеге асыруына байланысты орталық, топты, жергiлiктi және дара реттеу деп бөледі. Орталық реттеу ЖЭО-да немесе қазанда орындалады; топты - (ГТП ) топты жылулық қосалқы станцияларда; жергiлiктi - (МТП ) жергiлiктi жылулық қосалқы станцияларда,олар абоненттiк енгiзу депте аталады; дара - жылу қолданатын тікелей құралдарда орындалады. Жағдайлардың көпшiлiгiнде жылулық жүктеме аудандарда әртүрлi. Бiр және тiптi бір ауданда және жылу желiсiне абоненттiк енгiзуде әртүрлi жылулық жүктеменi жинақтайды,мысалы: жылыту және ыстық сумен жабдықтау; жылыту, желдету және ыстық сумен жабдықтау және тағы басқалар. Одан басқа ЖЭО-нан әр түрлi қашықтықта жайғастырылған iрi қалалардағы абоненттері, ұзын жылу желiлерiмен, жылутасығыштың кешiгуi салдарынан әртүрлі шарттарда болады.
Жылумен жабдықтаудың биiк үнемдiлiгiн қамтамасыз ету үшiн қиыстырылған реттеуді қолдану керек,ол орталық, топты және жергiлiктi немесе дара реттеулердiң тиiмдi тiркесі болып көрiнуi керек.
Дегенмен дара реттеу жылу қолданатын құралдарға тiкелей дара реттегiштердi көп мөлшерде қолдануды талап етедi. Негiзiнде жылумен жабдықтаудың системiн және жылулықтың жіберілуінің режимдерiн реттеу 2-3 сатымен ғана шектеледi - орталық және топты немесе жергiлiктi, ал қуаты аз жылумен жабдықтау жүйелерінде - бiр сатымен шектеледі.
Тиiмдi реттеуге орталықтандырылған жылумен жабдықтаудың алғашқы даму кезеңіндегідей қолмен емес, автоматты реттеудiң тиiстi системдерiмен (САР) ғана қол жеткізуге болады.
Орталық реттеу бiр үлгiдегi жылулық жүктеме бойымен жүргiзіледi, ол аудандардың абоненттерiнiң көпшiлiгiне тән. Мұндай жүктеме бiр түрдегі жүктеме болуы мүмкін, мысалы, жылыту, және екi әр түрдегі жүктеме болуы мүмкін,мысалы, жылыту және ыстық сумен жабдықтау.
1970-1980 жылдарда жүктеме бойымен орталық реттеу кең қолданыс тапты - жылыту және ыстық сумен жабдықтау, өйткенi бұл жүктемелер қазiргi қалаларда негiзгi болып келеді және қаралып отырған реттеу әдiсінде ыстық сумен жабдықтаудың жүктемесiн қосымша көбеютусiз немесе жылытуға кеткен судың есептiк шығынымен салыстырғанда желiдегі судың есептiк шығынын болмашы ғана көбеюi арқылы қанағаттандыруға болады. Желiде судың есептiк шығынының төмендеуi жылу желiлерiнiң құбырларының диаметрлерiнiң кiшiрейуiне және олардың бастапқы құрылымдарының шығындарынының төмендеуiне алып келеді.
Топты реттеудегідей жергiлiктi реттеуде, бiрдей жылу қолданатын қондырғыларға және құралдарға жылу беруді басқаратын САР пайдаланылады.
Абоненттiк жүйелерде жылулықтың шығынының негiзгi саны жылытқыш мақсаттар үшiн қолданғанда шығады, сондықтан жылулық жүктеме бірінші қыздыру аспаптарының жылу беру режимiне бағынышты болады. Абоненттiк қондырғылардың қыздыру аспаптары мiнездерінде, құрылымдарында және техникалық рәсiмдеуде әр түрлi,олар: сәуле шығарумен және еркiн конвекциямен жылу беретiн-жылыту аспабы: қыздыру беттерiндегі үлкен жылдамдықпен жағалай қозғалатын ауаны ысытатын-желдеткіш ауа қыздырғыштары; екiншi уәкiлді қыздыратын бу немесе суы бар- әр түрлi технологиялық аппараттар. Қыздыру аспаптарының барлық түрлері алуан түрлi болғанымен, жылу берулері ортақ теңдеумен анықталады:
(38)
Q - жылулық сан, n уақытта берiлген
- қыздыру беттерiне берілген қыздыру аспаптарының жылу коэффициентi - қыздыратын және қыздырылатын орталардың арасындағы температураның орта айырымы - алғашқы (қыздыратын) ортаның шығынының эквиваленті
- алғашқы (қыздыратын) ортаның қыздыру аспабына кiргендегі және одан шыққандағы температурасы
Қыздыратын және қыздырылатын орталардың орташа арифметикалық температуралардың арасындағы айырым сияқты температуралардың орташа түрлілігі бiрiншi жуықтауда көрінуі мүмкін:
(39)
- қыздырылатын ортаның орташа температурасы
, – екінші (қыздырылатын) ортаның қыздыру аспабына кiргендегі және одан шыққандағы температурасы
(38) және (39) теңдеулерден шыққанындай,
(40)
(41)
Бiрлескен шешiмнен табамыз
. (42а)
(42)-ден көрінiп тұрғандай, жылулық жүктеме бес параметрлердiң өзгеру есебiнен принциптi түрде реттелуі мүмкiн: қыздыратын құралдардың жылутасығышы баламасы k, қыздыру беттерiне қосылған аудан F, қыздыратын жылутасығыштың -ге кірердегі температурасы, қыздыратын жылутасығыштың шығынының эквиваленті және қосылған аудан қыздыру, құралдың жұмыс істеу уақыты n.
Жылу беру коэффициентiне әсер етіп жылулықтың жіберілуін реттеуді iс жүзiнде iске асыру қиын,себебi k жылу беру коэффициентi әжептәуiр орнықты шама болып келеді. Қыздыру бетінің Ғ қосылуымен немесе өшiрілуiмен жылу берiлу тұтынушыларда ғана өзгереді, осы жағдайда орталық реттеудiң пайдаларын пайдаланып қалмау мүмкiн емес. Жылу берудi реттеу мақсаты үшін қыздыру аспаптарының жұмыс уақытының өзгерiсi n жылумен жабдықтау жүйелерiнде қолданылуы мүмкiн, дегенмен әртүрлi жылулық жүктемеде бұл қағидатта орталық реттеуді құру мүмкiн емес. Бұл әдiс жергiлiктi реттеуде ғана қолдану мүмкін.
Қорыта келгенде, бұл бес параметрлерден орталық реттеу үшiн тек қана iс жүзiнде және пайдалануға болады. Әртүрлi жылулық жүктеменің төменгi шектегі температурасы болып ыстық сумен жабдықтау үшiн талап етiлетiн температура (60 °С)болып келеді. Жоғарғы шек судың қайнамау шартынан жылу желiсiнiң беретiн сызығында рауалы қысым арқылы анықталады. Жоғарғы шек ГТП-ке ие арын немесе МТП және абоненттiк қондырғылардың гидравликалық кедергiлерімен анықталады.Егер қаныққан буды жылутасығыш ретiнде пайдаланса, себебi
= 1/2, (42,а)
теңдеу онда
. (42,б)
түрге келедi
мұндағы: – будың конденсациясының температурасы.
Жылулық жүктемелердің буды пайдалану арқылы қыздыру аспаптарын реттеудің негізгі әдiсі дроссель орнату арқылы конденсацияның температурасының өзгеруі немесе құралдың жұмыс уақытынын n өзгеруi арқылы сипатталады, яғни «рұқсаттамалармен» жұмыс дегеуге болады. Екi реттеу әдiсіде жергiлiктi болып саналады. Су жүйелерiмен орталықтандырылған жылумен жабдықтаудың (СЦТ ) үш орталық реттеу әдiстерін принциптi пайдалануға болады.
1) Сапалы – реттелетiн қондырғыға берiлiп тұратын жылутасығыштың температурасының өзгеруi жылутасығыштың (жұмсау ) тұрақты санын сақтап
құралға кiруге
жылулықтың жіберілуін реттеу есебiмен сипатталады.
2) Есептiк – реттелетiн қондырғыға тұрақты температурада жылутасығыштың шығынын өзгертiп жылулықтың жіберілуін реттеу жолымен сипатталады.
3) Сапалы-есептiк – бiр уақыттағы шығынның және жылутасығыштың температурасы өзгеруi арқылы жылулықтың жіберілуімен сипатталады.
Қалалардағы негiзгi реттеу абоненттiк енгiзулердi автоматтандырудың жанында толықтыратын, ГТП-ны немесе МТП-ны есептiк реттеумен немесе рұқсаттамалармен орталық сапалы реттеуді қолданады.
ЖЭО-нан электр энергиясын орталық сапалы реттеу арқылы өндiру басқа әдiстерге қарағанда артық. Орталық есептiк реттеу элеватор араластыруымен жылу желiсiне қосымша араластырғыш сорғысын қондыру қосылған жылытқыш қондырғыларды жылулық жүктiң тұрақтылығының қатынасында сапалы жол бередi. Қопарылуға электр энергиясының желi жұмсауы су салдарынан өзгермелi шығын есептiк реттеуде қарағанда жанында сапалы кем. Әртүрлi жылулық жүктеменiң жанында, жылыту маусым орталық реттеудi қолдану қашанда ағымында барлығы жылулық жабдықталатын бiртұтас жылу желiлерiнiң әр түрлi абоненттерiнiң талабын тiркестiруге мүмкiншiлiк бермейдi, жылыту кезеңнiң әр түрлi ауқымдарына орталық реттеудi әдiсін өзгерту болып келедi.
Абонент жылулықтың периодты беруiнiң жанында - «рұқсаттамалармен», жанында үздiксiз жылулықтың демалысын орталық реттеудi принциптi мүмкiн жүзеге асырсын. Соңғы жағдайда берудiң кестелерiн байланыстыру және жылулықтың пайдалануы әр түрлi жылу жинайтын қондырғыларды көмекпен жүзеге асырады.
Барлық үздiксiз реттеу системдері үшін жылу теңдеуі келесі тәуелдiлiктермен негiзделеді:
(43)
Суды жұмсауымен айнымалылармен бiр қатар жағдайда реттеудiң режимдерiн есептеуде жұмсаудың тәуелдiлiгiмен булану болып келедi. Бұл тәуелдiлiкке эмпирикалық теңдеу ыңғайлы
(44а)
(44б)
Принциптi (44,б) теңдеу барлық реттеу жүйелерінде қолданылады.Сапалы реттеуде, яғни тораптық судың тұрақты жұмсауында, m = 0, = 1. (43) көрнiп тұрғаннан, осы жағдайда
(45)
Сандық реттеуде, 0 m 1. болса, (44б ) теңдеуде сол кезде көрінiп тұрғандай
(46)
Сапалы-сандық реттеуде m-1. Көрнiп тұрғаннан (44б ) осы жағдайда
(47)
Суретте 12 тәуелдiлiк әр түрлi реттеу жүйелері көрсеткен.

1-сапалы реттеу; 2 - сапалы - есептiк реттеу; 3, 4-есептiк реттеу
Сурет 12. Әр түрлі реттеу жүйелерінің тәуелдiлiк графигі.
Орталық реттеудiң жеке әдiстерi.
Қарай жанында жалаң орталық реттеу теория жағынан алғанда шектеуге болатын бiркелкi жылулық жүктемеге мiндеттi алдымен қарап шығамыз. Әртүрлi жылулық жүктеме мүмкiн реттеу әдiстердi содан соң зерттеймiз, қашан екi тұрбалы жылу желiлерiнiң қолдануында мүмкiн емес сапалы және үнемдi жылумен жабдықтау қосымша топты, жергiлiктiсiз және дара реттеу.
2.Жылу алмасу аппараттары. Жылулық сипаттамалар және қондырғылар
Абоненттiк қондығыларды жабдық жылу алмасу аппараттар, қыздыру аспабы, су-сулық жылытқыштар, ауа қыздырғыштардың әр түрлi руынан тұрады және.т.б..
Орталықтандырылған жылумен жабдықтаудың қазiргi системдерi реттеудi есептеу есеп емес шарттарда жылу алмасу аппарат жұмыс әр түрлi түрiндегi суреттейтiн теңдеулер бойымен өткiзедi. Жылу қолданатын қондыруларда мұндай жылутасығыштардың әдетте белгiлi ғана температурасы шарттарында кiруге және, олардан шығатын жылутасығыштардың белгiсiз температурасы әдеттегiдей болады. Реттеудiң режимдерiнiң есептерi үшiн Q=kF t пiшiнде сондықтан жылу алмасу аппараттарды жылулық жүктеменiң теңдеуi ыңғайсыз, өйткенi бiртiндеп жуықтау әдiстi анықтауға осы жағдайда болып келген t мағына алдын ала белгiсiз.
Реттеудi есептеу көбейткiш ретiнде орта айырым емес кiрген жылу алмасу аппараттардың жылулық сипаттамаларын пайдалануда едәуiр жеңiлдетедi, t жылу айырбасталатын ағындардың арасындағы температур емес, температуры ең жоғары айырымы қыздыратын және реттеудi аппаратқа қыздырылатын ортаға кiруге есептеу.
Конвекциялық жылу алмасу аппараттары барлық түрлерi жылулық жүктеме сипаттаманың теңдеуi бойымен анықталуы мүмкін:
Q=·WМ· (48)
- жұмсау моларды кiшi баламасын бiрлiкке меншiктi жылулық жүктеме және 10С ең жоғары айырым температура немесе жылу алмасу аппарат тиiмдiлiк коэффициентi;
WМ - жұмсауының орта жылу айырбасталатын баламалары;
- арасында температур ең жоғары айырым қыздыратын және қыздырылатын жылутасығыштармен, яғни температур айырым қыздыратын және аппаратқа қыздырылатын жылутасығыштарды қыздыратын айырым.
Шама жылу айырбасталатын ағындарды жұмсаудың кiшi баламасын бiрлiк жатқызылған аппарат жылулық жүктеме болады және 10С ең жоғары температура болады.
Егер жылу алмасу аппараттарды сипаттаманың теңдеуiнiң қорытындысы арасында температур орташа логарифмдiк айырым қыздыратын қабылдаса және қыздырылатын орта болса, онда тиiмдiлiк коэффициентiнiң есептеуi үшiн бiлдiру экспоненталық тәуелдiлiк түрге келедi.
Қозғалысы орта қарсы ағынның қағидаты бойымен болуға жылу айырбасталатын жылу алмасу аппарат қарапайым сұлба пайдалануда тiке ағу, бұл теңдеулер келесi түрi болады:- қарсы ағатын аппарат:

- тура өтетiн аппарат:

- режимдi еселiк; 
Wм, Wб - кiшiрек және жұмсауының орта жылу айырбасталатын баламалары;
е= 2, 718 - табиғи логарифмдардың негiздеуi
Еселiктiң есептеуi үшiн теңдеудiң жылутасығыштарының қиылысқан ағынмен аппараттары үшiн өте күрделi тәуелдiлiктер болады, кәдiмгi инженерлiк есептер үшiн iс жүзiнде жарамдылық емес.
Егер арасында температур айырым оның қорытындысы қыздыратын және қыздырылатын болса орта температура айырыммен орташа логарифмді жақын жинақтылыққа сипаттаманың теңдеуiнiң пайдалануы шегiнде бар сызықты тәуелдiлiк суреттелсе, еселiктiң есептеуi үшiн теңдеу едәуiр оңайланады.

WП - (қыздыратын) алғашқы жылутасығыштың жұмсауын балама; WВ - (қыздырылатын) екiншi жылутасығыштың жұмсауын балама.
Сурет 13. Жылутасығыштардың температурасын өзгерiс қарсы ағатын және тура өтетiн аппараттар

а) екi жылутасығыш араластырусыз; б) болып табылатын араластырусыз қарсы ағынды бiр жылутасығыштың екi жүрiсi және араластыруы бар басқа жылутасығыштың бiр жүрiсi; в) бiрден бiр жылутасығыштың жүрiсi араластырусыз және араластыруы бар басқа жылутасығыштың бiр жүрiсi; г) араластырумен екi жылутасығышы; д) араластырусыз тiке ағуды бiр жылутасығыштың екi жүрiсi және араластыруы бар басқа жылутасығыштың бiр жүрiсi
Сурет 14. Жылутасығыш қозғалыстың қиылысқан ағындағы сүлбесі

Мұндай сызықты тәуелдiлiгi сапасында және (42-шi сурет және 4.3-шi сурет) жылу алмасу аппараттардағы жылутасығыштардың қозғалысының барлық iс жүзiнде қолданатын сұлбаларында тәуелдiлiк жұмсалу мүмкiн:

13 және 14 суреттерде жылутасығыштардың қозғалысының әр түрлi сүлбелері көрсетілген. Барлық сүлбелерде b коэффициентінің мәні тұрақты және 0,65-ке тең. Төменде жылутасығыштардың қозғалысының қарастырылатын сүлбелері үшiн a коэффициентінің мәндері келтірілген:
Қарсы тоқ (13 суретті қараңыз, а және б) ………………………..0,35
Қиылысқан тоқ (14 суретті қараңыз, а және б) ………………...0,425
Қиылысқан тоқ (14 суретті қараңыз, в)……............……………..0,5
Қиылысқан тоқ (14 суретті қараңыз, г және д) …………..…….0,55
Қарсы тоқ (13 суретті қараңыз, в және г) …………………..…...0,65

Тиiмдiлiк коэффициентiнiң есептеуi үшiн теңдеу орта айырым температура үшiн пайдалануда сызықты тәуелдiлiктiң ұсынылғаны болады:

мұндағы, – тәртіптік коэффициент; – шексіз үлкен қыздыру бетінің () боллғандағы жылуалмасу аппаратының тиімділік коэффициенті.
Оң бөлiгiне теңсiздiк белгiнi енгiзудi көрсететін орташа логарифмдік сызықты температура айырымы үшiн есеп айырысу теңдеуiнiң қорытындысында пайдалануға қатысты.
Теңсiздiк көрсетедi онда, физикалық мағынасы мүмкiн шектен шыққан өйткенi қыздырылатын ортасы температурасы не жылу алмасу аппараты қималардың бiрлерiнде қыздыратын орта температурасын мүмкiн шектен шығу, себебi орта әрқашан артық жылу айырбасталатын нөлдердi айырым температуры жергiлiктi мәндерiне ие.
Қарсы ағында, сонымен бiрге жағдай сол, айырбастың процесiнде қашан (конденсация, қайнау) жылутасығыш бiр немесе көбiрек фазалық күйдi өзгертедi, = 1 тiке ағуда:

Барлық облыста теңдеу шынымен жылу алмасу аппараттарды практикалық пайдалану мүмкiн.
3 Бiркелкi жылулық жүктеменi орталық реттеу
Бiз және басқа елдер жылытудың көпшiлiгiнде жылулық жүктеме негiзгi көрiнiстi болып көрiнедi, ал басқа мағнада - жалғыз жылулық жүктемемен. Мысалы, ыстық сумен жабдықтаудың жылулық жүктеменiң басқа түрлерiн үлес және жылытқыш жүктеме төмен маусым желдету, жылыту кезеңге әдетте айтарлықтай төмен. Орталық реттеу негiзгі сондықтан сыртқы ауаны температурадан жылытқыш жүктеменiң өзгерiсiн заңды жиi қалайды.
Жылытқыш жүктеменiң орталық реттеуi. Реттеу мiндет есеп айырысу iшкi температура t жылытылатын жайларда сүйемелдеуде тұрады. Мүмкiн жылытқыш жүктеменiң орталық реттеуiн әдiстер үш теория жағынан алғанда қарап шығамыз: сапалы, есептiк және сапалы - есептiгi.
Сапалы реттеу. Сапалы реттеудi есептеу жылу желiсiнде жылулық жүктеме байланысты жылу желiсiнде судың температураның анықтамасында жылутасығыштың жұмсауын тұрақты баламада қосылады, яғни = 1 болғанда. Қыздыру аспаптарының жылу беруi е жылулық шығындарға ғимаратты қоршайтын құралымдар, өйткенi кейiн сәйкес келуi керек. қабырға, терезе, жоғарғы қабатты бөгеу арқылы және бiрiншi қабаттың еденi сияқты.
Орнатқан күй үшiн е жылу тепе-теңдiгi, өйткенi сақтауы керек. тораптық судың жайларын ауа берiлген қоршаушы құралым жоғалып кеткен жылулық саны теңдiк және берiлген қыздыру аспаптарымен берілген.
Жылытқыш жүктеме үшiн температуралық кестелердi әдiл келесi теңдеулер жылу желiсiне қосуымен сумен жылытудың системi үшiн (13-шi сурет) элеватор.Жылытқыш қондыруды алдында тораптық судың температурасы

Судың жылытқыш қондырудан кейiн температурасы

Судың (элеватор ) араластырғыш құрылғысынан кейiн температура

– жылыту аспап температуралық арын есеп айырысу режимiндегі температура
Жоқ болғанда абоненттiк енгiзудегi араластыру, және (54) теңдеу (56) және дәл келедi. (55) теңдеу керi сызық үшiн осы жағдайда күште қалады.
(54) теңдеу көрнiп тұрғаннан (55) және, температуралық жылытқыш кестелер бiрмәндi функцияларды болып көрiнедi. T=18 үшiн бұл кесте 16.

Сурет 15. Араластырғыш құрылғысымен жылытқыш енгiзудiң сүлбесі
Мысалы, ауамен жылытудың жылытқыш агрегаттарында жылыту аспап қыздыру беттерi ауа мәжбүрлi циркуляцияның жағдайында жағалай) жылу беру коэффициентi құралда iс жүзiнде тұрақты судың температурадан тәуелсiз қалады. Шарттардың температуралық кестелерi ол үшiн түзу сызықтар түрге келедi:
(57)
(58)
Температуралық кестелердi теңдеудiң желiсiнiң жылытқыш қондырғыларын қосудың тәуелсiз сұлбасының жанында осылай жазады:


(60)
(61)
, ендеше
(62)
Есептiк реттеу. Беретiн сызықта судың температура есептiк реттеуде тұрақты қалады, ал жылулықтың демалысымен жылу желiсiнен сутың жұмсауын өзгерiспен реттеледi. Есептiк реттеудi есептеу желiде судың жұмсауын баламаның тәуелдiлiгiн анықтамада қосылады және жылулық жүктемеден қайтар судың температурасына қосылады.
Жылытқыш қондыру const қосудың тәуелдi сұлбасының жанында қаралатын реттеу әдiсі үшiн = var.
Судың жұмсауын салыстырмалы балама теңдеу бойымен анықталады

Жылу желiсiнiң керi сызығында судың температура осылай анықталады
(64)
(63) теңдеу (64) әдiл шартта ғана.
(64) формула, қайтар судың температурасы көрнiп тұрғаннан жылулық жүктеменiң төмендетуiнде азаяды. Жайдың температурасына қайтар судың жылулық жүктеме температурасы кейбiр мағынасында жетедi.
Бұл шектi жылулық жүктеменi мағына бiлдiру бойымен анықталады
(65)
Судың жұмсауын кiшiрейтуде арзандатылады және жылулық жүктеме, өйткенi су жайдың температурасы, қайтар судың температурасының жанында төмен жылыту аспапта мүмкiн емес салқындату, дегенмен жұмсаудың одан әрi төмендетуi қайтар судың температурасын төмендеу шақырмайды. Жылу беруiн төмендетудiң жанында температурамен, жайдың тең температурасымен су олардың толтыруы жылыту аспаптарын бет жағының активтi бөлiгiн жұмысынан өшiруi салдарынан есебiнен болады.
16 жылытқыш жүктеменiң есептiк реттеу кестесі. = 70 қайтар суын есеп айырысу температурасы бұл кестесiн құрылыста қабылданған = 25-шi жергiлiктi жылытқыш қондырғыларда температур есеп айырысу құламасы; t=18i С.кестесiнiң жайларын iшкi температурасы беретiн сызықта сутың әр түрлi есеп айырысу температурлары үшiн 150, 130, 110 салынған және сәйкесiнше ) (сызықтардың нөмiрi 1, 2, 3 және 4 сәйкесiнше) 95.

t сыртқы температураның жанында салыстырмалы жылытқыш жүктеме; - жылу желiсiнде температур есеп айырысу құламасы; жылыту үшiн сыртқы ауаны есеп айырысу температурасы; 1 – =25 °С; 2 – =40 °С; 3 – =50 °С; 4 – =60 °С; 5 – =70 °С; 6 – =80 °С; 7 – =-15 °С; 8 - =-20 °С; 9 - =-25 °С; 10 - =-30 °С; 11/ - =-35 °С; 12 - =-40 °С
Сурет 16. Сапалы реттеудiң температуралық жылытқыш жүктемесі
Мысалы, қыздыру аспаптары жылу беру коэффициент қондырғылар үшiн, ауамен жылытудың қондырғылары үшiн (k=const) температуралық арыннан бағынышты болмағанында, (63) (64) және жанында 0, 8-шi дәреже 1,0- ге алмастырылғанында емес, 1, 25-шi дәрежеге 1,0ге алмастырылғанында.
Қайтар судың температурасы желдетуге жылулықтың аралықта тұрақты жұмсауы және сутың жұмсауы тұрақты қалады.
Сапалы - есептiк реттеу. Мұндай реттеу, сонымен қатар кез-келген бiркелкi жылулық жүктеме үшiн қолданылатын орталық реттеудiң басқа әдiсі. Сапалы - есептiк реттеуiн есептеуiн мiндет тораптық суын жұмсауын баламасын анықтамасында қосылады және температура оны және салыстырмалы есеп айырысу жылулық жүктемесi байланысты. Жанында жылытқыш жүктеменiң сапалы - есептiк реттеуiн есептеу үшiн теңдеу сияқты болады:
(66)
(67)
(68)
Желiде сутың жұмсауын өзгерiстiң әр түрлi заңдары m көрсеткiштiң әр түрлi мағыналарында алады. Қарағанда жақынырақ m нөлге, азға үлкен жылулық жүктемелерден өткелiнде желiде сутың жұмсауын өзгерiстiң дәрежесінен кем.

1 150 °С, 2 130 °С; 3 110 °С; 4 95 С.
Сурет 17. Жылыту жүктеменің сандық реттеуінің графигі
(=25 С, tв.р=18 С)
Сапалы-сандық реттеудi жанында екi тұрбалы жылыту жүйесi жұмысқа гравитациялық қысым құламасының айнымалы әсерiн жойылатын заңын таңдауға болады.Өткiзiлген тәжірибе көрсетедi, сапалы - есептiк реттеу жылытқыш жүзеге асыруда - m=0дер заң бойымен жүктеме тасы, (33), яғни кубтық түбiрге желi пропоры сутың жұмсауын өзгерiсте екi тұрбалы жылыту жүйестi биiктiк бойымен денелiк жүктеме, сутың жұмсауын үлестiру тұрақты кез-келген жылулық жүктеменiң жанында теория жағынан алғанда қалуы керек.
Температур 18 әкелiнген кестелер суретте және m=0дердiң жанында сутың жұмсауы жүктеменiң сапалы - есептiк реттеуiнде, 33.
4 Әртүрлi жылулық жүктеменi орталық реттеу
Реттеу әдiнiң таңдауы және температуралық кестенi түр жылумен жабдықтау жүйесте басым болатын жүктемеден бағынышты болады.
Негiзгi жүктеме қалалық жылумен жабдықтау жүйестердегi жылытуды болып көрiнедi. Маңызды мән жаңа тұрғын құрылыс ошағы аудандарында ыстық сумен жабдықтаудың жүктемесiн төселедi. Өнеркәсiптiк аудандарда, әсiресе (жасанды талшық, радиоэлектроник және тағы басқалар) жаңа өнеркәсiп салаларының дамуымен, үлкен меншiктi салмақ желдету системдерi жылулық жүктеменi төселедi.
Жылумен жабдықтау жүйестердегi жылулық бiр әдетте жабдықтанады және әр түрлi сипатты тұтынушылар жылу желiлерi сол - тұрғын, қоғамдық және өнеркәсiп ғимараттары.

Сурет 18. Сапалы-сандық жылыту жүктемесінiң реттеуiнің температуралық кестесі
Таза өнеркәсiптiк жылумен жабдықтау жүйелердiң сирек ерекше ұшырасады. Бұнда қосу керек, тiптi жылу желi қосылған жылыту жүйе ауаның әр түрлi есеп айырысу температурасын (тұрғын және өнеркәсiп ғимараттары) баспанаға бар ғимарат қызмет көрсетедi.
Бұрын жылумен жабдықтаудың ғана орталық реттеу системi қолдану сапалы мүмкiн қамтамасыз ететiнiн белгiле жылумен жабдықтаудың ғана орталық реттеу системi қолдану сапалы мүмкiн қамтамасыз ететiнiн белгiлеу керек барлығы және әртүрлi жылулық жүктемелердi үнемдi реттеу. Орталық реттеу, жылумен жабдықтау жүйестiң дөрекi реттеуiн орындай, жүйеде жүктеме топты азайтуға рұқсат бередi және жергiлiктi реттеу.
Дегенмен әртүрлi жылулық жүктемелер ең тиiмдi реттеу әдi жылу қолданатын қондырғыларды дара реттеудi болып көрiнедi, өйткенi ғана жылулық жүктеме ықпал ететiн фактор бәрi дара реттеуiнде ескеруге болады.
Себебi негiзгiсi жылулық жүктеме қалалардағы жылытуды болып көрiнедi, онда орталық реттеу аудан жылытқыш жүктемелерге әдетте бағдарлайды әлде немесе жылытудың сәйкес жүктемесiне және ыстық сумен жабдықтау.
Жағдай ауданның абоненттерiнiң көпшiлiгiнде қалалардағы ыстық сумен жабдықтаудың жүктемесi, орталық реттеудi жылытқыш жүктеменiң өзгерiсiн заң бойымен жүзеге асырады.
Егер қатар жылытумен ауданда абоненттердiң көпшiлiгiнде ыстық сумен жабдықтаудың қондырулары ие болса, онда орталық реттеу жылытудың сәйкес жүктемесiнiң өзгерiсiн заң бойымен жиi жүзеге асырады және ыстық сумен жабдықтау. Жиынтық жүктеменiң тәулiктiк кестесiн бiр қалыптылық жылытылатын ғимараттарды құрылыс құралымдарының есебiнен жылу жинайтын қабiлеттiлiктерi тегiстеледi әлде судың арнаулы шоғырлағыштарын қондыру жолымен тегістеледі. Орталық реттеуден тәуелсiздiң ауданды әртүрлi жылулық жүктеменiң жанында топты өткiзуi керек (немесе) және әдеттегiдей жергiлiктi реттеу, барлық түр жылулық жүктеме.
Жылумен жабдықтаудың өндірістік жүйесі аз кездеседі.Оның үстіне жылу желісіне қосылған жылыту жүйесінің өзін баспанадағы ауаның әр түрлі есептік температурасы бар ғимарат қызмет көрсетеді (тұрғын және өндірістік ғимараттар).
Одан бұрын жылумен жабдықтаудың тек орталықтандырылған реттеуішін қолдану әртүрлі жылу жүктемесінің үнемді және сапалы реттеуішін қамтамасыз ете алмайтынын есте сақтау керек. Орталықтандырылған реттеуіш жылумен жабдықтау жүйесінің өрескел реттеуішін орындап,жергіллікті және топтық реттеуіш жүйесіне жүктемені азайтуға мүмкіндік береді. Дегенмен әркелкі жылу жүктемасі реттеуішінің нәтижелі әдісі- жылутұтынушы құрылғының дара реттеуіші болып табылады, яғни тек дара реттеуіш кезінде ғана жылу жүктемесіне әсер ететін барлық факторды есепке алуға болады.
Қаладағы жылу жүктемесінің негізі жылыту болса,онда қалалық аудандағы орталықтандырылған реттеуіші әдеттегі жылыту жүктемесіне немесе сәйкестендірілген жылыту жүктемесі мен ыстық сумен жабдықтауға бағытталады.
Ол жағдайда ауданның көптеген тұтынушыларында ыстық сумен жабдықтау жүктемесі болмаған кезде,қаладағы орталықтандырылған реттегіш жылыту жүктемесінің өзгеру заңымен жүзеге асады.
Егер ауданның көп тұтынушыларында жылытумен қатар ыстық сумен жабдықтаудың құрылғылары болса,онда орталықтандырылған реттегіш сәйкестендірілген жылыту жүктемесі мен ыстық сумен жабдықтау көбінесе өзгеру заңымен жүзеге асады.Жүктеменің біркелкі емес тәуліктік графигі жылытылатын ғимараттың құрылыстық конструкциясы немесе ыстық судың арнайы аккумулятор қондырғыштары жолымен жылу жинайтын қабілеттілігі есебінен тегістеледі. Орталық реттегішке байланыссыз ауданның әркелкі жылу жүктемесі кезінде топтық немесе жергілікті реттеу өткізу керек. Бұл жағдайда жылу желісіндегі құбырға ағатын судың температурасы ыстық сумен жабдықтауда анықталатын деңгейден төмен түспеуі керек.
СНиП 2.04.01-85 сәйкес су тарату жеріндегі ыстық судың температурасы жылумен жабдықтаудың ашық жүйесінде 60 °С,ал жабық жүйесінде 50 °С төмен болмау керек. Ыстық сумен жабдықтаудың жергілікті байланыстарындағы су температурасының төмендеуін есептегенде және ыстық сумен жабдықтаудың қыздырғышындағы қыздыратын және қыздырылатын судың арасындағы температура ағыны мен ашық кезіндегі жылу желісінің құбырына ағатын судың төменгі температурасы жылумен жабдықтау жүйесі кезінде 65 °С, яғни =65 °С тең деп қабылданады. 19 суретте жылулық жүктеманің аралас реттеуіші кезіндегі желілік су температурасы мен шығынының,яғни сыртқы температураның әртүрлі диапазонында әртүрлі реттеуіш әдістерін қолдану кезіндегі графигі көрсетілген.
Жылу желісінің құлау құбырындағы температура графигі сынық сызықты болады (сурет19, б).сыртқы температурасы кезінде температура графигінің сынығына сәйкес құлау сызығында су температурасының графигі жылулық жүктеменің заңына сәйкес салынады, сыртқы температура.кезінде жылулық жүктеменің құлау сызығындағы су температурасы =const болады.
Орталықтандырылған реттеуіштің екі сипаттамалы әдісі кезіндегі су температурасы мен шығынының графигін салу әдістемесін қарастырайық: 1) жылыту жүктемесі бойынша; 2) ыстық сумен жабдықтау және сәйкестендірілген жылыту жүктемесі бойынша.
.


1 –сандық реттелу; 2 – жергілікті өткізумен реттелу
Сурет 19. Жылулық жүктеме графигі (а), жылыту жүктемесінің аралас реттеу кезіндегі желілік су температурасы (б) және шығыны (в)
Жылыту жүктемесі бойынша орталықтандырылған реттегіш. Жылыту жүктемесі бойынша орталықтандырылған реттегіш кезінде жылытылатын ғимаратта тұрақты ішкі температураны сақтау үшін - аралығындағы сыртқы температура диапазонында жылу желісінің құлау сызығындағы су температурасы (54) теңдеуді суреттейтін жылыту жүктемесінің сапалы графигіне сәйкес келу керек,ал жылытудағы желілік судың шығыны тұрақты болуы қажет.
Жылыту периодының температура диапозанында жылыту құрылғысын реттеуді сандық әдіспен сонымен бірге жергілікті өткізу негізінде жүргізуге болады.
Желілік суды жіберудің төмендеуі кезінде механикалық араластырғыш сорғының берілуі өседі, ал жылыту құрылғысындағы судың шығыны тұрақты болып қалады.
Байланыстырудың мұндай схемасы кезінде жылыту құрылғысында жылу желісінен жылыту құрылғысына түсетін судың ауыспалы шығыны кезінде сапалы реттелу жүзеге асады. Бұл жағдайда кері қайтатын су температурасы жылыту қондырғысынан кейін сапалы реттелу заңымен және (55) теңдеуімен өзгеруі мүмкін.
Сандық реттелудің қарастырылған әдісін қолданғанда жылытуға кеткен желілік су шығынының эквиваленті сыртқы температура кезінде мына формуламен анықталады.
(69)
Сыртқы температура диапазонында жылыту жүктемесін реттеу кезінде басқа әдіспен-жергілікті өткізумен жылыту қондырғысының тәуліктік сағат санының жұмысы мынадай есептеледі
(70)
Желілік судың температурасы мен шығынын аудандағы әртүрлі жылулық жүктеме кезіндегі графигін, жылутұтынушы құрылғының жылулық желісіне параллель қосқанда (жылыту, желдету, ыстық сумен жабдықтау) және сыртқы температураның -аралығындағы диапазонында жылулық жүктеме бойынша орталықтандырылған реттелуді қолданғанда, кезінде жылу желісінің құлау сызығындағы тұрақты температураны ұстап тұру үшін қарастырайық.
Жылытуға желілік судың температурасы мен шығынының графигін салу. 19 а суретте жылулық жүктеменің сыртұы температураға тәуелділігі көрсетілген. - аралығындағы температура диапазонында жылулық жүктеменің сапалы реттелуі (19, б сурет) жүзеге асады.Кері және құлау сызығындағы жәнетемпература графигі (54), (55) теңдеу бойынша салынған.Бұл диапазонында желілік су шығынының эквиваленті жылытуға мөлшері тұрақты болады. Құлау құбырындағы желілік судың температурасы кезінде тұрақты болады.
Кері құбырдағы желілік судың температурасы жылулық жүктеменің сыртқы температурасы кезіндегі реттеу әдісіне байланысты.Сандық реттеудің қарастырылған әдісінде су шығыны жылыту қондырғысында тұрақты сақталған кезде кері сызықтың температура графигі (19, б суреттегі түзу сызық) (55) теңдеу бойынша салынады.
Жылыту жүктемесін реттеу кезінде жергілікті өткізумен кері сызық температура графигі (пунктир) құлау сызығы температурасының параллельді графигінде көлденең түзу сызық түрінде қабылдануы мүмкін.Графиктің мұндай сипаттамасына жылыту құралдарының (жұмыс периодындағы жылу шығыны, түсетін желілік судың температурасы, ішкі ауа температурасы) жылу беруіне әсер ететінбарлық фактордың тұрақтылығы сәйкес келеді. 19, в суретте жылытуға желілік судың шығыны көрсетілген.
- сыртқы температураның диапазонында жылыту жүктемесінің сапалы реттелуі жүзеге асқанда cу шығынының эквиваленті тұрақты болып қалады.
кезінде жылытуға су шығыны сыртқы температураға байланысты. Сыртқы температураның жоғарылауы кезінде жылытуға су шығыны сандық реттелуде (69) сәйкес өзгереді. (19, в суреттегі түзу сызық). «Жергілікті өткізумен»реттеу кезінде желілік судың шығыны әр жылыту құрылғысы арқылы жұмысы кезінде тұрақты болады.Дегенмен бір уақытта қосылған жылыту құрылғысының саны сыртқы температураның жоғарылауы бойынша қатынасында пропорционалды түрде азаяды,сондықтан ауданды жылытуда желілік судың шығыны бір уақытта қосылған құрылғылар санына пропарционалды қысқарады (19 суретте штрихты сызық).
Сандық реттеу кезінде желілік су шығыны жергілікті өткізумен реттеуге қарағанда қатты өзгереді, жылыту құрылғысындағы желілік су температурасының үлкен құлауымен түсіндіріледі.
Желдетуге желілік су температурасы мен шығынының графигін салу. Құлау сызығындағы температура мен жылу шығынының өзгеру сипаттамасы бойынша желдетілетін құрылғының жұмыс режимін үш диапазонға бөлуге болады (20 сурет):
.

Сурет 20. Жылу жүктемесінің графиктері,желдету жүктемесінің аралас реттелу кезіндегі желілік судың температурасы және шығыны.
I сыртқы және температура аралығында;жылу желісінің құлау сызығындағы судың тұрақты температурасы және желдетуге жылудың өзгермелі шығыны;
II сыртқы және температура аралығында;жылу желісінің құлау сызығындағы судың өзгермелі температурасы және желдетуге жылудың өзгермелі шығыны;
III сыртқы және температура аралығында; жылу желісінің құлау сызығындағы судың өзгермелі температурасы және желдетуге жылудың өзгермелі шығыны.
Бірінші режим автореттеуіш көмегімен жергілікті сандық реттелумен калориферда сыртқы ауа температурасының төмендеуі бойынша су шығынының артуы жүзеге асады. Екінші режимде судың тұрақты шығыны кезінде орталықтандырылған сапалы реттелу жүзеге асады.
Үшінші режим үшін сыртқы ауа температурасының төмендеуі бойынша су мөлшерінің азаюымен жергілікті сандық реттелу жүзеге асады.Мұндай режимді жүзеге асыру үшін калорифераның орташа температурасы тұрақты болып қалу керек.Калорифер кірісіндегі су температурасының жоғарылауы бойынша су шығыны қысқару керек.
20 суретте көрсетілгендей желдетуге желілік су шығыны тек II диапазонда ғана тұрақты қалады. Диапазон I мен диапазон III те желдетуге су шығыны сыртқы ауа температурасының өзгерісімен өзгеріп отырады. Калорифердің беткі қыздырылуы желдетілген ауаны жылыту үшін желдетуді жоспарлауға сыртқы ауаның есептік температурасына сәйкес су температурасы кезінде таңдалады.Кері қайтатын судың температурасы мен режим үшін су шығыны жылу балансының жалпы теңдеуімен анықталады.
Ыстық сумен жабдықтауға желілік судың температурасы мен шығынының графигін тұрғызу.Ыстық сумен жабдықтауға жылумен жабдықтаудың жабық жүйесі үшін желілік судың температурасы мен шығынының графиктері және ыстық сумен жабдықтау мен жылыту құрылғысын қосудың параллельді схемасы 21 суретте көрсетілген.
Желідегі су шығынының өзгеру сипаттамасы бойынша жылыту периоды екі диапазонға бөлінуі мүмкін: I желінің құлау сызығында судың тұрақты температурасына; IIсудың өзгермелі температурасына. Суқыздырғыштың беткі жылытуы желілік судың сыртқы температураға сәйкесетін температурасы бойынша таңдалады.
Сурет 21. Жылулық жүктеме графигі, ыстық сумен жабдықтау жүктемесінің аралас реттелу кезіндегі желілік судың температурасы мен шығыны

Ыстық сумен жабдықтаудың тұрақты жүктемесі кезінде желілік су шығыны диапазон I де тұрақты болып қалады. Диапазон II де жергілікті сандық реттеу жүзеге асады. Жылулық желіде құлау құбырындағы температураның жоғарылауы кезінде суқыздырғыш құрылғы ГТП немесе МТП да орналастырылған температура реттегіш қыздырылған судың сулы қыздыру арқылы шығыны азаяды, қыздырудағы орташа температураның өсуі байқалады және біруақытта қыздырғыштың жылу беру коэффициенті азаяды. Нәтижесінде қыздырғыштың жылулық жүктемесі тұрақты сақталады,ал кері желілік су температурасы қыздырғыштан кейін төмендейді.
Көп жағдайда тұтынушыларда ыстық су аккумуляторы жоқ,сондықтан ыстық сумен жабдықтауға желілік су шығыны құлау сызығындағы температуралық режимге ғана емес ыстық сумен жабдықтау жүктемесінің тәуліктік сипаттамасына да тәуелді өзгереді.
Ыстық сумен жабдықтауды қыздыруға желілік су шығынының есептңк эквиваленті мына формуламен анықталады.
(71)
ыстық сумен жабдықтаудың максималді жүктемесі;
жылулық желінің құлау сызығындағы су температурасы және қыздырғыштан кейінгі ыстық сумен жабдықтаудың максималді жүктемесі мен сыртқы температура .
Жылумен жабдықтау жүйесі-жабық,ыстық сумен жабдықтаудың қыздырғышын қосу схемасы – параллелді.
Жылумен жабдықтаудың ашық жүйесінде су ыстық сумен жабдықтау үшін құлау магистралінан немесе кері магистралдан жиналады. Ыстық сумен жабдықтау үшін су шығынының эквиваленті формуламен анықталады:
егер
(72а)
болған кезде
(73б)
Желінің құлау және кері сызығынан су шығынының үлесі формуламен анықталуы мүмкін:
(74а)
(74б)
(73)(74)тегі : мен (1 ) құлау және кері сызығынан ыстық сумен жабдықтауға су шығынының үлесі;
құлау және кері сызықтағы ыстық және суық құбыр суына сәйкес желілік судың температурасы.
Желілік сызықтан ыстық сумен жабдықтауға желілік су шығынының эквиваленті
Құлайтын (75)
Кері (76)
жоғары болған сайын су кері сызықтан көп, құлаудан аз жиналады.
болған кезде ыстық сумен жабдықтау үшін барлық су кері сызықтан алынады.
Әдетте , сондықтан диапазон I де барлық су ыстық сумен жабдықтау үшін құлау сызығынан алынады:
(77)
диапазоне II де азаюымен өседі және азаяды. Сыртқы ауаның кейбір температурасында кері сызықтағы су температурасы , яғни тең болады, бұл режимде . Сыртқы температураның диапазонында барлық су жылу желісінің кері сызығынан кетеді, яғни .
Жылу желісіндегі судың суммарлы шығыны.Жылу желісінде судың есептік шығыны жылумен жабдықтау жүйесін құрайтын жылыту жүйесі, желдету, ыстық сумен жабдықтау үшін анықталады.Бұл шығынмен жылу құбырының диаметрі, желілік сорғының өндіргіштігін, энергия шығынын,жылу желісіне капиталді шығынын және басұада экономикалық көрсеткіштерді анықтайды.
Жылумен жабдықтаудың жабық жүйесінде су шығыны құлау және кері магистралда бірдей,сондықтан жылу желісінен су таңдалмайды. Жабық жылу желісіндегі әртүрлі жұмыс режимінде желілік су шығынының эквиваленті формуламен анықталады:
(78)

жылу желісіндегі, желдету, ыстық сумен жабдықтаудағы құлау және кері сызығына сәйкес желілік су шығынының эквиваленті.
Сурет 22. Жылумен жабдықтаудың ашық жүйесі кезінде ыстық сумен жабдықтауға су шығыны мен жылу жүктемесінің графигі.
1 жылыту; 2 желдету; 3 ыстық сумен жабдықтау; 4 ыстық сумен жабдықтау мен жылытуға шығын; 5 ыстық сумен жабдықтау, желдету, жылытуға суммарлы шығын.
Сурет 23. Жылумен жабдықтаудың жабық жүйесінде желілік судың
суммарлы шығынының графигі.
23 суретте жылумен жабдықтаудың жабық жүйесінде желілік судың суммарлы шығынының графигі көрсетілген. Желідегі судың суммарлы шығыны (5сызығы) кейбір қисық бойынша өзгереді. Қаншалықты ыстық сумен жабдықтау жүктемесі тәуліктік графигі дұрыс емес болса, соншалықты желідегі судың максималді шығыны ыстық сумен жабдықтау жүктемесінде бақыланады.
24 суретте желідегі жылумен жабдықтаудың ашық жүйесінде су шығыны эквивалентінің графигі көрсетілген. Бұл жағдайда құлау және кері магистралда су шығынының әртүрлі мағынасы болады: максималді шығын орталықтандырылған сапалы реттеуден өткізу режиміне өту бақыланады. Құлау магистралінда су шығыны екрі сызықтың шығынынан ыстық сумен жабдықтауға баратын су шығыны мөлшерінен жоғары.
.

Сурет 24. Желідегі жылумен жабдықтаудың ашық жүйесінде су шығыны эквивалентінің графигі
Жылумен жабдықтаудың ашық жүйесіндегі құлайтын және кері сызығындағы кез келген жұмыс режимінде су шығынының эквиваленті мына формуламен анықталады:
(79)
(80)
Сыртқы температураның диапазонында дан= 1; төмен сыртқы температурада () = 0.
Бірдей жылулық жүктеме мен судың бірдей есептік температурасы кезінде жылумен жабдықтаудың ашық жүйесінде жылу желісінің құлау сызығында су шығыны жабық жүйеге қарағанда көбірақ аз болады, ал кері сызықта судың есептік шығыны жабық жүйеге қарағанда кішкене аз болады. Жабық жүйедегі судың есептік шығыны ашық жүйемен салыстырғанда ыстық сумен жабдықтау және жылыту құрылғысын параллель қосқанда желілік судың энтальпиясы ыстық сумен жабдықтау жүктемесін қанағаттандыру үшін тұтынушылық құрылғыда толығымен қолданылмайды. Ыстық сумен жабдықтау құрылғысын қосудың екі сатылы аралас схемасы кезінде ыстық сумен жабдықтау үшін желілік су энтальпиясын қолдану жақсаруда. Дегенмен бұл ыстық сумен жабдықтау жүктемесінің максималді үлесін сыртқы температура кезіндегі жылытудан кері су жылуы есебінен қанағаттандыру мүмкіндігі аз.
5. Жылу берудегі орталықтандырылған реттеу әдісін таңдау.
Жылу жүктемесінің орталықтандырылған реттелуі барлық жағдайға мән беру қажет. Ол жылумен жабдықтау жүйесінің негізгі жылу жүктемесі бойынша таңдалады.Тұрғын ауданда бұл жылытудың су жүйесіндегі жылулық жүктемесі,ал өндірістік ауданда жылулық жүктеме ауалық жылытумен желдетуден басым болады.
Көп жағдайда тек өндірістік жылумен жабдықтау аз кездеседі, ылғи комуналды жылулық жүктеме яғни ычтық сумен жабдықтау және жылыту жүйесі болады.
Осылайша реттеудің бір жүйесін қолдану тек сулы жылытудың жылулық жүктемесіне немесе ауалық жылытуға бағытталады, барлық тұтынушыны қанағаттандыра алмайды. Әдетте тұрғын ғимаратты жылыту жүйесіне бағытталады және сулы жылыту үшін орталықтандырылған реттеудің жылулық графигін таңдайды, бұл жағдайда орталықтандырылған реттеу желдету мен ауалы жылыту үшін жергілікті және топпен толықтырылады.
Қаларда желдетуден басқа барлық ғимараттарда ыстық сумен жабдықтау жүйесі болса, онда жабық жүйеде орталықтандырылған реттеу суммарлы жүктемемен, яғни ыстық сумен жабдықтау мен жылытудың жылулық жүктемесі арқылы өткізеді.
Топтық немесе жергілікті автоматты реттеу жүйесі желілік судың суммарлы шығыны берілген есептік мағынадан жоғары асып кетуіне жол бермеу керек. Сәйкес жүктеменiң орталық реттеуiн ең орынды әдiсі жылулық жүктеменi барлық түрлерін есептiк реттеу абоненттiк қондырғыны қосу түйiндерiнде жүзеге асыруда сапалы реттеу болып көрiнедi. Бұл шартта орталықтандырылған реттеудің бұл түрі мақсатты түрде жылыту мен ыстық сумен жабдықтаудың есептік жүктемесінің барлық жағдайында қолданылады.
Мұндай шешімде жылу тұтыну базасында электр энергиясының максималді аралас өндірілуі қамтамасыз етіледі және тұрғындарды желідегі судың минималді шығынында жылужабдықтаумен сапалы және үнемді қамтамасыз етеді.
Жылумен жабдықтаудың жабық жүйесінде ауданда жылытудан басқа ыстық сумен жабдықтау жүктемесі қолданылады,әдеттегідей орталыықтандырылған сапалы реттеу. Егер тұтынушылардың көбінде жүктеменің екі түрі де ыстық сумен жабдықтау мен жылыту бар болса онда орталықтандырылған реттеу мақсатты түрде жүктемені байланыстырады,басқа жағдайда орталықтандырылған реттеу мақсатты түрде жылыту жүктемесімен жүргізіледі.
Жылумен жабдықтаудың ашық жүйесінде желіде жоғары гидравликалық тұрақтылықпен тұтынушылардың көбінде ыстық сумен жабдықтаудың жылыту жүктемесінен басқа сапалы сандық реттеу қолданылады.
6 ЖЭО-нан жылу беру режимі
ЖЭО-нан маусымдық жүктемені жабу кезінде, сонымен қатар маусымдық жүктемемен ыстық сумен жабдықтауда теплофикациялық шығыр мен оның параметрлерінің жылулық жүктемесі сыртқы ауаның температурасына тәуелді өзгереді.
Сыртқы ауа температурасы төмендеуі кезінде ауданның жылулық жұктемесі артады. Жылу желiсiнде судың температура бiр мезгiлде жоғарылауы керек, ал ол үшiн суды жылыту үшiн пайдаланылатын жан-жақты зерттелген буды алуды iлгерiлету керек. Аудандық жылулық жүктеменiң есептік сыртқы температурасында максимумға жетедi. Егер шығыр ағынының жылулық қуаты ЖЭО ға жалғанған жылу жүктеменің максимумы бойынша таңдалса,онда жылу қуаты ағынының жылдық қолдану ұзақтығы аз,сондықтан жылдың үлкен бөлігінде сақталмайды. Сол уақытта энергожүйенің электрлік жүктеме графигінің толу шарты бойынша теплофикациялық шығырдың электрлік қуатын қолданудың максимумы шамамен 56 мың. сағ/жыл құрау керек, ол ЖЭО дағы электр энергиясын жылдық өндіруде конденсациялық өнім үлесіне әкеледі.
ЖЭО-дағы конденсациялық өндірудің азаюы үшін мақсатты түрде маусымдық жылулық жүктеменің максимумы теплофикациялық шығырды өндірілген бумен толықтай емес тек бөлігін жабу керек. Жылу бөлігі мақсатты түрде қазаннан шығады. ЖЭО дан максималді жылу жіберуді екі қосындының суммасы ретінде көрсетуге болады.
,
ЖЭО-дағы есептік жылу жүктемесі; жылуландырулық шығыр ағынының есептік жылулық жүктемесі;қазаннан жабылатын шыңдық жылу жүктемесі.
ЖЭО-ның шығыр ағынын қанағаттандыратын есептік жылу жүктемесінің үлесі ЖЭО жылуландырусының коэффициенті деп аталады.

Сурет 25 ағын мен қазан шыңының арасындағы ЖЭО жылу жүктемесін анықтау көрсетілген. т< 1.
ЖЭО жжылу жүктемесінің бөлігі (abc ауданы) қазан шыңынан жабылады. Қазандықтан ЖЭО ның максималді жылу жүктемесі кезінде белгілі үлесі әдетте есептік жылулық жүктемеден 50% жабылады.

Сурет 25. ЖЭО жылулық жүктемесін жабу сипаттамасы.
Жылуландыру құрылғысының жұмыс режимін анықтау үшін жылуландыру шығырының реттелетін ағынындағы бу қысымын анықтау, ЖЭО-ға отынның жылдық шығынын жылуды берудің әртүрлі реттеу әдісі кезінде есептеу және жылуландырудың әртүрлі коэффициенттерінде жылу жүктемесінің жылдық графигін қолдану ыңғайлы.
Сурет 26 ЖЭО үшін есептік жылу жүктемесімен бірге осындай графиктің ұқсасы келтірілген.Жылуландыру шығыры ағынының жылулық қуаты тең; қазан шыңының берілген қуаты . 26 суретте а сол жағында жылу жүктемесінің сыртқы температураға тәуелділігі көрсетілген. Сыртқы температура кезінде ЖЭО жылулық жүктемесі жылуландыру шығырының жылулық қуатына тең. Жылу жүктемесі кезінде барлық жылу тұтыну жылуландыру шығырынан өндірілген буды қанағаттандырады. Сыртқы ауа температурасында ЖЭО жылу жүктемесі жылуландыру шығырының жылу қуатын арттырады, сондықтан жылу жүктемесін жабу үшін шығыр ағынынының жылуынан басқа қазан жылуы да қолданылады. Есептік сыртқы температура кезінде ЖЭО жылу жүктемесі максималді мәніне жетеді. Бұл режимде қазаннан жылу желісіне жылу беру максималді мәніне жетеді.
26 суретте а оң жағынан ауданның жылу жүктемесінің графигі берілген. Бұл графиктің кез келген нүктесінің ординатасы ЖЭО ның берілген сыртқы ауа температурасында сағаттық жылу жүктемесіне тең,ал абсциссасы сыртқы ауа температурасының жылдық ұзақтығына тең.
Суретте көрсетілгендей жылу жүктемесінің есептік максимумы берілген жағдайда шығыр ағынынан және қазандықтан 0,5 беріледі.
27, б суретте желідегі судың температураға тәуелділігі көрсетілген, сол жағында сыртқы температурадан,оң жағында жылыту кезеңіндегі температура ұзақтығына тәуелді (жылу желісінің құлау сызығындағы су температурасы; жылуландырулық қыздырудан кейінгі желілік су температурасы; жылу желісінің кері сызығындағы су температурасы; желілік судың температура ағыны; ). ЖЭО дағы жылуландырулық қыздырғышындағы желілік судың температура ағыны; қазаннан алынған жылу есебінен желілік судың температура ағыны.

Сурет 27. Желідегі судың температураға тәуелділік графигі
Барлық сыртқы температура кезінде мына байланыс дұрыс
.
Сурет 27 график көмегімен жылуландыру шығыры ағынының қысымын анықтау оңай және қазан мен шығыр ағынынан жылдық жылуды есептеуге болады. Жылдық графиктің негізі жылу жүктемесі мен жылу тасығыштың параметрінің ұзақтығын, электр энергиясын аралас өндірудің жылдық өнімін есептеу оңай.
7 Бақылау сұрақтары:
1. Жылулық жүктеменің мүмкін болатын реттеу жүйесін және оның сипаттамасын көрсетіңіз.
2. Жылумен жабдықтаудың сулы жүйесінде жылу жүктемесін өзгерту жолымен орталықтандырылған реттеуде қандай параметрлер болады?
3. Жылыту жүктемесіндегі сандық реттеу кезінде жылыту қондырғысындағы желілік судың температура ағыны неліктен жылыту жүктемесіне қатысты тура пропорционал?
4. Ыстық сумен жабдықтау мен жылытудың сәйкес жүктемесі бойынша орталық реттеудің ерекшелігі қандай? Бұл реттеу жүйесінің қандай артықшылықтары мен кемшіліктері бар?
5. Ыстық сумен жабдықтау мен жылытудың сәйкес жүктемесі бойынша жылумен жабдықтаудың ашық жүйесінде орталықтандырылған реттеу әдісі немен анықталады? Сапалық және сандық –сапалық әдістердің артықшылығы мен кемшіліктері?
6. Бір құбырлы жылумен жабдықтау жүйесінің орталықтандырылған реттеуі неден тұрады? Транзитті магистралдағы желілік судың температурасы мен есептік шығыны қалай анықталады?
7. ЖЭО дағы желілік судың көп сатылы қыздырудың бірсатылымен салыстырғандағы артықшылығы мен кемшіліктері.
8 Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
1. Соколов Е.Я. Теплофикация и тепловые сети. М: Энергоиздат, 1982. 360с.
2. Сафронов А.П. Сборник задач по теплофикации и тепловым сетям. – М: Энергоатомиздат, 1985. – 230с.
5-дәрiс. жылу желiлерiн гидравликалық есептеу
Жоспар:
1 Гидравликалық есептеудiң мiндетi2 Жылу желiлерiнiң кескiнi және сұлбасы3 Құбырларды гидравликалық есептеудiңәдiстемесi4 Гидравликалық есептеудi жүргiзу тәртiбі5 Пьезометриялық кесте6 Судың есептiк шығындарын анықтау7 Су жылу желiсi және iркiндi өткiзгiштер үшiн сорғы сипаттамаларын анықтау 8 Жылулық желiлердің гидравликалық режимі 9 Бақылау сұрақтар9 Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
1 Гидравликалық есептеудiң мiндетi
Құбырларды жобалауында және пайдалануында гидравликалық есептеу ең маңызды бөлiмдерiнiң бiрi болып табылады.
Гидравликалық есептеудiң жобалау міндетіне кiредi:
құбырлардың диаметрлерiнiң анықтамасы;
қысымның (арын) кемуiнің анықтамасы;
құбырлардың өткiзгiштiк қабiлетінің анықтамасы;
желiнiң әр түрлi нүктелерiндегi (арындардың) қысымдарын анықтау;
қол жететін қысымдарды қамтамасыз ету, желіде және абоненттік жүйеде қажет арындарды статикалық және динамикалық режимде барлық нүктелерiнiң байланыстыруы
Гидравликалық есептеудiң нәтижелерi бастапқы мәліметтерді бередi:
есептеу жылу берудің мүмкiн болатын радиусын;
қондырғы үшiн құбырлардағы тербелiстер қысымдарының шектерiн мүмкін болатын қысымдармен байланыстыруды анықтау;
жылу желiсiнiң жұмыс iстеу жағдайларының анықтау және абоненттiк жүйелер және жылу желiсiне жылу тұтынушыларын қосудың сұлбаларын таңдау;
(құбыр) металдың шығынын және негізгі жұмыс жасау көлемін қамтамасыз ету бойынша капитал салымдарды анықтау
жылу желілер және жылу тұтынушыларға авто реттегіш жұмысының параметрін және автореттегішті таңдауды анықтау;
циркуляциялық сипаттамалардың және қоректендiргiш сорғылардың, сорғылар санынының орналасуын анықтау;
ГТП, МТП және абоненттiк енгiзулерге жылу желiсiнде автореттеудiң құрал-жабдықтарын таңдау;
жылумен жабдықтаудың жүйелерін пайдаланудың тиiмдi режимдерiн әзiрлеу.
Гидравликалық есептеудiң жүргiзуi үшiн сұлба және жылу желiлерi профильі станцияның және тұтынушылар, сонымен бiрге есептi жүктемелер берiлген болуы керек.
Гидравликалық есептеу қолданыстағы желi үшiн қолдануы мүмкiн, құбырлардың белгiлi диаметрлерi бойымен қысым шығыны берiлген күйiнде желiнің өткiзгiштiк қабiлеті анықталуы мүмкін. Ол желiнiң дайын сұлбасы және жылутасығыш берiлген шығындары бойынша өндiредi.
2 Жылу желiлерiнiң сұлбасы және кескiнi
Дайындалған жылутасығыш (берiлген температураға дейiн қыздырылған су немесе белгілі қысымдағы) жылу желiлерi арқылы жылу тұтынушыларына беріледі. Жылу желiсi жылу өткiзулерден тұрады, яғни бiрлескен құрыштан жасалған құбырлар, жылу оқшаулау, бөгетті және реттегіш арматурадан, авто реттегіштен, дренажды және ауа жіберетін құрылғылардан, қозғалатын және қозғалмайтын бекітпеден, қызмет ететін камерадан және құрылыс заттарынан тұрады.
Су желiлер үшiн керi жылылық өткiзулері және бу желiлер үшiн iркiндi өткiзгiшi бар бу құбыры қазiргi уақытта жылу желiлердің үлкен бөлігін екi құбыр орындайды.
Жылулық желiнің сұлбасы жылулық тұтынуды ауданына байланысты жылу көздерінің орналастыруымен, жылулық жүктеменiң сипаттамасымен, (ЖЭО немесе аудандық қазан) және жылутасығыштың түрiмен анықталады. Желiнiң сұлбасы сенiмдiлiкті және үнемдi пайдалануды қамтамасыз етуi керек; желiнiң созылымдығы минималды болуы керек, ал кескiн барынша қарапайым болу керек.
Бу негiзiнен өнеркәсiптiк кәсiпорындардың технологиялық жүктемелерi үшiн жылутасығыш ретiнде пайдаланады. Бу желi негiзгi жүктемесі әдетте өнеркәсiптiк кәсiпорындардағы цехтар болып көрiнген түйiндерде кішігірім шоғырланады. Сондықтан жылулық жүктемеде бу желiлерiнің меншiктi созылымдылығы үлкен емес. Будың беруiнде (24 сағ. дейiн) технологиялық үдерiстiң сипаттамасы бойынша қысқа мерзiмдi үзiлiстер ықтимал, ең үнемдi және жеткілікті сенiмдi шешiміне сонымен бiрге iркiндi өткiзгiшi бар бу құбырының бiр тұрбалы аралық төсемi қызмет етедi.
Су жылу желiлерi магистральды және таратушы деп айқын бөлуге болады. Магистралды жылулық тұтынудың аудандарымен жылу көздерін өзара қосатын жылу өткiзулер. Жылутасығыш магистралдықтан тармақталған желіге келеді және тармақталған желдерi бойымен топты жылулық қосалқы станцияларға беріледi немесе жергiлiктi жылулық қосалқы станциялар абоненттердiң жылу қолданатын қондырғыларына беріледі. Магистральды желдерге жылулық тұтынушыларын тiкелей қосу рұқсат беру керек емес, iрi өнеркәсiптiк кәсiпорындарды қосу кейбiр жайларды ескермегенде.
Жылу желiлерiн радиалды және сақиналы деп бөледі. Жылумен жабдықтау көзден алып тастаудың өлшемi бойымен диаметрдiң бiртiндеп кiшiрейуіне байланысты радиалды желiлерiн және жылулық жүктеменiң төмендетуi ең жиi қолданылады (28 сурет). Мұндай желiлер пайдалануда қарапайым және ең кiшi күрделi шығындар талап етедi.

Сурет 28. Радиалды жылу желісі
Радиал желiлерiн кемшiлiгі сақтаудың жоқтығы болып келедi. Мысалы, магистральдардың бiрлерiнде апат болғанда, а нүктеде ал магистраль I, а нүктеден кейiн жылутасығыштың жүрiсi бойымен орналастырылған барлық тұтынушыларға жылулықтың беруi тоқталады. Магистраль басында апат болған жағдайда осы магистральға қосылған барлық жылу тұтынушыларды жылумен қамту тоқтатылады. Жылулықты тұтынушыларды жабдықтаудың сақтауы үшiн магистральдардың арасындағы тұйықтағыш қарастырылады. Тұйықтағыштың үлкен диаметрі салынады, олар магистральдардың ортасына немесе соңына қосылады.
Бiрнеше ЖЭО-тарынан iрi қалаларды жылумен жабдықтауында байластыратын байланыстардың магистральдары олардың қосылуы ЖЭО-ғы өзара бiтеу жолын орынды ескеру. Осы жағдайда бiрнеше қоректендiру көздерi бар бiрiккен сақиналы жылу желiсi пайда болуы мүмкін. Мұндай желiнi сұлбасы 29-шы суретте көрсетілген. Осындай жүйеге ЖЭО жылу желiлерi және iрi аудан немесе өнеркәсiптiк қазан қосылуы мүмкін.
Желiлердi сақиналау желiнiң бағасын едәуiр көтерiп жiбередi, бiрақ жылумен жабдықтаудың сенiмдiлiгiн жоғарылатады. Технологиялық қажеттіліктер үшін жылутасығышты беру кезінде үзiлiстерге рұқсат бермейтiн өнеркәсiптiк жылу желiлерiнiң сақиналауы технологиялық қажеттiлiктер үшiн мiндеттi жабдықтау болып табылады. Осы жағдайда сақиналау қайталаумен алмастырылуы мүмкін, яғни параллель екi бу құбырларының аралық төсемiмен немесе жылулық өткiзулермен. Бұл жағдайда екiншi бу құбыры немесе жылулық өткiзу осы жағдайда «резервте» болады. Өнеркәсiптiк кәсiпорындарға тиiстi дәлелдеулерде келесi кәсiпорынды кеңейту немесе жеке цехтар үшiн жылу желiлерi қорындағы қуат ескерiледi.
Магистральды жылу желілерінің қосылуы бір қатар жылу көздерінің жылумен қамтуды резервтеу ЖЭОға қазанның резервiн кiшiрейтуге және жылу көздердiң есебiнен оңтайлы жүктемені үлестiрудi ең үнемдi жабдық қозғалтқыштың пайдалану дәрежесін үлкейту.
Магистральдардың арасындағы үлкен диаметрлі бөгет жасайтын байланыстар резервтелетін су ағындарын беруді қамтамасыз ететін жеткiлiктi өткiзгiштiк қабiлеті болуы керек. Өткiзгiштiк қабiлеттiң көбейту үшiн қосалқы станцияларына сорғы станциялары орнатады.
Ыстық сумен жабдықтаудың дамыған жүктемесiмен қалалардағы магистральдардың арасындағы байластыратын тәуелсiз орынды ыстық сумен жабдықтаудың жүктемесiнiң сақтауы үшiн таратушы жылу тораптардың арасындағы диаметрін ескеру керек.

Сурет 29. Бiрнеше ЖЭО-тарынан iрi қалаларды жылумен жабдықтауында байластыратын байланыстардың магистральдарының қосылуы
3 Құбырларды гидравликалық есептеудiң әдiстемесi
Көлбеу құбырлар бойымен жылутасығыштың қозғалысында сызықты және жергiлiктi кедергiге қалыптасқан қысымның кемуі басынан аяғына дейiн болады:

Сызықты қысымның кемуiсi құбырлардың тiк сызықты учаскелерде болады. Жергiлiктi кедергiлердегi қысымның кемуi құбырға (шұралар, ысырмалар, шүмек және тағы басқалар) орнатылған арматурада қысымның кемуi деп түсiнiледi, диаметрлердiң өткелдерi, тармақтар, епелектер, үш жақтылар, шаңбақтар және құбырдың тағы басқа бөлшектері.
Қысымның сызықты кемуi, Па, өзгерiссiз диаметрдiң құбырында мына формула бойынша есептеледi

мұндағы R - құбыр ұзындық бiрлiгінде меншiктi сызықты қысымның кемуi, Па/м;
l өзгерiссiз диаметрдегі құбырдың ұзындығы, м.Меншiктi сызықты қысымның кемуi Д'Арси формула бойынша анықталады:

мұндағы - гидравликалық үйкелiс коэффициенті;
- жылутасығыштың жылдамдығы, м/с;
- жылутасығыштың тығыздығы, кг/м3;
d - құбырдың iшкi диаметрi, м.
Гидравликалық үйкелiс коэффициенті (жұмсақ немесе кедiр-бұдырлы) тұрбаның қабырғасынан және сұйықтықтың қозғалысын (ламинарлық немесе турбулентті)режиміне байланысты. жылутасығыштың жылдамдығын тәуелдiлiктiң бiлдiруi Массалық шығыннан G жазып аламыз:

Осы теңдікке сүйене отырып Д'Арси теңдігі былай жазылады
. (5.1)
Гидравликалық үйкелiстi шамасы тәжiрибелiк зерттеулерде материалдарға қарап көп ғалымдармен анықталғанын білуге болады. Үйкеліс коэффициенті құбырын iшкi бет жағының күйiне қарамастан ламинарлы қозғалыс аумағында Пуазейль формуласымен анықталуы мүмкiн:

мұнда Re - Рейноль белгiсi, ,м2/с.
- жылутасығыштың кинематикалық тұтқырлығы,
Ламинарлық қозғалыс түрінің жылумен жабдықтау техникасында сирек кездеседі. Құбырларға арналған жылулықтың тасымалдауында турбулентті қозғалыс болады. Турбулентті ағыс аумағындағы гидравликалық үйкелiс коэффициенті құбырдың iшкi бет жағының сипаттамасына байланысты болады.
Қазiргi уақытта жұмсақ және бұдырлы құбырлар белгілі. жылумен жабдықтаудың техникасында (типыл iшкi бет жағымен) гидравликалық жұмсақ құбырдың (жылу алмасу аппараттардағы негiзiнде) сирек кездеседі, төменде жұмсақ трубалардың үйкеліс коэффициентін есептеудің толық талдау формуласы келтірілген:
Пуазейль формуласыRe ≤ 2300 (ламинарлы қозғалыс), = 64/Re;
Блазиус формуласы2300 ≤ Re ≤ 104, = 0,3164/Re0,25;
Альтшуль формуласыRe 104, = 1/(1,82 lgRe - 1,64)2;
Никурадзе ФормуласыRe 105, = 0,0032 + 0,221/Re0,237.
30-шы суретте Re критериінен жұмсақ трубаларының гидравликалық үйкелiс коэффициентінің бағыныштылығы көрсетілген. Ламинарлық қозғалыс облысында рейнольдс санның өсуiмен коэффициенті тiк құлайды. Ламинарлы ағыстан турбулентті ағысқа өткенде гидравликалық үйкелiс коэффициенті секiрiп өседi. Турбулентті қозғалыс облысында коэффициенті жұмсақ трубтар Re өсуiмен құлайды. Дегенмен турбулент облысындағы тәуелдiлiк ламинарлықпен салыстырғанда жатық сипаттамасына ие болады.

Сурет 30. Рейнольдс критериінен жұмсақ трубалардың гидравликалық үйкеліс коэффициентінің бағыныштылығы
Жағдайларды пайдаланудың тәжiрибесiнде басым көпшiлiгiнде кедiр-бұдырлы iшкi бет жағымен тұрбасы кездеседі, кедiр-бұдырлы тұрбалар құрыштан жасалған. Құрыштан жасалған трубтарды кедiр-бұдырлығын дәрежесi сандық бағалауы үшiн труба қағымен k абсолют кедiр-бұдырлық анықталады. Ол қажетке жарату шартына байланысты 0, 05тен 23 мм дейiн өзгереді. Салыстырмалы кедiр-бұдырлық тұрбаның k/r радиусына абсолют кедiр-бұдырлықтың қатынасымен анықталады.
Тұрбасын iшкi бет жағындағы томпақтарын пайдалану тәжiрибеде әр түрлi биiктiгi болады және құбырдың ұзындығы бойымен әр түрлі жайғастырылған. Кедiр-бұдырлықтың орташалайтын сипаттамасы болып табылатын үйкеліс коэффициенті де нақты тұрба сияқты мағынаға ие осыған байланысты салыстырмалы кедiр-бұдырлығын ұғымды енгiзедi.
Re саны және салыстырмалы кедiр-бұдырлық әмбебап теңдеумен, ұсынылған құрыштан жасалған трубтарды гидравликалық үйкелiс коэффициенті алынған тәжiрибелi тәуелдiлiк жолымен А.Д.Альтшульмен жақсы суреттеледі:
. (5.2)
kэ = 0 болғанда Альтшуль формуласы Блазиус формуласына өтеді. Re = болғанда Альтшуль формуласы Б.Л. Шифринсон формуласына өтеді

Re санының көбеюiмен (5.2 ) формулада қосылатын жақшаларда екiншi мағынасы кенет азаяды, ал Re мағыналардың арасындағы айырмашылықтың үлкен сандары, Шифринсон және Альтшуль формуласы бойынша мағынасыз болады.
Жылу желiлерiндегi сұйықтықтың қозғалысы үшiн сұйық шығынынан құбырда қысымның кемуiнiң квадратты тәуелдiлiгi орын алатынын есептеуге болады яғни (5.1) формула бойынша есепті жүргіземіз.
Жылу желiлерiнiң гидравликалық сынақтардың материалдарын негiзде және абсолюттiк эквиваленттi кедiр-бұдырлықтың жаңа құбырлары, м үшiн су құбырлары, есептерде қабылдайды
Су желілері үшін............................. 0,0005
Бу құбырлары үшін............................ 0,0002
Конденсат құбырлар үшін
Және ыстық сумен қамту желілері үшін… 0,0010
Абсолюттiк эквиваленттi кедiр-бұдырлықтың пайдалану құбырлар үшiн гидравликалық сынақпен анықталады. Б.Н.Лобаев кәсiби мәлiметтер бойынша жұмсақ кедiр-бұдырлы трубтар облысын анықтауға болады:
жұмсақ трубалардың аумағы үшiн Re ≤ 11 d/k;кедiр-бұдырлы трубтардың аумағы үшін Re ≥ 445 d/k.
Су және бу желiлерін есептердi жеңiлдету мақсатымен (5.1) формуласына сәйкес [9,18] кесте бойынша тиiстi номограммалар жасалынған
Жергiлiктi кедергiлердегi, Па қысымның кемуі мына формула бойынша анықталады
(5.3)
Мұндағы - есептелiнетiн құбыр үшiн жергiлiктi кедергiлердiң сома коэффициенті. Егер диаметрі d түзү сызықты құбырды елестетіп жергiлiктi кедергiлердегi қысымның кемуiне қысымның кемуі тең болса, онда бұл құбырдың ұзындығы жергілікті кедергінің эквивалент ұзындығы деп аталады. Осы жағдайда құбырдың жиынтық ұзындығы
,
мұндағы lпр – құбырдың келтірілген ұзындығы; l – шынайы ұзындығы.
Жергілікті кысымның төмендеуін былай есептеуге болады:
.(5.4)
(5.3) и (5.4), формуласын пайдалана отырып, мынаны аламыз:
;
.
lэ/l қатынасы жергілікті шығын коэффициенті деп аталады α. Алдағы есептеулерге α Б. Л. Шифринсон формуласына жақындастырып алады:
, (5.5)
Мұндағы G –магистраль басындағы жылу тасығыш шығыны, кг/с. Су үшін z=0,19; бу үшін z = 0,95÷1,9. Қысымның суммалық кемуі:
. (5.6)
Онда қысымның меншікті сызықты кемуі:
.
4 Гидравликалық есептеудi жүргiзуi тәртiбі
Гидравликалық есептеу алдынды құбырларды желiсін есептеу аумақтарына бөлу керек. Есептеу аумағы деп екi тарамдардың арасындағы құбырдың кесiндiсi атайды; құбырдың бойындағы диаметрi және жылутасығыштың жұмсауы өзгерiссiз қалады. Құбырды гидравликалық есептеуде әдетте жылутасығыш шығыны және бөлімшеде қысымның суммалық кемуі. Құбырдың диаметрiн анықтау талап етіледi. Есептің басында біраз өлшемдер белгісіз болғандықтан, талап етілетін диаметрдiң анықтамасы үшiн есепті жуықтау әдiс бойынша шешуге тура келеді.
Меншiктi сызықты қысымның кемуiнің шамасын есептеу техникалық-экономикалықтар бойынша анықтауға ұсынылады. тұтынушыға жылу көзiнен ең алшақ су жылу желiлерi үшiн R= 80÷100 қабылдауға рұқсат бередi; меншiктi сызықты қысымның кемуi бу желiлерi үшiн орналастырылатын қысым құламасымен анықталады.
Iзделiп отырған шама жылутасығыштың суммалық қысқы шығындарында есептелетін жиынтық құбырлардың диаметрлерi болып келеді. Магистральды желілер үшiн минималды диаметр 0,040 м қабылдайды, жеке ғимараттарға тарамдары үшiн – 0,025 м.
Жылу желiлерi (сумен және бумен) көп тұтынушыларды жылумен қамтамасыз етедi (5.4-шi сурет).
Гидравликалық есептеу екi кезеңдерден тұрады: алдын ала және сынау.Алдын ала есептеу. мұнда дәйектi түрде операция орындалады:
магистралды есептеуді таңдауы, яғни меншiктi қысымның кемуiн ең кiшi шамасымен сипатталатын бағыт;
(5.5 ) формула бойынша есептеу магистралы үшiн жергiлiктi шығындардағы орта еселiктiң анықтамасы;
меншiктi сызықты қысымның кемуiнiң анықтамасы.
Меншiктi қысымның кемуi су желiлерiнде жоғарыда көрсетiлген шегiнде болады, немесе арынның берiлген күйден бәсеңдеумен анықталады, H есептік магистральда мына формула бойынша анықталады
, (5.7)
Мұндағы - есептеу магистралының бөлiмшелерiнiң сомалық ұзындықтары, м; – құбырда судың тығыздығы, кг/м3.
Есептік магистралы берілген шамада меншiктi қысымның кемуі ең алшақ тұтынушымен жылу көзi жалғастыратын желi бөлiмшелердi болып табылады, Па/м мына теңдік бойынша анықталады
, (5.8)
Мұндағы P - магистральда қысымның кемуi, Па;
– магистральдың бөлiмшелерiнің ұзындығы, м.
Алдын ала есептеуге (5.4-шi сурет) магистральдың түпкi бөлiмшесiнен басталған құбырлардың диаметрлерiн есептеу кіреді. Диаметрлердiң есептеуiне (5.7) және (5.8) формула бойынша бөлiмшедегi меншiктi сызықты қысымның кемуi анықтамасы алдында болады:
Су үшiн ;
Бу үшін ,
Мұндағы - еесептелетін магистраль ұзындығы, м.
Құбырларды диаметр (5.1 ) формула бойымен салынған номограммалар бойымен анықтайды. Диаметрлердiң анықтамасы белгiлi R және G бойымен өткiзедi.
Сынау есептеуi. Ол келесi тiзбекте өткiзедi.
сортамент бойымен ең жақынға дейiн алдын ала өлшеулi диаметрдi немесе ГОСТ бойымен дөңгелектендiредi;
сортамент бойымен таңдалған тұрба үшiн меншiктi сызықты қысымның кемуi , есептеу номограммалары үшiн немесе кестемен анықтайды;
толық арынның бәсеңдеуін немесе қысымын табады, Па, (5.6 ) формула бойынша:
.
Мұнда – участкілерде жергілікті кедергілердің эквивалентті ұзындығы, немесе мына формула бойынша


Сурет 31. Тармақталған жылу желісінің сүлбесі
Бұдан әрi арынды анықтайды немесе есептелетін бөлімшеде берілген арында бастапқы нүктедегі қысым немесе соңғы тұтынушының қысымы.
Көрсетiлген тiзбекте және келесi барлық құбыр бөлiктерiн есептейді. Есептеу әдетте кесте түрiнде болады.
Бөгетті конденсат өткiзгiштерiн есептеу су жылу желiлерi гидравликалық есептеу сияқты өткiзедi.
5 Пьезометриялық кесте
Жобалауда және пайдалануда, нақты ауқымда жер бетi, қосылған ғимараттардың биiктiгі және желiдегі арын көрсетілген тармақты жылу желiлерiнде пьезометриялық кестенi кең пайдаланады. Бұл кесте кез-келген желі нүктесінде және жылумен жабдықтаудың элементтерінің жылу тұтыну жүйесіндегі шектiк қысымдарды беріктігінің сәйкес келуін анықтау құрылады. Пьезометриялық график бойынша жылу желiсiне тұтынушыларының қосуларын және жылу желiлерiнiң (торлық және қоректендiргiш сорғылар, сонымен бiрге құбыр орнатылған қысымның автореттеуiштерi) жабдығының сұлбасын таңдайды. Кесте жылумен жабдықтау жүйесінің екi жұмыс режимінде құрылады - статикалық және динамикалық. Статикалық режимде қоректендiргiш сорғылар қосылған жұмыс iстемейтiн желiде қысыммен сипатталады. желiде пайда болатын және жылумен жабдықтау жүйесінде жылу қолданушының жұмыс iстейтiн күйiнде және желілік сорғы жылу тасығыш қозғалысы кезінде динамикалық режiм қысымды сипаттайды.
5.5-шi суретте маңызды схема және екi тұрбалы су жылумен жабдықтау жүйестi пьезометриялық кестесі көрсетілген. Көлбеу есептеу жазықтықта, көлбеу белгiсі 0 – ге ие арынды есептеу деңгейі II. Құбырларды өсі және, сорғыларды қондырудың геодезиялық белгiлерi және ғимараттың бiрiншi қабатта қыздыру аспаптары жердiң белгiсiмен дәл келетін шартын қабылдайды. Жылыту жүйесінде судың жоғарғы жағдайы ғимараттың жоғарғы белгiсiмен дәл келедi.
Кестені тiк және көлбеу өсь арқылы салады. Тiк өстерге желiнiң кез-келген нүктесiнде арындарды, сорғы тегеурiндерді, желiнiң профилы және жылулық жүйенің биіктігі бөлiп шығарылады. Горизонталь осьтарға желiнiң жеке бөлiмшелерiн ұзындығы, жылулықтың тұтынушыларын көлденең өзара орналасуы көрсетілген.

Hп1, Hп4 желiнiң сызығынан келетін арын кестесі; Hо1, Hо4 желiнiң керi сызығының арын кестесі; Hо1 жылумен жабдықтау көзінің керi жинағышындағы толық арын; Hн сорғы I желісінде дамитын арын; Hст жылу желiсiнің толық статикалық арыны; Hк сорғының сығымдағыш атрубкасында К нүктесіндегі толық арын; Hт жылу дайындағыш қондырғысында III су желісіндегі арын шығыны; Hп1 = HкHт жылумен жабдықтау көзі беретiн жинағышындағы толық арын; H1 = Hп1Hо1 су желісі ЖЭО жинағышта орын алатын арын;
Сурет 32. Екі трубалы жылулық желінің пьезометриялық графигі және сүлбесі:
Жылу желiсiнiң кез-келген нүктесiндегі арын, мысалы 3 нүктеде, төмендегiше белгi бойынша белгіленеді: Hп3 сызытық желiнiң 3 нүктесіндегі толық арыны; Hо3 сызықтық желiнiң 3 нүктесінде керi толық арыны.
Егер желiнiң нүктесiнде есептеу жазықтықтың үстiнде құбырдың өстерi геодезиялық биiктiгі Z3 тең болса, онда пьезометриялық тегеурiн 3 нүктесінде құлама сызықтары мынаған тең Hп3 Z3, ал кері сызықтағы пьезометриялық арын Hо3 Z3. 3 нүктесінде жылу желісінде болатын арын пьезометриялық арынның құламасына жылу желісінің кері сызығына тең, немесе толық арынның айырымына тең H3 = Hп3 = Hо3. Жылумен жабдықтау көздiң аралығында және Д абоненті бөлiмшеде жылу желiсiнiң сызығында беретiн арын шығынын құрайды:
.
Осы желіде жылулық желінің кері сызығында арын шығыны:
.
Желілік сорғының I жұмысты барысында (32-шi сурет қара, а) қоректік сорғымен II дамитын, қысым реттегішпен IV тен Hо1 дейін дроссельденетін арын Hст.Жылу желiсiнде I желілік сорғыны тоқтатқанда қоректендiргiш сорғымен дамытылатын статикалық арынды Hст орнатылады.
Бу құбырындағы гидравликалық есептеу барысында бу аз тығыздық салдарынан бу желісінің профилін ескермеуге болмайды. Бу құбырының бөлiмшесiнде қысымның кемуi бөлiмшенiң шеткi нүктелерiнде тең қысымның әр түрлiлiгi қабылдайды. Арын шығынның дұрыс анықтамасы немесе құбырлардағы қысымның кемуi, диаметр таңдау және желiнiң сенiмдi гидравликалық режимінің аса маңызды мағынасы бар .
Жылумен жабдықтау жүйесінің жұмысын сенiмдi шарттары су жылу желiлерiнiң қысымдарын негiзгi талаптар режимі келесiлерге апарады:
1) көз, жылу желiсiнiң және абоненттiк қондырғыларында, жылу көздерінде қажет қысымнан аспау. (аса атмосфералық) болат құбырларында және жылу желiлерiнiң арматурасында қысым труба сортына байланысты болады және көп жағдайда 1,62,5 МПа құрайды;
2) (желілік, қоректендiргiш, араластырғыш) сорғыларды кавитацияның ескертуi үшiн жылумен жабдықтау жүйесінің барлық элементтерiнде асқын қысымның және ауаның сорылуынан жылумен жабдықтауды қамтамасыз етуеді. Бұл талапты орындамау жабдықтың коррозиясына және су айналымының бұзылысына алып келедi. Асқын қысымның минимал мәні ретінде 0,05 МПа (5 м су. ст.) қабылдайды;
3) Жылумен жабдықтау жүйесінің гидродинамикалық режимiнде, яғни жүйеде су айналымының жанында желілік судың қайнамауын қамтамасыз ету. Бұл үшін жылумен жабдықтау жүйесінің барлық нүктелерiнде, желілік су жүйесіндегі максималды температурада қаныққан су буының қысымынан қысым болуы керек.
Жылумен жабдықтаудың бiр тұрбалы желiлерi, конденсат өткiзгiштер және ыстық сумен жабдықтаудың желiлерiдің пьезометриялық кестелері екi тұрбалы желiлер үшiн берілген ереже бойынша салынады.
Ыстық сумен қамтамасыз ету желілеріне және конденсатор өткізгішіне және жылумен қамтамасыз етудің бір құбырлы желілерге арналған пьезометриялық графиктері ек құбырлы желілерге арналған ережелер бойынша тұрғызылады.
33, а суретінде ыстық сумен қамтамасыз ету желісінің сұлбасы мен пьезометриялық график көрсетілген. Осы желі бойынша су станциядан тұтынушыларға беріледі. Пьезометриялық график судың қозғалысы жағына қарай еңіс жасайды. 5.6, а суретінде келесідей мәндер қолданылған: H1станциядағы пьезометриялық тегеурін; H2 мен H3желінің 2 мен 3 нүктелеріндегі пьезометриялық тегеуріндер; H4 H6 тұтынушылық іске қосылулардағы пьезометриялық тегеуріндер
Тұтынушылық іске қосудағы пьезометриялық тегеуріндер ыстық сумен қамтамасыз етудің тұтынушылық құрылғыларының биіктігінен жоғары болуы қажет
33, б суретінде конденсатты желінің сұлбасы мен пьезометриялық график келтірілген. Осы желі бойымен конденсат тұтынушылардан станцияға қарай айдалып шығады. Пьезометриялық график тұтынушылардан станцияға қарай бағытта еңіс жасайды.
33, б суретінде:H1станциядағы конденсат өткізгіштегі пьезометриялық тегеурін; H2 мен H3конденсатты сызықтағы 2 мен 3 нүктелеріндегі пьезометриялық тегеуріндер; H4 H6тұтынушылардағы конденсатты сызықтағы пьезометриялық тегеуріндер. H4 H6 тегеуріндері конденсатты бактар мен конденсатты сорғылар көмегімен жасалады.
6 Судың есептік шығындарын анықтау
Желіні гидравликалық есептеу үшін негізгі бастапқы мәні болып желілік судың есептік шығыны табылады. Есептік шығынды анықтаған кезде алдағы уақытта жылулық желіге қосылуға арналған жүктемелерді ғана емес, сонымен қатар жылумен қамтамасыз ету жүйелерінің даму жолдарын есепке алуды ұмытпау қажет. Бұл судың таратқыш желілердегі негізгі тармақтары мен арна желілерін есептеу үшін шығынын анықтау кезінде өте жоғары маңызға ие.

а – ыстық сумен қамтамасыз ету сызықтар; б – конденсатор өткізгіштің
Сурет 33. Бір құбырлы желілердің пьезометриялық графигі
Қала құрылыстың ескі қалаларда қазіргі заманғы даму этапында істен шыққан, пештһпен жылитын тұрғын үйлердің қазіргі заманғы санитарлы техникалық құралдармен жабдықталған жаңа тұрғын үйлермен ауысуы жүзеге асырылуда. Жылулық желілерді жобалау кезінде осы құрылыс үйлерінің негізгі байланыстарды көпірлеусіз жылулық желілерге қосылу мүмкіндігін еске алу қажет.
Қалалық жылулық желілерде судың есептік шығынын анықтау кезінде барлық тұрғын үйлер үшін жобалау кезінде ғимарат ішінде ыстық сумен қамтамасыз ету ажыратқышы баржоқтығына қарамастан ыстық сумен қамтамасыз ету жүктемесін есепке алу керек, себебі қалаларда жаңа ғимараттар салу процессінде барлық тұрғын үйлер ыстық сумен қамтамасыз ету жүйелерімен қамтылады.
Судың жылумен қамтамасыз етуге кететін тұрақты шығынынан басқа жылу желісінде желілік судың ыстық сумен қамтамасыз етуге кететін айнымалы шығыны болады, ол ыстық сумен қамтамасыз ету жүктемесінің графигіне байланысты болады (жылумен қамтамасыз ету және ыстық сумен қамтамасыз ету жүйелерін тұтынушылық кірістерімен параллель немесе аралас қосу), ыстық сумен қамтамасыз етуге жылулық желілерде судың жалпы есептік шығыны тұтынушыларда шығынның максимумдарының бір-біріне сәйкес келмеуіне байланысты ыстық сумен қамтамасыз етуге кететін судың максимал шығындарының арифметикалық суммасы болып табылмайды.
Желінің жеке элементтерінде ыстық сумен қамтамасыз етуге арналған желілік судың есептік шығынын шығындардың арифметикалық соммасына максимумына түсу коэффициенті түрінде түзету енгізу жолымен анықтауға болады. Бұл коэффициенттің мәндері келесідей болдаы: арна желілері үшін 0,70,75; тармақтар үшін 0,80,9; ішкі тоқсандық және тұтынушылық кірістер үшін 1,0.
Жылумен қамтамасыз етудің ашық желілерінде судың есептік шығындары түсуші және керісінше болатын құбырлар үшін көбіне әр түрлі болады. Алайда желінің түсуші және керісінше құбырлары гидравликалық есептерге сәйкес әр түрлі диаметрлі құбырларды жинауына қарамастан бірдей диаметрлі болып жасалынады. Бұл жағдайдағы судың есептік шығыны судың түсуші (Go+ Gв + Gг) және керісінше(Go+ Gв) құбырларында судың шығыны кезінде тегеуріннің жалпы соммалық шығыны G судың түсуші және керісінше құбырларында бәрдей шығынында тегеуріннің жалпы соммалық шығынына тең болатын шартқа байланысты алынуы қажет.
Ашық желіні қолданған кездегі жылулық желінің диаметрлерін таңдау қажет болатын судың осы есептік шығыны мына формуламен анықталады
,
мұндағы Gо.в жылумен қамтамасыз ету мен желдеткішке арналған желілік судың соммалық есептік шығыны; Gо.в = Go+ Gв;
Gг түсуші құбырдың ыстық сумен қамтамасыз етуге қажет желілік судың есептік шығыны. СНиП 41-01-2003 «Жылулық желілер» бойынша [14]:
.
k коэффициентінің мәндері 5.1 кестеге сәйкес алынады.
5.1 Кесте
Жылулық ағынды жылумен қамтамасыз ету жүйелері, МВт k коэффициенті мәндері
Ашық,
100 МВт және одан да көп
100 МВт кем 0,6
0,8
Жабық,
100 МВт және одан да көп
100 МВт кем 1,0
1,2
Жұмсартылған деаэрирленген судың есептік шығыны жылумен қамтамасыз етудің жабық жүйелерінде азаюларды өтеу үшін жылулық желідегі құбырлар мен оларға қосылған жергілікті тұтынушылар жүйелеріндегі судың 0,75 % көлемі алынса, транзитті еана желілерде олардағы судың 0,5 % көлемі алынады.
Жылулық желілердегі (арна желілі, таратушы, жеке ғимараттардағы тармақтар) құбырлардың су көлемі жобалық немесе нақты деректер бойынша анықталады.
Таратушы желілер мен тармақтарда су көлемі туралы деректер болмаған жағдайда оны соммалы есептік жылулық жүктеменің 1 МДж/с қа 1316 м3 есептеген кезде тауып алынады.
Жергілікті жылулық желдеткіш желілерінде су көлемі судың бөліктік көлемі тұрғын және қоғамдық ғимараттар үшін 26 м3 және өндірістік ғимараттар үшін 13 м3 сесебінен жалпы есептік жылулық желдеткіш жүктемесінің 1 МДж/с бойынша анықталады
Арна желі немесе таратушы желілер туралы ақпарат болмаған жағдайда, сонымен қатар алдын ала есептер үшін тұтынушылық құрылғылар типі туралы деректер болмаса судың көлемін жылумен қамтамасыз етудің жабық жүйелеріндегі көлемін анықтауға болады, ол үшін бөліктік 55 м3 сыйымдылығының жылулық, желдеткіш пен ыстық сумен қамтамасыз етудің жылулық жүктемесінің жалпы есептік мәнінің 1 МДж/с не қатынасы бойынша есептейді.
Жалпы қарапайым есептеулер үшін жылумен қамтамасыз етудің жабық жүйелерінде судың есептік шығынын желілік судың есептік шығынының 1,5 % тең деп алуға болады.
Жылумен қамтамасыз етудің ашық жүйелеріндегі жергілікті ыстық сумен қамтамысз ету құрылғыларының су көлемі 5 м3 ыстық сумен қамтамасыз етудің ортаапталық жүктемесінің 1 МДж/с қатынасынан алынады.
Ашық жүйелердегі судың есептік шығыны жабық жүйедегі ыстық сумен қамтамасыз етудің жергілікті құрылғыларында шығындарды өтеу үшін қажет шығынға байланысты судың есептік шығынынан көп болады.
7 Сулы жылулық желілер мен конденсатор өткізгіштер үшін сорғылар сипаттамаларын анықтау
Желінің гидравликалық есебінің бірден бір сұрағы болып сорғылар сипаттамаларын анықтау табылады. Жабық сулық желілер үшін желілік сорғылардың жұмыстық тегеуріні мына формула бойынша есептеледі
,(5.9)
мұндағы станцияның жылулық қондырғысында, бағыттық қазандығы мен станциялық байланысты (қалыпты жағдайда 2025 м) тегеуріннің жоғалуы;
жылулық желідегі ( желінің гидравликалық есебімен анықталады) түсуші және керісінше сызықтарда тегеуріннің жоғалуы;
тұтынушылық кіріс немесе топтық кіші станцияда тегеуріннің автореттеуіштерде жоғалуын есепке ала отырып желінің соңғы нүктесінде қажетті тегеурін.
мәні жергілікті жылу тұтыну қондырғысы мен оның жылулық желіге қосылу сұлбасына байланысты болады. Тұтынушылық кірістерде қосылу түйіндерін орналастыру кезінде келесідей мәндерін алуға болады:
жылулық және желдеткіш құрылғылардың элеваторларды пайдаланусыз тәуелді қосылу кезінде, сонымен қатар беттік ысытқыштардың 610 м көмегімен тәуелсіз қосылу кезінде;
жылулық құрылғылардың 1520 м элеваторлардың көмегімен қосылу кезінде;
2025 м элеваторлық түйін мен ыстық сумен қамтамасыз етудің сулы жылытқыштарын тізбектей қосу кезінде.
Тұтынушылық құрылғылардың жылулық желісіне ГТП арқылы және мәндерін топтық қосу кезінде (5.9) формуласы жылу көзі (ТЭЦ, қазандық) мен ГТП арасында жылулық желінің түсуші және керісінше сызықтарында тегеуріннің жоғалуын көрсетеді.
Тұтынушылық құрылғылардың ГТП дан бөлек жерде тәуелді қосылу сұлбасы кезінде жоғарыда айтылған мәніне тұтынушылық құрылғы мен ГТП арасында желілік судың құбырларындағы тегеуріннің жоғалуын да қосып қою қажет [9] келтірілген.
Станцияда орнатылған жұмыстық желілік сорғыларды жобалық тарату судың желідегі максимал шығынына сәйкес болуы қажет. Орнатылатын желілік сорғылардың саны екіден кем болмауы қажет, оның ішінде біреуі қосымша резервте болады. Параллель ұмыс істейтін желілік сорғылардың бестен көп құрылғылары санында резервті сорғыны қарастырмауға болады. Резерв сорғының өнімділіг бір жұмыс істейтін сорғының өнімділігіне сай болуы керек.
Жаздық жұмыс істеу режимінде жылумен қамтамасыз ету жүйесі ыстық сумен қамтамасыз ету құрылғыларына ғана қызмет көсететін кезде, жабық жүйелер үшін тегеуріні мен өнімділігі төмендеу болатын жаздық желілік сорғыларды орнату көзделген. Жазда жұмыс атқаратын сорғылар параметрлері тек ыстық сумен қамтамасыз ету үшін ғана арналған жылу таратқыш шығынына өндірілген гидравликалық есебі бойынша анықталады.
Жылумен қамтамасыз етудің ашық жүйелерінде жаздық уақытта желілік ретінде жылулық желі шығыстарын өтеу тек суды таратуға арналған жұтқыш сорғылар жұмыс істеуі мүмкін. Жұтқыш сорғылардың тегеурінін жүйенің жаздық жұмыс істеу режиміне байланысты келесі формуламен анықтайды
,
мұндағы жылулық желідегі статикалық тегеурін (қарапайым жағдайда 60 м);
жұтқыш сызық пен жүйенің жаздық уақытта жұмыс істеу режиміндегі жылулық желідегі тегеуріннің жалпы соммалық жоғалуы;
Z судың жүйенің жұтылуы жүретін бактағы деңгейінің геодезиялық белгісі.
Жұтқыш сорғылар өнімділігі жұтқыш судың сағаттық санына тең деп алынады. Жабық жүйелер үшін жұтқыш судың сағаттық саны жылулық желілер құбырлары мен тұтынушылық жылудың қосылған жүйелеріндегі су көлемінің 0,5% мөлшерінде су шығынының өтелуі үшін анықталады.
Конденсатты сорғылар конденсатты конденсат өткізгіштер бойымен жинақ бактарынан шығарып алу үшін арналған. Олардың өнімділігі конденсаттың максимал сағаттық шығыны бойынша таңдалады. Қос тұтынушыларда орнатылған конденсатты сорғылар тегеуріні былай анықталады:
,
мұндағы тұтынушылардың жинақ багынан станцияның қабылдау багына дейін конденсаттың конденсат өткізгіште есептік шығыны кезінде осы конденсат өткізгіш тегеурінінің жоғалуы;
Z станция багы мен тұтынушы багы геодезиялық белгілерінің айырымы.
Станция багы тұтынушы багынан төмен орналасса, онда Z геодезиялық белгілерінің айырымы теріс таңбаға ие болады. Конденсат шығуының түзу еместігін есепке алсақ, конденсатты сорғыларды таратуды конденсаттың максимал сағаттық шығынына тең деп алады.
Сорғыларды таңдау өнімділігі мен тегеурін бойынша жүзеге асады.
8 Жылулық желілердің гидравликалық режимі
Жабық желілердің гидравликалық режимі
Жылумен қамтамасыз ету жүйелерінің қалыпты жұмыс істеуінің негізгі шарттарының бірі жылулық желіде топтық немесе жергілікті жылулық пункттерінің алдында олардың жылулық жүктемесіне қатысты болатын су шығындарын тұтынушылық құрылғыларда тарату үшін жеткілікті тегеуріндерде қамтамасыз етуге негізделеді.
Желінің гидравликалық режимін есептеу желілік судың тұтынушылар мен желінің жеке бөліктерінде шығындарын анықтауға, сонымен қатар желінің берілген жұмыс істеу режимінде топтық және жергілікті жылулық пункттерінде , желінің түйіндік нүктелеріндегі қысым мен қысымдар ауысуын анықтауға негізделген.
Берілген деп қалыпты жағдайда жылулық желі сұлбасы, оның барлық бөліктерінің s кедергісі, ТЭЦ тің түсуші немесе керісінше коллекторлары немесе ТЭЦ тағы коллекторларда болатын қысым ауысуы және желінің нецтрал нүктесіндегі қысымы алынады. Тұтынушылардың кірістерінде автореттеуіштердің болуы кезінде тұтынушыларда желілік судың шығындары болады , себебі осы шығындар берілген деңгейдегі автореттеуіштер көмегімен жүргізіледі. Бұл жағдайда желілік судың белгілі шығындары бойынша тұтынушыларда судың барлық бөліктеріндегі қысым жоғалуын анықтайды және жылулық желі мен тұтынушылық кірістердің түйіндік нүктелерінде қысымды анықтауға болатын пьезометриялық график тұрғызады.
ГТП мен МТП автореттеуіштердің болмаған кезінде желілік судың тұтынушыдағы шығыны алдын ала белгілі болмайды және оларды анықтау жылулық желінің гидравликалық режимінің есебінің негізгі мақсаттарының бірі болып табылады. Бұл мақсатқа жету үшін жылулық желінің барлық бөліктерінің кедергісінен бөлек МТП барлық кедергілері мен тұтынушылық құрылғыларының кедергілерін анықтау керек. Жылулық желідегі тұтынушылардың су шығынын автореттеуіштердің тұтынушылық кірістерде болмаған кезінде есептеу әдісін қарастырайық.
а – бір сызықты желі; б – екі сызықты желі
Сурет 34. Жылу желісінің сүлбесі
34 суретінде жылулық желінің бір сызықты және екі сызықты көріністер сұлбасы келтірілген Келесідей белгілеулерді алайық. Желі бөліктері мен тұтынушылар саны станциядан басталады. Арна желі бөліктері рим сандарымен белгіленсе, тұтынушылардағы тармақтар мен тұтынушылар араб сандарымен жазылады.
Су желісіндегі жалпы соммалық шығынын индекссіз V әрпімен белгілейік. Тұтынушылық жүйе арқылы судың шығынын — тұтынушы нөміріне тең индексті V әрпімен белгілейміз. Мысалы, Vm— т тұтынушылық жүйесі арқылы су шығыны.
Судың абоненттік жүйе арқылы салыстырмалы шығыны, яғни V индексімен белгіленетін судың соммалық шығынына желiдегі абоненттiк жүйе арқылы жұмсалатын шығынға қатынасы. Мысалы, абоненттіңсуының салыстырмалы шығыны Vm = Vm /V.
1абонентінің су шығыны осы теңдеу арқылы есептелінеді:
,
Бұл жерде s1 —1абонентінік қондырғының тарамды қоса кедергісі; s1-5— 1-абонент пен 5-абонентті қосқандағы абонент жүйелері мен жыллу жүйелерінің кедергісі.
Сурет 35. Жылу желісінің сүлбесі

Егер п абонент жылу жүйесіне қосылса, онда кез-келген т абонентің салыстырмалы шығыны мынаған тең:

Егер судың соммалың шығыны мен желі мөлшерлерінің шығыны белгілі болса, онда (2) бойынша кез-келген абоненттік желі бойынша кеткен судың шығынын есептеп шығаруға болады. (2) шығатыны:
1. Абоненттік жүйе арқылы өтетін судың салыстырмалы шығыны тек қана жүйе мен абоненттік қондырғылар кедергісінен тәуелді, ал судың жүйедегі шығынынан тәуелсіз болады.
2. Егер жүйеге п абонент қосылса,онда d және т абоненттік қондырғылары арқылы өтетін судың шығыны, d< m, тек қана жйе кедергісіне тәуелді, d-дан бастап жүйе аяғына дейін және жүйе мен d -ға деінгі кедергіге тәуелсіз:

Жылу жүйенің кез-келген бөлімшесіндегі барлық абоненттер үшін кедергінің өзгеруі, осы бөлімше мен жүйенің соңғы нүктесі арасында орналасқан, су шығыны пропорционалды өзгереді. Жүйенің шығын пропорционалды өзгеретін жерінде, бір абоненттің φ шығын өзгеру дәрежесін тапса жеткілікті.
Егер жылу жүйеде қосалқы станциялар болса, онда гидравликалық режимді жеке бөлуден насос қарқыны шығын квадратына суды насос арқылы теріс кедергі деп есептейді:

Нн.п.и Vн.п — насосты қосалқы станцияның қарқыны, м, және сол арқылы өтетін су шығыны, м /с.
Жылу жүйедегі соммалық су шығыны (35 суретті қараңыз)

Н — ЖЭО-дағы жинағыштағы қарқын, м; sAn—жылу жүйенің соммалық кедергісі, м∙с2/м6.
Белгілі жүйелі су желі бөлімшелерінің шығындары мен белгілі осы бөлімшелер кедергісі бойынша пьезометриялық графиктер құрады. Олармен жүйедегі түйін нүктелер мен абоненттік судағы қысымдарды өлшеуге болады.
а– абонентті сөндірген кезде; б – станциядағы су арынын өзгерткен кезде
Сурет 36. Екі құбырлы сулы жылулық желінің пьезометриялық графигінің өзгеруі


Қалыптан ауытқу мінезін жылу жүйедегі кез-келген ауыстырулар кезінде су шығынының жылу жүйесінің жекелеген элементтеріне (2) и (3) тәуелділік негізінде орнату оңай.
Есептеу қалыптан ауытқудың тек есептік мәнін шығаруға ғана қажет. Егер жылу жүйедегі (610. а сурет) кез-келген x абоненті өшсе, онда жүйенің соммалық кедергісі артады, бұл ретте, (5) көріп тұрғанымыздай, жүйедегі судың соммалық шығыны кемиді. Жылу жүйедегі су шығынының азаюынан магистральдағы станция мен x абонентінің бірігу бөлімшесінде қарқын шығыны азаяды, бұл жердің пьезометриялық графигі аса жатық болады (6.10,a сурет штрихталған сызықты қарағыз).
Магистральды жылу жүйесінің x нүктесінде орналастырылатын қарқын артқандықтан, жүйе бөлімшесінің х нүктесі мен соңғы абонент арасындағы су шығыны артады, нәтижесінде бұл бөлімшенің пьезометриялық графигі аса тік болады.
(2) көріп тұрғанымыздай, x нүктесі мен жүйенің соңғы нүктесі арасындағы абоненттерде пропорционалды қалыптан ауытқу болады, яғни, барлық абоненттердің су (φ = idem):
φ = Vп/Vд ,
Vп—жылу жүйедегі х; Vд— х нүктесіндегі абонент өшкенге дейінгі абоненттің су шығыны.
x нүктесі мен жүйенің соңғы нүктесі арасындағы абоненттерде пропорционалды емес қалыптан ауытқу болады, яғни, барлық абоненттердің су шығының өзгеруі φ әр түрлі болады. Станция жанында орналасқан абонентте φ = 1 минималды мәні орын алады. Максималды φ > 1 мәні жүйеге х нүктесі арқылы және одан кейін ЖЭО-дан жылутасығышқа жалған абоненттерде орын алады.
Егер станцияға орнатылатын қарқын өзгеріп, жүйе кедергісі s өзгеріссіз қалса (6.10, б суретін қараңыз), онда, (5) көрініп тұрғандай, жылу жүйедегі судың соммалық шығыны мен барлық абоненттер шығыны станцияға орналастырылатын қарқынның квадрат түбіріне өзгереді.
Ашық жүйенің гидравликалық режимі
Ашық жүйенің гидравликалық режимнің басты ерекшелігі, ол су тарату кездегі кері құбырдағы су шығыны тура құбыр шығынына қарағанда аз. Құбырдағы тура және кері су шығындары су тарату мен жүйеден су ағып кетуіне тең.

1 – берілетін желі; 2 – су алу болмаған кездегі кері желі; 3 – су алу кезіндегі кері желі, ол беруші желідегі су шығынының 30 тең.
Сурет 37. Абоненттік енгізулердегі автоматты реттеумен байланысты жылумен жабдықта
37 суретте автоматтандырылған және реттегіш принципімен жүмыс істейтін жылу жүйесінің ашық жүйесінің пьезометриялық графигі көрсетілген. Қаралып отқан жүйеде жылу жүйенің тура сызығының пьезометриялық графигі кез-келген су таратуда өзгеріссіз қалады, өйткені, абонент суларында орнатылған шығын реттегіш арқылы жылу жүйенің тура сызығындағы су қарқыны үнемі реттеліп отырады..
Жылу жүйенің тура сызығының пьезометриялық графигі тікелей су таратуға байланысты. Су тарату артқан сайын кері сызықты су шығыныныу су таратуы кемиді де, пьезометриялық графиг аса жатық бола бастайды. Су тарату жылу жүйенің түзу ағатын су шығынына тең болғанда, кері ағатын су шығыны нөлге, кері сызықтың пьезометриялық графигі көлбеу түзу болады. Жылу жүйенің түзу ағатын және кері ағатын сызығының диаметрлері бірдей және су таратуы болмағанда осы сызықтың пьезометриялық графиктері симметриялы орналасады.
Жылумен қамтамасыздандырудың ашық жүйелерінде су реттегіш орнына тұрақты кедергілер (ТҚ) -дросселдеуші қыстырма түзу және кері ағатын сызық жүйелерінде су таратуға дейінгі түйінге. Бұндай жүйелерде су таратудың өзгеруі мен су таратуды түзу және кері ағатын сызықты суды қайта бөлу жылу жүйеде су шығынының түзу және кері ағатын сызығында өзгеруіне алып. Бұл шарттарда жылытқыш жүктемені орталықтан басқару мүмкін, егер барлық абоненттерде φ жылыту жүйелеріндегі су шығынының өзгеру дәрежесі бірдей болса.
С.А.Чистович жылумен қамтудың ашық жүйенің гидравликалық режимінде өткізген теоретиялық зерттеулері, осы шарттың орындалуы үшін сөндірулі тұрған су тарату кезінде бастапқы жүйе реттегіш “көлбеу жол” принципі бойынша іске асуы қажет, ол дегеніміз, жүйедегі тек жылытқыш жүктеме кезінде барлық абоненттік суларда элеваторға дейін түзу ағатын сызықта бірдей толық қарқын мен жылытқыш жүктемеден кейін кері сызықта да толық қарқын болуы керек.
Түзу су тарату элеватор алдында ТҚ-дан кейін іске асуы керек, ал кері ағатын сызықтан-тікелей жылытқыш қондырғылардан кейін ТҚ-ға дейін болады. Егер барлық абоненттердің пайдалану шарттарында жылытуға кеткен есептік шығынға су тарату қатынасы сақталса,онда барлық абоненттерде ф қыздыру суының шығынының өзгеруі бірдей болады. 6.16, a суретінде осындай жылу жүйесінің принципиалды схемасы көрсетілген, ал 6.16,б — осы жүйенің су таратусыз пьезометриялық графигі.
Жылу жүйеге қосылған, түзу ағатын сызықтағы элеваторға дейінгі абоненттерде су тарату қарқыны өшірулі болғанда, Нп. э –ға тең, ал барлық жылытқыш қондырғылардан кейін кері сызықтағы қарқын-Но.э. Барлық жылытқыш қондырғыларындағы элеватор түйіндерінде орналастырылатын қарқын бірдей ∆Нэ=Нп. э – Но. э болады.
Түзу ағатын сызық кедергісі (ЖЭО-ның түзу ағатын коллекторынан элеваторлық түйінге дейін), м∙с /м,

Элеваторлық түйіннің кедергісі.

Кері сызықтың кедергісі.

Жүйенің соммалық кедергісі.

V—толық сөндірілген су таратудағы судың жылытуға кеткен соммалық есептік шығыны, м /с; Нп, Нп.э, Но.э, Но— толық қарқындар, м.
Жылумен қамтудың гидравликалық режимнің ашық жүйесі гидравликалық режимнің жабық жүйесіне қарағанда айтарлықтай қиын. Бұл тәулік ішінде ыстық су жүктемесі кенет айнымалы болуы түзу және кері сызықтардағы су шығынынан көрінуімен. Бұл параметрлер тәулік бойы да, жылыту маусымы бойында да айтарлықтай өзгеріп отырады.
7 Бақылау сұрақтары
1 Тиісті және тиісті емес режимдарда насостармен тұтынылатын қуат қалай есептелінеді?
2 Параллель немесе тізбектей қосылған насостардың m тобының соммалық сипаттамалар құрылысының әдістемелері неден тұрады?
3 Жылумен қамту жүйесінің гидравликалық тұрақтылығы дегеніміз не?
4 Жылу жүйенің бейтарап нүктесі дегеніміз? Ненің көмегімен бейтарап нүктедегі бірқалыпты қысым сақталады?
5 Не себепті автоматтандырылмаған жылумен қамту жүйесіндегі абоненттік қондырғылардағы гидравликалық тұрақтылық коэффициенті магистраль бас жағына қарағанда соңында төмен қосылған?
6 “Көлбеу жол” принципі бойынша жылу желісін ашық жүйемен қамтуды бастапқы реттеу нені білдіреді? Бұндай реттеу қандай мақсатта қолданылады?
7 Сақиналы желіні ағымды реттеуді есептеу әдісінің мәні не?
8 Екі жылу көзінен қуаттанатын су жылу желісінде ағымды реттеуді есептеу әдісінің мәні не?
9 Жылу желісіндегі гидравликалық соққы дегеніміз не және оның себебі?
10 Гидравликалық соққыны есептеуге арналған Жуков формуласын келтіріңіз. Бұл формула қандай заңдар негізінде алынған?
11 Неліктен гидравликалық соққының қысымы магистралды жылу желісінің ұзындығына пропорционалды және қай теңдеуден шыққан?
12 Қандай қондырғылар жылумен қамту жүйесін гидравликалық соққы кезіндегі мүмкін емес қысымнан қорғау үшін қолданылады?
13 Жылу желісіндегі рұқсат етілген тез әрекеттік реттегіш пен дросселдеуші клапандарды есептейтін формуланы келтіріңіз. Бұл формула қандай шарттан шыққан?
8 Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
1. Соколов Е.Я. Теплофикация и тепловые сети. М: Энергоиздат, 1982. 360с.
2. Сафронов А.П. Сборник задач по теплофикации и тепловым сетям. – М: Энергоатомиздат, 1985. – 230с.
6 дәріс. жэо-ның жылуландыру қондырғылары және жылу желілерінің қондырғылары
Жоспар:
1 Қондырғы түрлері.
2 Су булы қыздырғыш қондырғылар
3 Су сулы қыздырғыш қондырғылар
4 Жылу құбырларының жолы және профилі
5 Жылуқұбырларының құрылымы
6 Құбырлар және олардың жалғануы
7 Бақылау сұрақтары
8 Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
1 Қондырғы түрлері.
ЖЭО-ның жылуландыру қондырғылары жылу желілері бойынша жылутасығышты тасымалдауға және пайдаланылған жылутасығышты ЖЭО-на қайта жіберуге арналған. Қондырғылардың сипаттамасы ЖЭО-ның профиліне және жылумен қамтамасыз ету жүйелерінің түріне байланысты.
Жылумен қамтамасыз етудің су жүйелеріндегі ЖЭО-ның негізгі жылуландыру қондырғысы әдетте су булы қыздырғыштардан, желілік сорғылардан, ауыз суды дайындауға арналған қондырғылардан, яғни су дайындағыштан, деаэрациялы құрылғылардан, ыстық су аккумуляторларынан және сорғылардан тұрады.
Біздің еліміздегі қазіргі ЖЭО-да жоғарғы және аса жоғарғы бастапқы параметрлі (қысымы 13 және 24 МПа кезіндегі) екі негізгі түрлі, қуатының бірлігі үлкен 50-250 МВт жылуландыру турбиналары орнатылады: а) конденсациялық бу алумен (Т және ПТ); б) қарсы қысымды (Р).
Конденсациялық бу алумен (Т және ПТ) турбиналары әмбебап болып келеді. Бұл турбиналар көрсетілген электр қуатын жылуландырудың жүктемесінен тәуелсіз жеткізе алады. Алайда, осы турбиналардағы электр энергиясының бөлігі конденсациялы әдіспен өндірілгендіктен, 1 кВт*сағ.өндірілген жылудың орташа меншікті шығыны, қарсы қысымды турбиналарға қарағанда көбірек болады.
Қарсы қысымды турбиналар электр энергиясын тек аралас әдіспен өндіреді, сондықтан 1 кВт*сағ.өндірілген жылудың орташа меншікті шығыны конденсациялық турбиналарға қарағанда аз.
2 Су булы қыздырғыш қондырғылар
Қазіргі кезде қуатты ЖЭО-да беттік түрдегі агрегатты жылуландыру қондырғылары қолданылады. Бұл қондырғылардағы су жүйесінің қыздырғыштары көлденең орындалады және тікелей турбинаның цилиндрлерінің астында орналасады.
Әрбір қыздырғыш корпусы тұтас дәнекерленген су булы көлденең жылуалмастырғыштан тұрады.
38 суретте шамамен 5000 м бетті қыздыру ауданды, ПСГ-5000-3,5-8-1 көлденең жылуландыру қыздырғышының жалпы түрі көрсетілген. Бу жағындағы есептік жұмыс қысымы 0,35 МПа, су жағынан 0,8 МПа құрайды.


1 – қыздырғыш корпусы; 2 – құбырлы тақталар; 3 – кіріс камерасы; 4 – бұрылатын су камерасы; 5 – кірістегі су камерасының қақпағы; 6 – бұрылыстағы су камерасының қақпағы; 7 – бу жібергіш; 8 – желілік суды жібергіш; 9 – конденсат жинағыш; 10 – саңылау патрубок; 11 – линзалы компенсатор; 12 – тұз бөлгіш; 13 – бу ауа қоспасын бұрғыш; 14 – анкерлі байланыс
Сурет 38. ПСГ-5000-3,5-8-1 көлденең жылуландыру қыздырғышы

39 суретте Ленинградтық металл зауытында құрастырылған тік булы сулы қыздырғыш көрсетілген. Аппараттан су жоғары камераға дәнекерленген штуцердің көмегімен алынады және жіберіледі. Бу корпусқа бүйір жанындағы патрубок арқылы жіберіледі. Корпустан конденсат төменгі жақтағы түбіндегі тесіктен шығарылады. Корпустың төменгі бүйір бетінде дренажды саңылаулар орналасқан, олар бу кеңістігін үрлеу үшін, ондағы ауаны шығару үшін арналған.
1 – жоғарғы су камерасы; 2 – жоғарғы құбырлы тақта; 3 – бу жіберетін патрубка; 4 – бағыттаушы бөлгіштер; 5 – төменгі құбырлы тақта; 6 – төменгі су камерасы; 7 – су камерасынан суды төмен түсіру түтігі; 8 – қыздырылған будың конденсатын ағызу; 9 – желілік судың патрубкасы; 10 – өртті шағылыстыратын бет; 11 – құбыршалар; 12 – тіреуіш аяқтары.
Сурет 39. Тік булы сулы жылуландыру қыздырғышы

3 Су сулы қыздырғыш қондырғылар
Су-сулы қыздырғыш қондырғылары топтасқан және жергілікті жылулық қосалқы станцияларында кәдімгі секциялы түтікшелі жылуалмастырғыштардан немесе пластиналы жылуалмастырғыштардан жасалады. Тәжірибеде МЕСТ 27590-88 және ОСТ 34-588-68 стандарттары бойынша дайындалған секциялы су-сулы қыздырғыштар кеңінен қолданылады. Бұл қыздырғыштардың корпустары болат құбырдан, ал қыздыру беті латунді Л-68 диаметрі 16/14 мм құбырдан жасалады.
Секциялы қыздырғыштармен қатар қазіргі уақытта ресейлік және шетелдік фирмалардан жасалып шығарылған, пластиналы жылуалмастырғыштары кеңінен қолданылуда (мысалы, «Альфа-Лаваль», АРУ және т.б.).
Ресейде Павлодардың және Оралдың химиялық машина жасау зауыттарында жасалған, қыздыру беттерінің ауданы 10-нан 160 м2 1 МПа жұмыстық қысымды болаттан жасалған пластиналы жылуалмастырғыштар шығарылады.
Пластиналы жылуалмастырғыштар үш модификацияда шығарылады: жиналмалы, жартылай алмалы-салмалы (екі қабатты пластиналармен), және дәнекерленген. Жиналмалы жылуалмастырғыштарда пластиналары резиналы төсеніштермен бөлінген, жартылай жиналмалыда олар жұп-жұптан (екі қабатты) дәнекерленген, ал дәнекерленгенде барлық пластиналар дәнекерленіп жалғанған.
4 Жылу құбырларының жолы және профилі
Жылу желісі – бұл жылуқұбырларының бөліктері өзара бекем және берік жалғанған, және сол бойынша жылу жылутасығышпен (бу немесе ыстық су) жылу көздерінен жылу тұтынушыларға тасымалданатын жүйе.
Жылуқұбырларының (жолдың) бағыты ауданның жылулық картасы бойынша, геодезиялық түсірілімнің материалдарымен, жер үстіндегі және жер астындағы салынған және енді салынатын құрылыстардың жоспарымен, жер қыртысының сипаттамаларымен, жер асты суларының қанша биіктікте жатқаны бойынша және т.б. таңдалады
5 Жылуқұбырларының құрылымы
Жалпы жағдайда жылуқұбыры үш негізгі элементтерден тұрады:
1) жұмыстық құбыр өткізгіш,
2) оқшаулағыш құрылымды,
3) көтергіш құрылымды.
Заманауи жылу құбырлары келесі негізгі талаптарды қанағаттандыруы қажет:
1) Сенімді төзімділік пен герметикалылығы;
2) қолдану кезінде жоғары және тұрақты жылу мен электр кедергілік жағдайының болуы, сонымен бірге ауа өтімділігі және оқшаулағыш құрылымының суды сіңіруінің төмен болуы;
3) өнеркәсіпті және жиналмалы болуы; жылуқұбырының барлық элементтерінің зауытта жасап шығарылатындай мүмкіндігінің болуы;
4) жөндеуге болатындылығы;
5) құрылыс пен қолданысқа беру кезіндегі үнемділігі.
Жылу құбырларының аса кең тараған құрылым түріне жер астындағы жатады.
Жер астындағы жылу құбырлары (құбырөткізгіштері). Жер астындағы жылу құбырларының барлық құрылымдарын ек топқа бөледі: арналы және арнасыз. Арналы жылу құбырларында оқшаулағыш құрылым, арна қабырғаларымен топырақтың сыртқы жүктемелерінен босатылған. Арнасыз жылу құбырларында оқшаулағыш құрылымдар топырақ жүктемесіне байланысты.
Жер түстіндегі жылу құбырлары (құбырөткізгіштер). Жер түстіндегі жылу құбырларды әдетте бөлек тұрған тіреуіштерге (төмен немесе жоғары), эстакадаларға, діңгектерге салады.
40 суретте эстакадаға салынған жылу құбырларының құрылымы көрсетілген.

Сурет 40. Жылу құбырларын эстакадаға төсеу

6 Құбырлар және олардың жалғануы
Жылуды тасымалдау техникасы жылу өткізуге арналған құбырларға мынадай талаптар қояды:
1) жылутасығыштың белгілі температураларында қажетті механикалық төзімділік пен герметикалық;
2) айнымалы жылулық режимде термиялық кернеуге қарсы иілімділік пен төзімділік;
3) механикалық қасиеттерінің тұрақтылығы;
4) сыртқы және ішкі коррозияға қарсы төзімділігі;
5) ішкі беттерінің кедір-бұдырының аз болуы;
6) ішкі беттерінде мүжілудің (эрозияның) болмауы;
7) температуралық өзгеру коэффициентінің аз болуы;
8) құбыр қабырғаларының жылуоқшаулағыш қасиетінің жоғары болуы;
9) жекелеген элементтерінің жалғануының қарапайымдылығы, сенімділігі және герметикалылығы;
10) сақталуының, тасымалдануының және жөндеуінің қарапайым болуы.
7 Бақылау сұрақтары:
Қарсы қысымды (Р типті) және конденсациялық (КО типті) бу турбиналарының негізгі ерекшеліктері қандай? Р және КО типті турбиналардың қолданылу аймақтарын көрсетіңіз.
Неліктен заманауи жылуландыру турбиналарының жылуландыру қондырғыларында желілік судың екісатылы сорғылық қондырғылары қолданылады?
Жылу желілерінің қоректендіру суына қойылатын негізгі талаптары қандай?
Заманауи жылуқұбырларының құрылымдарына қойылатын басты талаптар қандай?
Жер астындағы жылу құбырларын сыртқы коррозиядан сақтау әдістерін атаңыз.
Жылу өткізгіш құбырларына қойылатын негізгі талаптар қандай?
8 Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
1. Соколов Е.Я. Теплофикация и тепловые сети. М: Энергоиздат, 1982. 360с.
2. Сафронов А.П. Сборник задач по теплофикации и тепловым сетям. – М: Энергоатомиздат, 1985. – 230с.
7 дәріс. жылу беру жүйелерінің техника-экономикалық есептері
Жоспар:
1. Жылумен жабдықтау жүйелерінің нысандарына кететін күрделі шығындар.
2. Жылумен жабдықтау жүйелеріндегі өндіріс шығыны мен өнімді жүзеге асыруы
3. ЖЭО тиімді жылуландыру коэффициентін анықтау
4. Жылумен жабдықтау сенімділігінің тиімді шешімін таңдау
5. Бақылау сұрақтары
6. Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
1. Жылумен жабдықтау жүйелерінің нысандарына кететін күрделі шығындар.
Жылуландыру мен орталық жылумен қамтамасыз ету барысында күрделі шығындар мен өндірістік және техникалық параметрлерден келетін өндірістік шығындарды есепке алу керек.
Нысанға кететін күрделі шығындар алдын-ала қаржыландыру, қаржы салымы және қолданысқа беру сатыларында көп жұмсалады.
Энергия генерирлеу қондырғыларына жұмсалатын күрделі шығындар. Электр станцияларының күрделі шығындары былай анықталады, теңге

мұндағы Кэс – электр станциясына кететін нормативті меншікті күрделі салымдар тг/кВт;
Nyэс – электр станциясына қойылған электр қуаты, кВт;
– берілген аудандағы нысанның құрылысының өзгеруін ескеретін аудандық коэффициент.
Алдын-ала жобалау барысындағы күрделі шығынның екінші әдісі электр станциясының блоктары мен жекелеген агрегаттарына кететін нормативті мәндерді пайдалануға негізделген. Сонымен, басты жабдықтары блокты жинақталған жылу электр станциясы үшін күрделі шығын былай анықталады

мұндағы К1бл – алғашқы кезектегі негізгі және қосымша құралдардың құнынан тұратын блоктың күрделі шығыны, теңге;
Кпослбл – келесі блоктардың күрделі шығындары, тг;
пбл – КЭС-дағы қойылған блоктардың саны.
2. Жылумен жабдықтау жүйелеріндегі өндіріс шығыны мен өнімді жүзеге асыруы
Электр мен жылу энергияларын беру мен өндіруге жұмсалатын ағымдық шығындар, экономикалық маңызымен келесі элементтер бойынша сметада былай топтасады: материалдық шығындар Имат; еңбек ақыны төлеу шығындары Иот; әлеуметтік қажеттіліктер үшін аударымдар Исоц.н; негізгі құралдардың толық қалпына келуіне кететін амортизация Иаморт; басқа да шығындар Ипроч.
Барлық шығындардың қосындылары былай анықталады:
И = Имат + Иот + Исоц.н + Иаморт + Ипроч.
3. ЖЭО тиімді жылуландыру коэффициентін анықтау
Жылуландыру коэффициентінің тиімді мәнін, жылуэлектр орталықтарын жобалау барысындағы сияқты жылуландыру жүйелерінің дамуының жекелеген этаптарында таңдау – техника-экономикалық есептеудің міндеті болып табылады.
Бұл міндеттің нақты жағдайларға байланысты екі түрі болады:
1. ЖЭО-ның есептік жылулық жүктемесі беріледі, ізделініп отырған шамалары оның тиімді электр қуаты және жылуландыру турбиналарының жылулық қуатын іріктеу болып табылады
2. ЖЭО-ның қойылған электр қуаты мен турбиналардың жылулық қуатын іріктеу берілген. Ізделініп отырған шама – берілген ЖЭО-на жалғау мақсатындағы жылулық жүктеме.
4. Жылумен жабдықтау сенімділігінің тиімді шешімін таңдау
Жылумен жабдықтау немесе оның жекелеген элементтері жүйелерінің сенімділігінің тиімді шешімін таңдауға байланысты көптеген сұрақтар техника-экономикалық есептеулермен анықталады.
Жылу құбырларының жұмыс істеуге негізделген мерзімінің экономикалылығын анықтау. Жылу құбырларының құрылымын оңтайландыру.
5 Бақылау сұрақтары:
1. Күрделі шығын, қаржы салымы туралы түсіндіріңіз және қаржыландыру көздерін көрсетіңіз.
2. Экономикалық және энергетикалық қамтамасыз етудегі салыстыру нұсқаларының негізгі жағдайын көрсетіңіз.
3. Технико-экономикалық есептеулерде уақыт факторы қалай есепке алынады?
4. Электр станцияларының және қазандық қондырғыларының күрделі салымдарын есептеу әдісін келтіріңіз.
5. Жылуландыру коэффициентін оңтайландыру міндеттерін келтіріңіз. Оларды шешу әдісі мен міндеттемелерінің ерекшеліктері қандай?
6. Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
1. Соколов Е.Я. Теплофикация и тепловые сети. М: Энергоиздат, 1982. 360с.
2. Сафронов А.П. Сборник задач по теплофикации и тепловым сетям. – М: Энергоатомиздат, 1985. – 230с.
8 дәріс. Жылу желілерін пайдалану
Жоспар:
1. Қолдану нысанының сипаттамасы
2. Жылумен қамтамасыз ету сенімділігін арттыру
3. Бақылау сұрақтары
4. Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
1. Қолдану нысанының сипаттамасы
Қазіргі ЖЭО-ры мен қуатты қазандықтарынан шығатын жылу желілері диаметрі әртүрлі созылып жатқан құбыр өткізгіштерден, сорғылардың көптеген сандарынан, жылутасығыштың, яғни желілік су немесе будың көмегімен жылу энергиясын жылу көздерінен жылу тұтынушыларға беруге арналған қажетті басқа да құрылғылардан, күрделі созылған және тармақталған гидравликалық жүйелерден тұрады.
Орталық жылумен қамтамасыз ету жүйелерінің дамуы келесі тенденциялармен сипатталады:
қалаларды жылумен қамтамасыз етудегі бір жүйемен жұмыс істейтін жылу көздерінің өсуімен;
жылу беруде үзіліссіз жұмыс істейтін, мысалы технологиялық процестерді тоқтатуға болмайтын өнеркәсіптік мекемелерде, емдеу мекемелерінде, жоғары кластық қонақ үйлерде және т.с.с. тұтынушылардың санының артуымен;
басқа жылу энергиясымен қамтамасыз ететін әдістермен (орталықсыздандырумен, газбен, екінші ретті энергоресурстарды пайдаланумен) салыстырғанда орталық жылумен қамтамасыз етудің бәсекеге қабілеттілігінің төмендеуімен.
ТМД мемлекеттерінде кең қолданысқа ие, 75 жылдан астам тәжірибесі бар, жылуландыру мен орталық жылумен қамтамасыз ету жүйелерінің дамуы көрсетеді, негізгі екі бұзылу себептері бар: олар, жылу құбырларының зақымдануы; жылу көздерінің біршама қуатының кенеттен жоғалуы.
2. Жылумен қамтамасыз ету сенімділігін арттыру
Сенімділік – тоқтаусыздық, ұзақ мерзімділік, жөндеуге жарамды, сақталу сияқты қарапайым қасиеттерден тұратын күрделі қасиет болып табылады.
3 Бақылау сұрақтары:
1. Жылумен қамтамасыз ету жүйелерінің апаты және істен шығу дегеніміз не?
2. Жылумен қамтамасыз етудің су жүйесінің сенімділігін арттырудың негізгі жолдарын атаңыз.
3. Жылу желілеріндегі ақауларды жою мен анықтау әдістерін келтіріңіз.
4. Жылу желілерінің гидравликалық және жылулық сынақтан өту түрлерінің негізгілерін көрсетіңіз.
4. Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
1. Соколов Е.Я. Теплофикация и тепловые сети. М: Энергоиздат, 1982. 360с.
2. Сафронов А.П. Сборник задач по теплофикации и тепловым сетям. – М: Энергоатомиздат, 1985. – 230с.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Негізгі:
1. Наладка и эксплуатация водяных тепловых сетей. Справочник / Манюк В.И., Каплинский Я.И., Хиж Э.Б. и др. М: Стройиздат., 1988г. – 359с
2. Соколов Е.Я. Теплофикация и тепловые сети. М: Энергоиздат, 1982. 360с.
3. Сафронов А.П. Сборник задач по теплофикации и тепловым сетям. – М: Энергоатомиздат, 1985. – 230с.
2 Қосымша:
4. Лямин А.А., Скворцов А.А., Проектирование и расчет конструкций тепловых сетей. М: Стройиздат., 1965г. – 296с.
5. Теплоснабжение / Козин В.Е. и др. М: Высшая школа., 1980 г. – 408 с.
6. Шубин Е.П. Основные вопросы проектирования систем теплоснабжения городов. М: Энергия, 1979г. – 359с
тәжірибелік сабақтар жоспары
Практикалық сабақтың мазмұны
Тақырып 1. Жылуландырудың энергетикалық тиімділігі.
Жылу және электроэнергияларын аралас өндіруді бөлек өндірумен салыстырғанда тиімділігін есептеу. Отынның меншікті шығынын анықтау, сонымен бірге отынның абсолютті және меншікті үнемділігін анықтау.
Тақырып 2. Жылу тұтыну.
Өндірістік цехтарда жылубөлінудің есептік жылу жоғалуын, және меншікті жылу жоғалуын анықтау. Жылытуға кеткен жылу тұтынудың жылдық және есептік көрсеткіштерін анықтау. Жылытуға жіберілген жылудың графигін тұрғызу. Желдетуге және ыстық сумен қамтамасыз етуге кеткен есептік жылу мөлшерін анықтау. Жылулық жүктеменің жылдық графигін құру.
Тақырып 3. Өндірістік кәсіпорынды жылумен және бумен қамтамасыз етуінің орталықтанған жүйесі.
Жылумен жабдықтау жүйесінің құбырөткізгіштерінің аккумулирленген қабілетін есептеу.
Тақырып 4. Жылу беру тәртібін реттеу.
Судың температурасының және жылутасығыш шығынының жылулық жүктемесінің сапалы және сапалы-сандық реттеуі бойынша графиктерін құру және есептеу.
Тақырып 5. Жылу желілерінің гидравликалық есебі
Транзитті және тармақталған жылу өткізгіштердің гидравликалық есебін орындау. Пьезометриялық графигін құру.

Тақырып 6. ЖЭО-ның жылуландыру қондырғылары және жылу желілерінің қондырғылары
Жылу желілері мен жылу пункттерінің қондырғыларын таңдау және есептеу.
Тақырып 7. Жылу беру жүйелерінің техника-экономикалық есептері
Технико-экономикалық есептеу әдістері.
Тақырып 8. Жылу желілерін пайдалану
ЖЭО-ның жылыту қондырғыларын таңдау және есептеу.
студенттердің өзіндік жұмысы үшін әдістемелік нұсқаулар
Студенттердің өздік жұмысы оқу процессінің басты көрсеткіші болып табылады. Оған: дәрістік сабаққа дайындық, конспект жазу; қысқаша дәріс курсына кірмеген материалдарды оқып үйрену, реферат түрінде жазу; үй тапсырмасын және есептік-графикалық жұмыстарды орындау; коллоквиум тапсыру, бақылау іс-шараларына дайындық (межелік бақылау және емтихан) жұмыстары жатады.
Реферат (латынша refero – хабарлаймын), кітаптың, мақаланың мазмұнын қысқаша баяндау, жазбаша немесе публикациялық жариялану түрінде. Рефераттың мәтіні құжаттың мазмұнын, реферат авторының көзқарасын және критикалық ескертулерді, сонымен бірге бастапқы деректерде жоқ ақпаратты түсіндірмеуі тиіс.
Реферат көлемі: мәтіні 20 бетке дейін қол жазба, немесе 13-15 бет машина (коспьютерлік) баспа бет болу керек.
Студенттердің өздік жұмысына арналған тапсырмалар
№ СӨЖ түрлері Есеп формасы Бақылау түрі Сағаттағы көлемі
1 Дәріс сабақтарына даярлық Конспект Сабаққа қатысу 10
2 Практика сабақтарына даярлық, есеп және қорғау Жұмыс дәптер Сабаққа қатысу, есептерді тапсыру 5
3 Үй жұмыстарын орындау Жұмыс дәптер Есептерді тапсыру 15
4 Аудиториялық сабақтарға кірмеген тақырыптарды зерттеу Есептер, реферат СӨЖҚ, коллоквиум 5
5 Қорытынды бақылауларға даярлық МБ1, МБ2 10
Барлығы: 45
Студенттердің өздік жұмысының тақырыптары
Тақырып 1. Электр және жылулық энергияны өндірудің негізгі әдістері.
Термодинамикалық процестер, күй теңдеуі және р, v – координаттарында бейнелеу. Термодинамиканың бірінші және екінші заңдарын анықтау. Бутурбиналы қондырғылардың сүлбесі мен циклы.
Әдебиеттер: [2, 5] Бақылау түрі – қорытынды тексеру (жазбаша)
Тақырып 2. Сыртқы қабырғалардың ішкі беттерге жылу келуін анықтау. Ғимараттың салыстырмалы жылу жоғалтуын анықтау. Жылуды тұтынуды реттеу режимі. Жүктеме шыңын жабу.
Әдебиеттер: [1, 2, 5]. Бақылау түрі – қорытынды тексеру (жазбаша)
Тақырып 3. Жылу тарататын жүйенің әр түрлі қосылу сүлбесіндегі жылу беру қондырғыларының жылу сипаттамалары. Жылу көздерінің жылулық сүлбелері. Жылумен қамтамасыз ету жүйелері. Жылулық бөлімдер. Жылулық бөлімдердің сүлбелері мен жабдықтары.
Әдебиеттер: [2, 4, 5, 6] Бақылау түрі – қорытынды тексеру (жазбаша)
Тақырып 4. Жұмыс істеген желідегі судың параметрлерінің жылу пайдаланған қондырғының жұмыс тәртібіне тәуелділігі. Бір құбырлы жылумен қамтамасыз ету жүйелерін орталық реттеу. Жылулық желілер. Пьезометрикалық график және оны құру әдістері.
Әдебиеттер: [2,5, 6] Бақылау түрі – қорытынды тексеру (жазбаша)
Тақырып 5. Бір құбырлы транзиттік және екі құбырлы қалалық жылу желіле-рінің пьезометриялық графигі. Бөлінген жылу желілерінің гидрав-ликалық есебінің әдістемесі. Ашық және жабық жылу қамтамасыз ету жүйелерінің гидравликалық тәрті-бінің есебі.
Әдебиеттер: [2,5, 6] Бақылау түрі – қорытынды тексеру (жазбаша)
Тақырып 6. Жылу құбырларына қойылатын талаптар. Жылу тасымалдау жүйелерінің өзен-су, темір жол және жол магистральдарымен қиылысуы. Құбырлар және оларды байланыстыру.
Әдебиеттер: [2,5, 6] Бақылау түрі – қорытынды тексеру (жазбаша)
Тақырып 7. Техника-экономикалық есептердің әдістемесі. Жылу желілерін қаржыландыру және абоненттік қондырғылар. Жылу тасымалдауға кеткен шығын.
Әдебиеттер: [2,5, 6] Бақылау түрі – қорытынды тексеру (жазбаша)
Тақырып 8. Су жылу желілері, жылу пункті және жылу пайдаланатын жүйелерді іске қосу.
Әдебиеттер: [2,5, 6] Бақылау түрі – қорытынды тексеру (жазбаша)
Студенттің оқытушымен өзіндік жұмысының құрамы
Студенттің оқытушымен өзіндік жұмысы коллоквиум реттінде дәрістерді сурап алу. Сонымен қатар, курстық жоба бойынша кеңес.
Тақырып атауы Коллоквиумға арналған бақылау сұрақтары Балл
Жылуландырудың энергетикалық тиімділігі 1. Бутурбиналы ЖЭО-дағы электр энергиясының меншікті аралас өндірілуін анықтаңыз. Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
2. Жылулық тұтынудағы электр энергиясын аралас өндірудегі шартты отынның меншікті шығынын анықтаңыз. Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
3. КЭС-дағы электр энергиясын өндірудегі отынның меншікті шығынын анықтаңыз. Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
4. Неге КЭС-ның жылулық үнемділігі конденсаттың регенеративті жылытуына байланысты?
5. ЖЭО-да электр энергиясын аралас өндірудегі критикалық үлес дегеніміз не?
6. Отынның үнемділігі орталық жылумен қамтамасыз еткен кезде қалай анықталады: а) ЖЭО-нан; б) қазандықтан?
7. Газ турбиналы ЖЭО-да электр энергиясын өндірудегі ПӘК-і мен электр энергиясын меншікті өндірілуі қалай анықталады?
8. Бу газды жылуландыру қондырғысында электр энергиясын аралас өндірудегі отынның меншікті шығыны қалай анықталады? 10
10
10
10
10
10
20
20
Жылулық пайдалану. 1 Сыртқы қоршау арқылы ішкі және сыртқы температуралар айырымы 1 0С тең болғандағы жылу берудің меншікті жылу жоғалуы қалай анықталады? Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
2 Инфильтрация коэффициенті дегеніміз не? Ол қалай анықталады? Неліктен инфильтрация коэффициенті сыртқы температураға байланысты?
3 Жылыту QUOTE және желдету QUOTE үшін сыртқы температураның есептік мәндері деген не? Бұл температуралар қалай анықталады?
4 Ауданды жылытуға кеткен жылдық жылу шығыны қалай анықталады? Неге кезекшілік жылытуды қолдану өнеркәсіптік кәсіпорындарда жылытудың жылдық жылу шығынын төмендетеді?
5 Желдетуге кеткен жылдық жылу шығыны қалай анықталады? Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
6 Ыстық сумен қамтамасыз етуге кеткен жылдық жылу шығыны қалай анықталады? Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
7 Маусымдық жылу жүктемесінің жылытуға, желдетуге кеткен жылу шығындарының сыртқы температурадаға тәуелділі жылдық ұзақтылық кестесі (графигі) қалай құрылады?
8 Ұзақтылық графигінің көмегімен әртүрлі жылу көздерінің, жалпы жүйеде жұмыс істейтін, жылулық қуатын пайдалану ұзақтығы қалай анықталады? 20
10
10
10
10
10
10
20
Өндірістік кәсіпорынды жылумен және бумен қамтамасыз етуінің орталықтанған жүйесі. 1. Жылумен жабдықтау жүйесін тасымалдау мен жобалауда не ескеріледі?
2. Орталықтандыру діәрежесіне байланысты жылумен қамту жүйесінің классификациясы
3. Жылутасығышты таңдау неге негізделеді?
4. Жылумен қамту жүйесінің жабылуы мен ашылуы
5.Жылу желісінде температура графигі неге тең?
6.Элеватор не үшін қажет? Жылуландыру қондырғыларын жылулық жүйеге қосу түйіндерінде араластырғыш қондырғылар қызметін түсіндіру.
7.Абоненттердің жылу тұтыну қондырғыларын сулы жылулық жүйелерге тәуелді және тәуелсіз қосылу схемаларының ерекшеліктері.
8.Жылулық жүктеменің қандай құрылымында жылумен қамтамасыз етудің үшқұбырлы сулы жүйесін мақсатты түрде қолдану қажет? 50
50
50
50
50
50
50
50
Жылу беру тәртібін реттеу 1. Жылулық жүктеменің мүмкін болатын реттеу жүйесін және оның сипаттамасын көрсетіңіз.
2. Жылумен жабдықтаудың сулы жүйесінде жылу жүктемесін өзгерту жолымен орталықтандырылған реттеуде қандай параметрлер болады?
3. Жылыту жүктемесіндегі сандық реттеу кезінде жылыту қондырғысындағы желілік судың температура ағыны неліктен жылыту жүктемесіне қатысты тура пропорционал?
4. Ыстық сумен жабдықтау мен жылытудың сәйкес жүктемесі бойынша орталық реттеудің ерекшелігі қандай? Бұл реттеу жүйесінің қандай артықшылықтары мен кемшіліктері бар?
5. Ыстық сумен жабдықтау мен жылытудың сәйкес жүктемесі бойынша жылумен жабдықтаудың ашық жүйесінде орталықтандырылған реттеу әдісі немен анықталады? Сапалық және сандық –сапалық әдістердің артықшылығы мен кемшіліктері?
6. Бір құбырлы жылумен жабдықтау жүйесінің орталықтандырылған реттеуі неден тұрады? Транзитті магистралдағы желілік судың температурасы мен есептік шығыны қалай анықталады?
7. ЖЭО дағы желілік судың көп сатылы қыздырудың бірсатылымен салыстырғандағы артықшылығы мен кемшіліктері. 30
20
30
30
30
30
30
Жылу желілерінің гидравликалық есебі 1 Тиісті және тиісті емес режимдарда насостармен тұтынылатын қуат қалай есептелінеді?
2 Параллель немесе тізбектей қосылған насостардың m тобының соммалық сипаттамалар құрылысының әдістемелері неден тұрады?
3 Жылумен қамту жүйесінің гидравликалық тұрақтылығы дегеніміз не?
4 Жылу жүйенің бейтарап нүктесі дегеніміз? Ненің көмегімен бейтарап нүктедегі бірқалыпты қысым сақталады?
5 Не себепті автоматтандырылмаған жылумен қамту жүйесіндегі абоненттік қондырғылардағы гидравликалық тұрақтылық коэффициенті магистраль бас жағына қарағанда соңында төмен қосылған?
6 “Көлбеу жол” принципі бойынша жылу желісін ашық жүйемен қамтуды бастапқы реттеу нені білдіреді? Бұндай реттеу қандай мақсатта қолданылады?
7 Сақиналы желіні ағымды реттеуді есептеу әдісінің мәні не?
8 Екі жылу көзінен қуаттанатын су жылу желісінде ағымды реттеуді есептеу әдісінің мәні не?
9 Жылу желісіндегі гидравликалық соққы дегеніміз не және оның себебі?
10 Гидравликалық соққыны есептеуге арналған Жуков формуласын келтіріңіз. Бұл формула қандай заңдар негізінде алынған?
11 Неліктен гидравликалық соққының қысымы магистралды жылу желісінің ұзындығына пропорционалды және қай теңдеуден шыққан?
12 Қандай қондырғылар жылумен қамту жүйесін гидравликалық соққы кезіндегі мүмкін емес қысымнан қорғау үшін қолданылады?
13 Жылу желісіндегі рұқсат етілген тез әрекеттік реттегіш пен дросселдеуші клапандарды есептейтін формуланы келтіріңіз. Бұл формула қандай шарттан шыққан? 20
20
20
20
20
20
20
20
20
30
30
30
30
ЖЭО-ның жылуландыру қондырғылары және жылу желілерінің қондырғылары. Қарсы қысымды (Р типті) және конденсациялық (КО типті) бу турбиналарының негізгі ерекшеліктері қандай? Р және КО типті турбиналардың қолданылу аймақтарын көрсетіңіз.
Неліктен заманауи жылуландыру турбиналарының жылуландыру қондырғыларында желілік судың екісатылы сорғылық қондырғылары қолданылады?
Жылу желілерінің қоректендіру суына қойылатын негізгі талаптары қандай?
Заманауи жылуқұбырларының құрылымдарына қойылатын басты талаптар қандай?
Жер астындағы жылу құбырларын сыртқы коррозиядан сақтау әдістерін атаңыз.
6. Жылу өткізгіш құбырларына қойылатын негізгі талаптар қандай? 30
30
30
30
40
40
Жылу беру жүйелерінің техника-экономикалық есептері. 1. Күрделі шығын, қаржы салымы туралы түсіндіріңіз және қаржыландыру көздерін көрсетіңіз.
2. Экономикалық және энергетикалық қамтамасыз етудегі салыстыру нұсқаларының негізгі жағдайын көрсетіңіз.
3. Технико-экономикалық есептеулерде уақыт факторы қалай есепке алынады?
4. Электр станцияларының және қазандық қондырғыларының күрделі салымдарын есептеу әдісін келтіріңіз.
5. Жылуландыру коэффициентін оңтайландыру міндеттерін келтіріңіз. Оларды шешу әдісі мен міндеттемелерінің ерекшеліктері қандай? 20
20
20
20
20
Жылу желілерін пайдалану 1. Жылумен қамтамасыз ету жүйелерінің апаты және істен шығу дегеніміз не?
2. Жылумен қамтамасыз етудің су жүйесінің сенімділігін арттырудың негізгі жолдарын атаңыз.
3. Жылу желілеріндегі ақауларды жою мен анықтау әдістерін келтіріңіз.
4. Жылу желілерінің гидравликалық және жылулық сынақтан өту түрлерінің негізгілерін көрсетіңіз. 25
25
25
25
Қорытынды бақылау сұрақтары
Бутурбиналы ЖЭО-дағы электр энергиясының меншікті аралас өндірілуін анықтаңыз. Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
Жылулық тұтынудағы электр энергиясын аралас өндірудегі шартты отынның меншікті шығынын анықтаңыз. Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
КЭС-дағы электр энергиясын өндірудегі отынның меншікті шығынын анықтаңыз. Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
Неге КЭС-ның жылулық үнемділігі конденсаттың регенеративті жылытуына байланысты?
ЖЭО-да электр энергиясын аралас өндірудегі критикалық үлес дегеніміз не?
Отынның үнемділігі орталық жылумен қамтамасыз еткен кезде қалай анықталады: а) ЖЭО-нан; б) қазандықтан?
Газ турбиналы ЖЭО-да электр энергиясын өндірудегі ПӘК-і мен электр энергиясын меншікті өндірілуі қалай анықталады?
Бу газды жылуландыру қондырғысында электр энергиясын аралас өндірудегі отынның меншікті шығыны қалай анықталады?
Сыртқы қоршау арқылы ішкі және сыртқы температуралар айырымы 1 0С тең болғандағы жылу берудің меншікті жылу жоғалуы қалай анықталады? Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
Инфильтрация коэффициенті дегеніміз не? Ол қалай анықталады? Неліктен инфильтрация коэффициенті сыртқы температураға байланысты?
Жылыту QUOTE және желдету QUOTE үшін сыртқы температураның есептік мәндері деген не? Бұл температуралар қалай анықталады?
Ауданды жылытуға кеткен жылдық жылу шығыны қалай анықталады? Неге кезекшілік жылытуды қолдану өнеркәсіптік кәсіпорындарда жылытудың жылдық жылу шығынын төмендетеді?
Желдетуге кеткен жылдық жылу шығыны қалай анықталады? Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
Ыстық сумен қамтамасыз етуге кеткен жылдық жылу шығыны қалай анықталады? Есептік формуласын жазыңыз және ондағы шамалардың мәндерін түсіндіріңіз.
Маусымдық жылу жүктемесінің жылытуға, желдетуге кеткен жылу шығындарының сыртқы температурадаға тәуелділі жылдық ұзақтылық кестесі (графигі) қалай құрылады?
Ұзақтылық графигінің көмегімен әртүрлі жылу көздерінің, жалпы жүйеде жұмыс істейтін, жылулық қуатын пайдалану ұзақтығы қалай анықталады?
Жылумен жабдықтау жүйесін тасымалдау мен жобалауда не ескеріледі?
Орталықтандыру діәрежесіне байланысты жылумен қамту жүйесінің классификациясы
Жылутасығышты таңдау неге негізделеді?
Жылумен қамту жүйесінің жабылуы мен ашылуы
Жылу желісінде температура графигі неге тең?
Элеватор не үшін қажет?Жылуландыру қондырғыларын жылулық жүйеге қосу түйіндерінде араластырғыш қондырғылар қызметін түсіндіру.
Абоненттердің жылу тұтыну қондырғыларын сулы жылулық жүйелерге тәуелді және тәуелсіз қосылу схемаларының ерекшеліктері.
Жылулық жүктеменің қандай құрылымында жылумен қамтамасыз етудің үшқұбырлы сулы жүйесін мақсатты түрде қолдану қажет?
Жылулық жүктеменің мүмкін болатын реттеу жүйесін және оның сипаттамасын көрсетіңіз.
Жылумен жабдықтаудың сулы жүйесінде жылу жүктемесін өзгерту жолымен орталықтандырылған реттеуде қандай параметрлер болады?
Жылыту жүктемесіндегі сандық реттеу кезінде жылыту қондырғысындағы желілік судың температура ағыны неліктен жылыту жүктемесіне қатысты тура пропорционал?
Ыстық сумен жабдықтау мен жылытудың сәйкес жүктемесі бойынша орталық реттеудің ерекшелігі қандай? Бұл реттеу жүйесінің қандай артықшылықтары мен кемшіліктері бар?
Ыстық сумен жабдықтау мен жылытудың сәйкес жүктемесі бойынша жылумен жабдықтаудың ашық жүйесінде орталықтандырылған реттеу әдісі немен анықталады? Сапалық және сандық –сапалық әдістердің артықшылығы мен кемшіліктері?
Бір құбырлы жылумен жабдықтау жүйесінің орталықтандырылған реттеуі неден тұрады? Транзитті магистралдағы желілік судың температурасы мен есептік шығыны қалай анықталады?
ЖЭО дағы желілік судың көп сатылы қыздырудың бірсатылымен салыстырғандағы артықшылығы мен кемшіліктері.
Тиісті және тиісті емес режимдарда насостармен тұтынылатын қуат қалай есептелінеді?
Параллель немесе тізбектей қосылған насостардың m тобының соммалық сипаттамалар құрылысының әдістемелері неден тұрады?
Жылумен қамту жүйесінің гидравликалық тұрақтылығы дегеніміз не?
Жылу жүйенің бейтарап нүктесі дегеніміз? Ненің көмегімен бейтарап нүктедегі бірқалыпты қысым сақталады?
Не себепті автоматтандырылмаған жылумен қамту жүйесіндегі абоненттік қондырғылардағы гидравликалық тұрақтылық коэффициенті магистраль бас жағына қарағанда соңында төмен қосылған?
“Көлбеу жол” принципі бойынша жылу желісін ашық жүйемен қамтуды бастапқы реттеу нені білдіреді? Бұндай реттеу қандай мақсатта қолданылады?
Сақиналы желіні ағымды реттеуді есептеу әдісінің мәні не?
Екі жылу көзінен қуаттанатын су жылу желісінде ағымды реттеуді есептеу әдісінің мәні не?
Жылу желісіндегі гидравликалық соққы дегеніміз не және оның себебі?
Гидравликалық соққыны есептеуге арналған Жуков формуласын келтіріңіз. Бұл формула қандай заңдар негізінде алынған?
Неліктен гидравликалық соққының қысымы магистралды жылу желісінің ұзындығына пропорционалды және қай теңдеуден шыққан?
Қандай қондырғылар жылумен қамту жүйесін гидравликалық соққы кезіндегі мүмкін емес қысымнан қорғау үшін қолданылады?
Жылу желісіндегі рұқсат етілген тез әрекеттік реттегіш пен дросселдеуші клапандарды есептейтін формуланы келтіріңіз. Бұл формула қандай шарттан шыққан?
№ 1 аралық бақылау сұрақтары
Жылуландыру және оның негізгі принциптері.
Жылумен жабдықтаудың жабық жүйелері
Реттеу әдiстері.
Жылу энергетикасы, энергетика, жылу техникасы және энергетикалық жүйе терминдері туралы жалпы түсінік.
Жабық жүйелердің артықшылықтары мен кемшіліктері
Бiркелкi жылулық жүктеменi орталық реттеу
Жылу желілері, жылу құбырлары туралы түсіндіріңіз
Бу жүйелері.
ЖЭО-нан жылуды жіберу режимі
Жылумен жабдықтаудың тиімділік бағасы
Рационалды жылутасығыштар мен жылумен жабдықтау жүйелерін таңдау.
Жылулық жүктеменің жіктелуі
Бутурбиналы ЖЭО-нан жылу мен электр энергиясын өндіруде отын шығынын анықтау
Жылу көзінің жылулық сүлбелері
Жылу мен электр энергиясын бөлек өндіруде отын шығынын анықтау.
Жылу алмасу аппараттары және қондырғыларының жылулық сипаттамалары.
Жылдық (жыл бойына) жүктеме.
Бутурбиналы ЖЭО-нан жылуландыру кезінде отынның меншікті үнемділігін анықтау.
Жылдық (жыл бойына) жүктеме.
Жылуландыру кезінде отынның меншікті үнемділігін анықтау.
№ 2 аралық бақылау сұрақтары
Әртүрлi жылулық жүктеменi орталық реттеу
Жылудың жылдық жұмсалуы, шығыны
Бутурбиналы ЖЭО-ның агрегаттар арасындағы жылу жүктемесінің тиімді таралуы.
Жылудың жіберілуінің орталық реттеудегі әдiсiн таңдау
Жылумен жабдықтаудық сулы жүйесінің сүлбелері
Газды- және бутурбиналы жылуландыру қондырғыларының энергетикалық сипаттамалары.
Жылумен жабдықтаудың ашық жүйелері
Жылу Электр Орталығы дегеніміз не?
Гидравликалық есептеудiң мiндетi
Жылумен жабдықтау жүйесінің жіктелуі
Жылу желiлерiнiң кескiнi және сұлбасы
Ашық жүйелердің артықшылықтары мен кемшіліктері
Маусымдық жүктеме.
Құбырларды гидравликалық есептеудiң әдiстемесi
Бу қазандығының принципиальды жылу схемасы
Гидравликалық есептеудi жүргiзу тәртiбі
Жылулық желiлердің гидравликалық режимі
Пьезометриялық кесте
Су жылу желiсi және iркiндi өткiзгiштер үшiн сорғы сипаттамаларын анықтау
Жылу желісіндегі гидравликалық соққы дегеніміз не және оның себебі?
Курстық жұмысты орындау бойынша мәліметтер
Жалпы жағдай
Курстық жоба «Жылуландыру және жылу желілері» пәні бойынша алынған білімді нақтылау, нақты техникалық тапсырмаларды орындау үшін, алған білімін қолдана білу және өзіндік жұмысты орындауды дамыту мақсатына ие.
Курстық жобаның тапсырмалары 1,2,3 қосымшалардан таңдалады. Қосымша 1 бойынша, студенттің тегінің бірінші әрпі бойынша, жылуландыру ауданы, аудан тұрғындарының саны, өндірістік кәсіпорынның жалпы құрылыс көлемі және тұтынушыдағы бу параметрлері (бу өткізгішті бу құбырын есептеу үшін) анықталады. Қосымша 2 бойынша, студент шифрының соңғы саны бойынша, өндіріс кәсіпорнының атауы, жылумен қамту жүйесінің типі жылумен қамту жүйесінің көзінің типі анықталады. Қосымша 3 бойынша, студент шифрының соңғы үш санының қосындысы бойынша, жеке тапсырманың тақырыбы анықталады.
Есептеуді бастамас бұрын өндіріс кәсіпорнының жалпы құрылыс көлемін, қосымша 3-те келтірілген цехтер тізіміне сәйкес, цехтерге бөлу керек. Бұл ретте қосымша 7-де келтірілген аналогиялық цехтердің көлеміне назар аударып бағдарлану керек.
Есептік-түсіндірме жазбасының көлемі А4 форматындағы 40-50 бет шамасында болуы шарт. Түсіндірме жазбасының құрамында келесі жазбалар болу керек:
Басты парақ
Курстық жобаның тапсырмасы.
Жылутұтыну есебі мен жылдық жүктеме графигін тұрғызу.
Жылу жүйесінің генпланын әзірлеу және трассасы мен профилін таңдау.
Желілік су шығынын есептеу.
Жылу жүйесінің гидравликалық есебі мен пьезометриялық графигін тұрғызу.
Жылулық изоляцияның қалыңдығын таңдау және жылутрассасының құбырларының жылу жоғалтуларының мөлшерін анықтау.
Жылумен қамту көзінің жылуландырулық құрылғыларын таңдау.
Жеке тапсырма.
Жылу транспортының экономикалық есебі.
Қолданылған әдебиеттер тізімі.
Жеке тапсырма жылумен қамту жүйесінің жеке элементін тереңірек зерделеп, сол элементтің конструкциясын әзірлеуді қарасытрады. Құрылғы және сол элементтің жұмыс принципі, аналогиялық нұсқалармен салыстырғандағы артықшылықтары мен кемшіліктері баяндалады.
Курстық жобаның графикалық бөлігі А-1 форматындағы екі бет сызбадан тұрады.
№1 бет – Жылумен қамту ауданының генпланы (0,25 бет)
Жылу жүйесінің схемасы (0,25 бет)
Трасса профилі мен жылу жүйесінің пьезометриялық
графигі (0,50 бет)
№2 бет – Жылдық жылу жүктемесінің графигі (0,25 бет)
Жеке тапсырманың конструктивті әзірлемесі (0,75 бет)
Сызбалар қарындашпен орындалады.
1. Жылутұтынуды есептеу
Тұрғын аудандар немесе өндіріс кәсіпорындарының жылумен қамту жүйесін жобалау кезінде жылу жүктемелерінің есебін еселенген көрсеткіштермен орындайды.
1.1 Жылудың жылытуға кеткен шығыны
Жеке өндірістік ғимараттардың есептік (максимал) жылу шығыны:
(1.1)
мұнда: - инфильтрация коэффициенті.
- ғимараттың жеке бөлмелерінің ішкі ауасының орташаланған температурасы (қосымша 4),.
- климаттық ауданға байланысты қолданылатын жылытуды есептеуге арналған сыртқы ауаның есептік температурасы (қосымша 6),.
- құрылыс көлемінен тәуелді ғимараттың меншікті жылытушы сипаттамасы (қосымша 7), Дж/(с. м3град).
V – сыртқы көлем бойынша жеке ғимараттың құрылыс көлемі, м3.
ішкі жылу бөлулерді ескереті коэффициент.
Шойын қорытатын, болат қорытатын және мыс қорытатын цехтар үшін =0,25...0,5; термиялық және ұсталық үшін =0,5...0,7; қалған цехтар үшін 1-ге тең.
Инфильтрация коэффициенті анықталады:
(1.2)
мұнда: b – инфильтрация тұрақтысы, өндіріс ғимараттары үшін, в =0,035…0,040 с/м.
g – еркін түсу үдеуі 9,81 м/с2.
l –ғимараттардың еркін биіктігі,м. Қоғамдық және әкімшілік ғимараттар үшін қабат биіктігіне сәйкес – 3,5 м. Өндіріс ғимараттарына l = 5…30 м мәнін қабылдауға болады..
- ең суық айдың орташа жел жылдамдығы (қосымша 6), м/с.
Ауданның тұрмыстық және қоғамдық ғимараттары жайлы мәлімет жоқтығында жылытуға кеткен жылу шығыны [8] сәйкес келесі формуламен анықталады:
(1.3)
мұнда: - тұрғын ауданның 1 м2 жылытуға кеткен жылу шығынының еселенген максимал көрсеткіші (қосымша 5), кДж/(см2).
- тұрғын ауданы, ауданның бір тұрғынына 8 м2 мөлшерінен анықталады, м2;
KO – қоғамдық ғимараттарды жылытуға кеткен жылу шығынын ескеретін коэффициент, 0,25-ке тең деп қабылданады.
1.2 Желдетуге кеткен жылу шығыны
Желдетуге кеткен жылу шығыны жергілікті желдету жүйелерінің жобасы немесе типтік ғимараттар жобасы бойынша қабылданады. Ондай жобалардың болмауы кезінде желдетуге кеткен жылу шығынын еселенген көрсеткіштер бойынша анықтайды.
Өндірістік ғимараттар үшін желдетуге кеткен жылу шығыны келесі формуламен анықталады:
(1.4)
мұнда: - ғимараттың құрылыс көлемі мен қолдану аясынан тәуелді ғимараттың меншікті жылыту сипаттамасы. (қосымша 7), Дж./(м3сград.)
- желдетуге арналған сыртқы ауаның есептік температурасы (қосымша 6), .
Тұрғын ауданға арналған жылытуға кеткен жылу шығыны [8] сәйкес келесі формуламен анықталады:
(1.5)
мұнда: KВ-қоғамдық ғимараттарды желдетуге кеткен жылу шығынын ескеретін коэффициент,0,4-ке тең деп қабылданады;
Кo- қоғамдық ғимараттарды жылытуға кеткен жылу шығынын ескеретін коэффициент,0,25-ке тең деп қабылданады;
q – 1 м2 тұрғын ауданды жылытуға кеткен максимал шығынның еселенген көрсеткіші (қосымша 5), кДж/с.
1.3 Ыстық сумен қамтуға кеткен жылу шығыны
Душ бөлмелері бар өндіріс цехтарын ыстық сумен қамтуға кеткен жылужың ортаапталық шығыны:
(1.6)
мұнда : C – судың жылусыйымдылығы (қосымша 10), кДж/(кг.град).
р – цехтағы душ ұяшықтарының саны;
а – бір душ ұяшығына кеткен ыстық су шығынының нормасы, 0,075кг/(с.душ.сетка.) деп қабылданады
- суық суқұбыры суының температурасы, .
Суық су температурасы жайлы мәлімет жоқ кезде жылытуң маусымында =5 және жаз маусымында =15деп қабылданады.[8]
Аусымдардың бірінде жұмыс істеуінің санына байланысты душ ұяшықтарының санын қабылдау керек, оларды жақындастырылған формулалар бойынша анықтауға болады.
Өндіріс цехтары үшін:
(1.7)
Әкімшілік ғимараттар үшін:
(1.8)
мұнда: V –жеке ғимарат немесе цехтың құрылыс көлемі,м3.
Бір душ ұяшығына жүктемені келесі ретте қолдану ұсынылады:
а) айқын жылу артықшылықтары бар байқаусыз және айқын сұйықтық, шаң, аса ластанған заттар жоқ бөлмелерде өтетін өндірістік процесстер үшін 6-дан 15 адамға дейін.
б) жағымсыз метерологиялық жағдайларда, айқын сулылық, шаң, аса ластаушы заттармен өтетін өндірістік процесстер үшін 3-тен 6 адамға дейін.
Тұрғын аудандарындағы тұрғын және қоғамдық ғимараттардың саны мен типі жайлы мәліметтер жоқ кезде тұрмысты ыстық сумен қамтуға кеткен ортаапталық шығынын келесін формуламен анықтауға болады:
(1.9)
мұнда: 1,2 – ыстық сумен қамтитын құбырдың бөлмеге жылу беруін ескеретін коэффициент;
m – аудан тұрғындарының саны, адам.
а – тұрғын ғимараттарында ыстық судың шығынының нормасы, бір тұрғынға 110 л/тәу деп қабылданады.
в – қоғамдық ғимараттарында ыстық судың шығынының нормасы, мәліметтер жоқ болса тәулігіне 1 адамға шаққанда 25л тең деп қабылданады.
Жаз маусымындағы өндіріс кәсіпорындарындағы ыстық сумен қамтуға кеткен жылу шығыны жылыту масымына кеткен шығынға қатынасынан анықталады:
(1.10)
мұнда: -жаз маусымындағы ыстық сумен қамтуға кеткен орташа сағаттық су шығынының төмендеуін ескеретін коэффициент, мәліметтер жоқ кезде 0,8 деп қабылданады, ал өндіріс кәсіпорындары, курорттық және оңтүстік қалалар үшін 1-ге тең деп алынуы шарт.
1.4 Жылу жүктемесінің жылдық графигін тұрғызу
Жылу тұтыну есебі тұрғын аудандар үшін – бүтіндей, өндіріс кәсіпорындарына – цехтер бойынша орындалады.
Жылудың суммалық шығыны:
(1.11)
(1.11) формула бойынша жылудың температурасындағы есептік (максимал) шығыны анықталады. Сыртқы ауа температурасының өзгерісімен абоненттердің жылу шығыны өзгереді. Жылыту маусымының соңындағы температура жылудың максимал шығыны.
Температура кезіндегі жылыту мен желдетуге кеткен минимал жылу шығыны келесі есепеумен анықталады:
(1.12)
(1.13)
Жылу жүктемесінің есептік (максимал) және минимал көрсеткіштерін қолданып жылудың жылытуға, желдетуге және тұрғын алабы мен өндіріс кәсіпорнының сыртқы температураға тәуелді ыстық сумен қамтуға кеткен шығынының суммалық сағаттық графигі салынады (графиктің сол жағы, сурет 1)
Кесте 1 – Жылуландыру ауданының жылу тұтыну есебі
Жылутұтыну атауы Құрылыс көлемі, м3 Бөлмедегі ауа температурасы, 0С Жылытуға есептік сыртқы температура, 0С Желдетуге есептік сыртқы температура,С Инфильтрация коэффициенті Ішкі жылу бөлу коэффициенті Жылыту сипаттамасыкДж/м.с.град Желдеткіштік сипаттама Адам саны Цехтағы душ ұяшықтары саны Жылытуға жылу шығыны, кДж/с Желдетуге жылу шығыны кДж/с Ыстық сумен қамтуға жылу шығыны кДж/с Суммалық жылу шығыны кДж/с
V tв tно tнв μ α qo qв m p max
0
Q
max
В
Q
ГВ
Q
СУМ
Q

Ондіріс кәсіпорны, цех 1 2 3 4 5 6 7 8 Жиыны Тұрғын аудан Барлығы

1 сурет – Жылдық жылу шығынының графигінің мысалы
Алынған жылу шығынының суммалық сағаттық графигінің негізінде оң жақта жылдық жылу жүктемесінің жалғастырылған графигі салынады. Ол үшін абцисса осінде жылыту маусымы кезіндегі сыртқы температуралар тұрақталу сағаттарының саны қойылады (қосымша 8), сол жағынан берілген температурадағы жылу жүктемесінің мәндері көшіріледі. Орталық нүктелерінен тегістелетін сатылы график пайда болады.
Жылдық жылу шығынын есептеу алынған масштабтың ескерілуімен графиктің оң жағының ішіндегі үшбұрыштың ауданын қосумен есептеледі.
2 Жылу жүйесінің сүлбесі
Гидравликалық есепті орындау үшін жылумен қамту ауданының генпланы бойынша анықталатын жылу көзі мен абоненттер ара қашықтығын білу керек. Генплан студенттердің өздерімен құрылады, онда берілген жылумен қамту ауданының ерекшеліктерін ескеру шарт. Ауылдық аймақтағы жылумен қамту ауданының генпланының мысалы сурет 2 көрсетілген. Егер жылумен қамту ауданы қалада орналасса, биіктіктердің ауытқуын беруге болады. Генпланда қысқы және жазғы айлардың жел тармақтары бейнеленеді, желдердің бағыттар бойынша қайталануы қосымша 9 берілген.
Жылу көзінің және жылу тұтынушылардың орналасуы басты жел бағытын ескеруі міндет.
Жылу трассасының жоспары мен профилін таңдаған кезде келесі жайттарды басшылыққа алу керек:
Жер үсті төсемдері, арзан болғандықтан, өндіріс объектілері мен салынбаған аудандар және шалшықты, қатты қиылыспалы мекендерге ұсынылады.
Жерасты төсемдері қаланың салынуға тиіс аудандарына қолданылады. Жерасты төсемдері өтпелі және өтпейтін каналдарда каналдар жүйесін дренирлеу жағдайын қиындатады, жүйелер салуды қымбаттатады.
Жылутрассасы түрлі инженерлік құрылыстарды кесіп өткендіктен арнайы қосындылар мен қорғау құралдарын талап етеді, сондықтан кесіп өту (мүмкіндігінше) тік бұрышты болып, құрылыс пен құбыр арасындағы қажетті саңылаулардың сақталуымен жасалуы шарт.
Трасса жоспары бойынша аймақ профилі құралады және онда құбырды төсеу амалы таңдалады, яғни трасса профилі (сурет 3). Құбыр диаметрлерін есептегеннен кейін каналдар, траверстер, эстакадалар мен құрылыстардың қажетті өлшемдері «канал немесе эстакада типі» бөліміне енгізіледі. Трассаның жоспары мен профилінің көмегімен аумақтардағы бұрылыстар мен көтерілулер саны оңай есептеледі.

2 сурет - Жылуберетін ауданның бас жоспары М1:10000

3 сурет – Жылу тарататын жүйе жолының профилі

4 сурет – Жылу жолының сүлбесі
Құбырдың қаңқалық схемасы құрастырылады (сурет 4), онда шығару байламдары белгіленеді. Схеманы құрастыру гидравликалық есептің аяқталуынан кейін бітеді.
3 Жүйелік судың шығынын анықтау
Орталықтандырылған жылу беруді реттеудегі сулық жылу жүйелеріндегі құбыр диаметрін анықтауға арналған судың есептік сағаттық шығынын жылу беру үшін, желдету және ыстық сумен қамту үшін бөлек келесі формулалар бойынша анықтап, кейін қосу керек.
Жылытуға судың есептік сағаттық шығыны:
(3.1)
Желдетуге судың есептік сағаттық шығыны:
(3.2)
мұнда: және -сәйкесінше өндіріс пен тұрғын ауданның жылыту мен желдетуге кеткен максимал жылу шығыны, кДж/с;
с – судың жылусыйымдылығы (қосымша 10), кДж/(кг.град);
- сыртқы ауаның температурасындағы сулық жылу жүйесінің беруші және кері жолындағы су температурасы,°С.
- сыртқы ауаның температурасындағы сулық жылу жүйесінің беруші және кері жолындағы су температурасы, сәйкесінше және тең деп қабылдана алады,°С.
Жылытуды жобалауға арналған қосқұбырлы су жүйелеріндегі беруші құбырдағы сыртқы сыртқы ауаның есептік температурасындағы су температурасы= 150°С деп қабылданады. Негізделсе төменірек ( 95°С дейін) немесе жоғарырақ (200°С дейін) температурадағы су қолдану рұқсат етіледі. [8]
Бір мезгілде қосқұбырлы су жүйелерінде жылу жылытуға, желдетуге және ыстық сумен қамтуға берілсе, орталықтандырылған жылу беруді сапалық реттеу қолданылу керек. Бұл кезде кері құбырдағы су температурасы жабық жылумен қамту жүйелері үшін = 70°С және ашық жүйелер үшін = 60°С деп қабылдану керек.[8]
Жылумен қамтудың ашық жүйелеріндегі ыстық сумен қамтуға кеткен судың есептік шығыны:
(3.3)
мұнда: және - жүйеге түсетін тұтынушыларды ыстық сумен қамту және суық суқұбырының су температурасы (жоғары қара),°С.
Жабық жүйедегі тұтынушылардың сужылытқыштарының қосылуының параллель схемасындағы ыстық сумен қамтуға кеткен судың есептік шығыны :

(3.4)
мұнда: t11 –су температура графигінің сыну нүктесіндегі жылу жүйесінің беруші құбырындағы су температурасы, t11 = 60…80 оС,
t23 - ыстық сумен қамту параллель қосылған су жылытқыштан кейінгі су температура графигінде сыну нүктесіндегісу температурасы, t23 = 30оС деп қабылдау ұсынылған.
Жылу жүйесінің әрбір учаскесі үшін судың есептік шығыны есептеледі. Нәтижелері кесте 2 енгізіледі.
2 кесте 2 – Судың есептік шығындары
Участок номері Судың есептік шығындары, кг/с.
Gо Gв Gгв Gр
0 – 2
1 – 2
1 – 3 Жылумен қамтудың жабық жүйелерінде судың есептік қосынды шығыны жылу жүктемесінің әр түріне кеткен есептік су шығыны болып табылады, бұл ретте жылу жүйесіндегі су бөлектенбегендіктен беруші және кері жолдағысы бірдей
, кг/с (3.5)
мұнда: -жылытуға, желдетуге және ыстық сумен қамтуға кеткен жүйелік судың есептік шығыны, кг/с.
Ашық жүйелерде түрлі жағдайларда беруші және кері жолдағы судың есептік шығыны әр түрлі болып шығады. Дегенмен, жүйенің беруші және кері жолы, әдетте, бірдей диаметрде төселеді. Мұндай жылу жүйелеріндегі судың есептік шығыны келесі жағдайлардан таңдалу керек су шығынындағы қосынды арын беруші ( Gо + Gв + Gгв) және ( Gо + Gв) жолдағы бірдей беруші және кері жолдағы су шығынындағы қосынды арын жоғалтумен тең болуы шарт. Ашық жүйедегі жылу желісінің диаметрін таңдау шарт есептік су шығыны:
= , кг/с (3.6)
мұнда: Gов = Gо + Gв – жылытуға және желдетуге кеткен желілік судың қосынды шығыны.
4 Пьезометриялық график
Пьезометриялық графикте берілген масштабта аймақ рельефы, қосылған ғимараттар биіктігі мен желідегі арын енгізіледі.
Қате шешімдерді болдырмау үшін сулық жылу жүйесінің гидравликалық есебін жасамас бұрын статикалық арындардың деңгейін және шекті мүмкін етілген максимал және минимал гидродинамикалық жүйедегі арындар жолын белгілеу керек. Оларға қарап пьезометриялық графиктің қасиеттерін таңдаймыз, онда кез-келген күтілген режимде жылумен қамту жүйесінің кез-келген нүктесінде арындар мүмкін етілген шектерден шықпауы шарт.
Жылумен қамту жүйесінің кез-келген режимінде келесі шарттар орындалу керек:
Нақты қысымдар жылумен қамту көзінің құрылғылары, жылу жүйесі және абоненттік құрылғылардың белгіленген мүмкін етілген шекті қысымынан аспау керек.
Жылумен қамту жүйесінің барлық элементтерінде сорғылар кавитациясын болдырмау және ауаның сорғылауынан жүйені қорғау үшін артық қысым (атмосфералықтан жоғары) ұсталу керек. Артық қысымның минимал мәні 0,05 МПа (5м.су.бағ.) қабылданады.
Жылумен қамту жүйесінің гидродинамикалық режимінде (яғни су циркуляциясы кезінде) судың қайнап кетпеуі үшін жүйенің әрбір нүктесінде қысым ұсталу керек. Жүйедегі су температурасындағы су буының қанығу қысымынан жоғары болу керек. Қанығу қысымы қосымша 10 анықталады.
Соңғы шарт гидростатикалық режимді қарастырғанда ескерілмейді, себебі су температурасы 100 оС-қа немесе төмен дейін төмендетуге болады станцияда желілік суды жылытуды сөндіру арқылы. Бұл кезде артық қысымды ұстау қажеті жоқ, себебі су буының 0,1 МПа қысымдағы қанығу температурасы 100 оС.
Пьезометриялық графикті жасау гидростатикалық режимнен басталады, яғни жылу жүйесіндегі су циркуляциясы жоқ және жүйе температурасы 100 оС дейінгі сумен толып тұрғанда, бұл кезде барлық тұтынушылар тәуелді схемамен қосылған. Жүйедегі толық статикалық арын деңгейі белгіленеді және толық жылумен қамту жүйесіне жалпы статикалық аймақ орнату мүмкіндігі сараланады, және ондай шешімге мүмкіндік бермейтін себептер анықталады.
Толық жылумен қамту жүйесіне жалпы статикалық аймақ орнату экспулатацияны жеңілдетеді және жылумен қамтудың сенімділігін жоғарылатады, сондықтан бұл шешім қажетті болып табылады.
Жылыту құрылғыларының жылыту жүйесіне қосылуының тәуелді схемасында толық статикалық арын жылыту құрылғыларынынң жоғарғы нүктелерінде артық 0,05МПа (5м.су.бағ) қамтамасыз ету арқылы келесідей анықталады:
(4.1)
мұнда: -ғимарат орналастырылған геодезиялық белгі, м.
L- ғимарат биіктігі, м.
Жылумен қамту жүйесінің барлық элементтері толық статикалық арында болады, алайда пьезометриялық статикалық арын жылумен қамту жүйесінің түрлі элементтерінде бірдей емес. Әрбір элемент үшін пьезометриялық статикалық арынды келесідей анықтауға болады:
, м (4.2)
мұнда: -жүйенің әр элементінің геодезиялық белгісі.
Пьезометриялық статикалық арынның деңгейімен жылумен қамту жүйесінің барлық элементтерінің механикалық беріктілік шарттары тексеріледі, мүмкін етілген мәндерді ескерумен, ол мәндер қосымша 12 келтірілген. Ең кіші мүмкін етілген арын жергілікті жылыту жүйелерінде болады, оларға статикалық режим үшін салынған график сараптамасына бағдарланады.
Егер арын 60 м.су.бағ. артық тек белгілі бір ғимараттарда ғана болса, олардың жергілікті жүйелерін жылуалмастырғыштарды қолдана отырып тәуелсіз схемамен қосу керек. Егер мұндай жоғары арын бүтін ауданда белгіленсе, жылу жүйесін бөлек аймақтарға бөледі.
Сурет 5-те жылумен қамту жүйесінің статикалық режимі үшін арындар графигінің мысалы келтірілген. Шартты түрде құбырларды төсеу белгісі, сорғыларды және жылыту құрылғыларын орнату белгісі жер белгісімен бірдей болады, ал жылумен қамту көзі 0 белгісінде орналасқан. Өндіріс кәсіпорын ғимараттары 20 м биіктікке ие және 15 м геодезиялық белгіде орналасқан. Тұрғын ңимараттар 33 м биіктікке ие және 12 м геодезиялық белгіде орналасқан. Жүйенің ең жоғарғы нүктесі тұрғын ғимараттарының жоғарғы қабаты болады. Онда жүйедегі толық статикалық арын:

Сәйкесінше тұрғын және өндірістік ғимараттардың төменгі қабаттарындағы жылумен қамту құрылғыларының пьезометриялық арындары:



Яғни жылумен қамтудың бұл жүйесіне абоненттердің жылытушы құрылғыларын тәуелді схема бойынша қосуға болады және бүтін жүйе үшін жалпы статикалық аймақ орнатылады.
Жылумен қамтудың гидродинамикалық режимінде арын графигі судың есептік шығыны мен максимал есептік температурасы кезіндегі судың құбырдағы қозғалыс жағдайынан жасалады. Жүйенің кез-келген нүктесіндегі арындар жоғарыда келтірілген беріктік шарттарын қанағаттандыруы шарт. Графикке жүйенің беруші және кері жолы үшін мүмкін етілген максимал және минимал пьезометриялық арындар деңгейлері енгізіледі.
Айтарлықтай вертикаль габариттері бар (мыс. су жылытқыш қазандық биіктігі 10- 15 м) құрылғылар үшін мүмкін етілген максимал пьезометриялық арын шамасы төменгі нүктеден есептеледі. Сонымен қоса, су жылытқыш қазандықтың бөлек трубкаларында су температурасының есептік температурадан жоғары локальді ысу мүмкіндігіне байланысты шығудағы коллектор үшін минимал мүмкін етілген пьезометриялық арын шамасы есептік температурасынан 30 оС жоғары температурада анықталады.
Максимал мүмкін етілген гидродинамикалық пьезометриялық арын шамасы анықталады:
жылу жүйесі құрылғылары (құбыр, арматура) мен жылумен қамту көзінің (бу сулық жылытқыштар, су жылытқыш қазандықтар) механикалық беріктік шарты бойынша беруші жол үшін;
абоненттердің қосылуының тәуелді схемасында жылытқыш және желдеткіш құрылғылардың механикалық беріктік шарты бойынша, тәуелсіз схемада сулық жылытқыштардың механикалық беріктік шарты бойынша кері жол үшін.
Минимал мүмкін етілген гидродинамикалық арын шамасы әдетте анықталады:
суды қайнап кетуден қорғау шарты бойынша беруші жолға;
жүйеде вакуумды болдырмау шарты бойынша және сорғылардың сорушы жағында кавитацияның алдын алу үшін кері жолға.
Сурет 6 жоғарыда қарастырылған жылумен қамту жүйесінің гидродинамикалық арын графигін тұрғызу көрсетілген. Беруші жолдағы судың есептік температурасы 145 оС деп берілген. Толық статикалық арын 50 м. Абоненттердің жылыту құрылғылары (шойын радиаторлары) тәуелді схемамен қосылған. Жылу көзінде биіктігі 10 м болат су жылытқыш қазандық пен жүйелік суды жылытқыш орнатылған.
Пб сызығы станциядығы коллектордың беруші жолынан абоненттер кірісіне дейінгі мүмкін етілген арынды көрсетеді. Ол гидравликалық жоғалтуларды ескерілген (220 м) болат су жылытқыш қазандық, құбыр немесе беруші жол арматурасының (160 м) беріктік шартымен анықталады.
Пм сызығы жүйенің беруші жолындағы минимал мүмкін етілген арынды көрсетеді. Ол судың қайнап кетпеуін қамтамасыз ету қазанның жоғарғы нүктесінде 175 оС (10+93 = 103 м) температурада және беруші жолда 145 оС (45 м) температурада шартымен анықталады.
Об сызығы абоненттік кірулерден кіруші жылуландырулық жылытқыш коллекторына дейінгі жүйенің кері жолындағы максимал мүмкін етілген арындарды көрсетеді. Ол жылытқыш (140 м) және тәуелді схемамен қосылған жылытқыш шойын радиаторлардың (60 м) механикалық беріктілік шартынан анықталады.
Ом сызығы жүйенің кері жолындағы максимал мүмкін етілген пьезометриялық арынды көрсетеді. Ол кері жолдағы артық қысымды қамтамасыз ету мен сорғылардың сорушы жолында ауа сору мен кавитацияны болдырмау үшін артық қысымды қамтамасыз ету (5 м.су.бағ.) шартымен анықталады.
Нақты арындардың графигін тұрғызу үшін станция коллекторлары мен абоненттерде орналастырылған арындар мәндері беріледі. Қажет етілген абоненттік кіру немесе орталық жылу пунктінде орналастырылған арын мәні жылутұтынушы құрылғы аймағының сипаттамасы мен жылу жүйесіне оның қосылу схемасына тәуелді.

5 сурет – Пьезометриялық графигі

6 сурет – Жылуландыру жүйесінің гидродинамикалық графигін сызу
Қосылу байламдары абоненттік кіруде орналастырылса кесте 3 келтірілген мәндерді қабылдауға болады.


3 кесте – Абоненттерде орналасқан арындар
№№
ПП Қосылу схемасы , м
1 Жылытушы және желдетуші құрылғыларды элеваторды қолданбай тәуелді қосу және беттік жылытқыштар көмегімен тәуелсіз қосылу. 6 - 10
2 Жылытушы құрылғылардың элеватор көмегімен қосылуы. 15 – 20
3 Ыстық сумен қамтушы және элеватор байламындағы су жылытқыштарын кезекпен қосу. 20 - 25
Станцияның кері коллекторындағы толық арын Но 5 м.вод.ст. кем болмауы керек кері жолдағы артық қысымды қамтамасыз ету шартынан. Есептеуде Но = 10…20 м деп қабылдау ұсынылған.
Станцияның беруші коллекторындағы толық арын шамасы:
(4.3)
мұнда: - жүйелік сорғымен дамитын арын, м.
Бұдан шамасы басынан екі шарттан берілу керек:
- шамасы Пб және Пм сызықтарымен (сурет 6) шектелген аймақтан шықпауы керек, жүйені сынауда Нп 25 % арту мүмкіндігін ескерумен;
- шамасышамасынан тәуелді, яғни бар сорғылардың дамытатын арындарына бағдарлану керек, сол сорғылардың өндіргіштігін ескере отырып (қосымша 41).
Онда станция коллекторларында орналасқан арын:
(4.4)
мұнда: - жүйе суы арынының станцияның жылужылытқыш құрылғыларында, пиктік қазандықта және станция коммуникацияларында (әдетте 20-25 м) жоғалтулары.
Станция коллекторларында және абоненттерде орналасқан арынды біліп жылу жүйесі құрылғыларындағы үйкелуге кеткен арын жоғалтуларын анықтауға болады.
(4.5)
Қосқұбырлы жылумен қамтудың жабық жүйесінде арынның бұл жоғалтулары беруші және кері жолдарға тең бөлінеді:
(4.6)
мұнда: және - сәйкесінше жылу жүйесінің беруші және кері жолындағы арын жоғалтулары, м.
Жабық жүйелерде сорғы, сорғы-қоспалағыш немесе дроссельдеуші подстанциялардың болуы, ашық жүйелерде аймақ рельефы өз ерекшеліктерін пьезометриялық графикке енгізеді, оларды ескеру керек.
Нақты арындар графигін салу үшін алдымен есептік магистральдегі арын төмендеу сипатын біледі. Егер профиль жағдайы, ғимарат биіктігі немесе басқа жайттардан шектеу болмаса, арынның төмендеу сызығын (пьезометриялық график) түзусызықты таңдайды.
Қосылудың тәуелді схемасында беруші жолындағы нақты толық гидродинамикалық арын сызығы статикалық арын сызығын кесіп өтпегені абзал. Бұл жағдайда жылу жүйесінің жылыту құрылғыларының қосылу байламдарында көтеруші сорғы подстанцияларын тұрғызу қажеттілігі болмайды, яғни жүйені оңтайландырады және жұмыс сенімділігін арттырады. Кері жолдағы нақты толық гидродинамикалық арын сызығы, әдетте, статикалық арын сызығын кесіп өтеді.
Нақты гидродинамикалық арын сызығы графикке енгізіледі (сурет 6).
П сызығы жылу жүйесінің беруші жолындағы нақты арынды көрсетеді, ол
Пб және Пм сызықтарымен шектелген арын аймағының сыртына шықпайды.
0 сызығы керіі жолындағы нақты арынды көрсетеді, ол Об және Ом сызықтарымен шектелген арын аймағынан шықпайды.
5 Сулық жылу жүйесінің гидравликалық есебі
Сулық жылу жүйесінің гидравликалық есебінің мақсаты барлық учаскелердегі құбыр диаметрлерін анықтау, беруші және кері жолдағы қысым (арын) төмендеуін анықтау, пьезометриялық графикті тұрғызу.
Қыс мезгілінде су жүйелерінің диаметрлері жылытуға, желдетуге және ыстық сумен қамтуға максимал жылулық жүктемеде есептеледі. Есептеу нәтижелерінен тәуелсіз құбырлардың ең кішкентай диаметрлері қабылданады: бөлуші жүйелер үшін 50мм және жеке ғимараттарға тармақталуларға 25мм.
Таңдалған сулық жылу жүйелерінің құбыр диаметрлері үшін қажет болған жағдайда есептіктен ерекшеленетін су шығынындағы қысым жоғалтулары анықталады, мысалы: жаз мезгілінде ашық жүйеде қосқұбырлы жүйелерде ыстық сумен қамтуға максимал алымда. Гидравликалық есеп екі этапқа бөлінеді: бастапқы жән етексеруші.
5.1 Бастапқы есеп
Есептік магистраль таңдалады, яғни станциядан абоненттердің біріне дейінгі бағыт, ол өз алдына ең аз меншікті қысым жоғалтуларымен сипатталады. Егер станция мен кез-келген тұтынушы арасындағы қысым төмендеуі бірдей болса, магистраль ретінде станцияны ең алыс тұтынушымен қосатын сызық таңдалады. Мұндай жағдай булық жүйеде барлық тұтынушыларда бірдей бу қысымында және қосқұбырлы су жүйесінде барлық тұтынушыларда бірдей арын болғанда болады. Сурет 3 пен сурет 4 келтірілген мысалда магистраль трассасы 0-1-2 бағыты болады, себебі 2 және 3 абоненттеріндегі арын бірдей деп қабылданады, ал абонент 2 ең алыс.
Есеп есептік магистральдің бастапқы учаскесінен (0-1) басталады. Б.Я.Шифринсон формуласы бойынша берілген учаскедегі орташа жергілікті қысым жоғалтулары анықталады:
(5.1)
мұнда: - қарастырылған учаскедегі 0-1 жылутасығыш шығыны, кг/с;
z – жылутасығыштан тәуелді тұрақты коэффициент. Су үшін z = 0,03…0,05 деп қабылдау ұсынылған.
0-1 учаскесіндегі сызықтық қысым төмендеуінің бастапқы мәні, яғни құбыр ұзындығы бірлігіндегі қысым төмендеуі:
(5.2)
мұнда: - судың көлемдік тығыздығы (қосымша 10), кг/м3;
g - еркін түсу үдеуі, м/с2;
- 0-1-2 трассасының бүкіл ұзындығы бойындағы арын жоғалтулары, м. Беруші жолдағы арын жоғалтуына тең деп қабылданады;
- 0-1-2 трассасындағы құбыр ұзындығы,м.
0-1 учаскесіндегі құбыр диаметрінің бастапқы мәні анықталады:
(5.3)
мұнда: - құбыр диаметрін анықтауға арналған тұрақты есептік коэффициент (қосымша 11).
5.2 Тексеруші есеп
Құбыр диаметрінің бағдарланған мәні ең жақын үлкен стандартты ішкі диаметрге дейін дөңгелектенеді (қосымша 13).
Жылу жүйесі мен трасса профилінің қаңқалы схемасы көмегімен арматура кептелулерінің саны, бұрылыс саны, компенсатор саны, диаметр өтпелері саны анықталады да схемаға енгізіледі (сурет 4). Бұл кезде келесі ережелерге сүйену шарт.
Сулық жылу жүйелерінде секциялаушы тиектер әр 1000 м кем емес қашықтықта беруші және кері жолдар арасындағы перемычкамен орналастырылады, задвижкалар сонымен қоса барлық бұталану мен үлкен жылутұтынушыларға кіруде орналасады. Комепенсатор саны қозғалмайтын тіректер ара қашықтығынан тәуелді орнатылады. Қозғалмайтын тіректер жылу жүйелерінің құбырларын төсеудің барлық түрлерінде ескерілген. Қабылданатын қозғалмайтын тіректер ара қашықтықтары қосымша 14 келтірілген.
Онда 0-1 учаскесінде орналастырылған компенсатор саны тең болады:
(5.4)
мұнда: - қарастырылған учаске ұзындығы, м;
- қозғалмайтын тіректер ара қашықтығы, м.
Бу құбыры су жолдарымен қоса төселген жағдайларда, қозғалмайтын тіректер ара қашықтығын екі құбырды да ескере таңдау керек.
П-бейнелі компенсатор орнатқан кезде 0-1 учаскесіндегі құбыр ұзындығы артады:
(5.5)
мұнда: - компенсатор ұшуы (иығы), м.
П – бейнелі компенсатор ұшуын анықтау:
(5.6)
мұнда: сx - жылу құбырының конфигурация коэффициенті, сх = 0,3 деп ұсынылған;
E - бірінші тектің серпімділік модулі (қосымша 15), МН/м2;
- құбырдың сыртқы диаметрі, м;
- максимал мүмкін етілген қуат жылу ұзаруларын есептегенде, = 100 МН/м2 деп қабылдау ұсынылған;
- құбырдың есептік жылу ұзаруы, м.
Құбырдың есептік жылу ұзаруы:
(5.7)
мұнда: - жылутасығыш температурасынан тәуелді коэффициент (кесте 4);
- құбыр материалының сызықтық кеңею коэффициенті (қосымша 15), мм/м.град;
- жылутасығыштың максимал температурасы (тура және кері жол үшін тура жол температурасына тең деп қабылданады), °С;
- қоршаған орта температурасы, °С.
Қоршаған орта температурасы қабылданады:
- жер үсті төсемі кезінде сыртқы ауаның ортажылдық температурасына тең (қосымша 6);
- каналсыз жер асты төсемі немесе өтілмейтін каналдарда құбыр салыну осіндегі грунт температурасына тең + 5°С;
- тоннельдердегі жерасты төсемі немесе жартылай өтпелі каналдарда каналдағы ауа температурасына тең + 40°С.
4 кесте – Құбырдың жылулық ұлғаюын есептеу коэффициенті
№№
п/п Жылутасығыш температурасы, °С. Коэффициент,к1.
1 250 кем 0,5
2 250 – 300 аралығы 0,6
3 300 – 400 аралығы 0,7
4 400 артық 1
Нақтыланған 0-1 учаскесіндегі меншікті сызықтық жоғалтулар мәні:
(5.8)
мұнда: - қосалқы есептік коэффициент (қосымша 11);
- берілген учаскедегі жылутасығыш шығыны, кг/с.
Гидравликалық есепті орындау барысында жергілікті жоғалтулар шамасын шартты учаскелердің эквиваленттік сызықтық жоғалтулары арқылы анықтайды, эквивалентті ұзындығы lЭ.
0-2 учаскесіндегі барлық жергілікті қарсыласулардың эквиваленттік ұзындығы:
(5.9)
мұнда: - қосалқы есептік коэффициент (қосымша 11);
- берілген учаскеде жергілікті қарсыласу коэффициенті суммасы
- бөлек жергілікті қарсыласу коэффициенті (қосымша 17);
п – берілген учаскедегі жергілікті қарсыласу саны.
0-1 учаскесіндегі қысым төмендеуі:
(5.10)
0-1 учаскесіндегі арын жоғалту:
(5.11)
Онда жылу жүйесінің т.1 арыны беруші және кері жолдағы арын жоғалтуын ескере отырып:
(5.12)
Осымен 0-1 учаскесін есептеу бітеді.
Есептік магистральдің қалған учаскелері аналогиялық түрде есептеледі. Мысалы, келесі 1-2 учаскесін есептеу осы учаскедегі қысым жоғалтуын бастапқы анықтаудан басталады:
1-2 учаскесі:
(5.13)
Әрі қарай 1-2 учаскесіндегі бастапқы меншікті сызықтық қысым жоғалту мәндері анықталады:
(5.14)
мұнда: - 1-2 учаскесіндегі құбыр ұзындығы, м;
- есептік магистральдің 1-2 учаскесіндегі арын жоғалту, м.
1-2 учаскесіндегі арын жоғалту:
= 1/2(Н1 - Наб ), м (5.15)
Аналогиялық ізділікте бұтақталуды есептеу жүргізіледі. Барлық есептеулер кесте 5 толтырылады.
5 кесте – Сулық жылу жүйелерінің гидравликалық есебінің кестесі
Жылу жүйесі учаскесі Учаскедегі су шығыны
Учаскенің басындағы ұзындығы
l,м Учаске басында арын орналас.
Жергілікті жоғалтулардың бастапқы бөлігі
Бастапқы меншікті сызықтық арын жоғалту
Учпске құбырының бастапқы диаметрі
dв,м
1 2 3 4 5 6 7
0-1 1-2 1-3 5 кестенің жалғасы
Учаске құбырының стандартты ішкі диаметрі
Компенсатор саны
п к Барлық компенсатор ұшу ұзындығы
l к,м Жергелекті қарсыласу коэффициенттер суммасы
Барлық жергілікті қарсыласу эквивалент ұзындығы
lэ ,м Меншікті сызықтық арын жоғалту
Учаскедегі арын жоғалту

8 9 10 11 12 13 14
Сулық жылу жүйелерінің гидравликалық есебінде құбырдағы меншікті қысым жоғалтуларын қабылдау ұсынылған [8]:
- есептік магистраль учаскесінде жылу көзінен ең алыс абонентке дейін 80 Па/м артық емес;
- есептік магистральден бұтақталуларда қысым өзгеруіне сай, бірақ 300Па/м артық емес.
Нақты меншікті қысым жоғалтулары мүмкін етілгеннен жоғары болған жағдайда, құбыр диаметрінің стандартты үлкенірегін қабылдау керек. Гидравликалық есеп қорытындылары бойынша сулық жылу жүйесінің пьезометриялық графигі салынады (сурет 7).

7 сурет – Жылу тарататын жүйесінің пьезометриялық графигі
6 Бу сызығының есебі
Бу құбырының гидравликалық есебі бастапқы мәліметтердегі будың шыңыны мен қысымы арқылы есептеледі, онда будың бу құбырымен қозғалысында қысым төмендеуі мен температураның сыртқы ортаға жоғалтуларынан төмендеуі ескеріледі.
Сулық жылу жүйелеріндегідей бу құбырының профилі мен қаңқалы схемасы құрылады. Есептік учаске ретінде ең жақын бұтақталу арасы алынады. Үлкен ұзындықтағы бу құбырын есептегенде есептік учаске ұзындығы 300...500м тең деп алынады, будың үлкен қызуында есептік учаске ұзындығын 1000м дейін ұзартуға болады.
Есеп екі этапқа бөлінеді: бастапқы және тексеруші.
6.1 Бастапқы есеп
Есептік магистраль таңдау 5 бөлімде көрсетілгендей жасалады.
Бұтақталған булық жүйе есебі сулық жылу жүйесінің есебіндей бірізділікте жасалады.
Жергілікті қарсыласу мәні (26) формула бойынша анықталады.
Тұтынушылардағы бу температурасы tпк бастапқы мәліметтерде берілген Рпк қысымындағы қаныққан су буының температурасынан айтарлықтай жоғары болуы керек. Су буының қанығу температурасын қосымша 16 анықтауға болады. Кейін қарастырылатын учаскедегі бу температурасының төмендеуін айқындайды, tп =10…20 0С 1 км бу құбырының ұзындығына деп қабылдаған жөн.
Бу құбырының есептік учаскелеріндегі бу қысымының төмендеуі Рп айқындалады 0,05…0,1 Мпа 1 км дбу құбырының ұзындығына.
Сурет 3 пен сурет 4 келтірілген мысалда бу тұтынушы тек өндіріс кәсіпорны (абонент 3), есептік магистраль 0-1-3. Бу құбыры транзиттік болғандықтан, есептеуді бірден бүтін магистраль 3-0 орындауға болады. Бу қысымының төмендеуі Рп станциядағы Рпн және абоненттегі Рпк қысымдар айырымына тең болады.
Бу құбырының қарастырылған учаскесіндегі қысымның меншікті сызықтық төмендеуінің бастапқы мәні:
Rл = , Па/м (6.1)
мұнда: l – генплан бойынша бу құбыры учаскесінің ұзындығы,м.
Бу құбырының ішкі диаметрінің бастапқы мәні:
dв =Аd , м (6.2)
мұнда: Аd – қосалқы есептік коэффициент (косымша 11).
D - учаскедегі будың есептік шығыны, жобаның бастапқы мәліметтерінде беріледі, кг/м2 .
- учаскедегі будың орташа тығыздығы , кг/м3.
Бу жағдайы әр есептік учаске үшін орташа тығыздықта қабылданады. Жеткілікті дәлдікте учаскедегі бу тығыздығы анықталады:
=, кг/м3 (6.3)
мұнда:пн,пк – сәйкесінше будың есептік учаске басы мен аяғындағы тығыздығы (қосымша 18 ), кг/м3.
6.2 Тексеруші есеп
Бастапқы құбыр диаметр мәні ең жақын үлкен стандартты ішкі диаметр d 1 дейін дөңгелектенеді (қосымша 13).
Жергілікті қарсыласу, жергілікті қарсыласудың эквивалент ұзындығы lэ, компенсатор саны мен өлшемі, П-бейнелі компенсатор ұшуының суммалық ұзындығы lк сулық жүйелермен аналогиялық есептеледі.(бөлім 5).
Есептік магистральдің бу құбырларында секциялаушы задвижкалар орнатылмайтынын ескерген жөн. Задвижкалар бұталанулар мен бу құбырының абоненттерге кіруінде орнатылады. Қосарланған бу құбыры мен ыстық су құбырын төсегенде қозғалмайтын тіректер ара қашықтығы бірдей немесе кішігірім аралықтарда қосалқы компенсаторларды кішірек аралықты құбырларға орнатуға болатындай болу керек.
Нақтыланған меншікті сызықтық қысым жоғалтулары Д''Арси формуласы бойынша анықталады:
, Па/м (6.4)
мұнда: - гидравликалық үйкелу коэффициенті.
Гидравликалық үйкелу коэффициентін Рейнольдс санының кез-келген мәнінде анықтау:
(6.5)
мұнда: Кэ – бу құбырының абсолют эквивалентті бұдырлығы (қосымша 11), м.
Rе – Рейнольдс саны.
Рейнольдс саны анықталады:
Rе = (6.6)
мұнда: - жылытылған будың кинематикалық тұтқырлығы (қосымша 19), м2/с.
Қарастырылатын құбыр учаскесіндегі қысым төмендеуі:
, Па (6.7)
мұнда: l –генплан бойынша бу құбыр учаскесінің ұзындығы, м.
Бу құбырындағы бу жылдамдығы:
Wп =, м/с (6.8)
Алынған жылдамдық шамасы кесте 6 көрсетілген шамадан аспауы керек. Бөлек абоненттерге бұталану кезінде бу жылдамдығын арттыру мүмкін етіледі, бірақ 30 % артық емес.
6 кесте – Бу құбырындағы будың шекті жылдамдықтары , м/с
Бу құбырының шартты диаметрі Жылытылған бу Ұаныққан бу
до 0,2 м 50 35
более 0,2 м 80 65
Бу құбырының қоршаған ортаға жылу жоғалтуы:
Qп = qе (tср + tо )(l + lк ), кДж/с (6.9)
мұнда: qе – меншікті жылу жоғалту, 1м изоляцияланған бу құбырында бу температурасы мен қоршаған орта температурасының 1 градус айырымында ( қосымша 21), кДж/(с.м).
tср – қарастырылған учаскедегі будың орташа температурасы,0С.
tо – қоршаған орта температурасы (формуле 32 түсіндірмені қара), 0С.
Аса қыздырылған будың учаскесіндегі сыртқы ортаға жылу жоғалту әсерінен температураның төмендеуі:
, 0С (6.10)
мұнда: -учаскедегі тұрақты қысым мен орташа температурадағы аса қызған будың жылу сыйымдылығы (қосымша 20), кДж/(кг.град).
Есептеу нәтижежлері бойынша станциядағы бу параметрлерін (қысым температура және тығыздық ) анықтайды, мәнін табады. Егер будың орташа тығыздық мәні алдында қабылданған мәнінен 5 % астам өзгеше болса, және Rл мәндерін нақтылайды да есептеуді қайталайды. Егер айырма үлкен болмаса, есептеу аяқталған деп саналады.
Есептеу нәтижелері 7 кестеге толтырылады.
Арынды конденсат құбырларының гидравликалық есебі сулық жылу жүйелерінің гидравликалық есебіне аналогиялық есептеледі.
7 кесте – Бу құбыры есебі мәнінің кестесі
Жүйе учас-кесі
Бу шығы-ны
D,кг/с Учаске ұзындығы
l , м Абоненттегі бу температурасы
t , 0C Абоненттегі бу тығыздығы
,кг/м3 Жергілікті жоғалтулардың бастапқы мөлшері
Будың бастапқы меншікті сызықтық жоғалтулары
Rл, Па/м Бу құбыры-ның бастап-қы диаметрі
dв ,м Стандарт
диаметр
d1в,м
1 2 3 4 5 6 7 8 9

7 кестенің жалғасы
Абоненттегі бу қысымы
Компенсатор саны
пк Барлық компенсаторлар ұшу ұзындығы
lк ,м Будың бастапқы орташа тығыздығы
Жергілікті қарсыласу коэф-ң суммасы Барлық жергілікті жоғалту эквивалент жоғалтулары
L э, м
Меншікті сызықтық жоғалтулар
R1л,Па/м Рей-нольдс саны
Re
10 11 12 13 14 15 16 17
7 кестенің жалғасы
Гидравликалық қарсыласу коэф-рі
Бу жылдамдығы
Wп ,м/с Бу құбырларының жылу жоғалтулары
Qп, кДж/с Бу температурасының төмендеуі
0С Станция-дағы бу қысымы
Рпн, Мпа Станция-дағы бу температурасы
tпн,0C Станция-дағы бу тығыздығыкг/м3 Учаскедегі будың орташа тығыздығы ,кг/м3

18 19 20 21 22 23 24 25
7 Құбырлардың жылулық есебі

Жылулық есептің басты міндеті құбырдың жылу жоғалтуларын анықтап, жылулық изоляцияның қалыңдығын таңдау болып табылады.
7.1 Жылулық изоляция қалыңдығын таңдау
Есеп беруші және кері жол үшін бөлек орындалады. Алдыңғы қабылданған жылу жоғалтулар нормасынан құбыр изоляциясының қалыңдығы анықталады. Құбырдың 1 метрінің жылу жоғалту qе нормасы құбырдың сыртқы диаметрі мен жылутасығыштың құбырды төсеудің әр типіндегі орта жылдық температурасы бойынша, 22,23,24 қосымшаларда келтірілген, анықталады.
Жылу жоғалту нормасын таңдағаннан кейін құбырдың жылулық қарсыласуларының бастапқы мәні анықталады:
(7.1)
мұнда: - жылутасығыш температурасы (беруші және кері құбырда). °С.
- қоршаған орта температурасы (формуле 32 түсіндірме қара),0С
Кейін шартты параметр есептеледі:
(7.2)
мұнда: - қорғаныс қабатының термиялық қарсыласуы мен изоляция бетінен қоршаған ортаға жылу беру қарсыласуы суммасы (қосымша 25, 26), с.м град/кДж.
- изоляцияның негізгі қабатының жылуөткізгіштік коэффициенті, кДж/(с.мград).
Изоляцияның негізгі қабатының жылуөткізгіштік коэффициенті қосымша 27 бойынша изоляциялық қабаттың орташа температурасынан tср тәуелділікте анықталады. Изоляциялық қабаттың орташа температурасының мәні tср қосымша 28 бойынша жылутасығыш пен қоршаған орта температурасынан tо тәуелділікте анықталады.
Сурет 8 келтірілген графикті қолданып шартты параметр кз бойынша, жылутрассасының құбырларының жылуизоляциясының негізгі қабатының қалыңдығы алынады. Осылай жылуизоляцияның негізгі өлшемдерін анықтаған соң жылу жоғалтулардың нақты мәндерін анықтауға көшеді.
7.2 Құбырлардың жылу жоғалтулары
Құбырдың суммалық жылу жоғалтулары:
(7.3)
мұнда: - изоляцияланған құбырдың нақты меншікті жылу жоғалтулары, кДж/(с.м.) ;
l - генплан бойынша қарастырылған учаске ұзындығы,м.
lк – компенсаторлардың суммалық ұзындығы,м.
- жергілікті жылу жоғалту коэффициенті, фланцтер, фасонды бөліктер және арматураның жоғалтуларын ескереді (кесте 8).
8 кесте - коэффициенттерінің мәні
Төсеу әдісі Магистральдік жылу жүйелері Таратқыш жылу жүйелері
Жер үсті төсеуі 1,2 1,3
Каналсыз төсеу 1,1 1,13
Каналдар мен тоннельдерде 1,15 1,25
Изоляцияланған құбырдың нақты меншікті жылу жоғалтулары:
(7.4)
мұнда: изоляцияланған құбырдың нақты толық термиялық қарсыласуы, м.с.град/кДж.
Изоляцияланған құбырдың нақты толық термиялық қарсыласуының шамасы құбырды төсеу амалынан тәуелді анықталады. Ең көп кездесетін жағдайларды қарастырайық:
а) Құбырды жерүсті төсеу
Толық термиялық қарсыласу:
(7.5)
мұнда: - негізгі изоляциялаушы қабаттың термиялық қарсыласуы;
- қорғаныс қабатының термиялық қарсыласуы;
- изоляция бетінен сыртқы ауаға жылу берудің термиялық қарсыласуы.
Қорғаныс қабатының термиялық қарсыласуының шамасы кішкентай және оны ескермеуге болады.
Негізгі изоляциялаушы қабаттың термиялық қарсыласуы:
(7.6)
мұнда: - изоляцияның негізгі қабатының сыртқы диаметрі, м;
- құбырдың сыртқы диаметрі, м;
-изоляцияның негізгі қабатының жылуөткізгіштік коэффициенті (қосымша 27), кДж/с.м.град;
Изоляцияның негізгі қабатының сыртқы диаметрі:
(7.7)
Изоляция бетінен сыртқы ауаға жылу берудің термиялық қарсыласуы:
(7.8)
мұнда: - изоляцияның қорғаныс қабатының сыртқы диаметрі, dиз +(0,01…0,02), м.
- изоляциялық конструкция бетінен сыртқы ортаға жылу беру коэффициенті (кесте 9) кДж/(с.м2град). Жел жылдамдығы қосымша 6 анықталады.

8 сурет – График для определения толщины слоя изоляции
9 кесте – Изоляциялық конструкция бетінен сыртқы ортаға жылу беру коэффициенті
№№ Құбыр төсеу жағдайы Жылу беру коэффициенті,кДж/с.м2град)
1. Өтілмейтін каналдарда 0,00814
2. Өтілетін каналдар мен тоннельдерде 0,0105
3. Ашық ауада:
жел жылдамдығы 5 м/с
жел жылдамдығы 10 м/с
жел жылдамдығы 15 м/с 0,0209
0,0291
0, 0349
б) Каналсыз құбыр төсеу
Толық термиялық қарсыласу:
R1т= Rиз + R гр.т +Rо (7.9)
мұнда: Rиз – 7.6 формуласын қара.
R гр.т -изоляцияланған құбырлар үшін грунттың термиялық қарсыласуы;
Rо – қосқұбырлы төсеудегі екі ұдайлы әсер термиялық қарсыласуы, бір құбырлыда R=0.
Изоляцияланған құбырлар үшін грунттың термиялық қарсыласуы:
R гр.т = (7.10)
мұнда: h – жер бетінен осіне дейінгі құбырдың салыну тереңдігі,м.
-грунттың жылу өткізгіштік коэффициенті (10 кесте), кДж/(с.м.град).
10 кесте – Грунттың жылуөткізгіштігінің орташаланған есептік коэффициенті [7]
№ Ылғалдылығы бойынша грунт классицикациясы Жылуөткізгіштік коэффициенті, кДж/(с.м.град)
1. Азылғалды 0,0017
2. Ылғалды 0,0023
3. Суға қаныққан 0,0029

Құбыр осін салу тереңдігін келесі жағдайды ескере қабылдау керек:
h = h1 + , м (7.11)
мұнда: h1 –құбырдың жер бетінен қорғаныс қабатына дейінгі тереңдеуі, h1 0,7 м.[8]
Қосқұбырлы төсеудегі екі ұдайлы әсер термиялық қарсыласуы:
(7.12)
мұнда : hо –құбыр осьтері арасындағы горизонталь қашықтық,м .
Құбырлар осьтер ара қашықтығы каналсыз төсеуде қосымша 29, каналды төсеуде қосымша 30 алынады.
в) Өтілмейтін каналдарда төсеу
Толық термиялық қарсыласу:
R1т= Rиз + Rн + Rкан + R гр.к +Rо (7.13)
мұнда: Rиз, Rн, Rо –7.6,7.8,7.7.12 формулаларын қара.
Rкан - ауадан канал қабырғасына жылу беру термиялық қарсыласуы,
R гр.к - грунттың канал үшін термиялық қарсыласуы.
Ауадан канал қабырғасына жылу беру термиялық қарсыласуы:
(7.14)
мұнда: - ауадан каналдың ішкі бетіне жылу беру коэффициенті, =0,00814 кДж/(с.м2 град ) [7]
- канал қиылуының ішкі периметріне эквивалентті диаметр, м.
Эквивалент диаметр:
dэк = Пв/, м (7.15)
мұнда: Пв –канал ішкі қиылу периметрі (қосымша 30),м.
Грунттың каналға термиялық қарсыласуы:
R гр.к = (7.16)
мұнда: h – құбыр осін салу тереңдігі, м.
Құбыр осін салу тереңдігін келесі шартты ескере қабылдау керек:
h = h2 + hк/2, м (7.17)
мұнда: hк –канал биіктігі (қосымша 30), м.
h2 –жер бетінен каналдар мен тоннельдер жабуының басына дейінгі канал тереңдеуі, h2 0,5 м.[8]
г) Өтпелі каналдар мен тоннельдерде төсеу
Толық термиялық қарсыласу жер үсті төсеуіндегідей анықталады.
СНиП [8] сәйкес жылуизоляциялаушы конструкциялардың тоннельдерде, коллекторларда, камераларда температурасы 600С артық болмауы керек.
Изоляция бетіндегі нақты температура:
, 0С (7.18)

8 Жылумен қамту көзінің жылуландыру құрылғыларын таңдау
Жылумен қамту көзінің жылуландырулық құрылғыларын таңдау жылутұтынушылар сипатымен анықталады, сондықтан жылутұтынушылардың барлық барлық түрлерінің сипаты, сыйымдылығы параметрлері, жұмыс режимі мен даму динамикасы жайлы толық мәліметке ие болу керек. Жылумен қамту көздерін екі топқа бөлуге болады ЖЭО және қазандық. Жылуландырулық құрылғылардың міндеті жылутасығышты жылу жүйесімен транспортировкаға дайындау мен қолданылған жылутасығышты қабылдау. Қазандықтар мен ЖЭО технологиялық схемаларында бірдей мәнді бөлімдері бар, сондықтан оларға бір типті құрылғылар қолданылады.
8.1 ЖЭО құрылғыларын таңдау
Жылуландырулық құрылғылар сипаттамасы ЖЭО профилі мен жылумен қамту жүйесінің типінен тәуелді, және ЖЭО энергожүйеге кіруі немесе жеке жұмыс істеуіне байланысты. Сулық жылумен қамту жүйелеріндегі негізгі жылуландырулық құрылғылар: бу сулық жылытқыштар, қоректендіруші құрылғылар, жүйелік және қоректендіруші сорғылар. Булық жүйелерде бу түрлендіруші, компрессорлық редукционды-суытқыш және конденсациялық құрылғылар.
ЖЭО-нан жылулық тұтынушыларға бу жіберу келесі ретте орындалады:
а) турбиналардың алымдары немесе қарсықысымдарынан;
б) турбиналардың алымдары немесе қарсықысымдарының буымен жылытылатын бу түрлендіруші құрылғылардан;
в) турбина алымдары немесе жартылай турбина алымы, жартылай бу генераторынан бу қабылдайтын термокомпрессорлардан;
г) тікелей бу генераторлардан немесе редукционды-суытқыш құрылғылардан (РСҚ).
Қазіргі заманғы ЖЭО-да қуаты 50-250 МВт жылуландырулық турбиналардың екі типін орнатады: бу алымы бар конденсациялық (Т, ПТ) және қарсықысымды (Р, ПР). Т типті турбиналарда жылуландырулық бапталатын бу алымы болады, ол ЖЭО-ғы жылытқыш құрылғыларға су жылытуға жылыту, желдету және ыстық сумен қамту мақсатында жөнелтіледі. ПТ типті турбиналарда бу алымының екі түрі болады: жылуландырулық және өндірістік. Т және ПТ типті турбиналар параметрлері қосымша 32 келтірілген. ПР типті турбиналарында су жылытуға қолданылатын екі бу алымы болады. Р типті турбиналарда қарсықысымның пайдаланылған буын технологиялық тұтынушыларды қамтуға қолданады. Р және ПР типті турбиналар параметрлері қосымша 33 келтірілген.
Турбина типін таңдаған кезде айқындаушы жағдай ретінде жылутұтынушылар параметрлері мен сыйымдылығы анықталады, негізінде технологиялық жүктемеге будың шығыны мен қысымы немесе коммуналды-тұрмыстық тұтынушының жылулық жүктемесі. Будың ең үлкен, ең ірі бастапқы параметрлері бойынша бірлік қуат пен агрегат типі таңдалады. Капиталды жөндеуді қамтамасыз ету үшін ЖЭО-да екіден кем емес турбина орнатылады. Таукенөндіруші, химиялық, металлургиялық және тағы біраз өндірістерде элект энергиясымен қамтуды тоқтату қауіпті аварияларға алып келеді. Сондықтан изоляцияланған ЖЭО үштен кем емес турбогенератор таңдайды да жиі резервті турбогенератор орнатады.
Т және ПТ типті конденсациялық турбиналар универсалды болып табылады. Алайда 1 кВТ.с өндіруге жұмсалған орташа меншікті жылу шығыны қарсықысымды турбиналардан гөрі жоғары. Егер алымның номиналды өндіргіштігі 2000с/жыл кем қолданылса, Т типті турбиналар орнатылады. ПТ типті турбиналар өндіргіштік алымды ұзақ мерзімді қолдану жағдайында таңдалады.
Ұарсықысымды турбиналарда 1 кВТ.с өндіруге жұмсалған орташа меншікті жылу шығыны конденсациялыққа қарағанда төменірек. Алайда бұл турбиналар өздерімен өндірілетін электрлік қуат пен жылу жүктемесінен аса тәуелді,сондыұтан олар жылу жүктемесінің графигінің «базалық» бөлігін (өндіргіш бу жүктемесі) жабуға қолданылады. Өндірістік тұтынудың ауыспалы жағдайында өндірістік бу алымы бар турбиналар көбірек ыңғайлы. Жылулық жүктемені қамтуға турбиналардың дұрыс тіркестірілуі ол турбиналардың артықшылықтарын тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Технологиялық тұтынушыларға аса ауқымды бу жіберетін және сыртқа айтарлықтай конденсат жоғалтуларына ие ЖЭО-да бу түрлендіруші құрылғылар қолданылады. Онда бірінші ретті жылытушы бу өз жылуын екінші реттіге береді. Бірінші ретті жылытушы бу конденсатты ЖЭО сақталады және бу генераторларын қоректендіруге қолданылады. Екінші ретті бу сыртқы тұтынушыларға жіберіледі. Бу түрлендіргіштерді қолдану жылулық қолдануда электр энергиясын өндіруді төмендететінін ескерген жөн. Біздің өндірісте шығарылатын бу түрлендіргіштер параметрлері қосымша 34 келтірілген.
Редукционды-суытқыш құрылғылар өткір будың қысымы мен температурасын төмендетуге қолданылады. Жалпы жағдайларда РСҚ бапталатын алымдарды резервтеу немесе бу генераторларынан бумен турбиналарының қарсықысымы турбогенератордың істен шығуы кезінде қолданылады, сонымен қоса ЖЭО-ға максимал булық жүктеме кезінде турбина алымдарынан бу жетіспеген кезде қосылады. Кей жағдайларда турбина алымдары немесе қарсықысымдарындағы бу қысымы жеке тұтынушыларға талап етілетін қысымға сай келмесе, үнемі қызмет етіші РСҚ қолданылады.
Өндірістік РСҚ өнімділігі бу алымдарын резервтеу үшін қолданылатын бір турбинаның бу алымы парамтрлер мәніне тең деп қабылданады. Үнемі қызмет жасайтын РСҚ өнімділігі тұтынушының берілген қысымдағы будың максимал есептік шығыны бойынша анықталады. Тұтынушы тарапынан бу беруде үзіліс болмаған жағдайда резервтік РСҚ ескеріледі. РСҚ бугенераторлары қосымша 35 келтірілген.
Термокомпрессорлар қажет мәнге дейін алымнан немесе қарсықысымды турбинадан тұтынушыға берілетін бу қысымын көтеру үшін қолданылады. Бу компрессорларын қолдану төменпотенциалды станцияның булық шығындарын қолдану есебінен жылумен қамту мен өзіндік қажеттіліктерге жұмсалатын өткір бу шығынын төмендетуге мүмкіндік береді. Бу қысымының жоғарылауы көбінесе компрессорларда жүзеге асырылады.
Жылу жүйесіне жіберілетін ыстық суды жылыту ЖЭО-ның арнайы алымдар мен турбина қарсықысымдары буымен жылытылатын құрылғыларында жүргізіледі, ал кейбір ЖЭО бөліктерімен су жылытқыш қазандықтарда. Төмен қуатты турбогенераторлары бар ЖЭО жалпы орталықтандырылған жылытушы құрылғы орналастырылады, оның ішінде жылытұыштар, жүйелік сорғылар және қоректендіргіш құрылғылар болады. Жоғары қуатты ЖЭО су жылытқыштары мен жүйелік сорғылар тікелей әр агрегатқа орнатылады, бұл жағдайда қоректендіргіш құрылғылар жалпы ЖЭО үшін орталықтандырылып құрылады.
Жылытқыш құрылғыларын таңдау келесі негізгі жағдайлардан жасалады. Бір сатылы схеманың энергетикалық тиімділігі өте төмен болады жұмыс жасаған будың аса жоғары қысымы мен соған сәйкес берілетін жылу базасында меншікті электр энергиясын шығарудың төмендеуі есебінен. Энергетикалық тиімділіктің айтарлықтай жоғарылауы қоссатылы немесе үш сатылы жүйелік суды жылыту схемасына көшуде қамтамасыз етіледі, онда бірінші саты функцияларын 0,09 - 0,12 МПа қысымдағы турбина қарсықысымдарының алымдарының буымен жылытылатын жүйелік судың негізгі жылытқыштары атқарады. Мұндай қысымдар судың 85 - 104 °С дейін жылуын қамтамасыз етеді. Жылытудың екінші сатысының қызметін бу генераторларының РСҚ-да 0,7…1,4 МПа қысымға дейін дроссельденетін жаңа бумен жылытылатын жүйелік су жылытқыштары атқарады. Жоғары жылулық жүктеме кезінде жылытқыштар орнына пиктік су жылытқыш қазандықтар орнатылады. Жылытқыштар мен су жылытқыш қазандықтардың суммалық жылуөндіргіштігі жылудың жылытуға, желдетуге және ыстық сумен қамтуға максимал шығынына тең болу керек.Резервті жылытқыштар мен су жылытқыш қазандар орнатылмайды. Жылулық жүктеменің сатыларға бөлінуі жылуландыру коэффициентін ескерумен жасалады.
Негізгі жылытқыштың жылулық өндіргіштігі:
(8.1)
мұнда: - жылудың жылытуға, желдетуге және ыстық сумен қамтуға максимал шығыны, кДж/с ;
- аудан жылуландырусының оптимал коэффициенті, есептеуде 0,4…0,6 аралығында қабылдау.
Пиктік жылытқыш немесе су жылытқыш қазанның жылулық өндіргіштігі:
(8.2)
Белгілі жылытқыштың жылуөндіргіштігі бойынша жылыту бетінің қажетті ауданы анықталады:
(8.3)
мұнда: - жылытқыштың жылу беру коэффициенті,
- жылытқыштағы орташа жылуландырулық арын, °С.
Жеткілікті дәрежедегі жылыту бетінің тазалыңы, судың жоғары жылдамдығы, конденсат пен жылуландырулық бу сулық жылытқыштардың бу кеңістігіндегі ауаның сенімді дренажы кезінде жылу беру коэффициенті тең болады 3…4 кДж/(с.м2.град).
Жылытқышта жылутасығыштың қарсы ағуындағы орташа температуралық арын:
(8.4)
мұнда: - жылытқышқа кірудегі бу температурасы, °С;
- жылытқыштан шыңудағы конденсат температурасы°С;
және - жүйелік судың жылытқышқа кіруі мен шығуындағы температурасы (длсәйкес сатыға), °С;
Жылытқышқа кірудегі бу температурасы турбина алымдарынан бумен қамту кезінде қосымша 32, 33 бойынша қабылданады, РСҚ арқылы бу генераторынан бумен қамту кезінде қосымша 37 бойынша.
Конденсат температурасын сәйкес қысымдағы қанығу температурасына тең деп қабылдауға болады (қосымша 10 ).
Жылыту бетінің қажетті ауданында өндірісте шығарылатын жылытқыштар таңдалады. Жүйелік суды жылыту үшін вертикаль және горизонталь бу сулық жылытқыштар қолданылады. Бірлік қуаты 50 МВт дейінгі турбоагрегаттары бар ЖЭО түзу трубкалары бар вертикаль бу сулық жылытқыштар қолданылады (қосымша 37). Жоғары қуатты жылуландырулық турбиналардың бу сулық жылытқыштары горизонтальділермен орналысады (қосымша 38). Қалған су жылытқыш қазандардың негізгі мәліметтері қосымша 36 келтірілген.
Қазіргі заманғы ЖЭО «пиктік» жылулық жүктемені қанағаттандыру үшін газ мазуттық отында жұмыс істейтін су жылытқыш қазандар қолданылады (қосымша36). Қатты отында жұмыс істейтін ЖЭО «пиктік» жүктемені төменгі және орта қысымды булары бу сулық жылытқаштарда жүйелік суды жылытуға қолданылатын булық қазандар есебінен жабуға болады (қосымша 39).
ЖЭО бу өндіргіштік пен бу генераторлар санын буға деген және бу турбина санына деген суммалық қажеттіліктен таңдалады. Бұл кезде жылулық жүктеменің «базалық» құрауышы энергетикалық бу генераторының бу есебінен жойылады, бу энергиясы бөлшектене турбиналарда электр энергиясын өндіруге қолданылған соң. Бу генератор саны турбина санына тең болу міндетті емес.
Қуатты ЖЭО блоктық компановка (моноблок: бугенератор- турбина, немесе дубль–блок: екі бугенератор–турбина). Бұл жағдайда резервті бу генераторы орнатылмайды (жылуландырулық жүктеме бойынша резервті пиктік су жылытқыш қазан таңдауда ескеріледі).
Өндірістік жүктемесі бар ЖЭО негізінен өткір буда көлденең байланысты схемасын қолданады және резервті бу генераторын орнатады. Жылумен қамту сенімділігін қамтамасыз ету үшін станцияда үш–төрттен кем емес бірдей жылу өндіргіштігі бар бу генераторлары орнатылу керек.
Жоғары қысымды энергетикалық бу генераторының параметрлері қосымша 40 келтірілген.
Сорғы таңдау жылытқыш құрылғы типінен тәуелді, яғни жүйелік сорғылары мен қоректендіруші құрылғылары бар орталықтандырылған жылытқыш құрылғылар, онда жүйелік сорғылары болады, бірақ қоректендіргіш құрылғылары бүтін ЖЭО үшін орталықтандырылған боп орнатылады.
Сорғы саны қабылдану керек:
- жүйелік екіден кем емес, оның бірі резервті болып табылады, төрт жұмысшы жүйелік сорғыларда топтардың бірінде резервті сорғы орнатпау мүмкін етіледі;
- басқылаушы – үштен кем емес, біреуі резервті;
- қоректендіруші – жылумен қамтудың жабық жүйелерінде екіден кем емес, ашық жүйелерде үштен кем емес және біреуі резервті;
- жүйелік судың аумақтарға бөліну байламдарында жабық жүйелерде бір қоректендіруші сорғы орнатылады, ашық жүйелерде бір жұмысшы және бір резервті.
Сорғы типін таңдау үшін оның өнімділігі мен дамытатын арынын білу керек. Қосымша 41 жылу жүйелеріне арналған сорғылар сипаттамасы берілген.
СНиП [8] сәйкес жұмысшы сорғылар өнімділігі қабылдану керек:
- жүйелік және басқылаушы сорғылар жабық жүйе үшін жылыту маусымында – суммалық есептік сағаттық су шығыны бойынша;
- жүйелік және басқылаушы сорғылар жылу жүйесінің беруші құбырларында ашық жүйе үшін жылыту маусымында – жылытуға, желдетуге және ыстық сумен қамтуға ортасағаттық жылу шығыны 1,2 коэффициентпен максимал сағаттық шығын суммасына тең;
- басқылаушы сорғылар ашық жүйелер үшін жылу жүйелерінің кері құбырларында жылыту маусымында суммалық есептік су шығыны бойынша;
- жүйелік және басқылаушы сорғылар жабық және ашық жүйе үшін жаз маусымында максимал сағаттық ыстық сумен қамтуға жаз маусымындағы су шығыны бойынша (жылыту маусымынан гөрі су шығыны 20% кем).
Жұмысшы қоректендіргіш сорғылар өнімділігі жабық жүйелерде жылу жүйесінен жоғалтулар компенсациясына су шығынына тең болу керек (жылу жүйесі құбырларында 0,5% су көлемі),ашық жүйелерде – максимал сағаттық ыстық сумен қамтуға су шығынына және жоғалту компенсациясына су шығынына тең.
Жабық сулық жүйесіндегі жүйелік сорғылардың жұмыстық арыны суммалық есептік су шығынында тең болу керек:
(8.5)
мұнда: - станцияның жылыту құрылғысында, типтік қазандықтың және станция коммуникацияларында арын жоғалту, м;
и - жылу жүйесінің беруші және кері жолындағы арын жоғалту, м.
- абоненттік кіруде орналасқан арын, м;
Басқылаушы сорғылар арынын пьезометриялық график бойынша анықтау керек
Басқылаушы сорғылар арыны сулық жылу жүйелерінде статикалық қысым ұсталу шартынан анықталады.
Станцияға конденсатты тарту үшін булық абоненттерде орнатылатын сорғы арыны:
(8.6)
мұнда: - конденсат құбырында абоненттің жинаушы бакынан станцияның қабылдаушы бакына дейінгі аймақтағы конденсат құбырындағы конденсаттың есептік шығынындағы арын жоғалту, м;
- станция бакы мен абонент бакы геодезиялық белгілерінің айырымы (теріс мәнді болу мүмкін),м.
8.2 Қазандық құрылғыларын таңдау
Өндірістік-жылытқыш қазандықтар бу шығарады және ыстық су дайындайды өндіріс кәсіпорындары мен тұрғын аудандардың жылулық жүктемесінің барлық түрлерін қанағаттандыру мақсатында. Қазандық құрылғыларын таңдау үшін қажет етілген жылу немесе бу санын, жылутасығыш түрі мен параметрлерін білу қажет. Егер жылу тұтынушыларға бу түрінде де, ыстық су түрінде де жіберілсе, бу мен суды жіберудің сандық қатынасына сәйкес булық немесе қосарланған қазандық жобалауға болады. Булық қазандықтарда бу қазандары орнатылады (бу генераторлары), бу қазандардан алынып бір бөлігі сыртқы тұтынушыларға, ал бір бөлігі жүйелік суды жылытуға жіберіледі. Қосарланған қазандықтарда булық және су жылытқыш қазандар орнатылады, бу бу қазандарынан алынады, ал ыстық су су жылытқыштардан.
Қазандар саны мен типін қазандықтың жылу жіберу жылдық графигіне сәйкес таңдайды. Булық қазандары бар қазандықтар үшін жылу берудің жылдық графигін бу жіберудің жылдық графигіне құру дұрысырақ, жылытуға және желдетуге жылу беруді бу беруге қайта есептеу формула бойынша:
,кг/с (8.7)
мұнда: - жылыту және желдетуге жылу шығыны, кДж/с,
- судың жүйелік жылытқышына түсетін энтельпиясы, кДж/кг,
- жүйелік жылытқыштан шығатын конденсат энтальпиясы, кДж/кг,
- жүйелік су жылытқыш пәк-і, жуық шамамен 0,95 …0,98.
Қазандықта орнатылған қазандар бір типті және бірдей өндіргіштікті болу керек. Үлкен қазандардың аз мөлшерін таңдау дұрысырақ. Резервті қазанды типті аз уақытты жылу немесе бу жіберуді қысқарту мүмкін емес жағдайдан басқа кезде қарастырылмайды.
Қазан өндіргіштігін қысқы максимум кезінде қажет етілген бу өндіруді толық қамту және жаз маусымында кезекпен барлық қазандарды капиталды жөндеуге шығаруға болатындай таңдайды.
Булық және су жылытқыш қазандар параметрлері қосымша 36,39 келтірілген.
Қосалқы жылуландырулық құрылғыларды таңдау (жылытқыш құрылғы, жүйелік сорғы т.с.с) ЖЭО үшін көрсетілгенге аналогиялық сай.

9 Жылу транспортының экономикасы
Жытабылады. Ол транспортының экономикасын сипаттайтын негізгі техника-экономикалық көрсеткіштерінің бірі жылу транспортының өзіндік құны болып табылады. Ол эксплуатациялық шығын мөлшері берілген жылу бірлігінде, келесі формуламен анықталады:
(9.1)
мұнда: - амортизация, жылу жүйесін жөндеуге жылдық ұстаулар, тнг/жыл ;
- жылутасығыш перекачкасына жылдық ұстаулар, тнг/жыл;
- жылу жоғалту құны, тнг/жыл;
- қызмет көрсету құны, тнг/жыл;
- тұтынушыдан жыл бойы жіберілген жылу мөлшері, жылдық жылу жүктемесі графигі ауданы бойынша анықталады, ГДж/жыл.
Капиталдық салымдардан негізгі қорларды қалпына келтіру, капиталды және мерзімді жөндеуге жылдық аударымдар:
(9.2)
мұнда: - жылу жүйесін құруға капитал салымдары, тенге;
- жылу жүйесін құру құнынан жылдық аударымдар;
= 0,075в
Жылу жүйесін құруға капитал салымдары:
(9.3)
мұнда: - жылу жүйесіндегі параллель құбырлар саны (беруші және кері):
- генплан бойынша құбырдың жалпы ұзындығы, м;
- жылу жүйесінің компенсаторларының жалпы ұзындығы, м;
- жылу жүйесінің материалдық сипаттамасы, м2;
және - тұрақты коэффициенттер, жылу жүйесін төсеудің әдісі мен жағдайынан тәуелді, (қосымша 31), тнг/м және тнг/м2;
Жылу жүйесінің материалдық сипаттамасы:
(9.4)
мұнда: және - құбыр ішкі диаметрі мен құбырдың бөлек учаскесінің ұзындығы, м;
i – түрлі ішкі диаметрлері бар құбыр учаске саны.
Жылутасығышты перекачкалауға жылдық шығыны:
(9.5)
мұнда: - электр энергиясына меншікті эквивалент шығындар, = 0,012…0,015 тнг/(кВт.ч.);
- жүйелік сорғылардың электр энергиясына жылдық шығыны., кВт.ч./год
Жүйелік сорғылардың келуінде жылу беруді орталықтандырылған сапалы реттеуде электр энергия шығыны:
(9.6)
мұнда:- жылу жүйесінде су шығыны (жүйелік сорғы өнімділігі), кг/с;
- сорғымен дамитын қысым ауысуы (қосымша 41), Па;
- жылутасығыш тығыздығы (қосымша 10), кг/м3;
- сорғының жылдық жұмыстық сағат саны;
- сорғы қондырғысының п.ә.к.-і, = 0, 6…0, 7.
Жылулық жоғалтулар құны:
(9.7)
мұнда: - жүйенің барлық жылу құбырларының жылдық жылу жоғалтуы,;
- жылуға меншікті қорытушы шығындар; = 0,6…1,1 тнг/жыл.
Жылдық жылу жоғалту жақындастырыла анықталады:
(9.8)
мұнда: - жылу жүйесінің 1м2 шартты материалдық сипаттамасына жататын меншікті жылдық жылу жоғалту, ГДж/(м2. год);
- жылу жүйесінің шартты материалдық сипаттамасы, м2;
Жылу жүйесінің шартты материалдық сипаттамасы:
(9.9)
мұнда: М- 9.4 формуласын қара.
Меншікті жылдық жылу жоғалтулар:
, ГДж/(м2град) (9.10)
мұнда: - изоляцияланған жылу құбырының жылу беру коэффициенті, изоляция, канал мен грунт ескеруімен, шартты түрде құбыр изоляциясының сыртқы бетіне орнатылған.
Қабылдауға болады = 0,8 … 1,2 Вт/ (м2. град); [6]
- жылутасығыштың ортажылдық температурасы, шартты түрде беруші және кері су магистралі температурасының жарты суммасы ретінде анықтауға болады, булық жүйелер үшін будың орташа температурасына тең деп қабылданады, °С;
- сыртқы орта температурасы, °С;
- жергілікті жылу жоғалту коэффициенті (кесте 8)
n – жыл барысындағы жылу жүйесінің жұмыс жалғасы, ч/год;
Бағдарлаушы есептеуде қызмет көрсету құны:
(9.11)
мұнда: у – қоғамдық шығындарға аударымдар, = 0,27;
- бір қызметкердің орта жылдық жалақысы, = 240000…300000 тенге/год.
- экспулатациялық персонал саны, чел.
Экспулатациялық персонал саны:
(9.12)
мұнда: - жылу жүйелері бойынша экспулатациялық коэффициент, =(0,12 … 0,26) 10-3 адам/(кДж.с);
- суммалық есептік жылу жүктемесі, кДж/с.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Зеликсон Н.М., Шпеер М.Г. Тепловая изоляция трубопроводов тепловых сетей. – М.: Госэнергоиздат, 1962.
Златопольский А.Н., Завадский И.М. Экономика промышленной теплоэнергетики. – М.: Высшая школа,1968 –290 с.
Захаренко С.Е. справочник строителя тепловых сетей. –М.: Энергия, 1967.
Лямин А.А., Скворцов А.А. Проектирование и расчёт конструкций тепловых сетей. –М.: Стройиздат,1965. – 296 с.
Промышленные тепловые электростанции. Под ред. Е.Я.Соколова. 2-е изд., перераб. –М.: Энергия, 1979. – 296 с.
Соколов Е.Я. Теплофикация и тепловые сети. Изд 5-е, перераб. – М.: Энергоиздат, 1982. – 360 с.
Справочник проектировщика. Проектирование тепловых сетей. Под ред. А.А.Николаева. – М.: Стройиздат,1965. – 359 с.
Строительные нормы и правила. СНиП П-36-73. Тепловые сети. – М.: Стройиздат, 1974. – 55 с.
Строительные нормы и правила. СНиП П-Г.8-62. Горячее водоснабжение. – М.: Стройиздат, 1963. – 11 с.
Строительные нормы и правила. СНиП П-33-75. Отопление, вентиляция и кондиционирование воздуха. – М.: Стройиздат,1982.
Строительные нормы и правила. СНиП П-А.6-72. Строительная климатология и геофизика. – М.: Стройиздат, 1973. – 320 с.
Строительные нормы и правила. СНиП П-3-79. Строительная теплотехника. – М.: Стройиздат, 1980.
қосымша 1
Курстық жоба тапсырмаларының нұсқасы
Студент фамилиясының алғашқы әрпі Жылуландыру ауданы Аудан тұрғын саны
мың.а Өндіріс кәсіпорын құрылыс қуаты
мың.м3 Тұтынушыдағы бу параметрлері
шығын
кг/см қысым
МПа
А Актюбе 30 200 20 0,5
Б Алма-Аты 32 230 25 0,6
В Воронеж 35 260 30 0,7
Г Н.Новгород 37 290 35 0,8
Д Иваново 40 320 40 0,9
Е Иркутск 43 350 45 1,0
Ж Казань 45 380 50 1,1
З Киев 48 410 45 1,2
И Самара 50 440 40 1,3
К С.Петербург 52 470 35 1,4
Л Магнитогорск 55 500 30 1,5
М Минск 57 530 25 1,4
Н Москва 60 560 20 1,3
О Новоросийск 63 590 25 1,2
П Павлодар 52 340 25 1,4
Р Пенза 67 520 35 1,0
С Рига 70 480 40 0,9
Т Ростов-на-Дону 63 450 45 0,8
У Екатеринбург 66 430 50 0,7
Ф Саратов 61 400 45 0,6
Х Караганда 59 370 40 0,5
Ц Тула 54 330 35 0,6
Ч Тбилиси 51 310 30 0,7
Ш Тюмень 47 280 25 0,8
Щ Харьков 44 240 20 0,9
Э Хабаровск 41 370 25 1,0
Ю Челябинск 36 340 30 1,1
Я Чита 34 420 35 1,2

Қосымша 2
Курстық жоба тапсырмаларының нұсқасы
Шифрдың соңғы саны Өндіріс кәсіпорындарының атауы Жылумен қамтудың сулық жүйесінің типі Жылумен қамту көзі
0 Трактор зауыты қосқұбырлы, жабық қазандық
1 Механикалық зауыт қосқұбырлы, ашық ТЭЦ
2 Автожөндеуші зауыт үшқұбырлы, жабық ТЭЦ
3 Жиһаз фабрикасы қосқұбырлы, жабық қазандық
4 Столярлық бұйымдар зауыты қосқұбырлы, ашық ТЭЦ
5 Жөндеуші-механикалық зауыт үшқұбырлы, жабық ТЭЦ
6 Ағаш өңдеуші комбинат қосқұбырлы, ашық қазандық
7 Электромеханикалық зауыт қосқұбырлы, жабық ТЭЦ
8 Автомобиль зауыты үшқұбырлы, жабық ТЭЦ
9 Қазандық зауыты қосқұбырлы, жабық қазандық

Ескерту: Цехтердің жорамал тізімі

п/п Зауыт Цех
1 Трактор, автомобиль, қазандық,
электромеханикалық шойынқұюшы, болатқұюшы, ұсталық, механожинаушы, металдық жабынды цехы, қоймалар, әкімшілік және тұрмыстық бөлмелер
2 Механикалық, автожөндеуші, жөндеуші-механикалық Термиялық, ұсталық, механикалық, механо-жинаушы, жөндеуші, қоймалар, әкімшілік және тұрмыстық бөлмелер
3 Жиһаз фабрикасы, столярлық бұйымдар зауыты , ағаш өңдеуші комбинат Құрғатушы, аралаушы, столярлық, жөндеуші, қоймалар, әкімшілік және тұрмыстық бөлмелер
қосымша 3
Жеке тапсырма тақырыптары
Өтілмейтін каналдар конструкциясы
Жартылай өтпелі каналдар конструкциясы
Өтпелу каналдар мен туннельдер конструкциясы
Құрғақ және сулы грунттағы каналсыз жылу желілерінің конструкциясы
Жылу желілерін су асты туннельдері мен дюкерлерінде төсеу
Жылу құбырларын көпірлік өтулер мен нақты көпірлерден төсеу
Жылу құбырларын мачталар мен эстакадаларда төсеу
Жылу құбырларын жерасты және туннельдік өтпелерде төсеу
Жер асты және жер үсті жылулық камералары
Жылу құбырларының қозғалмалы тіректері
Жылу құбырларының қозғалмайтын тіректері
Компенсациялық құрылғылар
Жылуизоляциялық конструкциялар мен материалдар
Жылулық пункттердегі жылытушы қондырғылар
Жылулық пункттердегі конденсат жинағыш қондырғылар
Жылулық пункттердің қоспалауыш байламдары
Жылулық пункттердегі жылуды аккумуляциялау
Жылумен қамту көздерінің жылытушы қондырғылары
Жылумен қамту көздерінің бу өзгерткіш қондырғылары
Жылумен қамту көздерінің редукционды салқындату қондырғылары
Жылумен қамту көздерінің жылытушы қондырғыларын баптау
Жылу жүйелеріне су дайындау
Жылу жүйелерінің құбырлары мен арматуралары
Сулық жылу жүйелерінің дренажы
Жылу жүйелерін коррозиядан қорғау
Жылулық пункттерде су температурасы мен қысымының шығынын реттеу
Өту каналдарындағы тартушы және үстеуші шахталар конструкциясы

қосымша 4
Ішкі ауа температурасының орташаланған есептік шамалары

п/п Бөлмелердің міндеті tв, С
1 Әкімшілік ғимараттар +18
2 Зертханалар, қоғамдық тамақтану орындары +16
3 кір жуу орны, өрт сөндіру депосы +15
4 Гараждар +10
5 Поликлиникалар, амбулаториялар, ауруханалар +20
6 Моншалар +25
7 Өндірістік қоймалар +18
8 Өндірістік цехтер
Жеңіл жұмыстарда
Орташа жұмыстарда
Ауыр жұмыстарда +18
+16
+12
қосымша 5
Тұрғын ғимараттарды жылытуға кеткен максимал жылу шығынының
еселенген көрсеткіші
Жылытуды жобалаудан бұрынғы сыртқы ауаның есептік температурасы, tно , С q , кДж/(с.м2)
0 0,93
-10 1,28
-20 1,51
-30 1,74
-40 1,86
қосымша 6
ТМД кейбір қалаларының климаттық мәліметтері
Қала Қаңтарда-ғы орташа жел жылдам-дығы, м/с Жылыту маусымының ұзақтығы,
тәулік Температура, С
Есептік жобалау үшін Жылыту маусымының орташа
жылыту
tно желдету
tнв Актюбе 5,9 203 -31 -21 -7,3
Алма-Аты 3,8 166 -25 -10 -2,1
Воронеж 5,4 199 -25 -14 -3,4
Н.Новгород 5,1 218 -30 -16 -4,7
Иваново 4,9 217 -28 -16 -4,4
Иркутск 2,8 241 -38 -25 -8,9
Казань 5,7 218 -30 -18 -5,7
Киев 4,3 187 -21 -10 -1,1
Самара 5,4 206 -27 -18 -6,1
С.Петербург 4,2 219 -25 -11 -2,2
Магнитогорск 8,1 218 -34 -22 -7,9
Минск 5,4 203 -25 -10 -1,2
Москва 4,9 205 -25 -14 -3,2
Кустанай 5,2 213 -35 -22 -8,7
Павлодар 5,3 220 -37 -23 -7,7
Пенза 5,6 206 -27 -17 -5,1
Рига 4,5 205 -20 -9 -0,6
Ростов 6,5 175 -22 -8 -1,1
Екатеринбург 5,0 228 -31 -20 -6,4
Саратов 6,0 198 -25 -16 -5,0
Караганда 5,7 212 -32 -20 -7,5
Тула 4,9 207 -28 -14 -3,8
Астана 5,8 215 -35 -22 -8,7
Тюмень 3,9 220 -35 -21 -5,7
Харьков 5 189 -23 -11 -2,1
Хабаровск 5,9 205 -32 -23 -10,1
Челябинск 4,5 216 -29 -20 -7,1
Чита 3,9 240 -38 -30 -11,6
қосымша 7
Ғимараттардың жылыту және желдетудің меншікті сипаттамалары

п/п Ғимарат міндеті Ғимараттың құрылыс көлемі
тыс.м3 Меншікті сипаттама
Дж/(с.м2 С)
Жылыту үшін
qо Желдету үшін

1. Шойын құюшы цехтер 10-50
50-150 0,35-0,29
0,29-0,21 1,28-1,17
1,17-0,95
2. Болат құюшы цехтер 10-50
50-150 0,35-0,29
0,29-0,21 1,12-0,97
0,97-0,80
3. Мыс құюшы цехтер 5-10
10-30 0,47-0,42
0,42-0,24 2,80-2,36
2,36-1,38
4. Термиялық цехтер 5-30
30-75 0,47-0,29
0,29-0,24 1,52-1,17
1,17-1,70
5. Ұсталық цехтер 5-50
50-100 0,47-0,29
0,29-0,18 0,80-0,58
0,58-0,35
6. Механожинаушы және механикалық цехтер, слесарлық шеберханалар 5-50
50-200 0,65-0,48
0,47-0,42 0,47-0,17
0,17-0,10
7. Ағаш өңдеуші цехтер 2-10
10-50 0,69-0,53
0,53-0,47 0,69-0,53
0,53-0,47
8. Металдық жабынды цехтері 50-100
100-150 0,45-0,42
0,42-0,35 0,61-0,53
0,53-0,42
9. Жөндеу цехтері 5-10
10-20 0,69-0,58
0,58-0,53 0,23-0,18
0,18-0,12
10. Локомотив депосы 1-10 0,81-0,69 0,47-0,29
11. Химикаттар, бояулар қоймалары т.с.с. 0,5-5 1,0-0,67 0,7-0,53
12. Модельдер қоймасы 1-10 0,95-0,53 -
13. Тұрмыстық және әкімшілік қосымша бөлмелер 0,5-5
5-20 0,70-0,39
0,39-0,29 -
0,14-0,11
14. Өтпелер 0,5-5 1,53-0,58 0,18-0,12
15. Казармалар мен
ВОХР бөлмелері 5-15 0,44-0,36 -
Қосымша 8
Ортатәуліктік сыртқы ауа температурасымен жылыту маусымындағы сағат
саны (тең және төмен мәліметтерде)
Қала Сыртқы ауа температурасы, С
-40 -35 -30 -25 -20 -15 -10 -5 0 +8
Актюбе - 22 132 326 583 701 840 1188 1152 4872
Алма-Аты - - 10 67 182 456 866 1394 1320 3984
Воронеж - - 7 34 144 470 1020 1850 3380 4730
Н.Новгород - 2 25 99 281 685 1350 2320 3820 5230
Иваново - 5 42 102 275 635 1300 2070 3800 5210
Иркутск 7 58 172 458 864 1730 2600 3300 4320 5780
Казань - 1 20 117 328 790 1520 2480 3800 5230
Киев - - 1 5 36 166 502 1128 2352 4484
Самара - 1 10 114 400 890 1490 2360 3780 4950
С.Питербург - - - 21 83 273 708 1533 2878 5240
Магнитогорск 7 26 65 190 566 1250 2560 3360 4100 5250
Минск - - 4 19 71 232 635 1344 2745 4860
Москва - 3 15 47 172 418 905 1734 3033 4910
Кустанай 5 67 242 461 650 790 864 972 1152 5112
Павлодар 23 130 290 468 710 821 826 938 1200 5280
Пенза - 2 11 55 232 670 1420 2390 3670 4950
Рига - - - 2 17 94 362 935 2880 4920
Ростов - - - 5 41 178 494 1130 2720 4200
Екатеринбург 1 11 54 198 494 1070 1980 3020 4000 5470
Саратов - - 2 38 232 665 1320 2200 2570 4780
Караганда 31 74 166 307 485 766 965 1279 1128 5088
Тула - 2 10 24 70 206 456 2440 3500 4960
Астана 20 125 285 463 708 818 824 936 1190 5160
Тюмень 5 25 118 294 670 1270 2120 3050 4050 5280
Харьков - - 1 10 55 254 656 1420 3060 4550
Хабаровск - 2 53 348 1050 1880 2600 3240 3900 4920
Челябинск - 7 39 166 520 1110 1950 2980 3920 5180
Чита 22 146 478 1050 1800 2540 3160 3340 4400 5760

Қосымша 9
Бағыттар бойынша желдің қайталануы, %
Қала Қаңтар Маусым
с сш ш ош о об б сб с сш ш ош о об б сб
Актюбе 19 9 13 9 11 12 6 8 19 16 15 10 8 9 7 15
Алма-Аты 2 2 1 6 12 10 2 6 3 3 1 10 11 2 2 6
Воронеж 10 11 12 15 12 14 16 10 19 17 11 7 6 9 17 14
Н.Новгород 6 6 8 12 18 27 14 9 13 10 16 8 8 14 17 14
Иваново 8 7 9 13 20 21 12 10 13 14 12 7 12 15 14 13
Иркутск 6 9 14 34 3 1 7 26 4 2 5 32 9 6 18 24
Казань 11 4 6 20 28 12 13 6 16 13 11 10 10 8 14 18
Киев 11 10 11 12 9 11 20 16 18 12 8 7 5 8 18 24
Самара 10 6 20 16 12 16 13 7 18 13 13 6 4 10 18 18
С.Петербург 5 10 9 13 19 18 15 11 9 19 9 8 8 15 22 10
Магнитогорск 20 11 1 2 26 23 11 6 20 16 4 3 8 13 14 22
Минск 6 10 7 14 17 18 15 13 11 10 6 7 11 13 21 21
Москва 9 7 7 15 16 20 13 13 17 10 10 8 6 11 16 22
Кустанай 16 11 1 11 10 6 4 18 13 17 4 17 8 7 6 12
Павлодар 18 10 3 6 8 4 2 14 13 14 9 11 5 6 1 4
Пенза 9 3 3 20 29 14 6 16 18 6 7 12 10 10 11 26
Рига 7 10 8 16 26 18 10 5 19 8 6 8 14 17 12 16
Ростов 4 14 33 10 4 12 17 6 13 13 20 5 3 12 23 11
Екатеринбург 7 5 4 18 11 19 30 6 15 12 6 11 10 11 18 17
Саратов 6 2 10 17 21 7 15 21 12 11 9 8 8 6 18 28
Караганда 20 13 20 9 7 4 6 12 16 14 14 6 6 6 9 14
Тула 7 5 13 14 13 19 18 11 12 9 12 8 5 12 22 19
Астана 27 3 3 13 5 2 6 21 12 4 4 15 9 2 2 8
Тюмень 2 3 4 11 22 33 16 8 19 10 7 8 6 12 14 24
Харьков 9 12 16 17 10 12 13 11 17 14 12 9 4 9 14 21
Хабаровск 2 7 6 2 2 74 6 1 3 25 17 5 4 35 7 4
Челябинск 7 3 2 7 20 38 10 13 20 12 7 5 7 12 12 25
Чита 15 3 1 0 2 13 38 28 15 4 3 13 14 16 23 12

қосымша 10
Қанығу сызығындағы судың физикалық сипаттамалары
Температура
С Қысым Жылусыйымдылық
кДж/кг.град Тығыздық
кг/м3
МПа м.вод.ст 0 - - 4,212 999,9
20 - - 4,183 998,2
40 - - 4,174 992,2
60 - - 4,179 983,2
80 - - 4,195 971,8
100 0,1013 10,3 4,220 958,4
120 0,198 20,2 4,250 943,1
140 0,361 36,8 4,287 926,1
160 0,618 63,0 4,346 907,4
180 1,003 102,3 4,417 886,9
200 1,555 158,6 4,505 863,0
220 2,320 236,6 4,614 840,3
240 3,348 241,4 4,756 813,6
260 4,698 479,1 4,949 784,0
280 6,419 654,6 5,230 750,7
300 8,592 876,2 5,736 712,5
қосымша 11
Гидравликалық есеп үшін есептік коэффициенттер
Параметр атауы Жылу жүйесінің типі
су жүйесі бу желісі конденсатор желісі
Абсолют эквиваленттік бұдырлық, м 0,0005 0,0002 0,001
Есептік коэффициент АR 13,6410-6 10,910-3 16,310-6
Есептік коэффициент Аd 0,117 0,111 0,121
Есептік коэффициент Аe 60,7 76,4 51,1
қосымша 12
Жылумен қамту жүйесі элементтері үшін мүмкін етілген артық қысымдар

п/п Жүйе элементтері Мүмкін етілген артық қысымдар, м.су.бағ.
1. Болат құбырлар мен жылу жүйесі арматуралары 160-200
2. Жүйелік судың бусулық және сусулық жылытқыштары 100-140
3. Су жылытқыш болат қазандықтар 250
4. Су жылытқыш шойын қазандықтар 60
5. Жылыту мен желдету жүйелері
шойын радиаторлармен
бетон панельдері мен құбырлар жыландықтарымен
бетон панельдермен құбырсыз
- конвекторлық құрылғылармен 60
80
40
90
6. Өндіріс ғимараттарының калориферлермен желдету жүйелері 80
7. Ыстық сумен қамту жүйесі
су жылытқыштар арқылы тәуелсіз қосылуда
болат құбырлар көмегімен нақты қосылуда (ашық жүйе)
дәл сол пластмасса құбырларымен
100
80
40

қосымша 13
Болат құбырлар
Шартты өтпе диаметрі, мм Сыртқы диаметр,
мм Ішкі
диаметр,
мм Қабырға қалыңдығы, мм Құбырдың1 метрі
массасы, кг
32 38 33 2,5 2,15
40 45 40 2,5 2,6
50 57 51 3,0 4,0
70 76 70 3,0 5,4
80 89 82 4,0 7,3
100 108 100 4,0 10,2
125 133 125 4,0 12,7
150 159 150 4,5 17,2
175 194 184 5,0 23,2
200 219 207 6,0 31,5
250 273 259 7,0 46,7
300 325 309 8,0 62,5
350 374 359 9 81,5
400 426 408 9 91,6
500 530 514 8 103
600 630 612 9 137
700 720 700 10 174
800 820 800 10 200
900 920 898 11 246
1000 1020 996 12 298
1100 1120 1096 12 326
1200 1220 1192 14 415
қосымша 14
Қозғалмайтын тіректер арасындағы шекті қашықтықтар, м
Құбырдың шартты өтпе диаметрі, мм П-бейнелі компенсаторлар Сальникті компенсаторлар
су су буы су су буы
Қысым, МПа
0,81,6 0,6 1,3 1,6 0,8 0,8 1,3
32 50 50 50 50 - - -
40 60 60 60 60 - - -
50 60 60 60 60 - - -
70 70 70 70 70 - - -
80 80 80 80 80 - - -
100 80 80 80 80 70 60 50
125 90 90 90 80 70 60 50
150 100 100 90 90 80 70 60
175 100 100 100 90 80 70 60
200 120 120 100 100 80 70 60
250 120 120 100 100 100 70 60
300 120 120 120 120 100 70 60
350 140 120 120 120 120 70 60
400 160 140 140 120 140 100 80
450 160 140 140 - 140 100 80
500 180 160 160 - 140 100 80
600 200 160 160 - 160 100 80
700 200 160 160 - 160 100 80
800 200 160 160 - 160 100 80
900 200 160 160 - 160 100 80
1000 200 160 160 - 160 100 80

қосымша 15
Турбина болатының сипаттамалары
Қабырға температурасы, С Серпімділік модулі,
МН/м2 Құюлық кеңею коэффициенті, мм/м.С
20 205000 0,0118
75 199000 0,0120
100 197500 0,0122
125 195000 0,0124
150 193000 0,0125
175 191500 0,0127
200 187500 0,0128
225 184700 0,0130
250 182000 0,0131
275 179000 0,0132
300 175500 0,0134
325 172700 0,0135
350 169500 0,0136
375 166500 0,0137
400 163000 0,0138
425 160000 0,0140

Қосымша 16
Қаныққан су буы температурасы
Қысым , МПа Қанығу температурасы, С Қысым , МПа Қанығу температурасы, С
0,1 99 0,9 174
0,2 119 1,0 179
0,3 133 1,1 183
0,4 143 1,2 187
0,5 151 1,3 191
0,6 158 1,4 194
0,7 164 1,5 197
0,8 170 1,6 200

қосымша 17
Құбырлардағы жергілікті қарсыласу коэффициенттері

п/п Құбыр элементі Коэффициент
1. Өтпе вентельдері (500 400мм) 4 8
2. Нормалы задвижкалар 0,3 0,5
3. Бұрыштық кран 0,4
4. Өтпе краны (саңылау қиығынан тәуелді) 0,6 2,0
5. Лиротүрлі тегіс компенсатор 1,7
6. Толұынды компенсатор 2,5
7. Сальникті компенсатор 0,2
8. Су бөлгіш 8 12
9. Грязовик 4 6
10. Бұрыштық 90 1 2
11. Тізе 90 майысқан, тегіс, R = d 1
12. Тізе 90 тегіс R = 2d 0,7
13. Тізе 90 тегіс R = 4d 0,3
14. Тізе 90 тегіс R 4d 0,05 0,2
15. Тізе дәнекерлеуші 90 1,27
16. Тізе дәнекерлеуші 120 0,68
17. Тізе дәнекерлеуші 135 0,32
18. Тізе дәнекерлеуші 157,5 0,11
19. Қиылуының жүзбелі өзгеруімен кіру қондырмалары 0,3 0,6
20. Дөңгеленулерінсіз кіру қондырмалары 0,5 1,0
21. Тройник (қарсы ток) 3,0

Қосымша 18
Жылытылған бу тығыздығы, кг/м3
Қысым.
МПа Температура жылыту, С
120 160 200 240 280 320 360 400 440
0,1 0,546 0,494 0,452 0,415 0,386 0,359 0,336 0,316 0,298
0,12 0,657 0,595 0,542 0,5 0,462 0,431 0,404 0,38 0,358
0,14 0,77 0,695 0,635 0,583 0,54 0,504 0,471 0,443 0,418
0,16 0,88 0,795 0,725 0,669 0,618 0,575 0,54 0,506 0,478
0,18 0,994 0,896 0,816 0,731 0,695 0,647 0,606 0,57 0,538
0,2 1,108 0,909 0,908 0,836 0,773 0,72 0,674 0,634 0,598
0,26 - 1,3 1,185 1,09 1,007 0,938 0,875 0,825 0,778
0,3 - 1,51 1,37 1,26 1,16 1,08 1,01 0,95 0,9
0,36 - 1,82 1,65 1,51 1,4 1,3 1,22 1,14 1,08
0,4 - 2,02 1,84 1,68 1,56 1,45 1,36 1,27 1,2
0,46 - 2,34 2,12 1,94 1,79 1,67 1,56 1,46 1,38
0,5 - 2,56 2,31 2,11 1,95 1,81 1,69 1,59 1,5
0,6 - 3,1 2,79 2,54 2,35 2,18 2,04 1,91 1,8
0,7 - - 3,27 2,98 2,74 2,55 2,38 2,23 2,1
0,8 - - 3,76 3,42 3,15 2,92 2,72 2,56 2,41
0,9 - - 4,25 3,86 3,56 3,29 3,07 2,88 2,71
1,0 - - 4,75 4,3 3,96 3,66 3,42 3,2 3,02
1,1 - - 5,26 4,76 4,36 4,04 3,74 3,53 3,32
1,2 - - 5,8 5,22 4,78 4,42 4,12 3,86 3,62
1,3 - - 6,31 5,68 5,2 4,8 4,46 4,18 3,93
1,4 - - 6,85 6,15 5,6 5,17 4,87 4,5 4,24
1,5 - - 7,4 6,61 6,03 5,56 5,17 4,83 4,55

қосымша 19
Жылытылған будың кинематикалық тұтқырлығы 106, м2/с
Қысым, МПа Бу температура , С
100 150 200 250 300 350 400
0,1 20,9 27,8 85,5 44,2 53,8 64,3 75,6
2 - - - 2,06 2,58 3,12 3,71
4 - - - 0,93 1,22 1,51 1,82
10 - - - - 0,41 0,53 0,68

қосымша 20
Тұрақты қысымдағы жылытылған су буының жылусыйымдылығы, кДж/(кгС)
Температура, С Бу қысымы, МПа
0,1 0,5 1,0 2,0
200 1,985 2,12 2,39 -
220 1,985 2,08 2,26 2,94
240 1,985 2,06 2,19 2,63
260 1,985 2,05 2,15 2,47
280 1,987 2,05 2,14 2,38
300 1,989 2,06 2,13 2,31
320 1,993 2,06 2,12 2,26
340 1,995 2,07 2,12 2,23
360 1,997 2,07 2,11 2,21
380 2,002 2,08 2,12 2,20
400 2,006 2,09 2,12 2,20
420 2,010 2,10 2,13 2,20
440 2,015 2,12 2,14 2,20
қосымша 21
Бу температурасы мен сыртқы орта температурасының айырымы 1 кезіндегі 1 м изоляцияланған бу
құбырының меншікті жылу жоғалтулары, кДж/(см)103
Құбырдыңсыртқы диаметрі, мм Жер үсті төсемі Өтілмейтін каналдарда Тоннельдердегі төсем
бу температурасы, С
200 250-300 350-450 200 250-300 350 200 250-300 350-450
32 0,48 0,48 0,48 0,46 0,45 0,45 0,52 0,51 0,49
45 0,54 0,53 0,53 0,53 0,53 0,52 0,59 0,58 0,56
57 0,60 0,59 0,59 0,58 0,57 0,56 0,64 0,63 0,59
76 0,66 0,66 0,65 0,64 0,64 0,63 0,71 0,69 0,66
89 0,72 0,71 0,69 0,70 0,68 0,66 0,74 0,72 0,70
108 0,79 0,77 0,75 0,75 0,74 0,72 0,81 0,78 0,75
133 0,86 0,84 0,82 0,82 0,80 0,79 0,92 0,87 0,82
159 0,93 0,91 0,89 0,89 0,87 0,86 1,02 0,96 0,89
219 1,09 1,08 1,06 1,05 1,03 1,02 1,20 1,14 1,07
273 1,24 1,22 1,17 1,20 1,17 1,13 1,32 1,27 1,19
325 1,39 1,36 1,31 1,34 1,34 1,27 1,45 1,38 1,30
377 1,53 1,47 1,42 1,49 1,49 1,31 1,53 1,51 1,41
426 1,56 1,51 1,42 1,50 1,50 1,36 1,59 1,54 1,45
478 1,67 1,59 - 1,62 1,62 1,45 1,71 1,61 -
529 1,76 1,70 - 1,69 1,69 1,54 1,84 1,72 -
630 1,96 1,87 - 1,86 1,88 1,71 2,12 1,98 -
720 2,13 2,03 - 2,03 2,03 1,86 2,35 2,16 -
820 2,36 2,26 - 2,27 2,27 2,07 2,63 2,42 -
920 2,65 2,49 - 2,53 2,53 2,27 2,88 2,64 -
1020 2,92 2,76 - 2,79 2,79 2,49 3,09 2,86 -

Қосымша 22
Ашық ауада изоляцияланған құбырлардың жылу жоғалтуларының нормалары
Құбырлардың сыртқы диаметрі, мм Жылутасығыш температурасы, С
50 70 100 150 250
Жылу жоғалту, кДж/мс
32 0,0174 0,0279 0,0360 0,0535 0,0895
57 0,0244 0,0325 0,0465 0,0674 0,111
76 0,0291 0,0384 0,0523 0,0768 0,126
89 0,0325 0,0419 0,0581 0,0826 0,133
108 0,0360 0,0477 0,0639 0,0895 0,145
133 0,0407 0,0535 0,0698 0,0988 0,158
159 0,0442 0,0558 0,0756 0,109 0,172
219 0,0535 0,0663 0,0907 0,128 0,203
273 0,0617 0,0779 0,101 0,145 0,230
325 0,0698 0,0884 0,116 0,163 0,256
377 0,0826 0,103 0,132 0,181 0,279
426 0,0954 0,116 0,149 0,201 0,302
478 0,103 0,126 0,158 0,215 0,326
529 0,110 0,134 0,168 0,228 0,349
630 0,121 0,148 0,186 0,253 0,384
720 0,134 0,162 0,205 0,277 0,416
820 0,157 0,187 0,233 0,309 0,463
920 0,180 0,213 0,262 0,344 0,512
1020 0,209 0,246 0,296 0,384 0,564
1220 0,238 0,278 0,337 0,442 0,651

қосымша 23
Изоляцияланған құбырлардың жылу жоғалтуларының нормалары жерасты төсеуінде, өтілмейтін каналдарда және каналсыз орналастырылған
Құбырлардың сыртқы диаметрі, мм Жылутасығыш температурасы,С
50 95 150 180
Жылу жоғалту, кДж/мс
32 0,0233 0,0291 0,0372 0,0442
57 0,0291 0,0360 0,0465 0,0546
76 0,0337 0,0407 0,0523 0,0616
89 0,0360 0,0442 0,0569 0,0663
108 0,0395 0,0488 0,0628 0,0721
159 0,0488 0,0605 0,0756 0,0872
219 0,0593 0,0721 0,0919 0,106
273 0,0698 0,0837 0,105 0,120
325 0,0791 0,0942 0,116 0,134
377 0,0884 - 0,124 0,146
426 0,0954 - 0,141 0,159
478 0,106 - 0,153 0,174
529 0,117 - 0,165 0,186
630 0,133 - 0,189 0,214
720 0,145 - 0,210 0,235
820 0,164 - 0,233 0,259
920 0,180 - 0,253 0,284
1020 0,198 - 0,279 0,309
1220 0,231 - 0,325 0,359

қосымша 24
Изоляцияланған құбырлардың жылу жоғалтуларының нормалары тоннельдер ішінде
Құбырлардың сыртқы диаметрі, мм Жылутасығыш температурасы, С
50 70 100 150 250
Жылу жоғалту, кДж/мс
32 0,0139 0,0209 0,0325 0,0500 0,0861
57 0,0163 0,0244 0,0372 0,0616 0,105
76 0,0174 0,0279 0,0430 0,0674 0,115
89 0,0186 0,0291 0,0453 0,0721 0,122
108 0,0256 0,0372 0,0523 0,0791 0,131
133 0,0314 0,0430 0,0616 0,0884 0,146
159 0,0360 0,0488 0,0698 0,0977 0,163
219 0,0442 0,0569 0,0814 0,116 0,192
273 0,0488 0,0639 0,0907 0,129 0,213
325 0,0523 0,0709 0,0988 0,142 0,232
377 0,0582 0,0767 0,107 0,152 0,253
426 0,0616 0,0826 0,114 0,163 0,275
478 0,0698 0,0907 0,127 0,180 0,294
529 0,0767 0,0988 0,139 0,198 0,314
630 0,0954 0,121 0,163 0,227 0,360
720 0,110 0,138 0,186 0,256 0,395
820 0,128 0,160 0,209 0,291 0,442
920 0,157 0,185 0,238 0,319 0,483
1020 0,174 0,212 0,262 0,349 0,523
1220 0,209 0,242 0,302 0,407 0,599

Қосымша 25
Асбоцемент штукатуркалы қорғаныс қабатының термиялық қарсыласулары (Rc) мен изоляцияның сыртқы бетінен сыртқы ауаға жылу берілі суммасы, мСс/кДж
Изоляцияланбаған құбырлардың сыртқы диаметрі, мм Бөлмеде Ашық ауада
Жылутасығыш температурасы, С
500 300 100 500 300 100
32 154 206 344 77 103 154
57 129 163 258 69 86 112
76 120 146 241 63 75 99
89 112 137 189 59 71 89
108 103 125 172 54 66 80
133 94 117 161 50 62 75
159 85 110 149 46 57 69
219 77 103 137 42 53 66
273 70 90 111 38 49 60
325 66 77 95 34 45 56
377 59 69 81 31 42 52
426 54 63 70 28 39 48
478 50 57 64 25 36 45
529 46 52 58 23 33 41
630 42 47 52 21 30 38
720 38 42 46 19 28 36
820 35 38 40 17 26 34
920 32 34 36 15 24 32
1020 29 30 32 13 22 30
1220 26 27 28 11 20 29


қосымша 26
Металдық қорғаныс қабатының термиялық қарсыласулары (Rc) мен изоляцияның сыртқы бетінен сыртқы ауаға жылу берілі суммасы , мСс/кДж
Изоляцияланбаған құбырлардың сыртқы диаметрі, мм Бөлмеде Ашық ауада
Жылутасығыш температурасы, С
500 300 100 500 300 100
32 120 163 266 45 62 90
57 110 141 230 41 55 80
76 100 125 200 37 49 71
89 92 110 175 33 44 63
108 84 99 137 29 39 55
133 76 90 121 26 35 48
159 69 81 106 23 31 42
219 62 72 94 21 29 37
273 55 64 83 19 26 33
325 49 56 73 18 24 29
377 43 49 64 17 22 26
426 37 42 56 16 20 23
478 31 36 48 15 18 21
529 26 31 41 14 17 20
630 22 27 35 13 16 19
720 19 24 30 12 15 18
820 17 22 27 11 14 17
920 15 20 24 10 13 16
1020 14 19 22 9 12 15
1220 13 18 21 8 11 14

қосымша 27
Жылуизоляциялаушы конструкциялардың негізгі қабатының жылуөткізгіштік коэффициенті сол қабаттың орташа температурасынан тәуелді

п/п Жылуизоляциялаушы қабат атауы Қолданудың шекті температурасы,С Жылуөткізгіштік коэффиценті
кДж/(мсС)
1. Асбесттік бау 400 (14 + 0,023 tср)10-5
2. 170 маркалы шынытүрлі тігу өнімдері 300 (4,2 + 0,023 tср)10-5
3. 150 маркалы минералды мақта 600 (5,8 + 0,019 tср)10-5
4. Органикалық емес байлаулардағы минералды өнімдер 600 (7,3 + 0,020 tср)10-5
5. Органикалық байлаулардағы минералды формаланған өнімдер 300 (5,1 + 0,020 tср)10-5
6. 200 маркалы минералды тігу өнімдері 600 (5,3 + 0,019 tср)10-5
7. Асбозурит немесе гипстік штукатуралыұ ұабат - 0,00023 при tср =50С
8. Битумдық пасталардан штукатуралық қабат - 0,00029 при tср =50С
9. Асбоцементтік штукатуралық қабат - 0,00038 при tср =50С

қосымша 28
Изоляциялаушы конструкцияның негізгі қабатының орташа температуралары
Қоршаған орта температурасы, С Жылутасығыш температурасы, С
50 100 150 200 250 300 350
tср, С
+40 50 76 100 130 155 180 210
+25 44 70 95 125 150 175 205
+15 39 65 90 120 145 170 200
+5 36 62 83 115 138 163 193
0 33 60 80 110 135 160 190
-15 27 55 75 105 130 155 185
-30 22 45 65 95 120 145 175
қосымша 29
Каналсыз жер асты құбыр төсеуіндегі құбыр осьтерінің ара қашықтығы
Құбырлардың сыртқы диаметрі, мм Осьтер ара қашықтығы, мм
57, 76, 89 280
108, 133, 159 400
219, 273 540
325, 377, 426 660
480, 530 1160
қосымша 30
Өтілмейтін бірұяшықты және қос ұяшықты каналдарда қосқұбырлы сулық жылу жүйелерін орналастыру
Құбырдың шартты өтпесінің диаметрі,
мм Канал маркасы Канал ені, мм Канал биіктігі, мм Құбыр осьтері ара қашықтығы
мм
25, 32 КЛ60-45 600 460 250
40,50,70,80 КЛ60-45 600 460 300
100,125,150 КЛ90-45 900 460 450
175,200,250 КЛс150-90 1500 830 600
300,350 КЛс150-90 1500 830 700
400,500 КС210-90 2100 900 1000
175,200,250 2КЛс60-60 2х600 590 860
400,500 2КЛс90-90 2х900 910 1160
600,700 2КЛс120-120 2х1200 1170 1500
600,700,800 2КС120-120 2х1270 1200 1430
900,1000 2КС150-150 2х1570 1500 1730
1200 2КС180-180 2х1800 1800 1960
қосымша 31
Жылу жүйесі құнын анықтауға арналған тұрақты коэффициенттер мәндері

п/п Төсеме типі Құрғақ грунт Сулы грунт
1, тнг/м 2, тнг/м 1, тнг/м 2, тнг/м
1. Өтілмейтін каналдар 15 310 40 340
2. Каналсыз төсеу
- армопенобетоннан монолитті сыртты
- битумоперлиттен монолитті сыртты
- шашулы асфальтоизолда 20
10
10 210
190
170 35
15
15 220
210
200
3. Жер үсті төсеу 30 260 35 280
қосымша 32
Реттелетін өндірістік және жылытатын бу алымдары бар конденсациялық турбиналар
(параметрлер МЕСТ 3618-69 сәйкес)
Белгіленуі Электрлік қуаты,
МВт Бастапқы бу параметрлері Алымдағы бу параметрлері
Қысым
МПа Температура
С Шығын
кг/с Қысым
МПа Температура, С Шығын
кг/с
Т-25/30-90 25/30 9 535 36 0,12 104 25
Т-50/60-130 50/60 13 565 71 0,088 85-102 50
Т-100/120-130 100/120 13 565 128 0,098 85-102 86
Т-175/210-130 175/210 13 565 207 0,088 85-102 144
Т-180/210-130 180/210 13 560/565 174 0,088 152 130
Т-250/300-240 250/300 24 560/565 251 0,088 135 180
ПТ- 23/30-90/10 25/30 9 535 44 0,98
0,12 270
110 20
14
ПТ- 60/75- 90/13 60/75 9 535 108 1,27
0,12 294
104 46
32
ПТ- 60/75- 130/13 60/75 13 565 97 1,27
0,12 280
104 39
28
ПТ- 50/60- 130/7 50/60 13 565 76 0,686
0,088 222
85-102 33
22
ПТ- 80/100- 130/13 80/100 13 565 125 1,27
0,088 265
85-102 51
25
ПТ- 135/165-130/15 135/165 13 565 205 1,47
0,088 275
85-102 89
61
Ескерту: ПТ типті турбиналар үшін будың шығыны мен қысымы: алымында – өндірістік алым үшін, бөлімінде– жылытулық алым үшін.

қосымша 33
Қарсықысымды турбиналар (параметрлер МЕСТ 3618-69 сәйкес)
Белгіленуі Электр. қуаты
МВт Будың бастапқы параметрлері Алымдағы бу параметрлері Шығудағы бу параметрлері
қысым
МПа температ.
С шығын
кг/с қысым
МПа температ.
С шығын
кг/с қысым
МПа температ.
С шығын
кг/с
Р-25-90/18 25/30 8,83 535 71 - - - 1,76 301 52
Р-40-130/31 40/43 12,75 565 127 - - - 3,04 370 98
Р-50-130/13 50/60 12,75 565 125 - - - 1,27 265 95
Р-100-130/15 100/110 12,75 565 211 - - - 1,47 284 163
ПР-25/30-90/10/0,9 25/30 8,83 535 45 0,98 298 18 0,088 123 18
қосымша 34
Бу өзгертікштер сипаттамалары

п/п Сипаттамалар Бу өзгерткіштер белгіленуі
П-585-1 П-1000-1
1. Бу өндіргіштігі, кг/с 8,3 11,1
2. Бірінші ретті бу қысымы, Мпа 1,37 2,06
3. Екінші ретті бу қысымы, МПа 1,08 1,57
Ескерту: Белгіленудегі алғашқы сан номиналды жылыту бетін м2көрсетеді, екіншісі – бу жуушы құрылғы сатыларының саны.
қосымша 35
Редукционды-салқындатқыш қондырғылар сипаттамалары

п/п Қондырғы типі Бу өнімділігі
кг/с Бу қысымы, МПа
редукциоланған таза
1. РОУ I-ВАЗ 5,6 1,96-1,47 7,85
2. РОУ I-ВАЗ 8,33 6,40-2,95 7,86
3. РОУ ХI-ВАЗ 8,33 0,25-0,12 5,91
4. РОУ III-ВАЗ 11,1 1,28-0,79 5,91
5. РОУ II-ВАЗ 13,9 1,97-1,48 5,91
6. РОУ VIII-ВАЗ 16,7 0,25-0,12 7,86
7. РОУ IX-ВАЗ 27,8 0,34-0,25 6,87
8. РОУ IV-ВАЗ 27,8 1,97-1,46 5,91
9. РОУ X-ВАЗ 27,8 0,25-0,12 5,91
10. РОУ IX-ВАЗ 33,3 0,44 6,87
11. РОУ VI-ВАЗ 41,7 1,97-1,77 8,83
12. РОУ V-ВАЗ 63,9 3,24-2,86 8,83
13. РОУ VII-ВАЗ 69,4 1,97-1,77 8,83

қосымша 36
НЕГІЗГІ МӘЛІМЕТТЕР
сериялы өндірілетін болат су жылытқыш қазандықтардың
Тип Есептік жылуөндіргіштігі
МДж/с Жылыту бетінің ауданы, м2 Есептік су шығыны,
кг/с Есептік су температуралары, С
на
входе на
выходе
КВ-ГМ-4 4,65 127 13,8 70 150
КВ-ТС-4 4,65 119 13,8 70 150
КВ-ГМ-6,5 7,55 199 22,2 70 150
КВ-ТС-6,5 7,55 189 22,2 70 150
КВ-ГМ-10 11,6 295 34,3 70 150
КВ-ТС-10 11,6 277 34,3 70 150
КВ-ГМ-20 23,3 513 68,7 70 150
КВ-ТС-20 23,3 489 68,7 70 150
КВ-ГМ-30 35 720 103 70 150
КВ-ТС-30 35 691 103 70 150
КВ-ГМ-50 58 1468 172
342 70
110 150
150
КВ-ГМ-100 116 2710 343
684 70
110 150
150

Ескерту: КВ-ГМ-50 және КВ-ГМ-100 қазандықтарының жүйелік су шығындары мен температураларының әртүрлі мәндері олардың сәйкесінше негізгі және пиктік жылу көзі ретіндегі жұмыс режиміне байланысты
Белгіленулер: КВ-ГМ – су жылытқыш қазандық, газмазуттық
КВ-ТС – су жылытқыш қазандық, жылуландырулық, қабаттық.
қосымша 37
Желілік судың бу-сулық вертикаль жылытқыштарының техникалық сипаттамалары
Жылытқыш типі Жылыту беті,
м2 Бу параметрлері Су параметрлері Гидравликалық кедергі, м.су.бағ.
қысым
МПа температура
С Шығын кг/с қысым
МПа температура
С шығын
кг/с ПСВ-45-7-15 45 0,78 169,6 4,17 1,57 150 25 2,0
ПСВ-63-7-15 63 0,78 169,6 5,56 1,57 150 33,3 1,95
ПСВ-90-7-15 90 0,78 169,6 8,33 1,57 150 48,6 2,0
ПСВ-125-7-15 125 0,78 169,6 11,4 1,57 150 69,4 1,95
ПСВ-200-14-23 200 1,47
0,78 197,4
169,6 14,3
18,3 2,35
2,35 180
150 111,1
111,1 2,1
2,0
ПСВ-315-14-23 315 1,47
0,78 197,4
169,6 26,9
25,7 2,35
2,35 180
150 313,9
313,9 2,5
2,4
ПСВ-500-14-23 500 1,47
0,78 197,4
169,6 45,0
34,0 2,35
2,35 180
150 416,7
416,7 2,1
2,0

қосымша 38
Желілік судың бу-сулық горизонталь жылытқыштарының техникалық сипаттамалары
Жылытқыш типі Жылыту беті
м2 Су параметрлері Бу параметрлері Гидравли-
калық кедергі
м.вод.ст. Турбина типі
қысым
МПа кірудегі максимал
температур.
С шығын
кг/с қысым
МПа шығын
кг/с ПСГ-800-3-8-1 800 0,88 120 347 0,03-0,25 16,1 3,5 ПТ-50/60-130/7
ПСГ-1300-3-8-1 1300 0,88 120 555 0,03-0,25 29,2 4,2 Т-50/60-130
ПТ-135/165-130/15
ПСГ-2300-2-8-1 2300 0,88 115 972 0,03-0,20 47,2 8,7 Т-100/120-130
ПСГ-5000-2,5-8-1 5000 0,88 105 1667 0,03-0,15 81,9 9,7 Т-250/300-240
Т-175/210-130
ПСГ-5000-3,5-8-1 5000 0,88 115 1667 0,06-0,20 81,9 9,7 Т-250/300-240
Т-175/210-130
қосымша 39
Төмен және орта қысымды булық қазандықтар параметрлері (ГОСТ 3619-76 бойынша)
Белгілену Номиналды буөндіргіштігі, кг/с Қазандық шығысындағы бу параметрлері
абсолют қысым, МПа температура, С
Е-2,5-9 0,694 0,9 174,5
Е-4-9 1,11 0,9 174,5
Е-6,5-9 1,81 0,9 174,5
Е-10-9 2,78 0,9 174,5
Е-2,5-14 0,694 1,37 194
Е-4-14 1,11 1,37 194 или 225
Е-6,5-14 1,81 1,37 194 или 225
Е-10-14 2,78 1,37 194 или 225
Е-16-14 4,44 1,37 194 или 225
Е-25-14 6,94 1,37 194 или 225
Е-35-14 9,72 1,37 194 или 225
Е-50-14 13,9 1,37 225
Е-75-14 20,8 1,37 225
Е-100-14 27,8 1,37 225
Е-10-24 2,78 2,35 221 или 250
Е-25-24 6,94 2,35 221 или 250
Е-35-24 9,72 2,35 221 или 250
Е-50-24 13,9 2,35 250
Е-100-24 27,8 2,35 250
Е-160-24 44,4 2,35 250
Е-10-40 2,78 3,92 440
Е-16-40 4,44 3,92 440
Е-25-40 6,94 3,92 440
Е- 35-40 9,72 3,92 440
Е-50-40 13,9 3,92 440
Е-75-40 20,8 3,92 440
қосымша 40
Жоғары қысымды бу генераторларының параметрлері (ГОСТ 3619-76 бойынша)
Белгіленуі Номиналды бу өндіргіштігі, кг/с Қазандық шығысындағы бу параметрлері
абсолют қысым, МПа температура, С
Е-90-100 25 9,82 540
Е-120-100 33,3 9,82 540
Е-160-100 44,4 9,82 540
Е-220-100 61,1 9,82 540
Е-210-140 58,3 13,7 570,545
Е-320-140 88,9 13,7 570,545
Е-420-140 116,7 13,7 570,545
Еп-640-140 177,8 13,7 570,545
Пп-640-140 177,8 13,7 570,545
Пп-950-255 263,9 25 565,545
Пп-1600-255 444,4 25 565,545
Пп-2500-255 694,4 25 565,545

Белгілену: Е – табиғи циркуляциялы бу генераторы;
Еп - табиғи циркуляциялы және аралық бу жылытуы бар бу генераторы;
Пп –тураағынды аралық бу жылытуы бар бу генераторы.
қосымша 41
Жылу жүйелеріне арналған сорғылар сипаттамалары
Қондыру аймағы Сорғы типі Беру
м3/ч Арын
м.су.бағ. Температура
С
Беруші жолдан кейінгі жүйелік сорғылар СЭ-500-70 500 70 180
СЭ-800-55 800 55 180
СЭ-800-100 800 100 180
СЭ-1250-70 1250 70 180
СЭ-1250-140 1250 140 180
СЭ-2500-60 2500 60 180
СЭ-2500-180 2500 180 120
СЭ-3200-100 3200 100 120
СЭ-5000-70 5000 70 120
СЭ-5000-160 5000 160 120
Кері жол жүйелік сорғылары Д-630-90 630 90 85
Д-800-57 800 57 85
Д-1000-40 1000 40 85
Д-1250-65 1250 65 85
Д-1250-125 1250 125 85
Д-1600-90 1600 90 85
Д-2000-34 2000 34 85
Д-2000-100 2000 100 85
Д-2500-62 2500 62 85
Д-3200-55 3200 55 85
Д-3200-75 3200 75 85
Д-4000-95 4000 95 85
Д-5000-50 5000 50 85
Подстанцияларға арналған сорғылар 3К-6 30,45,60 61,56,49 -
3К-9 30,45,54 34,31,27 -
4К-6 90,115,135 89,79,72 -
4К-8 90,109,120 54,47,42 -
4К-12 65,90,120 37,34,38 -
6К-8 140,170,190 35,32,31 -
6К-12 110,160,200 22,20,17 -
8К-12 220,280,340 32,29,25 -
8К-18 220,285,360 20,18,15 -
Әзірлеуші ___________ Э.Т.Ибраев
(қолы)
«Жылуэнергетика» кафедрасының отырысында қаралды
хаттама № ______ от «______» __________2014 ж.
Кафедра меңгерушісі ___________ С.А.Глазырин
(қолы)
Факультеттің оқу-әдістемелік
Комиссиясының төрағасы ___________ А.У.Ахмедьянов
(қолы)

Приложенные файлы

  • docx 11317213
    Размер файла: 6 MB Загрузок: 0

Добавить комментарий